Lâm Đạo Tĩnh trở về huyện An Định, rất muốn lập tức đảm đương chức vụ huyện trưởng. Nhưng vì Phương Phương chưa được thu xếp ổn thỏa, nên không thể bắt đầu công việc. Tình cảnh này khiến cô vô cùng lo lắng - công việc thì chất đống, từ khi Thường Lý Bình điều đến cơ quan địa ủy, chức vụ huyện trưởng do thư ký huyện trưởng tạm quyền. Mọi công việc của huyện An Định đều ở trong trạng thái nửa đình trệ. Đạo Tĩnh biết rõ những tình hình này, trong lòng vô cùng sốt ruột. Tìm không ra vú nuôi để gửi Phương Phương đi, trong lòng cô cũng có một chút mừng thầm kín đáo - Phương Phương có thể ở lại bên cạnh cô thêm mấy ngày nữa. Chỉ cần ở lại thêm vài tiếng thôi cũng đã là hạnh phúc rồi! Sau khi thẩm tra kết thúc, Liễu Minh được điều đến bệnh viện phân khu làm việc; Tiểu Du vẫn là chủ nhiệm hội cứu tế phụ nữ huyện; chỉ có Tiểu Phùng là theo sát cô, giúp cô pha sữa bột, lấy nước sôi, giặt tã cho Phương Phương. Đứa trẻ ăn nhiều, đi vệ sinh cũng nhiều. Hai người lại không biết cách xi tè kịp thời cho bé, mấy chiếc quần bông không đủ để thay. Một đứa trẻ sơ sinh bé bỏng khiến Đạo Tĩnh cả ngày bận rộn, ban đêm cũng không ngủ ngon - con đói, mông bị hăm, tất cả đều phải khóc thét lên. Nói cũng lạ, những âm thanh khác dù to đến mấy, đôi khi cô cũng không nghe thấy, nhưng đứa trẻ nằm bên cạnh, không cần khóc, không cần kêu, chỉ cần thân mình hơi cựa quậy một chút, người mẹ đang ngủ say liền tỉnh giấc ngay lập tức - đây đúng là chiếc đồng hồ báo thức kỳ diệu nhất trên đời, chẳng lẽ trái tim của con vốn dĩ sinh ra đã nằm trên trái tim của mẹ hay sao? Lúc này, Đạo Tĩnh vội vàng khoác áo bông, bế đứa trẻ bên cạnh, trước hết cho bú sữa của mình; sữa cô ít, không đủ cho con ăn, vẫn phải pha thêm sữa bột. Chỉ cần thằng bé rúc vào lòng mình, chỉ cần đôi môi nhỏ nhắn dày dặn của nó mút lấy đầu ti của cô, dù chỉ có vài giọt sữa chảy vào miệng đứa trẻ, thì đối với một người mẹ - đối với Lâm Đạo Tĩnh mà nói, đó chẳng phải là niềm vui động lòng người biết bao sao!

Trong chặng đường đời ngắn ngủi của mình, Lâm Đạo Tĩnh đã trải qua đủ loại sóng gió tình cảm - nỗi hoang mang và do dự về tương lai cá nhân, sự khám phá và theo đuổi ý nghĩa cuộc sống, nỗi lo âu và bận tâm vì vận mệnh tổ quốc, sự khao khát và say đắm trong tình yêu, nỗi đau đớn đến chết đi sống lại khi nghe tin Lư Gia Xuyên "hy sinh", cũng như bao nỗi khổ đau vì vợ chồng bất hòa... Tất cả những tình cảm mà một người phụ nữ có thể cảm nhận được, Đạo Tĩnh hầu như đều đã trải qua. Những con sóng tình cảm này hòa vào dòng máu thanh xuân của cô, khiến cô trưởng thành, khiến cô yêu sâu sắc cuộc đời đẹp đẽ mà cũng đầy xấu xa này... Nhưng từ khi làm mẹ, tình cảm của cô càng thêm phong phú, giống như một chiếc máy lọc, lọc đi lọc lại tâm hồn cô một cách tỉ mỉ và sâu sắc. Cô chợt hiểu ra một cuộc đời khác, hiểu được ý nghĩa vĩ đại của sự sống, hiểu được vẻ đẹp nguyên sơ, tự nhiên vô cùng của vạn vật trong vũ trụ. Đứa trẻ trong lòng cô đã trở thành người níu giữ tâm hồn cô chặt chẽ nhất thế giới. Đứa thai nhi mà cô từng trăm phương ngàn kế muốn bỏ đi, một khi đã cất tiếng khóc chào đời, một khi đã nằm trong vòng tay cô, một khi giống như một con vật nhỏ, thò đầu thò cổ lo lắng tìm kiếm đầu ti của cô, thì tình cảm của Đạo Tĩnh đột nhiên thay đổi. Cô vốn cực kỳ không muốn có con, nhưng khi một đứa trẻ sơ sinh bằng xương bằng thịt được ôm trong lòng, thì đứa trẻ này lại trở thành sinh mệnh của cô, thành người mà cô yêu thương nhất mực. À, à, hóa ra hạnh phúc của người mẹ, hóa ra niềm vui vô tận, lại nằm trong cơ thể bé nhỏ đang cựa quậy như một con sâu róm kia... Phải chăng tình mẫu tử thâm sâu này là do tạo hóa đặc biệt ban cho người phụ nữ? Sự nhiệt huyết tuôn trào của người mẹ, giống như một ngọn lửa rực cháy, nó có thể thiêu rụi mọi sự hèn kém, ích kỷ, xấu xa. Vì con cái, ngay cả người mẹ dung tục nhất cũng sẽ trở nên từ bi, cao thượng...

Trong ngôi nhà nông thôn giữa mùa đông khắc nghiệt miền Bắc, ngoài việc đốt lò sưởi vào ban ngày, không có bất kỳ thiết bị sưởi ấm nào khác. Nửa đêm, nước trong chậu rửa mặt trong nhà đều đóng băng, khoác áo ngồi trên giường đất, người bình thường sẽ cảm thấy lạnh thấu xương, rét mướt khó lòng chịu nổi. Thế nhưng, Đạo Tĩnh lại không thấy lạnh, cũng quên cả sự mệt nhọc cả ngày trời lo toan việc này việc nọ cho con. Tiểu Phùng cũng mệt mỏi, nhưng ban đêm, chỉ cần Đạo Tĩnh ngồi dậy, ôm lấy đứa trẻ, cô cũng vội vàng xuống giường, trước tiên châm đèn dầu lạc, sau đó thay tã cho bé, từ chiếc bình sứ được bọc trong bông của chủ nhà rót ra nước sôi ấm nóng, cho bé uống, pha sữa cho bé... Đạo Tĩnh bận, Tiểu Phùng cũng bận. Hai người phụ nữ trẻ vì một đứa trẻ chưa đầy hai tháng tuổi mà trở nên kiệt sức.

Tuy nhiên, đây là niềm hạnh phúc mà Đạo Tĩnh chưa từng trải qua - niềm hạnh phúc thuần khiết nhất, mãnh liệt nhất trên đời. Tiểu Phùng vì yêu mến Đạo Tĩnh, nên cũng chia sẻ niềm vui và sự vất vả của một người mẹ.

Cuối cùng cũng tìm được vú nuôi, bé Phương Phương sắp bị bế đi rồi.

Hạnh phúc sao? Vui vẻ sao? Không, hạnh phúc và niềm vui của họ sắp bị tước đoạt, sắp tan biến rồi. Vì nhu cầu của sự nghiệp kháng chiến, Đạo Tĩnh vừa sinh Phương Phương ra đã quyết định tìm vú nuôi cho thằng bé, nhờ người mẹ khác nuôi dưỡng con mình. Mỗi khi nghĩ đến cảnh sắp phải xa con - đứa trẻ đang rúc vào lòng mình sẽ khó lòng gặp lại, Đạo Tĩnh đã không ít lần lén rơi nước mắt. Trẻ sơ sinh khác với những đứa trẻ đã lớn, người mẹ và con có một thứ tình cảm mãnh liệt, quấn quýt như keo như sơn. Rời xa đứa trẻ thực sự giống như bị khoét đi tim gan của người mẹ. Thế nhưng, ngày này cuối cùng cũng đã đến -

Ban ngày, Đạo Tĩnh và Tiểu Phùng bận rộn khâu cho Phương Phương mấy chiếc quần bông mới. Nhìn đứa trẻ lớn dần lên từng ngày, chiếc áo bông nhỏ mặc lúc mới sinh đã chật, hai người lại tranh thủ làm cho bé thêm hai chiếc áo bông nhỏ, áo lót nhỏ, bận rộn suốt cả một ngày. Ban đêm, Đạo Tĩnh ôm chặt Phương Phương vào lòng, đắp chung một chiếc chăn bông. Trong bóng tối, đôi mắt to sáng ngời của cô hầu như không chớp, dán chặt vào đầu, vào mặt đứa trẻ, miệng không ngừng lầm bầm:

"Phương Phương, Phương Phương nhỏ của mẹ! Con sắp phải rời xa mẹ rồi... Có lẽ là rời xa mãi mãi - rời xa mãi mãi... Chiến tranh, cuộc chiến tranh tàn khốc này, bất cứ lúc nào cũng có thể cướp đi sinh mạng của mẹ, cũng có thể cướp đi Phương Phương nhỏ của mẹ... Phương Phương, con có thể lớn khôn thành người không? Có thể nhìn thấy ngày đánh bại giặc Nhật, nhìn thấy ngày trên mảnh đất Trung Quốc, cờ đỏ bay phấp phới khắp nơi không..."

Nước mắt của Đạo Tĩnh lặng lẽ chảy xuống đỉnh đầu thưa tóc của đứa trẻ. Cô không biết mình đang khóc, chỉ cảm thấy một nỗi đau nhói lên khi sắp mất đi thứ yêu quý nhất. Thế nhưng, có một thứ tình cảm khác mạnh mẽ hơn, rõ ràng hơn nỗi đau đớn này đang thấm đẫm trong tim - đó chính là, vì hạnh phúc của hàng triệu hàng triệu đứa trẻ, bắt buộc phải tạm thời rời xa con mình, bắt buộc phải tạm thời từ bỏ thứ tình cảm khó lòng từ bỏ này.

Trời đã sáng hẳn, chim hỉ thước buổi sớm đang nhảy nhót hót vang trên cành cây ngoài cửa sổ. Tiểu Phùng dậy sớm, giúp Đạo Tĩnh gói ghém quần áo, thức ăn của Phương Phương, bao gồm cả một chồng tã lót đã giặt phơi sạch sẽ, vào trong một cái bọc hoa. Đạo Tĩnh cũng dậy sớm, cô không đứng dậy, cũng không xuống giường rửa mặt đánh răng, chỉ ôm Phương Phương vào lòng cho bú. Một lúc sau, đứa trẻ bú không no sữa mẹ, nhả đầu ti ra khóc òa lên, đã thành thói quen đòi uống sữa bột. Thế nhưng, hôm nay tính khí của mẹ đã thay đổi, cô cố chấp nhất quyết bắt con phải bú sữa mình. Đứa trẻ vừa nhả đầu ti ra, cô lại ấn mạnh đầu ti ướt át vào miệng con. Một lúc sau, đứa trẻ lại khóc. Đạo Tĩnh đau lòng nhìn cái miệng nhỏ nhắn đang cựa quậy của con, trong lòng thầm nghĩ: Phương Phương, con trai của mẹ, bây giờ con không bú sữa mẹ, sau này - con sẽ không bao giờ còn được bú nữa - cả đời này cũng không bao giờ được bú nữa... Đôi mắt Đạo Tĩnh lại mờ đi.

Khoảng hơn chín giờ sáng, vú nuôi và chồng cô ta là Cát Hữu Phúc đến đón đứa trẻ. Vú nuôi chỉ mới hai mươi bốn, hai mươi lăm tuổi, đã sinh ba lần mà không đứa nào sống, đứa gần nhất cũng đã mất. Nghe nói con trai Lâm Đạo Tĩnh cần tìm vú nuôi, hai vợ chồng vô cùng vui mừng. Họ cứ không giữ được "con", hy vọng con của người khác có thể mang lại may mắn cho mình, sau này bản thân cũng có thể nuôi dạy nên người. Đạo Tĩnh đã đến nhà vú nuôi xem qua, mặc dù ở rìa huyện An Định, cách xa trung tâm căn cứ, nhưng hai vợ chồng này sống nhiệt tình, tư tưởng tiến bộ, vú nuôi lại sạch sẽ, nhanh nhẹn. Đạo Tĩnh và Tiểu Phùng bàn bạc một hồi, quyết định gửi đứa trẻ ở nhà họ Cát.

Sữa mẹ quả thực tốt hơn sữa bò. Phương Phương bú no sữa của vú nuôi, khuôn mặt nhỏ nhắn lập tức ửng hồng, trên người tỏa ra mùi sữa đặc trưng của trẻ sơ sinh. Đạo Tĩnh lại bế đứa trẻ từ lòng vú nuôi sang, si mê nhìn đôi lông mày, đôi mắt, cái miệng nhỏ hơi hé mở của nó, càng cố gắng hít hà mùi sữa thấm vào tâm trí ấy. Cô vừa say đắm vừa đau đớn. Đứa trẻ sắp đi rồi, sắp phải đến sống ở nhà người khác, sau này cô tỉnh giấc giữa đêm, sẽ không còn nhìn thấy bọc tã quyến rũ ấy nữa. Ban ngày suốt cả một ngày, sẽ không còn được ôm đứa trẻ trong lòng, nhẹ nhàng đưa đầu ti vào miệng con...

Sau bữa trưa, bọc Phương Phương kỹ càng trong chăn bông nhỏ, cuối cùng cũng được bế vào lòng vú nuôi, cha nuôi thay bé xách các túi lớn túi nhỏ lên đường. Đạo Tĩnh và Tiểu Phùng cùng bà lão và cô con dâu nhà chủ trọ đều tiễn ra tận làng. Thấy vú nuôi bế Phương Phương đi lại có vẻ vất vả, Tiểu Phùng bĩu môi nói nhỏ với Đạo Tĩnh:

"Nhìn xem - ngựa của Bí thư Giang chị không gọi đi tiễn Phương Phương, lại cho nhà người ta mượn đi đón dâu... Nhìn vú nuôi bế đứa trẻ đi bộ hơn ba mươi dặm đường, vất vả biết bao!"

Một câu nói nhắc nhở Lâm Đạo Tĩnh, cô đẩy Tiểu Phùng nói:

"Phải rồi, cô không nỡ rời xa Phương Phương, cô đi theo tiễn em ấy đi. Vú nuôi bế mệt, cô bế... Ngựa thì không thể đòi về được. Nhà họ Đàm mãi mới cưới được con dâu, không có kiệu ngồi, phải dùng ngựa để cưỡi, cho người ta mượn là đúng rồi."

Tiểu Phùng cười. Xua tay, lại chỉnh lại khẩu súng ngắn vẫn kè kè bên người, nói:

"Phải rồi, tôi vũ trang bảo vệ Phương Phương lên đường. Con ngựa đó, tôi thấy chắc không về được đâu. Hôm nay nhà này mượn đi đón dâu; mai nhà kia mượn đi đón cô dì, đưa cháu dâu. Huyện trưởng như chị, cứ dùng đôi chân mà đi thôi. Bí thư Giang coi như phí hoài tặng chị một con ngựa rồi."

Nhắc đến Giang Hoa, trong lòng Đạo Tĩnh thắt lại, cô không biết đó là cảm giác gì. Nhìn Phương Phương ra khỏi làng, Tiểu Phùng cũng dần dần đi xa cùng họ, ánh nắng buổi chiều chiếu rọi khắp cánh đồng, vàng óng ánh. Bỗng nhiên Đạo Tĩnh nghe thấy một tiếng trẻ con khóc quen thuộc, lập tức như bị vật gì rạch một vết thương vào ngực, cô vùng dậy, chạy như bay đuổi theo phía Phương Phương và mọi người. Cô thở hổn hển, tung bụi mù mịt đuổi kịp. Vợ chồng vú nuôi và Tiểu Phùng đều ngạc nhiên đứng khựng lại nhìn cô, không biết đã xảy ra chuyện gì. Đạo Tĩnh không nói tiếng nào, ghé sát đầu vào trán Phương Phương, như muốn thử xem đứa trẻ có bị sốt không, hay là - đã ngủ say. Vừa nhìn thấy đứa trẻ đang ngủ ngon lành, trên khuôn mặt tái nhợt tiều tụy của cô hiện lên một tia cười - như cười mà cũng như khóc. Tiểu Phùng biết tâm lý của Đạo Tĩnh, ghé vào tai cô nói nhỏ:

"Chị à, chị không được để đứa trẻ làm mình mê muội đâu! Thời buổi này, kháng Nhật là trên hết, hãy chuyển cái tâm nhớ con, thương con đi nơi khác đi!"

Đạo Tĩnh nắm chặt tay Tiểu Phùng, cười nói:

"Cô bé, cảm ơn cô! Đưa Phương Phương đến nơi rồi, mau quay về nhé. Đêm nay chúng ta phải chuyển đến khu một đấy."

Đạo Tĩnh tiễn Phương Phương xong, một mình trở về phòng. Nhìn nửa cốc sữa bột còn thừa của đứa trẻ, hai chiếc tã lót vứt trên giường, đột nhiên cô ôm lấy chiếc gối như đang ôm con mà khóc nức nở - đây là chiếc gối cô vẫn ôm khi ngủ cùng con, giờ đây, người đã đi mà vật vẫn còn, trái tim cô lại bị nỗi nhớ con, lo lắng cho con giày vò tan nát...

"Tiểu Lâm, đứa trẻ đã gửi đi rồi à?" Giọng nói của Giang Hoa khiến Đạo Tĩnh giật mình tỉnh giấc. Vừa nhìn thấy Giang Hoa, cô như quên mất đứa trẻ, ngồi dậy, lau khô nước mắt, ngẩn ngơ nhìn người đàn ông có vẻ xa lạ trước mắt này.

"Anh đến rồi à, ngồi xuống đi. Đứa trẻ vừa được nhà vú nuôi bế đi rồi. Nếu không, anh còn có thể nhìn thấy nó..."

"Tiểu Lâm, xin em tha lỗi! Gần đây tình hình bình nguyên thay đổi rất nhanh, tình thế chiến tranh càng thêm căng thẳng, lúc nào cũng họp hành, không có thời gian đến thăm em và con... Phương Phương khỏe chứ? Đứa trẻ sinh thiếu tháng này mà em nuôi sống được, thật không dễ dàng chút nào."

Tâm trí Đạo Tĩnh lại dõi theo Phương Phương - giờ này nó đã đi đến đâu rồi? May mà hôm nay thời tiết ấm áp, nếu không, đứa trẻ vừa đầy tháng không lâu mà đi ngoài đồng thế này sẽ bị cảm lạnh mất...

"Tiểu Lâm, sao không nói gì? Em đang nghĩ về đứa trẻ? Mấy tháng nay em gầy đi nhiều, anh rất có lỗi với em, chỉ mong em lượng thứ..." Giọng Giang Hoa càng nói càng nhỏ, sau đó cúi đầu im lặng.

Trong lòng Đạo Tĩnh trống rỗng. Cô chưa bao giờ chịu đựng nỗi đau khổ to lớn như khi rời xa đứa con đang bú sữa thế này. Rời xa người bạn tốt, rời xa người yêu, cô chưa bao giờ thấy khó chịu đến thế này. Đúng lúc này, Giang Hoa lại đến. Mâu thuẫn, nỗi đau thương trong lòng cô càng nặng nề thêm. Cô có bao nhiêu lời muốn nói, lại không biết nên nói gì cho phải. Anh ta - cha của con trai cô, dường như đã chết rồi, trên đời này không còn người này nữa, thế nhưng, anh ta lại đang đứng sờ sờ trước mắt.

"Bí thư Giang, anh tìm tôi có công việc gì cần chỉ thị không? Về đứa trẻ, anh hoàn toàn có thể không cần bận tâm. Tôi đã sinh nó ra, thì sẽ nuôi nó. Còn về công việc huyện trưởng, đêm nay tôi sẽ chuyển đến khu một để bắt đầu thực hiện nhiệm vụ." Đạo Tĩnh thần sắc lạnh nhạt, như thể đang nói chuyện với người mới gặp lần đầu.

Giang Hoa gương mặt nghiêm nghị, nhìn Đạo Tĩnh một cách lạnh lùng, bất chợt nói một câu:

"Tiểu Lâm, không ngờ thái độ của em đối với anh... sao lại trở nên thế này? Chúng ta vẫn là quan hệ vợ chồng mà? Anh muốn nghe ý kiến của em."

"Hiện tại, tôi chưa có ý kiến cụ thể gì cả. Điều này còn tùy thuộc vào sự phát triển của sự việc - tóm lại, tôi cho rằng vấn đề giữa chúng ta không phải là vấn đề cá nhân. Xin anh hãy cân nhắc kỹ câu nói này của tôi."

Giang Hoa lủi thủi rời đi.

Chỉ còn lại một mình Đạo Tĩnh, lại không ngừng nhớ thương Phương Phương của cô.