Trong đầu Lâm Đạo Tĩnh không ngừng suy nghĩ về việc phát động quần chúng. Ở các thôn vẫn còn một số thanh niên trí thức chưa bước ra tham gia công tác kháng chiến, với tư cách là Trưởng ban Tuyên truyền huyện ủy, cô thường canh cánh trong lòng. Đầu tiên cô nghĩ tới, nên nhanh chóng đến Triệu Các Trang xem thử.
Từ khi Hồng Viễn và Đạo Tĩnh tiêu diệt "Cằm To" ở Triệu Các Trang, đám ngụy quân bị bắt làm tù binh sau khi được giáo dục, thả cho quay về lô cốt thì khí diễm của quân địch đã thu liễm lại, không dám đến Triệu Các Trang đốt phá tàn sát báo thù. Cứ thế, Triệu Các Trang trở thành một ngôi làng pháo đài, quần chúng ủng hộ Bát Lộ Quân, rất nhiều chàng trai nông dân tự động tòng quân. Công việc trong thôn cần phải thừa thắng xông lên, nhanh chóng thiết lập và kiện toàn các tổ chức khác nhau. Thế nên Đạo Tĩnh dẫn theo Tiểu Du của Hội Cứu quốc phụ nữ, Liễu Minh (Tiểu Phùng đi đưa thư nên không đi cùng Đạo Tĩnh), La Đại Phương và Cao Ung Nhã của Hội Cứu quốc thanh niên, phối hợp với cán bộ khu đã ở trong thôn đó từ trước, chuẩn bị đẩy mạnh hơn nữa công tác của thôn này.
Chủ nhiệm lương mạn Triệu Điện Thần bảo với Đạo Tĩnh rằng thôn này lớn, hộ giàu không ít. Có chừng hai mươi thanh niên đang học cấp hai, sư phạm ở nơi khác, lại có thêm hai học sinh từng học đại học, kể từ sau sự biến "Thường Cụt", phần lớn đã về nhà. Ngoại trừ một số người đã ra tham gia công tác kháng chiến, hiện tại phần lớn vẫn ở nhà. Những người này có người sợ tham gia Bát Lộ Quân chịu khổ, lại sợ Bát Lộ Quân đánh không lại người Nhật, một khi cao chạy xa bay thì không nỡ rời xa quê hương; có người tuy cũng có tư tưởng yêu nước, muốn ra làm công, chỉ vì cha mẹ ở nhà không đồng ý, nên chỉ ở trong thôn giúp đỡ làm chút công việc —— dạy học, hoặc giúp cán bộ thôn lo dăm ba việc công. Đạo Tĩnh sau khi nắm bắt những tình hình này, cảm thấy những thanh niên trí thức này ở căn cứ địa là vốn quý, nên tranh thủ họ ra tham gia công tác.
Đi hơn hai mươi dặm, mình đầy bụi bặm, vào lúc chạng vạng tối, năm người họ đã đến Triệu Các Trang.
Vào thôn, tìm ủy ban thôn thuê phòng, ăn tối xong xuôi ở nhà một người đồng bào, Đạo Tĩnh và bốn cán bộ huyện đi cùng, cộng thêm ba cán bộ khu, ngồi trên một chiếc sập lớn bàn bạc vấn đề làm thế nào để triển khai công tác của thôn này.
La Đại Phương đã rửa mặt, cái đầu cạo trọc lóc tròn vo, hai con mắt cũng tròn. Trên dưới phối hợp với nhau, tròn vo lấp lánh, giống như một quả bóng thủy tinh lớn đang lăn lộn. Anh ta khoanh chân ngồi phía trong sập, lắc đầu quầy quậy suy nghĩ một lát, nhe cái miệng rộng cười nói:
"Ý đồ của Phó bí thư huyện ủy tôi đoán được mấy phần. Dẫn tôi và Tiểu Cao đến, lại còn thêm Tiểu Liễu, Tiểu Du, là bảo chúng ta tập trung binh lực ưu thế, triển khai công tác thanh niên của thôn này —— trước tiên là công tác tranh thủ mười mấy trí thức của thôn này. Có đúng không? Tiểu Lâm, ta đây tuy không bằng Gia Cát Lượng, nhưng quân sư kiểu như Lưu Bá Ôn thì cũng có thể làm dăm ba bữa chứ nhỉ?"
Đạo Tĩnh phì cười. Cái tên La Đại Phương này, lúc nào mở miệng cũng hay trêu chọc. Anh ta nói không sai, quả hổ thẹn là một lão cách mạng. Bởi vì anh ta có mấy năm ly khai khỏi tổ chức, nếu không, anh ta đã làm bí thư địa ủy rồi.
"Tôi nghe nói trong thôn này còn có mấy trí thức trung niên từng làm giáo viên trung học và hiệu trưởng ở bên ngoài, cũng có thể coi là nhân vật tầng lớp trên rồi chứ. Họ cũng nên là đối tượng công tác của chúng ta chứ nhỉ? Học sinh thanh niên vốn dĩ quan trọng, những nhân vật có địa vị kiểu thân hào này, chúng ta nhìn từ góc độ mặt trận dân tộc thống nhất kháng Nhật, cũng không thể quên họ." Đạo Tĩnh lại nêu ra vấn đề. Hơn nữa còn gọi mọi người thảo luận cách thức tiến hành công tác.
Tiểu Du tiếp lời:
"Triệu tập những người này lại với nhau mở một cuộc họp, tuyên truyền cho họ một trận: 'Kháng Nhật là trên hết, tất cả vì kháng Nhật' —— đạo lý 'có tiền góp tiền, có người góp người', chẳng phải là được rồi sao. Chị Lâm và La Đại Phương đều có lý luận, có kinh nghiệm, lại biết ăn nói, giảng giải một trận đại lý kháng Nhật lay động lòng người, những người này sẽ chấp nhận, sẽ ngả theo chúng ta —— ngả theo hướng tích cực kháng Nhật."
"Đúng vậy! Đúng vậy!" Cao Ung Nhã dựa lưng vào bức tường sát cửa sổ, hai cái chân dài duỗi thẳng trên chiếu sập. Cậu ta nối tiếp lời của Tiểu Du gật đầu liên hồi, "Mấy tháng nay, chúng ta đều phát động quần chúng như thế cả. Triệu Các Trang có điểm gì đặc biệt chứ? Lại còn phải sáng tạo phương pháp mới nữa sao?" Kể từ khi Miêu Hồng được điều sang đoàn văn công phân khu, tâm trạng Cao Ung Nhã sa sút, hôm nay vẫn khá, tích cực phát biểu.
Đôi mắt La Đại Phương láo liên đảo quanh, dùng răng cắn móng tay của mình, hình như đang trầm tư suy nghĩ điều gì, chốc lát vẫn chưa lên tiếng.
Liễu Minh ngồi trên mép sập, cúi đầu trầm mặc không nói một lời. Ba cán bộ khu kia cũng không phát biểu.
Lâm Đạo Tĩnh ngồi trên chiếc ghế đẩu ở gian nhà, cúi đầu trầm mặc một lát, cuối cùng ngẩng đầu lên, mang theo vẻ mặt kiên nghị nghiêm túc đầy chắc thắng:
"Phương pháp công tác vơ đũa cả nắm thế này quá tầm thường hóa rồi. Làm thế như vậy tuy đỡ tốn sức, cứ đọc theo sách vở, nghe hay không, có phát huy tác dụng hay không thì không thèm cân nhắc. Cách làm như thế tôi cho rằng hiệu quả sẽ không lớn lắm. Nhất là đối với trí thức, đối với nhân vật thống nhất chiến tuyến tầng lớp trên, tôi cho rằng bắt buộc phải một chìa khóa mở một ổ khóa; công tác phải kiên nhẫn tỉ mỉ, phải tùy người tùy việc mà làm, nắm bắt những nghi ngờ, kiêng dè, khó khăn về mặt tâm lý của họ, phải trăm phương nghìn kế móc moi bí mật trong lòng họ ra. Làm thế phiền phức hơn một chút, phải tốn chất xám, phải thấu hiểu đối phương, phải đi sâu vào đáy lòng đối phương, công tác đương nhiên phức tạp, gian cồng kềnh, thế nhưng, hiệu quả sẽ..."
"Ấy chà, cậu phó bí thư này ơi, hèn gì là phụ nữ. Trái tim phụ nữ quý giá tựa vàng; mềm mại tỉ mỉ tựa nước." Cao Ung Nhã trừng to mắt hùng hồn ca ngợi, "Nhưng đây là môi trường gì chứ! Địch vây quét năm lần, căn cứ địa bị địch chia cắt từng mảnh, ngày một thu hẹp, khó khăn chồng chất, cứ theo phương pháp công tác mà cậu nói, còn chưa tranh thủ được dăm ba trí thức thì e là cái đầu của chúng ta đã dọn nhà rồi."
Liễu Minh vẫn luôn không nói năng gì, chợt đứng phắt dậy, đối mặt với Cao Ung Nhã, trong đôi mắt to lóe lên tia sáng giận dữ:
"Cao Ung Nhã, trong bụng cậu chứa những thứ rác rưởi lộn xộn gì thế hả? Phụ nữ gì mà như vàng, như nước. Phải xem đó là loại phụ nữ nào chứ! Tôi cho rằng phương pháp công tác mà đồng chí Lâm Đạo Tĩnh đưa ra là đúng, chê phiền phức mệt mỏi cơ à, thế thì nằm ngủ một giấc trên giường Xê-mông (Simmons) nhà cậu cho khỏe thân, thế nhưng quân giặc thì ai đi đánh?"
Không khí trong căn phòng bỗng chốc trở nên căng thẳng, đứa cháu trai của chủ nhà vén rèm cửa lén lút nhìn vào trong phòng xem náo nhiệt.
Cao Ung Nhã sau khi bị bắt bẻ, khuôn mặt gầy dài đỏ bừng lên một mảng, tót một cái đứng phắt dậy từ trên sập, cái đầu thiếu chút nữa đụng trúng trần nhà, tức tối quát lên:
"Cậu, cái đồ cậu, cái đồ Liễu Minh này —— hèn chi... hoài nghi cậu, hoài nghi cậu là Tô — phái..."
"Tiểu Cao, nói những thứ đó làm gì?" La Đại Phương dùng một đấm đẩy cậu ta ngã ngửa lên sập, "Thảo luận công tác, việc gì phải lôi thôi lếch thếch! Lẽ nào cậu không hiểu Liễu Minh à?"
Cái cậu Cao Ung Nhã này, ở cùng ai cũng phải cãi nhau. Chỉ có gặp Miêu Hồng là biến thành như một con sâu mùa thu..." Tiểu Du còn chưa nói dứt câu, Cao Ung Nhã vọt một bước xuống đất, quay sang trừng mắt nhìn Du Thục Tú:
"Sâu mùa thu cái gì —— ai là sâu mùa thu, cô hoàn toàn chẳng giống một thiếu nữ..."
Lời của cậu ta lại bị La Đại Phương cắt đứt. Chủ nhiệm hội Cứu quốc này dường như có một bộ bản lĩnh trị được Cao Ung Nhã —— anh ta giật phăng cặp kính của cậu ta xuống, giơ lên trong tay, bàn tay kia dùng sức bóp chặt cái cằm nhọn của cậu ta, trừng to mắt cười hì hì. Cao Ung Nhã mắt mờ căm, cằm đau đến mức há chẳng ra miệng, đành phải nén giận, dùng tay giật lại cặp kính trong tay La Đại Phương, một màn kịch vui biến thành hài kịch, hai chàng trai tranh tới tranh lui cười đùa với nhau.
Mấy đồng chí trong phòng cũng phì cười. Chỉ có Liễu Minh là không cười. Cô vừa nghe thấy hai chữ "Tố phái", liền giống như có một con dao đâm vào tim, khuôn mặt thanh tú tái nhợt, ngồi trên mép sập tựa như một pho tượng đất, đối với sự cười đùa của đàn ông, cô dường như không nhìn thấy, cũng chẳng nghe thấy.
Đề nghị của Đạo Tĩnh đã được thông qua. Bọn họ cùng ba cán bộ khu tổng cộng là tám người, chia ra đi tìm những học sinh, thân hào vẫn còn ở lại trong thôn để nói chuyện riêng. Lâm Đạo Tĩnh phân công hai người —— một người là Triệu Sĩ Thông, sinh viên năm hai Đại học Trung Quốc Bắc Bình; một người là cha của cậu ta —— đảng viên Quốc dân đảng, từng giữ chức hiệu trưởng trung học Bảo Định.
Đạo Tĩnh được Triệu Điện Thần dẫn đi tìm Triệu Sĩ Thông. Đương nhiên, cô hiểu rõ, muốn tìm con thì trước tiên phải nhìn cha. Cha không vui, không hoan nghênh, công tác sẽ khó làm. Thế là, nữ phó bí thư liền đi bái kiến cha của Triệu Sĩ Thông là Triệu Tế Thần.
Triệu Tế Thần từng làm khoa trưởng trong chính quyền tỉnh Hà Bắc của Quốc dân đảng, lại từng làm hiệu trưởng trung học Bảo Định, còn là địa chủ có ba khoảng ruộng tốt. Người mới vừa năm mươi tuổi, gầy gò, tinh anh, trong phòng khách căn nhà lớn sâu thẳm của ông ta, Đạo Tĩnh, Liễu Minh cùng chủ nhà xã giao (Liễu Minh không muốn một mình làm việc độc lập, Đạo Tĩnh cũng đồng ý cho cô đi theo mình). Mới nói được mấy câu, con trai chủ nhà là Triệu Sĩ Thông liền chạy xộc vào nhà. Cậu sinh viên này dáng người gầy cao, để đầu đinh, mặc áo dài vải xám, chân lại đi một đôi giày da. Cậu ta vừa nhìn thấy Lâm Đạo Tĩnh liền đỏ mặt thẹn thùng nói:
"Nghe nói, cô là phó bí thư huyện ủy. Lần trước Bát Lộ Quân ở thôn chúng ta đánh chết 'Cằm To', cô còn tham gia tác chiến, em đều nhìn thấy cả." Cậu ta lại quay người nhìn Liễu Minh, mặt đỏ bừng lên, có chút kích động, "Em cũng quen chị. Chị lúc ấy chạy đến cứu hộ thương binh, đồng chí Cao bí thư huyện ủy bị thương, chị giúp anh ấy cầm máu, băng bó, không biết bây giờ anh ấy đã khỏi chưa? Anh ấy đổ máu vì kháng Nhật, nhưng em... thật cảm thấy hổ thẹn."
Còn chưa để Đạo Tĩnh, Liễu Minh trả lời, người cha nghiêm khắc kia đã đứng phắt dậy, trừng mắt nhìn con trai, quở m trách:
"Hai vị đồng chí vốn không tìm mày, ai bảo mày tự ý chạy ra tự cử mình thế hả? Về nhà mau, chúng ta còn có chuyện muốn nói đấy."
Đạo Tĩnh vội vàng đứng dậy nói với Triệu Tế Thần:
"Con trai ông là người yêu nước, hiện nay giặc Nhật tấn công ngày càng gắt gao, người trẻ tuổi ở lại trong thôn cũng không an toàn. Để cậu ấy cùng chúng ta thảo luận một chút biện pháp cứu nước chẳng phải tốt hơn sao? Cùng nhau trò chuyện đi, chúng tôi đến bái phỏng, chính là muốn nghe cao kiến của hai cha con ông Triệu."
Đạo Tĩnh đã sớm điều tra rõ ràng: Triệu Tế Thần là thân hào nổi tiếng mấy chục dặm xung quanh, bảo thủ, tự tin, chỉ muốn giữ gìn cơ nghiệp gia đình, giữ trung lập. Ông ta hận người Nhật, nhưng lại mong mỏi bất kể quân Quốc dân hay quân Cộng sản, chỉ cần họ nhanh chóng đánh đuổi người Nhật ra ngoài, ông ta vẫn tiếp tục sống cuộc sống an lành là được. Cho nên người cha kiên quyết không cho con trai ra ngoài làm Bát Lộ Quân. Cậu con trai này ngược lại cũng rất hiếu thuận, nghe lời cha già, bèn ở nhà canh giữ người vợ trẻ. Bây giờ, cậu ta trái ý cha già, ra gặp Đạo Tĩnh, cha già cũng ngại không tiện quở m trách con trai bỏ đi. Đạo Tĩnh, Liễu Minh đều cảm thấy rất thú vị, vô cùng sảng khoái.
"Cô là lãnh đạo mới đến từ huyện à? Tôi thu mình ở nhà, kiến thức quá ít, không biết cô quang lâm tệ xá có gì chỉ giáo?" Vị thân hào mặc áo dài lụa xanh thẫm, đội chiếc mũ nhỏ này, miệng nở nụ cười, nhưng giữa khóe miệng lại lộ ra một vẻ khinh miệt tự phụ. Đạo Tĩnh nhìn ra vị thân hào từng du học Nhật Bản này đang coi thường Bát Lộ Quân nhà quê, nhất là phụ nữ. Cô mỉm cười, điềm đạm nói:
"Sớm nghe nói ông Triệu những năm trước du học Nhật Bản, sau đó từ quan, quy về điền viên, thích nghiên cứu chút đạo lý làm vườn, trồng trọt, sống cuộc sống giống như Đào Uyên Minh —— 'Hái cúc dưới rậu đông, thảnh thơi nhìn núi Nam', có phải vậy không?" Thấy đối phương mỉm cười gật đầu, Đạo Tĩnh nói tiếp:
"Vốn dĩ từ lâu đã muốn đến bái phỏng chuyên chuyến, thỉnh giáo ông đạo lý cứu nước. Bởi vì chúng tôi tin rằng ông cũng có tấm lòng yêu nước. Chỉ là sau khi Vũ Hán, Quảng Châu thất thủ, địch vi liệu củng cố hậu phương, tiêu diệt Bát Lộ Quân của Đảng Cộng sản vốn đem lại uy hiếp cực lớn cho chúng, đã quay về phía sau địch, tình hình căn cứ địa đồng bằng này của chúng ta liền trở nên căng thẳng, công việc của chúng tôi làm cán bộ cũng bận rộn, cho nên không đến bái kiến sớm được, xin ông đừng trách! 'Mười bản cương lĩnh kháng Nhật cứu quốc' tôi nghĩ chắc chắn ông đã xem qua, chúng ta phải đoàn kết tất cả những người sẵn sàng kháng Nhật, cùng vượt qua hoạn nạn quốc gia. Hôm nay đến thăm ông Triệu, không có ý gì khác, một là đến thỉnh giáo ông đạo lý cứu nước, bởi vì chúng tôi đều là sinh viên đến từ Bắc Bình, tuổi còn trẻ, kinh nghiệm sống và làm việc đều rất thiếu, rất muốn thỉnh giáo vị tiền bối đức cao vọng trọng như ông; hai là, cũng muốn làm quen với ông, đặc biệt muốn làm quen với quý công tử. Cậu ấy còn trẻ, lại có học thức, chúng ta nhất định sẽ nói chuyện rất hợpạ."
Mấy lời của Đạo Tĩnh dường như đã đả động đến vị thân hào mang phong cách ẩn sĩ này. Cậu công tử Triệu Sĩ Thông đặc biệt kích động. Cậu ta mấy lần muốn mở miệng chen lời, lại sợ cha trách mắng, lúc này rốt cuộc không nhịn được nữa, khuôn mặt hạt dưa trắng phau đỏ bừng lên, không đợi cha mở miệng, cậu ta đã nói trước:
"Cha tôi là người yêu nước, người Nhật thông qua bạn bè của ông mấy lần mời ông ra làm quan gì mà Hiệu Dân Hội, ông kiên quyết không làm. Còn em ư, lại càng không cần phải nói. Em ở nhà thực sự phiền muộn đến phát bực rồi. Thế nhưng, thưa Lâm bí thư, xin hỏi một câu: Bây giờ Bát Lộ Quân ở nơi này —— ở căn cứ địa rộng lớn sau lưng địch ấy, có thể trụ lại lâu dài được không? Trang thiết bị vũ khí của chúng ta, nhân lực, tài lực của chúng ta, có thể chống đỡ nổi kẻ địch vũ khí tinh lương, huấn luyện có đạo, sở hữu số lượng lớn máy bay, đại bác, xe tăng, xe hơi hay không?"
Liễu Minh có chút thiếu kiên nhẫn, muốn nói gì đó, Lâm Đạo Tĩnh liền liếc mắt ra hiệu cho cô, cười nói:
"Cha con ông Triệu đã nhìn thấy bộ dạng chật vật thảm hại khi 'Cằm To' bị đánh chết, bị tiêu diệt chưa? Trận chiến đó chính là đánh ở ngay bên ngoài thôn các người, chúng tôi chính là dùng mấy người mấy cây súng hỏng tiêu diệt quân địch. Cái này các người đều tận mắt nhìn thấy rồi. Chưa kể đến việc Hồng Quân chủ lực Sư 120 do Hạ Long dẫn dắt cũng đã tiến đến đồng bằng, đã đánh không ít trận thắng, tiêu diệt không ít quân địch, chắc các người cũng nghe nói rồi chứ?"
Cha con họ Triệu đồng thời lắc đầu, vẫn là con trai nói:
"Trận chiến ở thôn chúng ta lần đó, chỉ tiêu diệt mấy tên quỷ tử, bởi vì địch không đề phòng. Bây giờ nghe nói địch đã điều đại bộ phận đội quân giao chiến với Quốc dân đảng ra phía sau rồi, chúng tôi lo lắng Bát Lộ Quân có kiên trì nổi trên đồng bằng lớn này không —— tuy các người biết đánh trận, thế nhưng chống lại máy bay đại bác của địch nổi không?"
Những điều con trai nói, chính là mối nghi ngờ của ông ta. Người cha không lên tiếng, chỉ sờ sờ chòm râu dê mỉm cười gật đầu.
Đạo Tĩnh mỉm cười, nhẹ nhàng nói:
"Mối lo ngại của cha con ông Triệu là hợp tình hợp lý, chúng tôi hoàn toàn có thể hiểu được. Thế nhưng, kiên trì chiến tranh du kích sau lưng địch, vũ khí tuy quan trọng, nhưng quan trọng hơn là nhân dân. 'Được lòng dân thì vương, mất lòng dân thì vong' xưa nay đã có kết luận định đoạt. Nhật Bản xâm lược Trung Quốc là cuộc chiến tranh phi nghĩa, liên quan đến sự sống còn của dân tộc, dân tộc Trung Hoa của chúng ta ngoài việc chiến đấu đến cùng với kẻ xâm lược ra, không còn sự lựa chọn nào khác, ngay cả Ủy viên trưởng Tưởng Giới Thạch vốn phản cộng nhiều năm cũng đã liên minh với Đảng Cộng sản để kháng Nhật. Quần chúng rộng rãi của chúng ta lại càng yêu cầu mạnh mẽ kháng Nhật, yêu cầu tham gia chiến tranh. Người dân ở hậu phương địch nhờ có sự giáo dục tuyên truyền của Đảng Cộng sản và cải thiện đời sống của họ, đã rất hăng hái bước vào cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc. Thôn lớn của các người này, nam thanh nữ tú tổng cộng chẳng qua chỉ hơn một nghìn nhân khẩu, thế mà đã có sáu bảy mươi thanh niên tham gia Bát Lộ Quân. Sự thật này nói lên điều gì? Tôi nghĩ hai cha con ông đều là những người từng thụ giáo giáo dục bậc cao, không cần tôi phải nói nhiều nữa. Xin hãy tin lời tôi: Kháng Nhật không thể thắng nhanh, nhưng tuyệt đối sẽ không thất bại. Chiến tranh là trường kỳ, là gian khổ, nhưng chiến thắng cuối cùng nhất định thuộc về Trung Quốc chứ không phải Nhật Bản. Hai người có tin lời tôi không?"
Triệu Sĩ Thông lại nêu ra với Đạo Tĩnh một số vấn đề trong kháng chiến —— tại sao không thể thắng nhanh, tại sao lại là chiến tranh trường kỳ, mặt trận dân tộc thống nhất kháng Nhật là gì, trí thức ở trong Bát Lộ Quân có được tôn trọng hay không v.v.. Đạo Tĩnh có lý có cứ trò chuyện tỉ mỉ với họ. Liễu Minh nghe, hình như cũng đã làm sáng tỏ rất nhiều vấn đề. Cho đến khi sắp ăn tối, Đạo Tĩnh kéo Liễu Minh cáo từ thì trong sân trong nhà họ Triệu bỗng có mấy người phụ nữ đi ra —— có già có trẻ, người nào người nấy mặc đồ tề chỉnh sạch sẽ. Họ bày bát đĩa lên một chiếc bàn tròn, dọn món ăn lên. Hóa ra, Triệu Tế Thần muốn giữ hai nữ Bát Lộ lại ăn cơm, đồng thời gọi hết vợ con, con dâu ra gặp khách. Việc này ở nhà họ Triệu xưa nay chưa từng có. Xây dựng căn cứ địa đã gần hai năm, Bát Lộ Quân, Đảng Cộng sản ra vào ở nơi này, đại gia họ Triệu xưa nay chưa từng cho phép phụ nữ ra sân trước gặp Bát Lộ Quân. Ngay cả đứa con trai duy nhất còn quản thúc nghiêm khắc như vậy, huống chi là con gái, con dâu và bà già chứ. Thế nhưng hôm nay lại ngoại lệ.
La Đại Phương, Tiểu Du, Cao Ung Nhã và mấy cán bộ khu cũng lần lượt làm công tác trong hai ngày rưỡi giữa các trí thức, giáo viên, học sinh, tình hình đã có sự thay đổi so với trước kia. Buổi tối ngày thứ ba, Đạo Tĩnh bọn họ tìm bí thư thôn, chủ nhiệm giáo dục thôn và cán bộ Hội Cứu quốc thanh niên, Hội Cứu quốc phụ nữ của thôn, cùng nhau triệu tập hơn ba mươi trí thức của Triệu Các Trang —— sinh viên đại học, trung học và những người từng làm hiệu trưởng, giáo viên trung tiểu học ở bên ngoài, còn có giáo viên tiểu học hoàn chỉnh của bổn thôn, tổng cộng hơn ba mươi người mở một buổi tọa đàm dưới ngọn đèn treo hỏa dầu trong phòng học tiểu học. Mọi người khí thế cao ngút, thoải mái nói hết suy nghĩ của mình, so với cảnh tượng trước kia triệu tập họp mà không đến, đến rồi cũng lạnh ngắt không phát biểu đã có sự thay đổi rõ rệt. Tại cuộc họp, La Đại Phương đề nghị thành lập hội đọc sách, hội nghiên cứu chiến tranh kháng Nhật, đa số mọi người nhiệt liệt tán thành. Đạo Tĩnh còn giao bản in thạch bản "Luận chiến tranh trường kỳ" của Chủ tịch Mao cho thanh niên hội đọc sách, bảo họ chuyền tay nhau đọc. Tại cuộc họp này, cán bộ huyện, khu tuyệt đối không nhắc đến chuyện động viên họ ra tham gia công tác. Đây cũng là điều Lâm Đạo Tĩnh và La Đại Phương, Tiểu Du đã bàn bạc trước với nhau. Dưa ép không ngọt, nước chảy thành sông. Việc gì cũng có quy luật phát triển của nó. Cho nên, những phụ huynh của thanh niên trí thức đó, bao gồm cả các thân hào tầng lớp trên đều ca ngợi vị nữ bí thư huyện ủy này văn võ song toàn; cũng ca ngợi tác phong hào sảng, gần gũi của La Đại Phương.
Tan họp, đã là mười một giờ đêm. Đạo Tĩnh cảm thấy có chút mệt mỏi, bàn bạc với La Đại Phương xem có rời khỏi thôn này hay không. Cô muốn đi, bởi vì đã làm việc ở Triệu Các Trang ba ngày rồi, tuy điểm cứ điểm Mã Quan Doanh có nội tuyến ngụy quân, địch không dám dễ dàng xuất động. Thế nhưng, để đề phòng vạn một, rời đi vẫn tốt hơn. La Đại Phương thấy sắc mặt Đạo Tĩnh tái nhợt, vẻ mặt mệt mỏi rã rời, chủ trương đổi nhà chủ nhà khác nghỉ ngơi một đêm đợi trời sáng rồi đi. Cao Ung Nhã cũng chủ trương không đi. Đạo Tĩnh đồng ý, dọn khỏi nhà chủ nhà cũ, cùng Tiểu Du, Liễu Minh đến ở nhờ nhà một góa phụ ở vách tường bên cạnh.
Mấy người ngả người xuống chiếc sập của người đồng bào, Tiểu Du nhanh chóng chìm vào giấc ngủ, Đạo Tĩnh ngủ không được, ngẫm nghĩ về được mất, kinh nghiệm công tác của thôn này, nghĩ xem còn nên đến những thôn có công tác yếu kém nào để triển khai công tác của trí thức, giáo viên tiểu học. Cô cho rằng công tác của trí thức yêu nước và mặt trận thống nhất đoàn kết tầng lớp trên, đoàn kết đảng viên Quốc dân đảng yêu nước được gắn kết chặt chẽ với nhau. Nghĩ ngợi, cân nhắc, lại càng không thể chợp mắt nổi. Mệt, thế nhưng cái đầu lại thế nào cũng không dừng lại được. Mỗi khi toàn tâm toàn ý đầu vào công việc, Lâm Đạo Tĩnh liền quên đi những phiền muộn, đau khổ cá nhân. Chẳng phải sao, kể từ khi Lư Gia Xuyên một lần nữa xuất hiện trong cuộc sống của cô, tình và lý của cô thường xuyên rơi vào trạng thái mâu thuẫn cực đoan. Cô muốn dùng công việc —— công việc tích cực, nhiệt liệt quên mình để làm phai nhạt sự vướng bận tình cảm. Thế nhưng cô thường xuyên lừa dối chính mình. Đêm nay, công việc ở Triệu Các Trang đã có chút tiến triển, tâm tư của cô vừa thả lỏng một chút, bóng dáng Lư Gia Xuyên lập tức lại xuất hiện trong lòng cô, đồng thời Giang Hoa cũng xông vào... Cô muốn xua đi, muốn quay trở lại việc cân nhắc công việc. Lúc này, ngoài cửa sổ có tiếng bước chân. Tường viện nhà người góa phụ thấp, có người nhảy vào trong tường. Đã hơn một giờ đêm rồi, là người phương nào? Đạo Tĩnh giật mình ngồi phật dậy, tiện tay nắm chặt khẩu súng lục bên gối, đồng thời, dùng sức lay gọi Tiểu Du và Liễu Minh bên cạnh.
"Lâm bí thư —— là em —— Triệu Sĩ Thông —— mở cửa nhanh lên..."
Người góa phụ chủ nhà sợ đến mức không dám nhúc nhích. Đạo Tĩnh lẹ làng nhảy xuống đất sờ soạng trong bóng tối xỏ giày, mở cửa phòng ra.
Triệu Sĩ Thông thở hồng hộc, lắp bắp nói ở bên cửa:
"Có, có Hán gian chỉ điểm rồi! Trước lúc rạng sáng, có —— có địch đến bao vây thôn —— bao vây các chị —— các, các chị mau —— chạy đi!"
"Thật chứ? Cậu biết bằng cách nào?" Đạo Tĩnh vội hỏi.
"Dù sao tin tức cũng chính xác —— là cha em bảo em, bảo em mau —— thông báo... cho các chị."
Đạo Tĩnh tin cha con nhà họ Triệu sẽ không lừa gạt họ, vội vàng hỏi lại:
"Có bao nhiêu địch? Là người ở Mã Quan Doanh à?"
"Không —— không rõ. Các chị mau rời khỏi thôn này là được rồi!"
Đạo Tĩnh thấy tình hình địch không rõ ràng, mấy cán bộ địa phương lại không có sức chiến đấu, liền quyết định lập tức rời đi. Bảo Triệu Sĩ Thông đi thông báo cho ba cán bộ khu ở cùng nhau đó; cô cùng Tiểu Du, Liễu Minh vội vã tìm La Đại Phương, Cao Ung Nhã, tám người bọn họ tổng cộng có ba khẩu súng, Triệu Sĩ Thông tự nguyện xung phong, dẫn tám cán bộ luồn lách qua những con ngõ nhỏ ra khỏi cửa thôn. Ở phía bắc thôn có hào giao thông, họ tung người một bước nhảy phắt vào trong hào giao thông. Triệu Sĩ Thông nhảy vào trong hào rồi vẫn muốn tiễn họ. Đạo Tĩnh nắm lấy bàn tay cậu thanh niên, xúc động nói:
"Cảm ơn cậu, cảm ơn cha của cậu! Cậu mau về thôn đi, kẻo đụng độ với quân địch. Cậu về rồi cũng phải đi thông báo cho bí thư thôn, cán bộ thôn, bảo họ tìm cách ứng phó với địch, tuyệt đối đừng để người dân bị hại."
Triệu Sĩ Thông gật đầu liên hồi, bỗng nhiên hai tay nắm chặt lấy tay của Lâm Đạo Tĩnh và La Đại Phương, dưới ánh trăng mờ ảo, ánh nước mắt lấp lánh nói:
"Các chị mới tốt làm sao! Cuộc sống của các chị mới có ý nghĩa làm sao! Em nhất định sẽ rời nhà đi theo các chị làm công tác..."
Mặt trăng treo cao giữa vòm trời, bên cạnh có những đám mây lớn màu xám lững lờ trôi. Đêm tĩnh lặng vô cùng, các ngôi làng đều nằm yên bình trên đại mặt đất đồng bằng, ánh trăng dường như không biết đến khói lửa chiến tranh nối liền ngày tháng của nhân gian, nhẹ nhàng trôi lững lờ trên vòm trời trong vắt, trên khuôn mặt tròn vẫn còn mang theo nụ cười.
Trong chiến hào màu nâu đất gồ lên ở hai bên, tám bóng người đang di chuyển nhanh chóng, trên người mỗi người đều được rắc đầy ánh trăng màu bạc xám.
