Vì Queequeg và tôi giờ đây đã dấn thân trọn vẹn vào nghề săn cá voi này; và vì nghề săn cá voi ấy bỗng nhiên bị những kẻ trên đất liền coi là một ngành nghề kém phần thơ mộng và chẳng mấy danh giá; thế nên, tôi vô cùng sốt sắng muốn thuyết phục các người, hỡi những kẻ ở trên bờ, về sự bất công mà các người đang giáng lên đầu những thợ săn cá voi chúng tôi.

Trước hết, có lẽ cũng gần như thừa thãi khi phải chứng minh một thực tế rằng, đối với đại đa số công chúng, nghề săn cá voi không được nhìn nhận làang hàng với những nghề nghiệp vẫn được gọi là cao quý. Nếu một người lạ mặt được giới thiệu vào bất kỳ hội nhóm đô thị pha tạp nào, thì thanh thế của anh ta cũng chẳng được nâng lên là bao, giả sử anh ta được giới thiệu với mọi người là một tay phóng lao chẳng hạn; và nếu noi gương các sĩ quan hải quân, anh ta gắn thêm các chữ cái viết tắt S.W.F. (Sperm Whale Fishery - Nghề đánh bắt cá nhà táng) vào danh thiếp của mình, thì một hành vi như vậy sẽ bị coi là quá đỗi mạn phép và nực cười.

Chắc chắn một nguyên nhân chính khiến thế giới từ chối tôn vinh những người thợ săn cá voi chúng tôi là thế này: họ nghĩ rằng, xét cho cùng, nghề nghiệp của chúng tôi chẳng khác nào một thứ việc mổ xẻ đẫm máu; và khi dấn thân vào đó, chúng tôi bị bao vây bởi đủ thứ ô uế nhơ nhớp. Quả thực, chúng tôi là những kẻ mổ xẻ. Nhưng tất cả các vị tướng lĩnh quân sự mà thế giới luôn luôn ca tụng tôn vinh cũng từng là những kẻ mổ xẻ, thậm chí là những kẻ mổ xẻ vấy máu tanh nhất. Còn về vấn đề nhơ nhớp mà người ta gán cho nghề nghiệp của chúng tôi, các vị chẳng mấy chốc sẽ được diện kiến một số sự thật vốn dĩ lâu nay ít ai biết đến, và nhìn chung, những sự thật ấy sẽ hiên ngang xếp con tàu săn cá nhà táng vào hàng những thứ sạch sẽ nhất trên trái đất ngăn nắp này. Nhưng dẫu có thừa nhận lời buộc tội kia là đúng đi chăng nữa; thì những boong tàu săn cá voi bề bộn trơn trượt nào sánh được với đống thây ma gớm ghiếc đến mức không thốt nên lời từ những chiến trường nơi có biết bao binh lính trở về để chubnh lấy những lời ca tụng từ phái đẹp? Và nếu ý niệm về hiểm nguy làm tăng thêm sự thán phục của công chúng đối với nghề binh; thì xin hãy để tôi bảo đảm với các vị rằng, nhiều cựu chiến binh từng hiên ngang tiến bước đối mặt với làn đạn pháo lại sẽ phải lùi bước trước bóng dáng chiếc đuôi khổng lồ của con cá nhà táng, thứ đang quạt những luồng gió xoáy trên đầu họ. Bởi vì những nỗi kinh hoàng dễ hiểu của con người có xá gì so với những kỳ quan và nỗi kinh hoàng đan xen của Thượng Đế!

Nhưng, dẫu thế giới có phớt lờ khinh miệt những thợ săn cá voi chúng tôi, thì nó vẫn vô tình dành cho chúng tôi sự tôn sùng sâu sắc nhất; phải, một sự tôn kính bao trùm vạn vật! Bởi vì hầu như tất cả các ngọn đèn lồng, đèn dầu và nến cháy sáng khắp hoàn cầu này đều đang cháy, tựa như trước vô số điện thờ, để vinh danh chúng tôi!

Nhưng hãy nhìn nhận vấn đề này dưới những góc độ khác; hãy cân nhắc nó trên mọi chiếc cân; hãy xem chúng tôi, những thợ săn cá voi, là ai và đã từng là ai.

Vì sao người Hà Lan vào thời De Witt lại có các đô đốc chỉ huy hạm đội săn cá voi của họ? Vì sao vua Louis XVI của nước Pháp, bằng chính tiền tư túi của mình, lại trang bị những con tàu săn cá voi xuất phát từ Dunkirk, và nhã ý mời đến thị trấn ấy chừng đôi mươi gia đình từ hòn đảo Nantucket của chúng tôi? Vì sao nước Anh trong khoảng thời gian từ năm 1750 đến 1788 lại chi trả cho các thợ săn cá voi của mình những khoản tiền thưởng lên tới hơn 1.000.000 bảng Anh? Và cuối cùng, làm thế nào mà những thợ săn cá voi nước Mỹ chúng tôi giờ đây lại đông đảo hơn tất cả những thợ săn cá voi liên minh khác trên thế giới cộng lại; đang chèo lái một hải đội gồm hơn bảy trăm chiếc tàu; do mười tám nghìn thủy thủ điều khiển; hằng năm tiêu thụ 4.000.000 đô-la; giá trị những con tàu vào thời điểm ra khơi lên tới 20.000.000 đô-la; và mỗi năm mang về các cảng của chúng ta một vụ mùa bội thu trị giá 7.000.000 đô-la. Tất cả những điều đó xảy ra thế nào, nếu nghề săn cá voi không ẩn chứa một sức mạnh vĩ đại nào đó?

Nhưng đây chưa phải là một nửa; hãy nhìn lại mà xem.

Tôi dám chắc chắn rằng, một nhà hiền triết mang tầm vóc thế giới dẫu có vắt óc cũng không thể chỉ ra dù chỉ một ảnh hưởng hòa bình duy nhất nào, trong suốt sáu mươi năm qua, lại tác động mạnh mẽ hơn đến toàn thể thế giới rộng lớn nếu gộp chung lại, so với nghề săn cá voi cao cả và vĩ đại. Dù bằng cách này hay cách khác, nó đã khơi nguồn cho những sự kiện vô cùng kỳ diệu tự thân chúng, và mang ý nghĩa trọng đại liên tiếp trong hệ quả của chúng, đến mức nghề săn cá voi hoàn toàn có thể được ví như người mẹ Ai Cập huyền thoại, kẻ đã sinh ra những dòng dõi tự mang trong mình mầm sống từ trong dạ con. Sẽ là một nhiệm vụ vô vọng và bất tận nếu muốn liệt kê tất cả những điều ấy. Chỉ cần một vài ví dụ là đủ.

Suốt nhiều năm qua, con tàu săn cá voi vẫn luôn là kẻ tiên phong trong việc dò dẫm những vùng đất xa xôi và ít được biết đến nhất trên Trái Đất. Nó đã thám hiểm những vùng biển và quần đảo chưa từng có trên hải đồ, nơi chưa từng có một Cook hay một Vancouver nào đặt chân tới. Nếu các chiến hạm Mỹ và châu Âu giờ đây có thể bình yên neo đậu trong những bến cảng từng một thời hoang dã, thì hãy để họ bắn đại bác chào mừng để tôn vinh vinh quang của con tàu săn cá voi, chính là kẻ đã mở đường cho họ từ thuở ban đầu, và là kẻ đầu tiên làm cầu nối giao dịch giữa họ với những người thổ dân. Họ có thể ca tụng tùy thích những anh hùng trong các cuộc thám hiểm, những Cook, những Krusenstern của các vị; nhưng tôi dám khẳng định rằng có hàng tá các vị Thuyền trưởng vô danh xuất cảng từ Nantucket, những người vĩ đại chẳng kém gì, thậm chí còn vĩ đại hơn cả Cook và Krusenstern của các vị. Bởi vì trong hoàn cảnh tay trắng không một tấc sắt cứu viện, giữa những vùng nước hoang dã đầy cá mập, và bên những bờ biển của những hòn đảo mang tên lao giáo chưa từng được ghi chép trên bản đồ, họ đã chiến đấu với những hiểm nguy và kỳ quan trinh nguyên mà dồn hết lính thủy đánh bộ và súng hỏa mai, Cook cũng chưa chắc dám dạo bước tới. Tất cả những gì được tô vẽ hoa mỹ trong các Chuyến hành trình miền Nam Cổ đại ấy, những điều đó kỳ thực chỉ là chuyện cơm bữa hằng ngày trong suốt cuộc đời của những người hùng Nantucket chúng tôi. Thường thì những cuộc phiêu lưu mà Vancouver tốn tới ba chương sách để kể lại, lại bị những con người này coi là chẳng đáng để ghi chép vào nhật ký thông thường của tàu. Than ôi, thế gian! Ồ, thế gian!

Cho đến khi nghề đánh cá voi vòng qua Mũi Horn, chẳng có hoạt động thương mại nào ngoài thương mại thuộc địa, hầu như chẳng có mối giao hảo nào ngoài giao hảo thuộc địa, được tiến hành giữa châu Âu và dải dài các tỉnh Tây Ban Nha giàu có bên bờ Thái Bình Dương. Chính người thợ săn cá voi là kẻ đầu tiên phá vỡ chính sách khắt khe đầy đố kỵ của triều đình Tây Ban Nha đối với những thuộc địa ấy; và nếu dung lượng cho phép, người ta có thể chỉ ra một cách rõ ràng làm thế nào từ những người thợ săn cá voi ấy mà cuối cùng đã dẫn đến cuộc giải phóng Peru, Chi-lê và Bolivia khỏi ách thống trị của Tây Ban Nha Cổ, cũng như sự thiết lập nền dân chủ vĩnh cửu tại những vùng đất đó.

Châu Mỹ vĩ đại ở phía bên kia quả địa cầu ấy, tức nước Úc, đã được dâng hiến cho thế giới văn minh bởi những thợ săn cá voi. Sau lần phát hiện tình cờ bởi một người Hà Lan, tất cả các con tàu khác trong suốt thời gian dài đã né tránh những bờ biển ấy vì coi đó là nơi hoang dã độc địa; nhưng tàu săn cá voi đã cập bến nơi đó. Con tàu săn cá voi chính là người mẹ thực sự của thuộc địa hùng mạnh giờ đây. Hơn thế nữa, vào thuở ban sơ của khu định cư Úc đầu tiên, những người di cư đã nhiều lần được cứu khỏi nạn đói nhờ những chiếc bánh quy nhân đạo từ con tàu săn cá voi vô tình thả neo tại vùng biển của họ. Vô số hòn đảo ở khắp vùng Polynesia cũng xác nhận điều tương tự, và bày tỏ sự tôn kính thương mại đối với con tàu săn cá voi, kẻ đã dọn đường cho nhà truyền giáo và thương gia, và trong rất nhiều trường hợp đã chở những nhà truyền giáo tiên khởi đến các điểm đến đầu tiên của họ. Nếu vùng đất bị khóa chặt hai lần ấy, tức Nhật Bản, có bao giờ trở nên cởi mở hiếu khách, thì đó sẽ là công trạng hoàn toàn thuộc về con tàu săn cá voi; bởi vì nó đã đặt chân đến ngưỡng cửa rồi.

Nhưng nếu, dẫu trước tất cả những điều đó, các người vẫn tuyên bố rằng nghề săn cá voi chẳng có chút liên hệ cao đẹp nào về mặt thẩm mỹ, thế thì tôi sẵn sàng đấu với các người năm mươi trận giáo ở đó, và hất văng các người xuống ngựa với một chiếc mũ giáp nứt đôi trong mọi lần.

Cá voi không có tác giả nổi tiếng nào, và nghề săn cá voi không có nhà biên niên sử nổi tiếng nào, các người sẽ nói vậy.

Cá voi không có tác giả nổi tiếng, và nghề săn cá voi không có nhà biên niên sử nổi tiếng ư? Ai là người viết bản tường thuật đầu tiên về loài Thủy Quái Leviathan của chúng ta? Còn ai vào đây ngoài vị Gióp vĩ đại! Và ai là người soạn thảo câu chuyện tường thuật đầu tiên về một chuyến hải trình săn cá voi? Ai vào đây, nếu không phải là một bậc quân vương vĩ đại không kém chính là Alfred Đại Đế, người bằng chính ngọn bút hoàng gia của mình đã ghi chép lại những lời kể từ Ohthere, thợ săn cá voi người Na Uy thời bấy giờ! Và ai đã cất lời ca ngợi rền vang về chúng ta tại Nghị viện? Ai vào đây, ngoài Edmund Burke!

Đúng là như vậy thật, nhưng ngặt một nỗi bản thân những thợ săn cá voi chỉ là những kẻ khốn cùng; trong huyết quản họ chẳng có dòng máu cao quý nào.

Chẳng có dòng máu cao quý nào trong huyết quản ư? Họ mang trong mình thứ máu còn tuyệt vời hơn cả máu hoàng gia. Bà nội của Benjamin Franklin chính là Mary Morrel; sau này, qua đường kết hôn, trở thành Mary Folger, một trong những cư dân kỳ cựu định cư tại Nantucket, và là tổ tiên của một dòng dõi dài dằng dặc những người mang họ Folger cùng các tay phóng lao—tất cả đều là họ hàng thân thích với bậc hiền triết Benjamin vĩ đại—cho đến tận ngày nay vẫn đang phóng những mũi lao có ngạnh từ đầu này sang đầu kia thế giới.

Lại đúng nữa rồi; nhưng thế thì ai nấy đều thừa nhận rằng nghề săn cá voi cách này hay cách khác vẫn chẳng lấy gì làm danh giá.

Nghề săn cá voi không danh giá ư? Nghề săn cá voi mang tầm vóc đế vương! Theo luật định cổ của nước Anh, cá voi được tuyên bố là “cá của hoàng gia”.[1]

[1] Xem các chương tiếp theo để biết thêm chi tiết về vấn đề này.

Ồ, điều đó chỉ mang tính hình thức thôi! Bản thân con cá voi chưa bao giờ xuất hiện theo bất kỳ cách thức vĩ đại lẫy lừng nào.

Cá voi chưa bao giờ xuất hiện theo bất kỳ cách thức vĩ đại lẫy lừng nào ư? Trong một trong những khúc khải hoàn vĩ đại dành cho một vị tướng La Mã khi ông ta tiến vào kinh đô thế giới, xương của một con cá voi, được chở cất công từ tận bờ biển Syria, lại chính là vật nổi bật nhất trong đám rước tưng bừng tiếng chũm chọe.[1]

Cứ cho là vậy đi, vì chính các người đã viện dẫn nó; nhưng dẫu các người có nói gì đi nữa, thì chẳng có sự tôn nghiêm thực sự nào trong nghề săn cá voi cả.

Không có sự tôn nghiêm trong nghề săn cá voi ư? Sự tôn nghiêm trong nghề nghiệp của chúng ta được chính các vì sao trên bầu trời chứng thực. Cetus là một chòm sao nằm ở phương Nam! Chưa hết! Hãy sụp vành mũ của các người xuống trước Sa hoàng, và ngả mũ kính chào Queequeg đi! Vẫn chưa hết! Tôi quen một người, trong suốt cuộc đời mình, đã bắt được ba trăm năm mươi con cá voi. Tôi đánh giá con người ấy đáng tôn kính hơn vị đại tướng thời cổ đại từng khoe khoang đã chiếm được từng ấy thành phố có tường thành bao quanh.

Còn về phần tôi, nếu bằng bất cứ khả năng nào, bên trong tôi vẫn còn ẩn chứa một điều vĩ đại sơ khai nào đó chưa được khám phá; nếu có ngày tôi xứng đáng có được chút danh tiếng thực sự trong thế giới nhỏ bé nhưng tĩnh lặng cao cả ấy, nơi mà tôi có thể ôm ấp chút hoài bão không có gì là quá đáng; nếu sau này tôi làm được điều gì đó mà, suy cho cùng, một người thà đã làm còn hơn là bỏ dở; nếu lúc lâm, những người thi hành di chúc của tôi, hay chính xác hơn là những chủ nợ của tôi, tìm thấy bất kỳ bản thảo quý giá nào trong ngăn bàn của mình, thì ngay tại đây, tôi xin quy mọi vinh quang và danh dự ấy cho nghề săn cá voi; bởi vì con tàu săn cá voi chính là trường Đại học Yale và Đại học Harvard của đời tôi.