Trong công việc hỗn độn khi xẻ thịt và săn sóc một con cá voi, các thủy thủ phải chạy ngược chạy xuôi không ngớt. Lúc này cần tay chân ở chỗ này, lát sau lại cần ở chỗ khác. Chẳng thể đứng yên một chỗ nào; bởi vì tại cùng một thời điểm, mọi thứ đều phải được thực hiện ở mọi nơi. Người cố gắng miêu tả khung cảnh ấy cũng rơi vào tình trạng tương tự. Bây giờ chúng ta phải quay lại đôi chút. Người ta từng nhắc đến việc khi bắt đầu rạch lưng cá voi, cái móc mỡ đã được luồn vào lỗ ban đầu do các sĩ quan khoét bằng thuổng. Nhưng làm thế nào mà một khối cồng kềnh và nặng nề như cái móc ấy lại được gắn chặt vào cái lỗ đó? Nó được cắm vào bởi người bạn thân thiết của tôi, Queequeg, kẻ có nhiệm vụ, với tư cách là một tay phóng lao, phải leo xuống lưng con quái vật vì mục đích đặc biệt ấy. Nhưng trong rất nhiều trường hợp, hoàn cảnh đòi hỏi tay phóng lao phải ở lại trên mình con cá voi cho đến khi toàn bộ công đoạn lột mỡ hoàn tất. Nên nhớ rằng, con cá voi nằm chìm hầu như hoàn toàn, ngoại trừ những phần trực tiếp bị tác động. Thế nên dưới đó, cách mặt nước boong tàu chừng mười bộ, tội nghiệp tay phóng lao cứ vùng vẫy bơi ngụp, nửa ở trên mình cá, nửa ở dưới nước, trong khi khối lượng khổng lồ ấy quay cuồng bên dưới như một cỗ máy xay. Trong dịp này, Queequeg diện bộ trang phục xứ Cao nguyên—gồm một chiếc áo sơ mi và đôi tất—mà ít nhất trong mắt tôi, trông anh ta thực sự vô cùng bảnh bao; và chẳng ai có cơ hội ngắm nhìn anh ta rõ hơn tôi, như sẽ thấy ngay sau đây.

Là người chèo mũi của tay người hoang dã ấy, tức là kẻ kéo mái chèo mũi trên chiếc xuồng của anh ta (chiếc thứ hai tính từ mũi lên), đó là niềm vui và trách nhiệm của tôi khi phải chăm sóc anh ta trong lúc anh ta vất vả trèo chống trên lưng con cá voi đã chết. Chắc bạn từng thấy những đứa trẻ chơi đàn phong cầm người Ý dắt một con khỉ nhảy múa bằng một sợi dây dài. Cứ như thế, từ mạn tàu dựng đứng, tôi giữ Queequeg ở dưới biển kia bằng một thứ trong nghề cá gọi là dây khỉ, buộc vào một dải vải bạt chắc chắn thắt quanh eo anh ta.

Đó là một công việc vừa buồn cười vừa nguy hiểm cho cả hai chúng tôi. Bởi vì, trước khi tiến xa hơn, phải nói rằng sợi dây khỉ được thắt chặt ở cả hai đầu; một đầu buộc vào thắt lưng vải bạt bản rộng của Queequeg, đầu kia buộc vào thắt lưng da bản hẹp của tôi. Thế nên dù sướng hay khổ, trong khoảng thời gian ấy, hai chúng tôi đã thành một cặp gắn kết; và nếu tội nghiệp Queequeg có chìm xuống không bao giờ ngoi lên nữa, thì cả tập tục lẫn danh dự đều đòi hỏi rằng thay vì cắt đứt sợi dây, nó phải kéo tôi lao xuống theo vếtm trượt của anh ta. Cứ như thế, một mối liên kết kéo dài kiểu Xi-la-mơ đã hợp nhất chúng tôi lại. Queequeg chính là người anh em sinh đôi không thể tách rời của tôi; và tôi chẳng tài nào rũ bỏ được những mối hiểm nguy chết người mà sợi dây gai dầu ấy mang lại.

Lúc bấy giờ, tôi hình dung về hoàn cảnh của mình một cách mạnh mẽ và đầy triết lý đến mức, khi chăm chú quan sát từng cử động của anh ta, tôi dường như nhận thức rõ ràng rằng cá tính của riêng tôi giờ đây đã hòa tan vào một công ty hợp doanh gồm hai thành viên; rằng ý chí tự do của tôi đã nhận một vết thương chí mạng; và rằng sai lầm hay bất hạnh của người khác hoàn toàn có thể đẩy một kẻ vô tội là tôi vào thảm họa và cái chết oan ức. Do đó, tôi thấy rằng đây là một khoảng thời gian trống vắng của Đấng Quan Phòng; bởi vì sự công minh rạch ròi của Ngài không bao giờ có thể dung thứ cho một sự bất công thô thiển đến thế. Và rồi ngẫm nghĩ sâu xa hơn nữa—trong lúc tôi thỉnh thoảng giật mạnh anh ta ra khỏi khoảng không giữa con cá voi và con tàu vốn chực chờ nghiền nát anh ta—vẫn ngẫm nghĩ sâu xa hơn nữa, tôi nhận ra rằng hoàn cảnh này của tôi chính là hoàn cảnh đích thực của mọi phàm nhân đang hít thở; chỉ có điều, trong phần lớn các trường hợp, bằng cách này hay cách khác, họ lại có mối liên kết kiểu Xi-la-mơ này với vô số phàm nhân khác. Nếu ngân hàng của bạn phá sản, bạn khánh kiệt; nếu dược sĩ của bạn nhầm lẫn gửi thuốc độc vào những viên thuốc của bạn, bạn sẽ chết. Quả thật, bạn có thể nói rằng bằng sự thận trọng tột độ, bạn có thể may mắn thoát khỏi những rủi ro này cùng vô vàn rủi ro hiểm ác khác trong cuộc sống. Nhưng dù tôi có cẩn trọng cầm nắm sợi dây khỉ của Queequeg đến đâu đi nữa, đôi khi anh ta vẫn giật mạnh nó đến mức suýt chút nữa tôi đã trượt chân ngã khỏi mạn tàu. Tôi cũng không thể nào quên rằng, dù có làm gì đi chăng nữa, tôi cũng chỉ nắm giữ được một đầu dây mà thôi.⁠[15]

[15]

Dây khỉ được tìm thấy trên mọi con tàu săn cá voi; nhưng chỉ riêng trên con tàu Pequod, con khỉ và kẻ giữ dây mới bị trói chặt vào nhau. Cải tiến đối với tập tục ban đầu này do chính Stubb, một con người không hề tầm thường, khởi xướng, nhằm mang lại cho tay phóng lao đang gặp hiểm nguy sự đảm bảo chắc chắn nhất có thể về lòng trung thành và sự cảnh giác của người giữ dây khỉ cho hắn.

Tôi từng bóng gió rằng mình thường giật tội nghiệp Queequeg khỏi khoảng giữa con cá voi và con tàu—nơi anh ta đôi khi rơi xuống do sự chòng chành và tròng trành liên tục của cả hai. Nhưng đó không phải là mối hiểm họa duy nhất khiến anh ta bị kẹp chặt mà anh ta phải đối mặt. Không hề nao núng trước cuộc tàn sát diễn ra trên mình chúng suốt đêm qua, lũ cá mập giờ đây càng bị kích thích tươi mới và mãnh liệt hơn bởi dòng máu trước đó bị kìm nén nay bắt đầu tuôn ra từ xác con cá voi—những sinh vật cuồng nộ ấy bu quanh xác cá đông như ong vỡ tổ.

Và ngay giữa bầy cá mập ấy là Queequeg; kẻ thường xuyên gạt chúng sang một bên bằng đôi chân đang vùng vẫy của mình. Quả là điều hoàn toàn khó tin nếu không vì thực tế là, bị thu hút bởi thứ mồi ngon như một con cá voi chết, loài cá mập vốn ăn tạp đủ thứ ấy hiếm khi động đến con người.

Tuy nhiên, người ta hoàn toàn có thể tin rằng vì chúng nhúng tay vào vụ này một cách quá ư phàm ăn, việc đề cao cảnh giác với chúng được cho là khôn ngoan. Theo đó, bên cạnh sợi dây khỉ mà tôi dùng để thỉnh thoảng giật gã tội nghiệp ra khỏi khoảng cách quá gần với cái miệng của một con cá mập trông có vẻ cực kỳ hung tợn, anh ta còn được trang bị thêm một lớp bảo vệ khác. Treo lơ lửng ngoài mạn tàu trên một chiếc giàn giáo, Tashtego và Daggoo liên tục khua khoắng trên đầu anh ta đôi cây thuổng săn cá voi sắc bén, nhờ đó chúng tàn sát được bao nhiêu con cá mập trong tầm với. Hành động này của họ, chắc chắn là rất vị tha và nhân ái. Tôi thừa nhận họ muốn mang lại hạnh phúc lớn nhất cho Queequeg; nhưng trong sự sốt sắng vội vã muốn giúp đỡ anh ta, và do hoàn cảnh cả anh ta lẫn lũ cá mập có lúc bị che khuất một nửa bởi làn nước đục ngầu máu me, những cây thuổng vô ý tứ ấy của họ suýt chút nữa thì tiện đứt chân hơn là đuôi cá. Nhưng tội nghiệp Queequeg, tôi đoán vậy, đang oằn mình thở hổn hển ở dưới đó với cái móc sắt lớn—tội nghiệp Queequeg, tôi đoán rằng anh ta chỉ biết cầu nguyện với thần Yojo của mình, và phó thác sự sống vào tay các vị thần của anh ta.

Thôi nào, hỡi người đồng chí thân thiết và người anh em sinh đôi của tôi, tôi thầm nghĩ, trong khi tôi kéo vào rồi lại nương theo từng đợt sóng biển để nới lỏng sợi dây—xét cho cùng thì có nhằm nhò gì? Chẳng phải anh chính là hình ảnh quý giá của từng người và tất cả chúng ta trong thế giới săn cá voi này sao? Đại dương sâu thẳm mà anh đang ngộp thở ấy chính là Cuộc đời; lũ cá mập kia là kẻ thù của anh; những cây thuổng ấy là bạn của anh; và đứng giữa bẫy cá mập với thuổng gươm, anh đang ở vào một hoàn cảnh vô cùng ngặt nghèo và hiểm nguy, anh bạn tội nghiệp ơi.

Nhưng hãy dũng cảm lên! vẫn có niềm vui đang chờ đón anh, hỡi Queequeg. Bởi vì giờ đây, khi với đôi môi tái ngợm và đôi mắt vằn máu, gã thổ dân kiệt sức cuối cùng cũng leo lên được những sợi xích, đứng ướt sũng và run rẩy không kiểm soát nổi bên mạn tàu; người quản gia bước đến, với một ánh mắt nhân từ, an ủi trao cho anh ta—thứ gì thế? Một ly Cognac ấm nóng ư? Không! Hỡi các vị thần, hắn trao cho anh ta một chén nước gừng ấm âm ấm!

“Gừng ư? Ta ngửi thấy mùi gừng phảng phất phải không?” Stubb nghi ngờ hỏi, bước lại gần. “Đúng rồi, đây chắc chắn là gừng,” hắn vừa nói vừa dòm vào chiếc chén hãy còn nguyên vẹn. Rồi đứng trân trân ra vẻ hoài nghi một lát, hắn bình thản bước về phía người quản gia đang ngơ ngác và chậm rãi nói: “Gừng ư? Gừng ư? Và ông có ơn phúc nào để nói cho tôi biết, thưa ông Dough-Boy, cái sự linh nghiệm của gừng nằm ở xó xỉnh nào không? Gừng! Gừng có phải là thứ nhiên liệu mà ông dùng, Dough-Boy, để nhóm lên một ngọn lửa trong cơ thể tên ăn thịt người đang run lẩy bẩy này không? Gừng!—gừng cái quái gì chứ?—than đá?—củi lửa?—diêm quẹt?—bùi nhùi?—thuốc súng?—gừng cái quái gì chứ, tôi hỏi ông, mà ông lại đem cái chén này dâng cho Queequeg tội nghiệp của chúng ta ở đây.”

“Hình như có chút âm mưu lén lút nào của Hội Ôn Tụi trong chuyện này đây,” hắn bất ngờ nói thêm, giờ đây tiến lại phía Starbuck, người vừa từ đằng mũi đi tới. “Ông hãy nhìn cái ca đựng nước đó đi, thưa ngài; ngửi thử nó xem, nếu ngài muốn.” Rồi quan sát nét mặt của viên sĩ quan, hắn nói thêm: “Hắn quản gia đây, thưa ngài Starbuck, lại dám đưa thứ thuốc nhuận tràng calomel và jalap ấy cho Queequeg, kẻ vừa mới rời khỏi mình con cá voi. Hắn quản gia là một tay dược sĩ hay sao, thưa ngài? Và tôi xin hỏi liệu đây có phải là loại thuốc đắng dùng để thổi hồn cứu sống lại một kẻ suýt chết đuối không?”

“Tôi hy vọng là không,” Starbuck đáp, “đó chỉ là một thứ nước tồi tệ chẳng ra gì.”

“Ừ, đúng thế, quản gia ạ,” Stubb kêu lên, “chúng tôi sẽ dạy cho anh một bài học về tội bỏ thuốc vào người một tay phóng lao; ở đây không có chỗ cho mớ thuốc thang của hiệu thuốc nhà anh đâu; anh muốn đầu độc chúng tôi đấy à? Anh đã mua bảo hiểm cho mạng sống của chúng tôi và muốn mưu sát tất cả chúng tôi để đút túi tiền bồi thường phải không?”

“Không phải tôi đâu,” Dough-Boy kêu lên, “chính Dì Charity đã mang gừng lên tàu; và dặn tôi không bao giờ được cho các tay phóng lao uống rượu mạnh, mà chỉ được cho uống thứ nước gừng này thôi—bà ấy gọi nó như thế.”

“Nước gừng ư! Đồ quỷ sứ đỏm dáng nhà ngươi! Nhận lấy cái này đi! Rồi biến mau xuống khoang chứa, kiếm thứ gì khá hơn đi. Mong rằng tôi không làm điều gì sai trái, thưa ngài Starbuck. Đó là mệnh lệnh của thuyền trưởng—rượu mạnh cho tay phóng lao sau khi bắt được cá voi.”

“Đủ rồi,” Starbuck đáp gọn lỏn, “chỉ là đừng đánh hắn nữa, mà—”

“Ồ, tôi đánh thì chẳng bao giờ làm ai bị thương cả, trừ khi tôi đánh cá voi hay thứ gì đại loại thế; còn gã này thì gầy nhom như con chồn. Vừa nãy ngài định nói gì cơ, thưa ngài?”

“Chỉ thế này thôi: xuống dưới đó cùng hắn, và tự đi mà lấy thứ anh muốn.”

Khi Stubb xuất hiện trở lại, hắn tay cầm một chiếc bình sẫm màu, tay kia cầm một thứ giống như hộp đựng trà. Chiếc bình đầu tiên đựng rượu mạnh, và được trao cho Queequeg; chiếc thứ hai là món quà của Dì Charity, và nó đã được hào phóng hiến dâng cho những con sóng biển.