Nếu đối với Starbuck, sự xuất hiện của con Mực khổng lồ là một điềm gở, thì với Queequeg, nó lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác.
– Khi anh thấy nó ’quid, – tên thổ dân vừa nói vừa mài chiếc lao ở mũi con thuyền được treo lên của mình, – thì chẳng mấy chốc anh sẽ thấy cá voi ’parm.
Ngày hôm sau trời vô cùng tĩnh lặng và oi bức; chẳng có việc gì đặc biệt để làm, thủy thủ đoàn trên tàu Pequod khó lòng cưỡng lại cơn buồn ngủ rũ rượi do một vùng biển vắng vẻ như thế tạo ra. Bởi vì vùng Ấn Độ Dương nơi chúng tôi đang giương buồm lúc bấy giờ không phải là thứ mà những người săn cá voi gọi là vùng biển sôi động; nghĩa là nó có ít bóng dáng của cá heo chuột, cá heo thường, cá chuồn cùng những sinh vật nhanh nhẹn khác của những vùng nước náo nhiệt hơn, chẳng hạn như vùng ngoài khơi Rio de la Plata, hay vùng cận bờ biển Peru.
Đến lượt tôi trực ở đỉnh cột buồm trước; với đôi vai tựa vào những sợi cáp chùng xuống, tôi thẫn thờ đu đưa qua lại trong thứ giống như một bầu không khí bị bỏ bùa mê. Không một sự quyết định nào có thể chống lại được nó; trong tâm trạng mơ màng ấy, khi đánh mất mọi ý thức, cuối cùng tâm hồn tôi đã rời khỏi thể xác; dẫu cho thân xác tôi vẫn tiếp tục đu đưa hệt như một quả lắc đồng hồ, tận lâu sau khi nguồn năng lượng khiến nó chuyển động ban đầu đã tắt.
Trước khi sự mơ màng hoàn toàn nhấn chìm tôi, tôi đã nhận thấy các thủy thủ ở đỉnh cột buồm chính và cột buồm mizzen đã thiu thiu ngủ. Để rồi cuối cùng cả ba chúng tôi đều lửng lơ đong đưa không hồn từ các sà ngang, và cứ sau mỗi nhịp đu đưa của chúng tôi, từ phía dưới, người thợ lái đang gục gặc đầu ngủ gật lại đáp lời. Những con sóng cũng gật gù những ngọn nước lững lờ; và trải dài khắp cõi không gian mênh mông ngây ngất của biển cả, phương đông gật đầu chào phương tây, và mặt trời bao trùm lên tất cả.
Bỗng nhiên những bọt nước dường như vỡ tung dưới đôi mắt nhắm nghiền của tôi; hai bàn tay tôi bấu chặt lấy những sợi cáp như chiếc kìm sắt; một thế lực vô hình đầy nhân từ đã cứu vớt tôi; tôi bừng tỉnh với một cú chấn động tâm lý. Và kìa! Ngay dưới mạn khuất gió của chúng tôi, cách đó chưa đầy bốn mươi sải tay, một con Cá voi Đầu bò khổng lồ đang nằm cuộn mình trong làn nước giống như cái lườn tàu của một chiếc khinh hạm bị lật úp, tấm lưng rộng, nhẵn bóng với sắc đen tuyền của người Ê-thi-ô-pi đang ánh lên dưới những tia nắng mặt trời tựa như một tấm gương. Nhưng nhấp nhô lười biếng trong lòng máng của sóng, và chốc chốc lại thong thả phun lên cột nước mờ hơi, con cá voi trông giống như một vị phú hào đang phì phèo tẩu thuốc trong một buổi chiều ấm áp. Nhưng cái tẩu thuốc ấy, hỡi con cá voi tội nghiệp, lại chính là điếu tẩu cuối cùng của mày. Tựa như bị chạm phải chiếc đũa thần của phù thủy, con tàu đang ngái ngủ cùng mọi kẻ ngủ gật trên đó bỗng chốc đồng loạt bừng tỉnh; và hơn hai mươi giọng nói từ mọi góc của con tàu, vang lên cùng lúc với ba tiếng gọi từ trên cao, đã đồng thanh hô vang tiếng hò quen thuộc, khi con vật vĩ đại từ từ và đều đặn phun dòng nước muối lấp lánh lên bầu trời.
– Chuẩn bị hạ thuyền! Tròng buồm lại! – Ahab hét lên. Và tự mình tuân theo mệnh lệnh, hắn đẩy gạt tay lái lao xuống trước khi người thợ lái kịp chạm tay vào các nan hoa.
Những tiếng kêu bất ngờ của thủy thủ đoàn hẳn đã làm con cá voi hoảng sợ; và trước khi các con thuyền được hạ xuống, nó uy nghi quay đầu bơi về phía khuất gió, nhưng với một sự điềm tĩnh vững vàng đến mức tạo ra rất ít gợn sóng khi bơi, khiến Ahab nghĩ rằng xét cho cùng có lẽ nó vẫn chưa thực sự hoảng sợ, nên ông ra lệnh không được dùng một mái chèo nào, và không ai được phép nói chuyện trừ khi thì thầm. Thế là ngồi như những người da đỏ Ontario trên mạn thuyền, chúng tôi nhanh chóng nhưng lặng lẽ khua mái chèo lướt đi; vì trời lặng gió nên không thể giăng những cánh buồm không tiếng động được. Chẳng mấy chốc, khi chúng tôi cứ thế lướt đi trong cuộc săn đuổi, con quái vật đột ngột hất ngược chiếc đuôi cao tới bốn mươi thước lên không trung, rồi chìm khuất tầm mắt tựa như một ngọn tháp bị nuốt chửng.
– Nó lặn mất đuôi rồi! – tiếng hô vang lên, một thông báo ngay lập tức nối tiếp bằng việc Stubb rút hộp quẹt ra châm tẩu, vì giờ đây họ được ban cho một khoảng thời gian nghỉ ngơi ngắn. Sau khi khoảng thời gian lặn sâu của nó đã trôi qua hoàn toàn, con cá voi lại trỗi lên, và vì lúc này nó đang ở trước mũi chiếc thuyền của người hút thuốc, lại ở gần thuyền đó hơn nhiều so với các thuyền khác, Stubb liền trông chờ vinh dự bắt được nó. Lúc này rõ ràng là con cá voi cuối cùng đã nhận thức được những kẻ đang truy đuổi mình. Do đó, mọi sự im lặng thận trọng không còn tác dụng gì nữa. Những chiếc mái chèo được buông xuống, và các cần chèo bắt đầu hoạt động ầm ĩ. Vừa tiếp tục phì phèo tẩu thuốc, Stubb vừa hô hào cổ vũ thủy thủ đoàn xông lên tấn công.
Phải, một sự thay đổi mãnh liệt đã diễn ra nơi con cá. Hoàn toàn nhận thức được hiểm họa, nó đang bơi “hướng thẳng đầu ra ngoài”; phần thân ấy nhô lên xiên xiên khỏi vùng nước sủi bọt cuồn cuộn do nó tạo ra. [11]
[11] Ta sẽ thấy ở một đoạn khác rằng toàn bộ phần bên trong cái đầu khổng lồ của cá voi nhà táng được cấu tạo từ một chất rất nhẹ. Dù thoạt nhìn có vẻ là phần nặng nề nhất, nhưng nó lại chính là phần nổi bật nhất trên cơ thể con vật. Nhờ vậy mà nó dễ dàng nâng cái đầu lên không trung, và luôn luôn làm như vậy khi bơi với tốc độ tối đa. Bên cạnh đó, với chiều rộng ở phần trên của mặt trước đầu, cùng cấu trúc phần chẻ nước thon dần ở phần dưới, việc nâng đầu hướng chéo lên khiến người ta có thể nói rằng nó tự biến mình từ một chiếc thuyền buôn Hà Lan nặng nề mũi cụt thành một chiếc thuyền dẫn tiêu điểm sắc bén của New York.
– Khởi động nó đi, khởi động nó đi, các đồng chí của tôi! Đừng có vội vàng; cứ thong thả—nhưng hãy khơi mào đi; hãy xông lên như những tiếng sét đánh, thế thôi! – Stubb vừa nói vừa nhổm bọt khói ra ngoài. – Khởi động nó ngay nào; tung ra những nhịp chèo dài và mạnh đi, Tashtego. Xông lên nào, Tash, cậu bạn của tôi—cùng xông lên nào, tất cả; nhưng hãy giữ bình tĩnh, giữ cho đầu óc lạnh—hãy xem dưa chuột là châm ngôn—từ từ, từ từ thôi—chỉ cần xông lên tựa thần chết và lũ quỷ cười nhe răng, rồi kéo những kẻ đã khuất dưới mồ chui thẳng lên không trung nào các chàng trai—chỉ vậy thôi. Xông lên!
– Woo-hoo! Wa-hee! – Gã người đảo Gay Head hét lên đáp lại, cất cao một tiếng hú chiến trận cổ xưa lên tận bầu trời; trong khi mọi tay chèo trên con thuyền đang căng cứng ấy vô tình chồm về phía trước theo một nhịp chèo chủ đạo vô cùng mạnh mẽ mà người thổ dân đầy quyết tâm vừa gióng lên.
Nhưng những tiếng thét hoang dã của hắn lại được đáp lại bằng những tiếng hét hoang dã không kém. – Kee-hee! Kee-hee! – Daggoo gào lên, người ngả ra trước rồi ngả ra sau trên ghế chèo, hệt như một con hổ điên cuồng đang đi dạo trong chuồng.
– Ka-la! Koo-loo! – Queequeg tru lên, cứ như thể đang chép miệng thưởng thức một miếng bít tết của lính pháo binh. Và cứ thế, cùng với những mái chèo và những tiếng gào thét, những chiếc sống thuyền xé rẽ biển khơi. Trong khi ấy, Stubb vẫn giữ vị trí dẫn đầu, tiếp tục khích lệ đội ngũ lao vào trận chiến, miệng không ngừng phả ra những làn khói. Chúng bám trụ và gồng mình như một lũ liều mạng, cho đến khi tiếng kêu mong đợi cất lên: – Đứng dậy đi, Tashtego!—quất cho nó một nhịp! – Ngọn lao được phóng đi. – Lùi hết thuyền lại! – Các tay chèo đồng loạt quạt ngược nước; ngay khoảnh khắc đó, một thứ gì đó nóng rẫy và xèo xèo chạy dọc qua cổ tay của từng người bọn họ. Đó chính là sợi dây thần kỳ. Chỉ một thoáng trước đó, Stubb đã nhanh chóng quấn thêm hai vòng dây nữa quanh trụ quấn dây trên thuyền, từ nơi đó, do các vòng quay ngày càng tăng tốc, một làn khói màu xanh lam bốc lên cuồn cuộn hòa lẫn với làn khói ổn định từ chiếc tẩu của ông. Khi sợi dây cứ quấn quanh đi quấn lại trụ quấn; thì ngay trước khi chạm tới điểm đó, nó cũng cọ xát đến phồng rộp qua bàn tay của Stubb, nơi những miếng vải lót tay—tức những mảnh vải bạt chần bông thỉnh thoảng được đeo vào những lúc thế này—đã vô tình tuột mất. Cảm giác ấy giống như việc nắm lấy lưỡi của một thanh gươm sắc bén hai lưỡi của kẻ thù, trong khi kẻ thù ấy đang liều mạng giằng giật nó ra khỏi tay bạn.
– Làm ướt dây đi! làm ướt dây đi! – Stubb hét lên với người tay chèo ngồi gần thùng nước (người ngồi cạnh thùng) khi anh ta giật phăng chiếc mũ trên đầu ra, tát nước biển vào trong đó. [12] Thêm nhiều vòng dây nữa được quấn vào, nhờ đó sợi dây bắt đầu giữ được vị trí của mình. Con thuyền lúc bấy giờ lao vút qua làn nước sôi sùng sục hệt như một con cá mập chi chít vây. Stubb và Tashtego lúc này đổi chỗ cho nhau—mũi đổi cho lái—quả thực là một công việc đầy chao đảo giữa chốn hỗn độn bồng bềnh ấy.
[12] Một phần để cho thấy tính không thể thiếu của hành động này, ở đây xin được nêu rõ rằng, trong nghề đánh bắt cá voi cổ xưa của người Hà Lan, người ta dùng một cây lau nhà để hất nước vào sợi dây đang chạy; ở nhiều con tàu khác, một chiếc gáo gỗ hoặc cái tát nước được dành riêng cho mục đích đó. Tuy nhiên, chiếc mũ của bạn lại là vật dụng tiện lợi nhất.
Từ sợi dây đang rung bần bật kéo dài suốt chiều dài phần trên của con thuyền, và từ việc nó lúc này còn căng hơn cả dây đàn hạc, bạn hẳn sẽ tưởng rằng chiếc thuyền có tới hai cái lườn—một cái rẽ nước, cái còn lại rẽ không khí—khi con thuyền chém phăng qua cả hai nguyên tố đối lập cùng một lúc. Một dòng thác liên tục phun trào ở phần mũi; một dòng xoáy cuồn cuộn không dứt ở phía sau đuôi; và chỉ với một chuyển động nhẹ nhất từ bên trong, dẫu chỉ là của một ngón tay út, chiếc con thuyền đang rung lắc và nứt nẻ ấy cũng có thể nghiêng ngả bờ mạn đang co giật của nó xuống biển. Cứ thế chúng lao đi; mỗi người với toàn bộ sức lực bám chặt lấy chiếc ghế ngồi của mình, để tránh bị hất văng vào bọt nước; và dáng người cao gầy của Tashtego ở chiếc mái chèo lái đang khom gần như gập đôi lại, nhằm hạ thấp trọng tâm của mình. Cả một vùng Đại Tây Dương và Thái Bình Dương dường như đã bị vượt qua khi chúng vút bay trên hành trình, cho đến khi cuối cùng con cá voi có phần chùng lại tốc độ chạy trốn của nó.
– Kéo vào đi—kéo vào đi! – Stubb hét lên với tay chèo mũi! và quay mặt hướng về phía con cá voi, tất cả mọi người bắt đầu kéo thuyền áp sát nó, trong khi con thuyền vẫn đang bị kéo đi theo quán tính. Chẳng mấy chốc áp sát bên sườn nó, Stubb đặt chặt đầu gối lên chiếc chêm vụng về, liên tiếp phóng hết ngọn lao này đến ngọn lao khác vào con cá đang trốn chạy; theo khẩu lệnh, con thuyền khi thì lùi phắt ra khỏi tầm quét của cái miệng ngồm ngoàm đáng sợ của con cá voi, khi thì chườm tới để tung ra một nhịp đâm khác.
Dòng máu đỏ giờ đây tuôn xối xả từ mọi phía của con quái vật tựa như những con suối chảy xuống sườn đồi. Thân thể bị hành hạ của nó không còn cuộn mình trong nước mặn mà trong máu, thứ máu sủi bọt và sôi sùng sục kéo dài suốt mấy dặm ở phía sau làn sóng wake của chúng. Ánh nắng nghiêng soi chiếu xuống vũng nước đỏ như máu này giữa biển khơi, hắt lại hình ảnh phản chiếu lên từng khuôn mặt, khiến tất cả bọn họ bừng sáng lên trước nhau hệt như những người da đỏ. Và trong suốt thời gian ấy, từng cột khói trắng cứ thế được phóng ra đầy đau đớn từ lỗ phun nước của con cá voi, cùng với những luồng hơi phì phò mãnh liệt từ miệng của vị trưởng nhóm đầy kích động; khi với mỗi nhịp đâm, kéo sợi lao cong của mình lại (bằng sợi dây gắn vào nó), Stubb lại duỗi thẳng nó ra hết lần này đến lần khác bằng vài cú đập nhanh chóng vào mạn thuyền, rồi lại tiếp tục phóng nó hết lần này đến lần khác vào người con cá voi.
– Kéo lên đi—kéo lên đi! – lúc này ông ta hét lên với tay chèo mũi, khi con cá voi đang dần kiệt sức trong cơn thịnh nộ của nó. – Kéo lên đi!—áp sát vào! – và con thuyền tiến dọc theo sườn của con vật. Khi với tay vươn ra xa qua mũi thuyền, Stubb từ từ khuấy chiếc lao dài sắc bén của mình vào sâu trong con cá, và giữ nguyên nó ở đó, cẩn trọng khuấy đi khuấy lại, hệt như đang thận trọng dò dẫm tìm kiếm một chiếc đồng hồ vàng nào đó mà con cá voi có thể đã nuốt phải, và ông sợ làm hỏng nó trước khi có thể móc nó ra. Nhưng chiếc đồng hồ vàng mà ông ta tìm kiếm chính là sự sống thẳm sâu nhất của con vật. Và giờ đây nó đã bị đâm trúng; bởi vì, bừng tỉnh khỏi cơn mê sảng để rơi vào trạng thái không thể diễn tả được gọi là “cơn giãy chết cuồng loạn”, con quái vật vùng vẫy khủng khiếp trong vũng máu của chính mình, tự quấn lấy bản thân trong làn sương mù nước sôi sùng sục đầy điên cuồng và không thể xuyên thủng, khiến con thuyền đang lâm nguy, lập tức lùi phắt về phía sau, đã phải chật vật lắm mới có thể mù quáng vùng vẫy thoát ra khỏi chạng vạng điên cuồng ấy để trở lại bầu không khí trong lành ban ngày.
Và giờ đây khi cơn giãy chết đã dịu bớt, con cá voi một lần nữa lăn người hiện ra trước mắt; tròng trành từ bên này sang bên khác; liên tục co giãn lỗ phun nước một cách co giật, với những nhịp thở gấp gáp, sắc bén và đầy đau đớn. Cuối cùng, từng đợt máu tươi đặc quánh, tựa như thứ cặn màu tía của rượu vang đỏ, phóng vút lên bầu trời hoảng sợ; và rồi rơi ngược trở lại, rỉ máu ròng ròng chảy dọc xuống những sườn mình bất động của nó xuống biển. Trái tim của nó đã vỡ tung!
– Nó chết rồi, thưa ông Stubb, – Daggoo nói.
– Đúng vậy; cả hai cái tẩu đã hút cạn! – và rút chiếc tẩu của chính mình ra khỏi miệng, Stubb rải lớp tàn tro chết chóc xuống mặt nước; rồi đứng lặng một lúc ngắm nhìn cái xác khổng lồ mà ông vừa tạo ra với vẻ đầy suy tư.
