Các thi nhân khác từng ca tụng đôi mắt dịu dàng của loài linh dương và bộ lông tuyệt đẹp của loài chim chẳng bao giờ đậu xuống đất; còn tôi, với vẻ kém phần siêu phàm hơn, xin ca ngợi cái đuôi.
Nếu tính từ điểm thắt lại trên thân cá voi lưng xám thành một vòng đo cỡ cổ tay người để bắt đầu cho chiếc đuôi lớn nhất, thì chỉ riêng mặt trên của nó đã chiếm diện tích ít nhất năm mươi thước vuông. Phần gốc săn chắc, tròn trịa của nó loe ra thành hai thùy rộng, cứng và phẳng, rồi dần mỏng đi cho đến khi chưa dày đến một inch. Tại chỗ chạc ba hay điểm nối, hai thùy này hơi chồng lên nhau, rồi lượn sang hai bên tách xa nhau như đôi cánh, để lại một khoảng trống rộng lớn ở giữa. Trong bất kỳ sinh vật sống nào, những đường nét kiều diễm cũng không được định hình tinh tế bằng viền hình lưỡi liềm của những chiếc thùy này. Khi đạt độ mở tối đa ở một con cá voi trưởng thành, chiều ngang của đuôi sẽ vượt qua hai mươi feet một cách đáng kể.
Toàn bộ bộ phận này trông như một tấm lưới dày đặc gồm các thớ gân bện chặt vào nhau; nhưng khi cắt sâu vào bên trong, bạn sẽ thấy nó được cấu thành từ ba lớp rõ rệt: thượng, trung và hạ. Các sợi ở lớp trên và lớp dưới nằm theo chiều ngang và kéo dài; trong khi các sợi ở lớp giữa thì rất ngắn, chạy chéo qua lại giữa các lớp ngoài. Cấu trúc ba trong một này, hơn bất cứ thứ gì khác, đã ban truyền sức mạnh cho cái đuôi. Đối với những ai nghiên cứu các bức tường La Mã cổ đại, lớp giữa này sẽ gợi lên một sự tương đồng kỳ thú với hàng gạch mỏng luôn xen kẽ với đá trong những di tích cổ xưa tuyệt diệu ấy, thứ mà không nghi ngờ gì đã góp phần tạo nên độ bền vững đáng kinh ngạc cho các công trình kiến trúc đó.
Nhưng dường như sự uy lực to lớn mang tính cục bộ này ở phần đuôi gân guốc vẫn chưa đủ, toàn bộ khối lượng của vị thủy quái còn được đan cài bởi dọc ngang những thớ và sợi cơ, chạy qua hai bên hông rồi luồn xuống các thùy đuôi, hòa quyện vào đó một cách vô hình và góp phần lớn lao vào sức mạnh của chúng; nhờ vậy mà tại chiếc đuôi, sức mạnh hội tụ vô biên của toàn bộ con cá voi dường như bị cô đọng lại tại một điểm. Nếu vật chất có thể bị tiêu hủy hoàn toàn, thì đây chính là thứ làm nên điều đó.
Sức mạnh kinh ngạc ấy hoàn toàn không làm tổn hại đến sự uyển chuyển duyên dáng trong các chuyển động của nó; nơi mà nét hồn nhiên của sự thoải mái uốn lượn xuyên qua một sức mạnh tựa thần Titan. Ngược lại, chính điều đó lại mang đến cho những chuyển động ấy vẻ đẹp kinh hoàng nhất. Sức mạnh thực sự chưa bao giờ làm suy giảm vẻ đẹp hay sự hài hòa, mà thường là nguồn gốc tôn vinh chúng; và trong mọi thứ đẹp đẽ đầy uy nghi, sức mạnh đóng vai trò lớn lao làm nên sự huyền diệu. Hãy tước bỏ những thớ gân bị siết chặt dường như sắp bứt ra khỏi lớp đá cẩm thạch của bức tượng Hercules điêu khắc, sức hút của nó sẽ tiêu tan. Khi nhà hiền triết sùng đạo Eckerman vinh dự kéo tấm vải lanh khỏi thi thể trần trụi của Goethe, ông đã bị ngợp trước lồng ngực vĩ đại của con người ấy, trông tựa như một khải hoàn môn La Mã. Khi Angelo vẽ ngay cả Chúa Cha dưới hình hài con người, hãy nhìn xem sự lực lưỡng ẩn chứa nơi đó. Và dù chúng có bộc lộ điều gì về tình yêu thiêng liêng nơi Người Con, những bức tranh Ý mềm mại, uốn lượn, mang lưỡng tính — nơi ý tưởng về Người được thể hiện thành công nhất — những bức tranh thiếu vắng hoàn toàn vẻ vạm vỡ ấy, chẳng hề hé lộ chút sức mạnh nào, ngoại trừ sức mạnh nữ tính mang tính tiêu cực thuần túy của sự phục tùng và nhẫn nại, mà ai ai cũng thừa nhận là những đức tính thực tiễn đặc trưng trong lời dạy của Người.
Độ đàn hồi tinh tế của cơ quan mà tôi đang bàn đến lớn đến mức, dù được vận dụng trong lúc đùa giỡn, khi nghiêm túc hay lúc giận dữ, bất kể ở tâm trạng nào, những nhịp uốn lượn của nó luôn mang đậm nét duyên dáng tuyệt đỉnh. Về điểm này, không cánh tay của loài tiên nào có thể vượt qua nó.
Năm chuyển động lớn là đặc trưng của nó. Thứ nhất, khi dùng làm vây để bới tiến về phía trước; Thứ hai, khi dùng làm chùy trong trận chiến; Thứ ba, khi quét; Thứ tư, khi quất đuôi trên mặt nước; Thứ năm, khi giơ cao thùy đuôi lên trời.
Thứ nhất: Do nằm ở vị trí nằm ngang, chiếc đuôi của vị Thủy quái hoạt động theo một cách khác biệt so với đuôi của tất cả các sinh vật biển khác. Nó không bao giờ quằn quại. Ở con người hay loài cá, sự quằn quại là dấu hiệu của sự thấp kém. Đối với cá voi, cái đuôi là phương tiện duy nhất để đẩy cơ thể tiến lên. Cuộn tròn lại như hình chiếc cuộn bên dưới thân rồi nhanh chóng bật mạnh ra sau, chính điều này tạo nên chuyển động lao đi, nhảy chồm lên kỳ lạ của con quái vật khi bơi lội cuồng nhiệt. Các vây bên của nó chỉ dùng để lái hướng.
Thứ hai: Thật có đôi chút ý nghĩa khi một con cá voi nhà táng chỉ chiến đấu với một con cá voi nhà táng khác bằng đầu và hàm của nó, thế nhưng, trong các cuộc đụng độ với con người, nó lại chủ yếu và đầy khinh miệt dùng cái đuôi của mình. Khi đánh vào một chiếc thuyền, nó nhanh chóng cong các thùy đuôi ra xa, và cú đánh chỉ giáng xuống nhờ lực hồi mã thương. Nếu cú đánh được thực hiện trong không gian thoáng đãng, nhất là khi nó bổ xuống mục tiêu, thì đó đơn giản là một cú đánh không thể cưỡng lại. Không chiếc xương sườn nào của con người hay chiếc thuyền nào có thể chịu đựng nổi. Sự cứu rỗi duy nhất của bạn là né tránh nó; nhưng nếu nó quét ngang qua làn nước cản, thì một phần nhờ vào tính nhẹ nhàng nổi bồng bềnh của chiếc thuyền cá voi cùng độ đàn hồi từ vật liệu làm thuyền, một vài chiếc xương sườn bị nứt hay một hai tấm ván bị va đập, giống như một cơn đau xóc hông, thường là hậu quả trầm trọng nhất. Những cú đánh ngầm dưới nước này thường xuyên xảy ra trong nghề đánh bắt cá đến mức chúng chỉ được coi là trò trẻ con. Ai đó cởi áo phông ra, và cái lỗ thủng liền được bịt kín.
Thứ ba: Tôi không thể chứng minh điều đó, nhưng đối với tôi, có vẻ như ở loài cá voi, xúc giác tập trung ở cái đuôi; bởi về mặt này, nó có sự nhạy cảm chỉ tương đương với sự tinh vi của chiếc vòi voi. Sự tinh tế này thể hiện rõ nhất qua động tác quét, khi với vẻ dịu dàng của một thiếu nữ, con cá voi di chuyển hai chiếc thùy khổng lồ của mình một cách mềm mại và chậm rãi từ bên này sang bên kia trên mặt nước biển; và nếu nó chỉ cảm nhận được một sợi râu của thủy thủ thôi, thì khốn thay cho người thủy thủ ấy, cả râu lẫn người. Sự dịu dàng biết bao trong cái chạm mở màn ấy! Giá như cái đuôi này có khả năng cầm nắm, tôi sẽ lập tức nghĩ đến con voi của Darmonodes — kẻ từng hay lui tới chợ hoa, với những cái cúi đầu cung kính dâng hoa cho các thiếu nữ rồi âu yếm vòng eo của họ. Xét theo nhiều lý do, thật đáng tiếc khi loài cá voi lại không sở hữu đặc tính cầm nắm này ở chiếc đuôi; bởi tôi còn nghe kể về một con voi khác, khi bị thương trong trận chiến, đã uốn cong vòi lại để rút mũi lao ra.
Thứ tư: Bất ngờ lẻn đến gần con cá voi khi nó đang chìm đắm trong cảm giác an toàn ảo tưởng giữa chốn biển khơi cô độc, bạn sẽ thấy nó trút bỏ vẻ bệ vệ đồ sộ để hồn nhiên đùa giỡn trên đại dương cứ như đó là chiếc lò sưởi trong nhà. Nhưng dẫu vậy, bạn vẫn thấy sức mạnh của nó hiện hữu trong từng trò chơi. Những thùy rộng của chiếc đuôi bị hất vút lên không trung; rồi khi giáng xuống mặt nước, tiếng va đập vang dội như sấm truyền đi cả dặm đường. Bạn suýt tưởng rằng một cỗ đại bác vừa được bắn ra; và nếu để ý đến làn hơi mỏng manh thoát ra từ lỗ phun nước ở đầu kia của nó, bạn sẽ nghĩ đó chính là làn khói tỏa ra từ lỗ ngòi pháo.
Thứ năm: Do ở tư thế nổi bồng bềnh thông thường của thủy quái, các thùy đuôi nằm thấp hơn hẳn so với mức lưng của nó, nên lúc ấy chúng hoàn toàn khuất tầm nhìn bên dưới mặt nước; nhưng khi nó chuẩn bị lao xuống vực sâu, toàn bộ thùy đuôi cùng ít nhất ba mươi feet thân mình lại được tung vút thẳng đứng lên không trung, và cứ thế đứng yên rung rẩy trong chốc lát cho đến khi chúng cắm xuống khuất khỏi tầm mắt. Ngoại trừ cú trồi mình tuyệt diệu — sẽ được miêu tả ở một nơi khác — việc giơ cao thùy đuôi này của cá voi có lẽ là cảnh tượng hùng vĩ nhất có thể chiêm ngưỡng trong toàn bộ thế giới tự nhiên sống động. Trồi lên từ những tầng sâu thẳm không đáy, chiếc đuôi khổng lồ dường như đang co giật chộp lấy thiên đường tối cao. Trong những giấc mơ, tôi cũng từng thấy vị Sa-tăng uy nghi giơ cao chiếc vuốt khổng lồ đầy đọa đày của mình từ chốn biển lửa Baltic của Địa ngục. Nhưng khi ngắm nhìn những cảnh tượng ấy, tâm trạng của bạn lúc bấy giờ quyết định tất cả; nếu bạn mang tâm trạng như trong thơ Dante, những con quỷ sẽ hiện lên trong đầu; còn nếu ở tâm trạng của Isaiah, đó sẽ là các tổng lãnh thiên thần. Đứng trên đỉnh cột buồm của con tàu trong một buổi bình minh nhuộm đỏ cả bầu trời và biển cả, tôi từng nhìn thấy một bầy cá voi lớn ở phía đông, tất cả đều hướng đầu về phía mặt trời, và trong khoảnh khắc cùng rung chuyển đồng điệu với những chiếc thùy đuôi giơ cao. Lúc bấy giờ, đối với tôi, một sự tôn kính các vị thần hoành tráng đến thế chưa từng được chứng kiến, ngay cả ở Ba Tư, quê hương của những kẻ sùng bái lửa. Đúng như những gì Ptolemy Philopater đã chứng thực về loài voi châu Phi, tôi khi ấy cũng đã chứng thực về loài cá voi, tuyên bố rằng nó là sinh vật sùng đạo nhất trong muôn loài. Bởi theo Vua Juba, những con voi chiến thời cổ đại thường chào đón buổi sáng bằng chiếc vòi giơ cao trong sự tĩnh lặng sâu thẳm nhất.
Sự so sánh ngẫu nhiên trong chương này giữa cá voi và voi, xét trên một số khía cạnh về cái đuôi của loài này và chiếc vòi của loài kia, không nên đưa hai cơ quan đối lập ấy lên bàn cân ngang bằng nhau, huống chi là các sinh vật mang chúng. Bởi vì con voi dũng mãnh nhất cũng chỉ như một con chó sục trước Thủy quái, nên so với cái đuôi của Thủy quái, chiếc vòi của nó chẳng khác nào cọng huệ tây. Cú đánh khốc liệt nhất từ chiếc vòi của con voi cũng tựa như cái quạt khẽ phe phẩy, nếu đem so với sức tàn phá và nghiền nát vô biên từ những thùy đuôi nặng nề của con cá voi nhà táng — thứ mà trong nhiều trường hợp đã liên tục hất tung cả những chiếc thuyền cùng toàn bộ mái chèo và thủy thủ đoàn lên không trung, chẳng khác nào một nghệ sĩ tung hứng Ấn Độ tung những quả bóng của mình.[18]
[18]
Dù mọi sự so sánh về tổng thể vóc dáng giữa cá voi và voi là điều vô lý, bởi vì về mặt đó, loài voi đối với cá voi cũng giống như con chó đối với con voi vậy; tuy nhiên, vẫn không thiếu những điểm tương đồng kỳ thú; trong số đó có vòi phun nước. Ai cũng biết rằng loài voi thường hút nước hoặc bụi vào vòi, rồi nâng cao nó lên và phun thành một dòng.
Càng ngẫm nghĩ về chiếc đuôi hùng vĩ này, tôi lại càng cảm thấy xót xa cho sự bất lực của bản thân trong việc diễn tả nó. Đôi khi ẩn chứa trong đó những cử chỉ, dẫu rất xứng đáng để xuất hiện trên bàn tay con người, lại hoàn toàn không thể giải thích nổi. Trong một bầy cá voi đông đúc, đôi khi những cử chỉ huyền bí này lại kỳ diệu đến mức tôi từng nghe những thợ săn tuyên bố rằng chúng có nét tương đồng với các dấu hiệu và biểu tượng của Hội Tam Điểm; rằng loài cá voi thực sự đã dùng những phương thức ấy để giao tiếp đầy trí tuệ với thế giới. Cũng không thiếu những chuyển động khác của toàn cơ thể cá voi đầy vẻ kỳ lạ, khiến kẻ tấn công giàu kinh nghiệm nhất của nó cũng phải bó tay không tài nào hiểu thấu. Cho dù tôi có mổ xẻ nó cách mấy đi nữa, thì tôi cũng chỉ chạm đến bề ngoài lớp da; tôi chẳng hề hiểu nó và sẽ chẳng bao giờ hiểu được. Nhưng nếu ngay cả cái đuôi của con cá voi này mà tôi còn không tài nào thấu hiểu, thì làm sao tôi có thể hiểu được cái đầu của nó? Huống chi là thấu hiểu khuôn mặt nó, khi mà nó vốn dĩ chẳng có lấy một khuôn mặt? Ngươi sẽ thấy phần lưng ta, cái đuôi ta, nó dường như đang nói vậy, nhưng mặt ta thì ngươi sẽ chẳng thể thấy đâu. Thế nhưng tôi còn chẳng thể nhận diện trọn vẹn phần lưng của nó; và dù nó có ám chỉ thế nào về khuôn mặt mình đi nữa, tôi vẫn phải nhắc lại rằng nó chẳng hề có mặt.
