Chỉ ít ngày sau cuộc chạm trán với chiếc tàu Pháp, một sự kiện vô cùng trọng đại đã giáng xuống người nhỏ mọn nhất trên con tàu Pequod; một tai ương bi thảm; và chính sự kiện này đã kết thúc bằng việc mang lại cho con tàu lúc nào cũng vui vẻ đến phát rồ và bị định mệnh sai khiến ấy một lời tiên tri sống động, luôn đồng hành để báo trước về bất kỳ đoạn kết tơi tả nào đang chờ đón chính nó.

Thực ra, trên những con tàu săn cá voi, không phải ai cũng xuống thuyền. Một số ít thủy thủ được giữ lại trên tàu, gọi là những người giữ tàu, có nhiệm vụ vận hành con tàu trong khi các xuồng nhỏ đang rượt đuổi cá voi. Nhìn chung, những người giữ tàu này cũng là những tay gan góc chẳng kém gì các thành viên trên xuồng. Nhưng nếu trên tàu có một kẻ nào đó quá gầy gò, vụng về hoặc nhát gan, thì kẻ đó chắc chắn sẽ được cắt cử làm người giữ tàu. Trên con tàu Pequod, sự việc diễn ra đúng như vậy với chú tiểu da đen tên cúng cơm là Pippin, gọi tắt là Pip. Cậu bé Pip tội nghiệp! Các bác đã từng nghe về cậu ta trước đây; chắc hẳn các bác vẫn nhớ chiếc trống lắc của cậu trong đêm nửa đêm kịch tính mà đầy vẻ ảm đạm nhưng vui tươi ấy.

Về vẻ bề ngoài, Pip và Dough-Boy trông rất xứng đôi, giống như một con ngựa pony đen và một con ngựa trắng, cùng vóc dáng nhưng khác màu, được kéo chung trên một cỗ xe độc đáo. Nhưng trong khi anh chàng Dough-Boy khốn khổ vốn dĩ chậm chạp và đờ đẫn về mặt trí tuệ, thì Pip, dù quá đa cảm, lại là một người vô cùng sáng dạ ở tận đáy lòng, với vẻ lanh lợi dễ mến, hào phóng và vui tươi vốn có của bộ tộc cậu; một bộ tộc luôn tận hưởng mọi dịp lễ hội với niềm hân hoan sâu sắc và phóng khoáng hơn bất kỳ chủng tộc nào khác. Đối với người da đen, lịch năm nên chẳng có gì ngoài ba trăm sáu mươi lăm ngày Quốc khánh và ngày Năm Mới. Và xin đừng mỉm cười khi tôi viết rằng cậu nhóc da đen này rất rực rỡ, bởi vì ngay cả màu đen cũng có vẻ rực rỡ riêng của nó; hãy nhìn tấm gỗ mun sáng bóng kia được ốp trong tủ của các bậc vua chúa. Nhưng Pip yêu cuộc sống, yêu mọi sự bình yên an toàn của cõi đời; thế nên cái công việc đầy hoảng loạn mà cậu vô tình bị cuốn vào đã làm vẩn đục nghiêm trọng sự rạng rỡ trong cậu; dẫu rằng, như chẳng mấy chốc sẽ rõ, những gì tạm thời bị kìm nén ấy cuối cùng lại được soi chiếu một cách rực rỡ đến rợn ngợp bởi những ngọn lửa kỳ lạ và hoang dại, khiến cậu nổi bật lên với ánh hào quang gấp mười lần so với thứ ánh sáng tự nhiên từng giúp cậu làm rộn ràng biết bao cuộc vui của những tay kéo đàn trên bãi cỏ xanh ở quê nhà Tolland County thuộc Connecticut; và vào buổi chiều du dương, với tiếng cười ha-ha vui vẻ, cậu đã biến cả đường chân trời tròn vành vác thành một chiếc trống lắc đính đầy sao. Thế nên, dẫu trong bầu không khí trong lành ban ngày, được đeo lủng lẳng trước chiếc cổ có những đường gân xanh, viên kim cương tinh khiết sẽ tỏa sáng một cách lành mạnh; nhưng khi người thợ kim hoàn xảo quyệt muốn cho bạn thấy vẻ lanh lợi ấn tượng nhất của viên kim cương, ông ta sẽ đặt nó lên một nền tối thẫm, rồi thắp sáng nó lên, không phải bằng ánh mặt trời, mà bằng một thứ khí kỳ lạ nào đó. Khi ấy, những luồng sáng rực rỡ tựa lửa thiêng bùng lên, đẹp đẽ đến mức ma quái; khi ấy, viên kim cương lóe lên thứ ánh sáng tà ác, từng là biểu tượng thiêng liêng nhất của bầu trời pha lê, lại trông giống như một món bảo vật hoàng gia bị đánh cắp từ Địa Ngục. Nhưng thôi, chúng ta hãy quay lại với câu chuyện.

Chuyện xảy ra là trong vụ long diên hương, người chèo ở vị trí sát lái bên mỏi của Stubb bỗng bị trật tay đến mức tê liệt hoàn toàn trong một thời gian; và thế là Pip được tạm thời đưa vào thế chỗ.

Lần đầu tiên Stubb hạ xuồng cùng với Pip, cậu bé tỏ ra vô cùng căng thẳng; nhưng may mắn thay, lần đó cậu đã tránh được việc giáp lá cà với con cá voi; nhờ vậy mà vượt qua mà không đến nỗi bị chê trách quá mức; dẫu cho Stubb, sau khi quan sát cậu, đã cẩn thận dặn dò cậu sau đó phải hết sức tôi luyện lòng dũng cảm của mình, bởi vì cậu có thể sẽ phải dùng đến nó thường xuyên.

Thế rồi trong lần hạ xuồng thứ hai, chiếc xuồng chèo tiến sát vào con cá voi; và khi con vật dính phải ngọn lao phóng tới, nó liền quẫy một cái quen thuộc, ngẫu nhiên sao, cú quẫy ấy lại giáng ngay xuống phía dưới chỗ ngồi của tội nghiệp Pip. Sự hoảng sợ bất ngờ lúc đó khiến cậu nhảy vọt ra khỏi xuồng, tay vẫn cầm dầm; và theo đà đó, một đoạn dây câu chùng vướng vào ngực cậu, kéo theo cả cậu ngã nhào xuống biển, để rồi bị vướng vào chính sợi dây ấy khi tõm xuống làn nước. Ngay khoảnh khắc đó, con cá voi đang trúng thương liền vùng chạy điên cuồng, sợi dây căng phắt lại; và chà! Pip tội nghiệp nổi bọt bồng bềnh trôi giạt lên tận ròng rọc của chiếc xuồng, bị kéo lê một cách tàn nhẫn bởi sợi dây đã quấn vài vòng quanh ngực và cổ cậu.

Tashtego đứng ở mũi xuồng. Anh ta đang sục sôi ngọn lửa săn lùng. Anh ta căm ghét Pip vì nghĩ cậu là kẻ hèn nhát. Chộp lấy con dao điểu thuyền từ trong bao, anh lướt lưỡi dao sắc bén ngay trên sợi dây, rồi quay sang Stubb, cất tiếng hỏi cụt lủn: “Cắt nhé?” Trong khi đó, khuôn mặt tím tái và nghẹt thở của Pip dường như đang khẩn khoản: Cắt đi, vì Chúa! Tất cả diễn ra trong chớp mắt. Toàn bộ sự việc diễn ra chưa đầy nửa phút.

“Mẹ kiếp, cắt đi!” Stubb gầm lên; và thế là con cá voi sổng mất còn Pip được cứu sống.

Ngay khi vừa hoàn hồn, cậu nhóc da đen tội nghiệp liền hứng chịu những lời la hét và nguyền rủa từ đám thủy thủ. Thản nhiên để cho những tiếng chửi rủa vô tổ chức ấy trôi đi, Stubb bèn cất giọng mắng mỏ Pip một cách đường hoàng, đúng tác phong công việc nhưng vẫn phảng phất nét hài hước; và xong xuôi, ôngân cần ban cho cậu rất nhiều lời khuyên hữu ích. Đại ý là: Đừng bao giờ nhảy khỏi xuồng, Pip, ngoại trừ... nhưng tất cả phần còn lại thì mơ hồ, đúng như bản chất của những lời khuyên chân xác nhất. Nói chung, Phải bám chặt lấy xuồng mới là phương châm đích thực của nghề săn cá voi; thế nhưng đôi khi vẫn có những trường hợp Nhảy khỏi xuồng lại là lựa chọn tốt hơn. Hơn nữa, như thể cuối cùng cũng nhận ra rằng nếu đưa ra những lời khuyên thật lòng không che đậy cho Pip, ông sẽ chừa cho cậu một khoảng quá rộng để mà nhảy nhót trong tương lai; Stubb đột ngột dẹp hết mọi lời khuyên và kết luận bằng một mệnh lệnh sắc bén: “Hãy bám chặt lấy xuồng, Pip, bằng ơn Chúa, tao sẽ không vớt mày lên nếu mày còn dám nhảy nữa đâu; nhớ lấy điều đó đấy. Tụi tao không đủ khả năng để mất cá voi vì những kẻ như mày đâu; ở Alabama, một con cá voi bán được giá gấp ba mươi lần mày đấy, Pip ạ. Hãy ghi nhớ điều đó và đừng có nhảy nhọt nữa.” Qua đây, có lẽ Stubb ngầm ám chỉ rằng dẫu con người có yêu thương đồng loại đi chăng nữa, thì con người vẫn là một sinh vật kiếm tiền, và xu hướng ấy quá thường xuyên cản trở lòng nhân ái của họ.

Nhưng chúng ta đều nằm trong tay các vị Thần; và Pip lại nhảy thêm lần nữa. Sự việc diễn ra trong hoàn cảnh rất giống lần đầu; nhưng lần này cậu không bị vướng dây trước ngực; và do đó, khi con cá voi lao đi, Pip bị bỏ lại phía sau giữa biển khơi, giống như chiếc va-li của một kẻ lữ hành vội vã. Than ôi! Stubb đã giữ lời một cách phũ phàng quá mức. Đó là một ngày đẹp trời, dạt dào sắc xanh; mặt biển lấp lánh thật bình yên, mát mẻ và phẳng lì trải dài về mọi phía tận chân trời, giống như lớp da mỏng dán vàng được dát ra mỏng tang. Nhấp nhô lên xuống giữa biển khơi ấy, cái đầu đen nhánh của Pip trông chẳng khác nào một búp đinh hương. Chẳng có con dao điểu thuyền nào được nhấc lên khi cậu bị bỏ lại phía sau với tốc độ chóng mặt như thế. Tấm lưng vô cảm của Stubb quay ngoắt về phía cậu; và con cá voi thì đã bị thương ở vây. Chỉ trong vòng ba phút, cả một dặm đại dương vô bờ bến đã nằm giữa Pip và Stubb. Từ giữa lòng biển cả, tội nghiệp Pip ngước cái đầu đen quăn tít của mình lên mặt trời, lại thêm một kẻ đắm tàu bơ vơ giữa biển khơi, dẫu rằng cậu là kẻ cao cả và rạng rỡ nhất.

Thực ra, trong thời tiết lặng gió, bơi lội giữa đại dương bao la cũng dễ dàng đối với một kình thủ kỳ cựu chẳng khác nào ngồi xe ngựa nhún trên đất liền. Nhưng sự cô độc khủng khiếp mới là thứ không thể chịu nổi. Sự cô lập tột cùng của bản thân giữa một vùng mênh mông vô tình đến thế, lạy Chúa! ai có thể thấu hiểu được? Hãy nhìn xem, khi các thủy thủ tắm giữa biển khơi trong một ngày lặng gió chết chóc—hãy nhìn xem họ bám lấy con tàu của mình sát cỡ nào và chỉ dám lướt dọc theo mạn tàu mà thôi.

Nhưng liệu Stubb có thực sự bỏ mặc cậu nhóc da đen tội nghiệp cho số phận của mình không? Không; ít ra thì ông không có ý định đó. Bởi vì phía sau ông còn có hai chiếc xuồng nữa, và chắc chắn ông đinh ninh rằng họ sẽ nhanh chóng tiến lại gần Pip và vớt cậu lên; dẫu cho thực tế là, sự quan tâm như thế đối với những người chèo thuyền gặp nguy hiểm do chính sự nhát gan của họ không phải lúc nào cũng được các thợ săn thể hiện trong mọi tình huống tương tự; và những tình huống như vậy không phải là hiếm khi xảy ra; hầu như không có ngoại lệ trong nghề đánh bắt cá voi, một kẻ bị coi là hèn nhát luôn bị kỳ thị bằng sự căm ghét tàn nhẫn giống hệt như trong hải quân và lục quân.

Nhưng trớ trêu thay, những chiếc xuồng đó, khi chưa kịp nhìn thấy Pip, lại bất chợt phát hiện ra đàn cá voi ở ngay sát bên liền quay đầu đuổi theo; và chiếc xuồng của Stubb lúc bấy giờ đã ở quá xa, bản thân ông cùng toàn bộ thủy thủ đoàn lại quá tập trung vào con cá voi của mình, khiến cho đường chân trời khép kín xung quanh Pip bắt đầu mở rộng ra trong sự khốn cùng. Nhờ vào sự tình cờ hy hữu nhất, cuối cùng con tàu cũng đã cứu được cậu; nhưng kể từ giờ phút ấy, cậu nhóc da đen cứ lang thang trên boong tàu như một kẻ đần độn; ít nhất thì mọi người đều bảo cậu đã trở thành như thế. Biển cả đã cợt nhả giữ cái thể xác hữu hạn của cậu nổi lên, nhưng lại dìm chết cõi vô tận trong tâm hồn cậu. Dẫu vậy, cũng không hẳn là bị dìm chết hoàn toàn. Đúng hơn là bị cuốn sống xuống những tầng sâu kỳ lạ, nơi những hình hài kỳ quái của thế giới nguyên thủy chưa bị bóp méo lướt qua lướt lại trước đôi mắt thờ thẫn của cậu; và vị thần thông thái keo kiệt, tức Sự Khôn Ngoan, đã hé lộ những kho báu cất giấu của mình; và giữa những cõi vĩnh hằng hoan ca, vô cảm và mãi mãi trẻ trung ấy, Pip đã nhìn thấy vô số loài côn trùng san hô hiện hữu khắp chốn cùng nơi của Chúa, những sinh vật từ bầu trời nước đã đắp nổi nên những khối cầu khổng lồ. Cậu nhìn thấy bàn chân của Chúa đặt trên bàn đạp của cỗ máy dệt cuộc đời, và cậu đã cất tiếng nói về điều đó; và vì thế các bạn đồng hành gọi cậu là kẻ điên. Thế nên sự điên rồ của con người chính là sự minh triết của thiên đường, và khi đi lạc khỏi mọi lý trí phàm trần, con người cuối cùng sẽ chạm đến tư duy siêu việt ấy—thứ tư duy mà đối với lý trí thông thường thì thật ngớ ngẩn và cuồng loạn; và dù là họa hay phúc, khi ấy con người cảm thấy hoàn toàn tự do, vô cảm và thản nhiên hệt như vị Chúa của mình.

Còn lại thì, xin chớ trách Stubb quá nặng nề. Chuyện đó vốn rất phổ biến trong nghề đánh cá voi ấy; và trong phần sau của câu chuyện, các bác sẽ thấy một sự bỏ rơi tương tự cũng đã giáng xuống chính bản thân tôi.