Tôi đã dành không ít tâm huyết cho một đề tài vốn chẳng lấy gì làm yên ổn, ấy là lớp da cá voi. Tôi từng tranh luận về nó với những lão thủy thủ từng trải trên biển lẫn các nhà tự nhiên học uyên bác trên bờ. Quan điểm ban đầu của tôi vẫn không hề thay đổi; nhưng suy cho cùng, đó cũng chỉ là một quan điểm.
Vấn đề đặt ra là da cá voi thực chất là gì và nằm ở đâu? Hẳn bạn đã biết mỡ của nó là gì rồi. Lớp mỡ ấy có độ đặc sánh tựa như thịt bò săn chắc, thớ thịt khít nhau, nhưng dai hơn, đàn hồi hơn và kết dính hơn, với bề dày dao động từ tám, mười cho đến mười hai, mười lăm inch.
Giờ đây, dù thoạt nghe có vẻ ngớ ngẩn làm sao khi nói đến lớp da của bất kỳ sinh vật nào lại có độ đặc và bề dày nhường ấy, nhưng thực tế chẳng có lý lẽ nào phản bác được giả định đó cả; bởi vì bạn chẳng thể lột ra từ cơ thể cá voi bất kỳ lớp màng bọc dày dặn nào khác ngoài chính lớp mỡ đó; và lớp màng bọc ngoài cùng của bất kỳ loài động vật nào, nếu đủ độ dày cần thiết, thì còn có thể là gì ngoài da? Quả thực, từ cỗ xác cá voi nguyên vẹn, bạn có thể dùng tay cạo ra một lớp chất trong suốt mỏng đến vô cùng, hơi giống những mảnh keo cá mỏng nhất, chỉ là nó gần như mềm mại và uyển chuyển chẳng kém gì lụa sa tanh; nghĩa là trước khi bị phơi khô, vì sau khi khô, nó không những co lại và dày lên mà còn trở nên khá cứng và giòn. Tôi đang giữ vài mảnh khô như thế để làm vật đánh dấu trong những cuốn sách viết về cá voi của mình. Nó trong suốt, như tôi đã nói; và khi đặt lên trang sách in, đôi khi tôi lấy làm thú vị khi tưởng tượng rằng nó có tác dụng phóng to chữ. Dù sao đi nữa, đọc chuyện về cá voi qua chính "cặp kính" của chúng cũng là một điều thú vị, cách nói là vậy. Nhưng điều tôi muốn hướng tới ở đây là thế này. Chính lớp chất mỏng tựa keo cá mỏng manh vô cùng ấy, thú thật là bao trùm toàn bộ cơ thể cá voi, không hẳn nên được coi là da của sinh vật này, mà giống như "da của da" thì đúng hơn; bởi vì sẽ thật là nực cười khi cho rằng lớp da thực sự của một con cá voi khổng lồ lại mỏng manh và mềm mại hơn cả da của một đứa trẻ sơ sinh. Nhưng không bàn về chuyện này nữa.
Giả sử lớp mỡ chính là da của cá voi; thế thì, khi lớp da ấy – như trong trường hợp của một con Cá voi nhà táng rất lớn – có thể cho ra khối lượng dầu lên tới một trăm thùng; và khi ta tính đến chuyện về mặt số lượng, hay đúng hơn là trọng lượng, lượng dầu đã được ép ra ấy chỉ chiếm ba phần tư, chứ không phải toàn bộ chất của lớp áo đó; ta phần nào có thể hình dung được sự đồ sộ của khối thể xác động vật ấy, khi mà chỉ riêng một phần của lớp bì thôi đã mang lại cả một hồ chất lỏng như thế. Tính theo tỷ lệ mười thùng ăn một tấn, bạn sẽ có mười tấn tính riêng trọng lượng ròng của ba phần tư chất liệu da cá voi ấy.
Khi còn sống, bề mặt có thể nhìn thấy được của loài Cá voi nhà táng không phải là điều ít kỳ diệu nhất trong số rất nhiều điều kỳ diệu mà nó mang lại. Hầu như không có ngoại lệ, khắp bề mặt ấy đan chéo và chằng chịt vô số vết hằn thẳng tắp xếp dày đặc, trông hơi giống những đường nét trong các bản khắc đồng tinh xảo nhất của Ý. Nhưng những dấu vết này dường như không phải được khắc lên lớp chất keo cá nói trên, mà có vẻ như được nhìn xuyên qua lớp chất đó, tựa như chúng được khắc trực tiếp lên chính cơ thể vậy. Chưa hết đâu. Trong một số trường hợp, đối với con mắt quan sát tinh tường, những đường nét ấy, hệt như trên một bản khắc thực thụ, lại mở ra cả những hình vẽ hoàn toàn khác biệt. Đó là những ký tự tượng hình; nghĩa là, nếu bạn gọi những mật mã thần bí trên các bức tường kim tự tháp là chữ tượng hình, thì đó chính là từ chuẩn xác nhất để dùng trong trường hợp này. Nhờ trí nhớ khá bền dai về những ký tự tượng hình trên một con Cá voi nhà táng cụ thể nào đó, tôi đã vô cùng ấn tượng trước một bản khắc minh họa các ký tự cổ của người da đỏ được đục đẽo trên những vách đá tượng hình nổi tiếng dọc theo bờ sông Thượng Mississippi. Cũng giống như những vách đá huyền bí kia, con cá voi mang những dấu khắc huyền bí ấy vẫn là một ẩn đố không thể giải mã. Sự liên tưởng đến những vách đá của người da đỏ này lại gợi cho tôi một điều nữa. Bên cạnh tất cả các hiện tượng khác mà bề mặt ngoài của Cá voi nhà táng bày ra, không hiếm khi ta thấy phần lưng, và đặc biệt là hai bên sườn của nó, phần lớn đã bị xóa nhòa vẻ ngoài kẻ sọc đều đặn vốn có bởi vô số vết cào thô kệch, mang dáng vẻ hoàn toàn ngẫu nhiên và lộn xộn. Tôi phải nói rằng những vách đá ở vùng New England ven biển mà nhà khoa học Agassiz cho rằng mang dấu vết cạo xước bạo liệt do những tảng băng trôi khổng lồ va quẹt – tôi cho rằng những vách đá đó hẳn phải có nhiều điểm tương đồng với loài Cá voi nhà táng ở điểm này. Tôi cũng cho rằng những vết cào xước trên mình cá voi rất có thể do những cuộc va chạm thù địch với những con cá voi khác gây ra; bởi vì tôi nhận thấy chúng xuất hiện rõ nhất ở những con cá voi đực to lớn, đã trưởng thành hoàn toàn.
Thêm một vài lời nữa về vấn đề da hoặc mỡ của cá voi. Người ta đã nói rằng nó được lột ra khỏi cơ thể thành những miếng dài, gọi là những mảnh chăn. Giống như hầu hết thuật ngữ hàng hải, từ này rất chuẩn xác và mang nhiều tầng ý nghĩa. Bởi vì con cá voi thực sự được quấn trong lớp mỡ của nó hệt như trong một chiếc chăn thực thụ hay một tấm khăn phủ giường; hoặc, còn ví von hơn nữa, giống như một chiếc áo poncho của người da đỏ được trùm qua đầu và rũ xuống tận chóp đuôi. Chính nhờ lớp chăn ấm áp bao bọc cơ thể ấy mà con cá voi có thể giữ cho mình được thoải mái trong mọi điều kiện thời tiết, ở mọi vùng biển, mọi thời điểm và mọi thủy triều. Thử hỏi điều gì sẽ xảy ra với một con cá voi Greenland, chẳng hạn, giữa những vùng biển băng giá run rẩy của phương Bắc, nếu nó không được trang bị chiếc áo khoác dày ấm áp của mình? Quả thật, người ta vẫn tìm thấy những loài cá khác cực kỳ nhanh nhẹn ở những vùng nước cận Bắc Cực đó; nhưng xin hãy lưu ý rằng, đó là những loài cá máu lạnh, không có phổi, với chính phần bụng là những chiếc tủ lạnh tự nhiên; những sinh vật biết tự sưởi ấm dưới bóng của một tảng băng trôi, giống như một du khách mùa đông sưởi ấm trước ngọn lửa trong quán trọ; trong khi đó, cũng giống như con người, cá voi có phổi và máu nóng. Đóng băng máu của nó, và nó sẽ chết. Thế thì thật kỳ diệu biết bao – ngoại trừ sau khi đã được giải thích – khi mà cỗ quái vật vĩ đại này, kẻ mà thân nhiệt quan trọng đối với sự sống chẳng kém gì đối với con người; thật kỳ diệu biết bao khi người ta lại thấy nó sống tung hoành ngay tại ngôi nhà của mình, đắm mình đến tận cổ suốt cuộc đời trong những vùng nước Bắc Cực ấy! Nơi mà khi thủy thủ rơi xuống biển, đôi khi người ta tìm thấy họ, nhiều tháng sau đó, bị đóng băng theo chiều thẳng đứng ở giữa những cánh đồng băng, giống như một con ruồi bị kẹt cứng trong hổ phách. Nhưng điều ngạc nhiên hơn nữa là được biết, như thực nghiệm đã chứng minh, máu của một con cá voi vùng Cực còn ấm hơn cả máu của một người da đen xứ Borneo vào mùa hè.
Tôi thực sự cho rằng, qua đây chúng ta thấy được phẩm chất phi thường của một sức sống cá thể mãnh liệt, phẩm chất phi thường của những lớp tường dày, và phẩm chất phi thường của một không gian nội tại rộng rãi. Ồ, con người ơi! hãy chiêm ngưỡng và noi gương loài cá voi! Chính ngươi cũng vậy, hãy giữ cho tâm hồn luôn ấm áp giữa băng giá. Chính ngươi cũng vậy, hãy sống giữa thế giới này mà không bị cuốn theo thế giới. Hãy giữ cho tâm trí tĩnh lặng giữa chốn xích đạo; hãy giữ cho dòng máu của mình luôn nóng ấm nơi cực địa. Giống như mái vòm vĩ đại của nhà thờ St. Peter, và giống như loài cá voi khổng lồ, hỡi con người, hãy luôn duy trì cho mình một thân nhiệt riêng trong mọi mùa!
Nhưng thật dễ dàng biết bao và cũng tuyệt vọng biết bao khi muốn dạy bảo những điều cao đẹp ấy! Trong số những công trình được xây dựng, có mấy công trình có mái vòm như St. Peter? Trong số muôn loài sinh vật, có mấy loài khổng lồ được như cá voi!
