[THE MAT-MAKER.]
Đó là một buổi chiều oi bức và nhiều mây; các thủy thủ thẫn thờ lảng vảng trên boong, hoặc ngẩn ngơ phóng tầm mắt nhìn xuống làn nước xám xịt như chì. Queequeg và tôi đang mải miết dệt một thứ gọi là thảm kiếm, dùng để quấn thêm cho chắc mép xuồng cứu sinh. Khung cảnh lúc bấy giờ mới tĩnh lặng, trầm lắng và mang đầy vẻ dự cảm làm sao, bầu không khí như thấm đẫm một thứ bùa mê trầm mặc, khiến mỗi người thủy thủ lặng câm dường như đều chìm khuất vào bản ngã vô hình của chính mình.
Tôi đóng vai trò người phụ tá hoặc kẻ hầu cận cho Queequeg trong lúc bận rộn với tấm thảm. Trong khi tôi liên tục luồn qua luồn lại những sợi chỉ dọc bằng chính bàn tay mình để làm thoi đưa, còn Queequeg đứng nghiêng người, thỉnh thoảng lại thọc thanh kiếm gỗ sồi nặng nề của anh vào giữa các làn chỉ, rồi thẫn thờ nhìn ra mặt nước, lơ đễnh và vô tâm nện chặt từng sợi ngang: tôi tự hỏi, khi ấy một cảm giác mộng mị kỳ lạ bao trùm khắp con tàu và cả đại dương, chỉ bị phá vỡ bởi tiếng nện đục ngầu ngắt quãng của thanh kiếm, đến mức ngỡ như đây chính là Khung cõi Thời gian, còn bản thân tôi chỉ là chiếc thoi máy móc đang miệt mài dệt mãi, dệt hoài những sợi tơ Định mệnh. Nằm kia là những sợi dọc cố định, chỉ chịu đựng một nhịp rung duy nhất, lặp đi lặp lại và bất biến, và nhịp rung ấy vừa đủ để cho phép những sợi ngang đan cài vào với nó. Sợi dọc này ngẫm ra chính là tất yếu; và tại đây, tôi thầm nghĩ, bằng chính đôi tay mình, tôi đang vận hành chiếc thoi của riêng tôi để dệt số phận mình vào những sợi tơ bất dịch ấy. Trong khi đó, thanh kiếm bốc đồng và vô tâm của Queequeg, có lúc nện vào sợi ngang xiên xẹo, lúc méo mó, lúc mạnh mẽ, lúc yếu ớt tùy theo từng nhịp; và chính sự khác biệt trong nhát đập kết thúc ấy đã tạo nên một nét tương phản tương ứng ở diện mạo cuối cùng của tấm vải hoàn thiện; thanh kiếm của kẻ hoang dã này, tôi nghĩ, thứ cuối cùng định hình và tạo tác cả sợi dọc lẫn sợi ngang ấy; thanh kiếm dửng dưng, vô tư lự ấy ắt hẳn chính là ngẫu nhiên — phải, ngẫu nhiên, tự do ý chí và tất yếu — chẳng có gì mâu thuẫn cả — tất cả cùng hòa quyện đan cài vào nhau mà vận hành. Sợi dọc thẳng tắp của tất yếu, chẳng thể lệch khỏi quỹ đạo tối hậu của nó — thực vậy, mọi nhịp rung xen kẽ của nó chỉ hướng về đích đến ấy; tự do ý chí vẫn tự do tung hoành chiếc thoi của mình giữa những sợi tơ định sẵn; và ngẫu nhiên, dẫu bị kìm hãm trong khuôn khổ của tất yếu, và bị định hướng chuyển động bề ngang bởi tự do ý chí, dẫu bị chi phối bởi cả hai điều đó, ngẫu nhiên vẫn có lúc xoay chuyển cả đôi bên, và tung ra nhát búa quyết định cuối cùng định đoạt mọi sự kiện.
Thế là chúng tôi cứ mải miết dệt, mải miết dệt cho đến khi tôi giật mình trước một âm thanh kỳ lạ, ngân dài, hoang dại đầy âm nhạc và phi trần tục, đến nỗi quả cầu tự do ý chí tuột khỏi tay tôi, và tôi đứng ngước nhìn những đám mây nơi phát ra tiếng gọi rơi xuống như một cánh chim. Tít trên cao tận ngọn chạc ba cột buồm chính là kẻ điên rồ đến từ Gay-Head, Tashtego. Thân hình hắn rướn về phía trước đầy khao khát, bàn tay giơ ra như một chiếc đũa phép, và những tiếng hú cứ thế cất lên cách những khoảng ngắn ngủi đột ngột. Chắc chắn rằng âm thanh ấy vào khoảnh khắc đó có lẽ cũng đang vang vọng khắp các vùng biển, từ hàng trăm đài quan sát của những kẻ săn cá voi vắt vẻo trên cao; nhưng hiếm có lồng ngực nào cất lên được tiếng hú lão luyện quen thuộc mang âm điệu kỳ diệu nhường ấy như Tashtego, chàng thổ dân da đỏ.
Khi hắn đứng lơ lửng bên trên bạn, một nửa thân mình như treo giữa không trung, mắt đăm đăm hướng về chân trời với vẻ hoang dại và khao khát khôn cùng, bạn sẽ ngỡ hắn như một vị tiên hay nhà tiên tri đang nhìn thấu những bóng hình của Định mệnh, và cất lên những tiếng hú hoang dại để báo hiệu sự hiển hiện của chúng.
“Kìa nó phun nước! kìa! kìa! kìa! nó phun! nó phun!”
“Hướng nào thế?”
“Bên mạn khuất gió, cách chừng hai dặm! Cả một bầy!”
Lập tức tất cả náo động hẳn lên.
Cá voi lưng xám phun nước đều đặn như đồng hồ chạy, với một sự chuẩn xác bền bỉ và đáng tin cậy như thế. Và chính nhờ điểm đó mà những người săn cá voi phân biệt được loài cá này với các họ hàng khác của nó.
“Kìa đuôi quẫy!” tiếng Tashtego lại vang lên; và đàn cá voi biến mất.
“Nhanh lên, quản gia!” Ahab thét lớn. “Thời gian! thời gian!”
Dough-Boy vội vã chạy xuống dưới hầm, liếc nhìn chiếc đồng hồ, rồi báo cáo chính xác từng phút cho Ahab.
Con tàu lúc này được lái cho quay mũi tránh gió, nhẹ nhàng trôi dạt theo chiều gió thổi. Khi Tashtego báo cáo rằng đàn cá voi đã lặn xuống theo hướng xuôi chiều gió, chúng tôi đầy tự tin trông đợi sẽ lại thấy chúng ngay trước mũi tàu. Bởi vì cái quẻ quái dị thường thấy ở loài cá voi lưng xám khi lặn xuống với cái đầu chúi về một hướng, thế nhưng ẩn mình dưới mặt nước, chúng lại quay vòng ngoắt lại, và bơi vút đi về phía ngược lại — sự xảo quyệt ấy lúc này không thể diễn ra được; bởi vì không có lý do gì để cho rằng con cá mà Tashtego trông thấy lại bị hoảng sợ theo bất kỳ cách nào, hay thậm chí biết gì về sự hiện diện của chúng ta quanh đây. Một trong những thủy thủ được chọn làm người giữ tàu — nghĩa là những người không được cắt cử xuống xuồng, lúc này đã thay phiên cho tên thổ dân da đỏ trên đỉnh cột buồm chính. Các thủy thủ ở cột buồm trước và buồm phụ đã tụt xuống; những chiếc thùng chứa dây thừng được cố định vào vị trí; các cần cẩu được đẩy chìa ra; xà ngang buồm chính được kéo ngược lại, và ba chiếc xuồng lơ lửng trên mặt biển như ba chiếc giỏ hái rau sam treo trên vách đá cao. Sát bên ngoài mạn tàu, các thủy thủ đầy sốt sắng một tay bám lấy thanh vịn, trong khi một chân chực chờ đặt lên mạn xuồng. Trông họ chẳng khác nào hàng dài lính thủy đánh bộ sắp sửa nhảy sang tàu địch.
Nhưng đúng vào giây phút ngặt nghèo ấy, một tiếng kêu bất chợt vang lên kéo mọi ánh mắt rời khỏi con cá voi. Tất cả giật mình trừng trừng nhìn lão Ahab nước da sẫm tối, kẻ đang đứng giữa năm bóng đen mờ ảo dường như vừa vươn lên từ hư không.
