Nhằm chuẩn bị cho cảnh săn cá voi sắp được miطh họa tới đây, cũng như để giúp người đọc hiểu rõ hơn về tất cả những khung cảnh tương tự ở nơi khác, tôi phải bàn về sợi dây săn cá kỳ diệu và đôi khi cũng thật đáng sợ này.

Loại dây ban đầu được dùng trong nghề đánh bắt cá voi làm bằng loại gai dầu tốt nhất, chỉ được xức chút hơi hắc ín chứ không ngâm tẩm đẫm chất này như các loại thừng thông thường; bởi vì mặc dù hắc ín theo cách dùng thông thường giúp sợi gai mềm dẻo hơn đối với người thợ làm thừng, đồng thời khiến sợi thừng trở nên tiện lợi hơn cho thủy thủ trong các công việc tàu thuyền hàng ngày, thế nhưng lượng hắc ín thông thường ấy không chỉ làm cho dây săn cá bị cứng đơ quá mức, gây cản trở cho việc cuộn chặt vốn bắt buộc phải làm, mà như phần lớn các thủy thủ bắt đầu nhận ra, hắc ín nói chung hoàn toàn không làm tăng độ bền hay độ chắc của sợi dây, dù cho nó có làm cho dây thêm đặc chắc và bóng bẩy đi chăng nữa.

Những năm gần đây, trong ngành săn cá voi của Mỹ, thừng làm từ cây manila đã gần như thay thế hoàn toàn gai dầu làm vật liệu làm dây săn cá; bởi vì tuy không bền bằng gai dầu, nó lại chắc hơn, mềm mại và co giãn hơn rất nhiều; và tôi xin bổ sung thêm rằng (vì vạn vật đều có tính thẩm mỹ riêng), nó đẹp mắt và hợp với con thuyền hơn nhiều so với gai dầu. Gai dầu trông tối tăm, sậm màu, tựa như một người thổ dân da đỏ; còn manila trông chẳng khác nào một thiếu nữ Circassian tóc vàng óng ả.

Sợi dây săn cá chỉ dày có hai phần ba inch. Thoạt nhìn, bạn sẽ không nghĩ nó lại chắc chắn đến thế qua thực nghiệm, một trăm rưỡi sợi nhỏ của nó mỗi sợi có thể chịu được trọng lượng một trăm hai mươi pound; nhờ đó toàn bộ sợi thừng có sức chịu lực gần bằng ba tấn. Về chiều dài, một sợi dây săn cá nhà táng thông thường dài hơn hai trăm sải. Phía đuôi thuyền, nó được cuộn theo hình xoắn ốc bên trong thùng chứa, không phải giống như ống ruột gà của một cái lò nấu rượu, mà được xếp thành một khối tròn hình chiếc bánh phô mai gồm các “vòng” được nén chặt hoặc các lớp xoắn ốc đồng tâm, không có khoảng trống nào ngoài cái “lõi” — một ống thẳng đứng nhỏ xíu hình thành ở tâm của khối bánh phô mai. Vì dù chỉ là một nút rối hay nếp gấp nhỏ nhất trong lúc dây tuột ra cũng sẽ kéo phăng đi cánh tay, cái chân hoặc cả cơ thể của ai đó một cách không thể cứu vãn, nên người ta phải hết sức cẩn thận khi thu xếp sợi dây vào thùng của nó. Một số tay lao có khi mất gần cả buổi sáng chỉ để làm công việc này, họ kéo sợi dây lên cao rồi thả chùng nó qua một ròng rọc xuống phía cái thùng, cốt sao trong lúc cuộn có thể loại bỏ mọi nếp nhăn và khúc khuỷu có thể xảy ra.

Trên những chiếc thuyền Anh, người ta dùng hai cái thùng thay vì một; cùng một sợi dây được cuộn liên tục trong cả hai thùng. Làm vậy có cái lợi của nó; bởi vì những chiếc thùng đôi nhỏ này vừa khít vào thuyền hơn và ít làm căng thuyền hơn; trong khi đó, chiếc thùng của Mỹ, đường kính gần ba thước và chiều sâu tương xứng, lại tạo ra một thứ hàng hóa khá cồng kềnh cho một con thuyền mà các ván vỏ chỉ dày có nửa inch; bởi vì đáy của chiếc thuyền săn cá giống như lớp băng mỏng manh, có thể chịu được một trọng lượng phân bổ đáng kể, chứ không chịu nổi trọng lượng tập trung quá lớn. Khi chiếc nắp bằng vải bạt được sơn vẽ đậy lên thùng dây của Mỹ, trông con thuyền cứ như đang bơi đi với một chiếc bánh cưới khổng lồ để đem tặng lũ cá voi.

Cả hai đầu dây đều để lộ ra ngoài; đầu dưới kết thúc bằng một mối nối vòng hoặc mắt thòng lọng nhô lên từ đáy sát thành thùng, rủ xuống bên ngoài mép mà không hề vướng víu vào bất cứ thứ gì. Kiểu sắp xếp đầu dưới này là cần thiết vì hai lý do. Thứ nhất: Để thuận tiện cho việc nối thêm một sợi dây từ chiếc thuyền bên cạnh, trong trường hợp con cá voi bị đâm lặn sâu xuống đến mức có nguy cơ kéo đi toàn bộ sợi dây vốn gắn liền với mũi lao ban đầu. Trong những trường hợp này, con cá voi tất nhiên được chuyển giao tựa như một vại bia từ thuyền này sang thuyền khác, dẫu cho chiếc thuyền đầu tiên vẫn luôn lảng vảng gần đó để hỗ trợ cho chiến thuyền bạn. Thứ hai: Kiểu bố trí này là không thể thiếu vì sự an toàn chung; bởi vì giả sử đầu dưới của sợi dây mà dính chặt vào thuyền theo bất kỳ cách nào, và nếu con cá voi lúc ấy lôi tuột sợi dây ra đến tận cùng chỉ trong một phút bốc khói như đôi khi nó vẫn làm, thì nó sẽ không dừng lại ở đó, vì chiếc thuyền bất hạnh chắc chắn sẽ bị kéo tuột theo nó xuống tận đáy sâu thẳm của đại dương; và trong trường hợp ấy sẽ chẳng có người rao tin vạ nào tìm lại được nó nữa.

Trước khi thả thuyền xuống truy đuổi, đầu trên của sợi dây được kéo về phía sau thùng, vòng qua trụ quấn dây ở đó, rồi lại được đưa ngược lên phía trước suốt chiều dài con thuyền, nằm vắt ngang qua tay chèo của mỗi người sao cho nó cọ vào cổ tay họ khi chèo; đồng thời chạy luồn giữa những người thợ chèo khi họ ngồi xen kẽ ở hai bên mạn thuyền đối diện, tiến tới các rãnh có lót chì ở mạn mũi nhọn hoắt của chiếc thuyền, nơi một chiếc chốt gỗ hoặc cái xiên bằng gỗ to bằng chiếc ngòi bút lông thông thường ngăn không cho nó trượt ra ngoài. Từ các rãnh dẫn, nó rủ xuống thành một đường thòng lọng nhẹ qua phần mũi thuyền, rồi lại được luồn vào bên trong thuyền; và có khoảng mười hoặc hai mươi sải dây (gọi là dây hộp) được cuộn trên chiếc hộp ở mũi thuyền, nó tiếp tục hành trình về phía mạn thuyền lùi lại phía sau thêm chút nữa, rồi được gắn vào đoạn dây ngắn — sợi dây nối trực tiếp với mũi lao; nhưng trước khi có mối nối đó, đoạn dây ngắn còn phải trải qua đủ thứ sự kỳ bí rắc rối quá đỗi tẻ nhạt để mà kể lể chi tiết.

Thế là sợi dây săn cá bao bọc toàn bộ chiếc thuyền trong những vòng cuộn phức tạp của nó, xoắn xuýt và quằn quại xung quanh theo gần như mọi hướng. Tất cả những tay chèo đều bị cuốn vào những đường cong hiểm nghèo ấy; khiến cho trong mắt đầy sợ hãi của kẻ đất liền, họ trông giống như những kẻ tung hứng người Ấn Độ, với những con độc xà chết chóc đang đùa giỡn quấn quanh chân tay. Cũng chẳng một người con nào do phụ nữ sinh ra, khi lần đầu tiên ngồi vào giữa mớ bòng bong bằng gai dầu ấy, và trong lúc vắt kiệt sức lực vào mái chèo, lại có thể nghĩ rằng vào bất kỳ khoảnh khắc bất định nào, mũi lao cũng có thể được phóng đi, và tất cả những sự quằn quại kinh hoàng ấy sẽ được phát huy tác dụng như những tia chớp vòng; anh ta không thể ở trong hoàn cảnh đó mà không rùng mình khiến tủy trong xương cứ run lên bần bật như một miếng thạch bị rung lắc. Thế nhưng thói quen — thật là kỳ lạ! Thói quen có thể làm được những gì chứ? Những lời trêu chọc vui vẻ hơn, tiếng cười đùa rôm rả hơn, những câu nói đùa hay hơn và những màn đối đáp sắc sảo hơn, bạn chưa từng nghe thấy bao giờ quanh chiếc bàn gỗ gụ của mình, cho bằng những gì bạn sẽ nghe thấy phía trên lớp gỗ tuyết tùng trắng dày nửa inch của chiếc thuyền săn cá, khi nó bị treo lơ lửng trong những chiếc thòng lọng của kẻ tử tù như thế này; và, giống như sáu vị công dân thành Calais trước vua Edward, sáu người thành viên thủy thủ đoàn đang lao thẳng vào hàm tử thần, với một chiếc thòng lọng tròng vào cổ của mỗi người, có thể nói là như vậy.

Có lẽ chỉ cần suy nghĩ một chút thôi là giờ đây bạn có thể giải thích được những thảm họa săn cá voi lặp đi lặp lại — một vài trong số đó được ghi chép lại một cách ngẫu nhiên — về việc người này hay người nọ bị sợi dây kéo bật khỏi thuyền và mất tích. Bởi vì khi sợi dây đang vút lao đi, việc ngồi trên thuyền lúc đó chẳng khác nào ngồi giữa muôn vàn tiếng rít của một cỗ máy hơi nước đang hoạt động hết công suất, khi mọi thanh xà, trục máy và bánh xe đang bay vù vù sượt qua người bạn. Thậm chí còn tồi tệ hơn; bởi vì bạn không thể ngồi yên giữa những hiểm nguy này, vì chiếc thuyền tròng trành như cái nôi, và bạn cứ bị hất tung sang bên này bên kia mà không hề có chút báo trước nào; và chỉ nhờ vào một thứ sức nổi tự điều chỉnh cùng với ý chí và hành động đồng bộ nào đó, bạn mới có thể thoát khỏi việc bị biến thành một nhân vật Mazeppa, bị cuốn đi đến nơi mà ngay cả ánh mặt trời soi thấu mọi vật cũng không bao giờ có thể tìm thấy bạn.

Lại nữa: sự tĩnh lặng sâu thẳm vốn chỉ bề ngoài đi trước và tiên báo về cơn bão, có lẽ còn đáng sợ hơn cả bản thân cơn bão; bởi vì thực chất, sự tĩnh lặng ấy chỉ là lớp vỏ bọc và bao la của cơn bão; và chứa đựng nó ở bên trong, tựa như khẩu súng trông có vẻ vô hại lại chứa loại thuốc súng chí mạng, cả viên đạn và sức công phá; cũng vậy, vẻ điềm tĩnh duyên dáng của sợi dây, khi nó lặng lẽ uốn lượn như loài rắn xung quanh những tay chèo trước khi được đưa vào hoạt động thực sự — đây là thứ mang lại nỗi kinh hoàng thực sự lớn hơn bất kỳ khía cạnh nào khác của cái nghề nguy hiểm này. Nhưng nói thêm làm gì nữa? Tất cả mọi người đều sống trong sự bao bọc của những sợi dây săn cá. Ai sinh ra cũng mang tròng thòng lọng ở cổ; chỉ đến khi bị mắc kẹt trong khúc cua chớp nhoáng của cái chết, người ta mới nhận ra những hiểm nguy thầm lặng, tinh vi và luôn hiện hữu của cuộc đời. Và nếu bạn là một triết gia, dẫu có đang ngồi trên thuyền săn cá, trong thâm tâm bạn cũng chẳng cảm thấy sợ hãi hơn một mảy may nào so với lúc đang ngồi trước lò sưởi buổi tối với cái lò sủi than, chứ không phải ngọn lao, ở bên cạnh.