Dẹp đi hỏa mai súng, Này, lấy áo đỏ mau! Hiểm nguy cùng danh vọng, Ta chẳng màng nữa đâu.
Muôn nỗi niềm êm ái, Giờ dâng ngập tâm can; Lòng chiến binh lắng xuống, Tham vọng đã lụi tàn.
Và chẳng còn tiếng kèn, Hay tiếng trống vang dồn, Cảnh tỉnh chàng mục tử Về hoạn nạn mai tôn.
BÀI CA CỦA NGƯỜI LÍNH.
Chàng thanh niên tội nghiệp Willie Pitblado lả đi rất nhanh sau khi viên đạn được gắp ra và phần chân bị cắt cụt.
Vào tháng Sáu tươi đẹp, khi biết rằng những chùm hoa đậu vàng óng ả cùng hoa táo gai hồng trắng đang khoác lên mình sắc màu lộng lẫy nhất giữa những ngọn đồi xanh và khe suối nơi cậu từng nô đùa thời thơ trẻ, và khi làn gió hè mơn man tán lá rậm rạp che rợp ngôi nhà tranh của cha cậu ở Thung lũng Calderwood, Willie cảm thấy giờ phút của mình đang đến gần, khiến cậu trở nên vô cùng buồn bã và bồn chồn.
Vào ngày hôm đó, ngày cuối cùng cậu còn sống trên cõi đời này, bên trong và xung quanh đại quân y viện Fort Pitt diễn ra một khung cảnh nhộn nhịp bất thường. Mặc cho những bệnh nhân và thương binh, những kẻ rã rời thể xác lẫn tê tái cõi lòng, những người đang hấp hối trong các phòng bệnh, hay những ai đã gác lại mọi trận chiến và muộn phiền, đang nằm cứng đờ dưới tấm khăn trải trắng trong nhà quàn để chờ tiếng trống nghẹn ngào và đoàn đưa tang diễn ra hằng ngày; người ta vẫn tất bật cọ rửa thiếc, đánh bóng bàn gỗ, quét dọn lại sàn lát cát và những bức tường vôi trắng, gấp gáp sắp xếp lại ba lô cùng giường chiếu. Các sĩ quan tham mưu mặc quân phục đầy đủ, đeo dây tua rua và mũ cắm lông chim, phóng ngựa tới tấp ra vào, lên xuống con dốc hiểm trở nơi pháo đài cổ kính, nghiêm nghị nhìn xuống dòng Medway tĩnh mịch, ngái ngủ cùng những thân tàu mục nát lâu đời. Rồi những lời thì thầm lan truyền qua các phòng bệnh rằng Nữ hoàng — chính Nữ hoàng Victoria — sắp tới thăm những chàng trai bất hạnh từng giương cao cờ hiệu của Người chiến thắng xông lên các sườn dốc Alma, vượt qua thung lũng Inkermann, và tham gia những đợt xung phong tại Balaclava.
Khi ấy, những đôi má tái nhợt chợt ửng hồng, những đôi mắt trũng sâu bừng sáng, và tất cả đều tràn ngập niềm mong đợi lớn lao, ngoại trừ một người đang nằm trong góc trên chiếc giường sắt với tấm đệm rơm và chiếc chăn mỏng rách rưới, đôi mắt lúc này đã đờ đẫn bởi bàn tay tử thần đang đè nặng lên cậu; đó chính là người đồng đội tội nghiệp Pitblado của tôi, không có người thân nào bên cạnh ngoại trừ các hộ lý bệnh viện — những người đến thời điểm đó đã quá quen thuộc với sự đau khổ và cái chết, nên có thể điềm nhiên chứng kiến cả hai điều ấy với sự dửng dưng lạnh lùng.
Đó là một ngày mà nhiều người vẫn còn khắc ghi — thứ Hai, ngày 18 tháng Sáu — kỷ niệm tròn bốn mươi năm trận Waterloo, khi toàn bộ Strood, Rochester và Chatham bỗng chốc xôn xao khỏi vẻ yên bình thôn dã thường nhật trước sự xuất hiện của Nữ hoàng cùng đoàn tùy tùng, khi bà lướt qua những con đường hẹp và ngoằn ngoèo với tốc độ quen thuộc để đến thăm các thương binh tại Fort Pitt.
Những ngày tháng lạnh lùng vô cảm thời các đời vua George đã lùi vào dĩ vãng vô tận, và thật là niềm hạnh phúc lớn lao cho chúng ta khi ngự trên ngai vàng là một vị nữ hoàng với trái tim nhân hậu đích thực mà không ánh hào quang địa vị hay sự vĩ đại ngẫu nhiên nào của chốn tôn nghiêm có thể làm thay đổi.
Nằm trên chiếc giường tồi tàn trong phòng bệnh, Willie nghe rõ tiếng hò reo vang dội từ những con đường phía dưới sâu của Chatham; cậu nghe thấy tiếng khí giới va vào nhau và tiếng trống dồn dập khi đội danh dự bồng súng chào ở cổng, và trong tâm trí ngập tràn cơn mê sảng của tử thần, cậu dường như lại nghe thấy âm thanh chiến trận từ chốn xa xôi, giọng nói của Beverley và tiếng bước chân ào ạt của các kỵ đoàn đang xung trận; nhưng những âm thanh ấy chỉ kéo cậu trở về với thực tại trong chốc lát.
Cậu đã quá yếu, quá suy kiệt để có thể tham gia buổi lễ diễu binh ảm đạm trước bệnh viện; nhưng các hộ lý đã mở cửa sổ phòng bệnh, dùng gối và ba lô đỡ cậu ngồi dậy, để giống như một vài sinh linh tàn tạ khác, cậu có thể nhìn thấy Nữ hoàng đi qua.
Willie thốt lên: "Tôi ước gì Chúa cho tôi được một lần nữa nhìn thấy khuôn mặt của tía già tội nghiệp," chất giọng Scotland của cậu càng lúc càng rõ hơn khi sinh lực đang cạn kiệt trong trái tim anh dũng; "nhưng xin vâng theo thánh ý Ngài. Chẳng thể nào được nữa — chẳng thể nào! Tôi đành phải chịu đựng thôi, và kẻ nào biết nhẫn nhục, kẻ đó sẽ vượt qua."
Từ những ô cửa sổ ở tầng trệt, cậu nhìn thấy ánh mặt trời rực rỡ ban trưa mà đôi mắt cậu chẳng mấy chốc sẽ khép lại vĩnh viễn, bởi viên bác sĩ trưởng quân y đã nói với cậu điều đó bằng giọng khá cụt lủn. Cậu nhìn thấy những đồng bằng phì nhiêu của xứ Kent xinh đẹp trải dài tít tắp về hướng Rainham, và những chiếc cối xay gió đang quạt cánh trên các sườn cao nguyên xanh mướt. Cậu nhìn thấy ngọn tháp của nhà thờ chính tòa Rochester ẩn hiện nửa kín nửa hở trong làn sương mù ngập tràn ánh nắng, cùng khối đá vuông vức khổng lồ của lâu đài cổ kính thời Norman uy nghi sừng sững dưới bầu trời xanh ngắt, hắt bóng u tịch xuống dòng Medway uốn lượn, và chàng trai tội nghiệp Willie thợ thẫn nghĩ rằng thế giới do Chúa tạo ra thật yên bình và xiết bao xinh đẹp.
Phía trước bệnh viện, cậu thấy khoảng ba trăm binh sĩ đang xếp hàng điểm duyệt. Hàng đầu tiên hầu như nằm bệt trên lớp sỏi, bởi họ không thể đứng vững do suy nhược hoặc đã bị cắt cụt chi; hàng phía sau được dựng người vào tường nhờ nạng hoặc gậy chống. Tất cả đều mặc áo choàng, quần và đội mũ bệnh viện màu xanh nhạt; nhưng ở đó có biết bao ống tay áo trống không và ống quần thõng thượt chẳng còn chân.
Từng người trong số họ đã từng giáp mặt và cận kề cái chết, thế nhưng thâm tâm họ vẫn trào dâng những cảm xúc mãnh liệt trước sự hiện diện của Nữ hoàng. Tóc họ dài và vón cục thành từng lọn; gương mặt hốc hác, tái mét, và đôi mắt ánh lên vẻ kỳ quái, tựa như những mảnh thủy tinh, hệt như ánh mắt thường thấy ở những người bệnh nặng.
Viên chỉ huy béo tốt và phương phi (có lẽ chưa từng đặt chân đến Sebastopol) lớn tiếng hô: "Nghiêm!", khi ông ta bước đến bên cạnh Nữ hoàng trong bộ quân phục tề chỉnh, kẹp chiếc mũ tam giác dưới nách, trong khi Nữ hoàng đang tì tay vào cánh tay Hoàng tử Albert; và khi họ chậm rãi bước qua hàng quân đặc biệt ấy, ánh mắt và nét mặt họ ngập tràn vẻ xót xa và thương cảm.
Theo phản xạ tự nhiên trước khẩu lệnh, toàn bộ binh sĩ giật mình thon thót. Những người bị cụt chân cố dùng tay chống đỡ thân người; vài người đứng thẳng đầy đau đớn trên đôi nạng, những ngón tay gầy guộc giơ lên chào theo kiểu đáng lẽ phải có mũ sắt hay mũ trùm đầu của người Highland; nhưng ngặt thay, nơi đó giờ chỉ còn chiếc mũ vải bệnh viện!
Binh lính đủ mọi trung đoàn đều có mặt ở đó — kỵ binh, bộ binh và pháo binh, cận vệ, hussar và lancer; nhưng giờ đây tất cả đều chung một bộ quân phục buồn bã.
Buổi sáng hôm ấy đã được ghi nhớ mãi tại Fort Pitt; và chắc chắn đó cũng là khoảnh khắc mà vị Nữ hoàng nhân hậu của chúng ta khó lòng quên được.
Bằng nỗ lực cuối cùng, Willie lấy hết sức gượng dậy, vịn vào khung cửa sổ, đúng lúc một hộ lý ghim lên chiếc áo choàng bằng len xanh của cậu một tấm thẻ giống như những tấm thẻ mà tất cả những người khác đang đeo, ghi rõ tuổi, tên và binh chủng của người mặc. Trên thẻ đề —
William Pitblado — hai mươi tư tuổi — kỵ binh lancer — bị cụt chân — Trận Balaclava.
Tấm thẻ vừa được ghim lên đã lọt vào tầm mắt của đoàn tùy tùng hoàng gia, và biểu cảm khủng khiếp mà không ai có thể nhầm lẫn được — ngay cả những người may mắn lần đầu chứng kiến — đã hiện rõ trên khuôn mặt Willie.
Viên chỉ huy thì thầm: "Xin bệ hạ đừng nói chuyện với anh ta; vẻ bề ngoài của anh ta có thể khiến Người đau lòng — người lính ấy đang hấp hối."
Nữ hoàng thốt lên: "Hấp hối ư! Tội nghiệp, thật tội nghiệp cho anh ấy!"
Một vị bác sĩ tham mưu với giọng điệu cộc lốc lẩm bẩm: "Mạch đang tụt dần — hy vọng đã tiêu tan — sẽ qua đời trước buổi điểm binh chiều nay."
Nữ hoàng đang cầm trên tay một bó hoa lộng lẫy do các phu nhân của những yếu nhân trong đồn binh Chatham — các trưởng ban ngành, vân vân — tiến cúng. Bà rút ra một bông hoa hồng trắng và trao nó cho chàng trai trẻ đang hấp hối, lúc này các giác quan đang bừng tỉnh lần cuối.
Cậu nhìn người ban tặng cao quý ấy mà không hề nao núng hay sợ hãi, với nụ cười buồn bã trên gương mặt gầy guộc và xanh xao — bởi ánh mắt của Đấng tối cao hơn tất cả các vị vua trên mặt đất lúc này đang hướng về cậu — người bệnh cất lời, bằng những tiếng nói kéo dài và yếu ớt.
"Tía già của con vẫn thường bảo con chẳng bao giờ — chẳng bao giờ phải trông chờ — phần thưởng ở thế giới này; nhưng — nhưng hôm nay con đã nhận được nó rồi."
Và cậu áp chặt bông hồng vào đôi môi xanh xao gầy gò.
Viên chỉ huy hỏi: "Anh có thấy dễ chịu hơn chút nào không, chàng trai tội nghiệp?"
"Vă-vâng, thưa ngài — cảm ơn ngài — rất dễ chịu ạ."
"Anh có điều gì mong muốn không?"
"Con muốn được chôn cất — tại nghĩa địa làng quê nhà, nơi má — má con nằm dưới tán cây liễu — nhưng — nhưng điều đó chẳng thể được. Chúa thật nhân hậu với con — con đã có thể vùi thây vĩnh viễn nơi chốn xa xôi ở Crimea — và — và chẳng được nghe lấy tiếng chuông nhà thờ Thiên Chúa giáo."
Đầu cậu ngả ra phía sau rồi lệch sang một bên khi đôi mắt đờ đẫn và cơ hàm lơi lỏng. Nữ hoàng — vị nữ vương nhỏ bé nhân hậu — lùi lại, đưa khăn tay lau mắt, và linh hồn của người đồng đội trung kiên ấy — nạn nhân khốn khổ của chiến tranh — đã vĩnh viễn ra đi.
Bông hoa hồng trắng của Nữ hoàng được chôn cùng chàng Willie Pitblado tội nghiệp. Mộ phần của cậu nằm tại nghĩa địa quân đội, dưới bóng râm của Pháo đài Spur vĩ đại.
Tôi biết rất rõ nơi ấy, và một tấm bia do Ngài Nigel Calderwood dựng lên đã đánh dấu chốn đó.