Nhưng ông Pecksniff đến thành thị vì có việc công. Ông đã quên điều đó sao? Hay ông vẫn luôn mải mê vui vò bên bầy đàn vui tính của Todgers, hoàn toàn phớt lờ những đòi hỏi nghiêm túc, dù chúng có là gì đi nữa, vốn cần đến sự cân nhắc bình tĩnh của ông? Không đâu.
Thời gian và thủy triều chẳng chờ đợi một ai, tục ngữ đã có câu. Nhưng con người thì đều phải chờ đợi thời gian và thủy triều. Dòng thủy triều ấy, nếu chớp lấy lúc nước dâng cao, sẽ đưa Seth Pecksniff tiến bước đến vận mệnh giàu sang, đã được ghi rõ trong bảng và sắp sửa dâng tràn. Không một kẻ mang họ Pecksniff lười biếng nào lại chần chừ mãi tận sâu trong nội địa, thờ ơ trước những biến đổi của dòng nước; trái lại, ngay tại mép nước, đôi giày đã thấm ướt, vị hiền nhân đáng kính ấy đang đứng đó, sẵn sàng lội thẳng xuống lớp bùn sâu miễn là nó cuốn về hướng mà ông hằng mong ước.
Lòng tin tưởng của hai cô con gái xinh đẹp đối với cha quả thực vô cùng tuyệt đẹp. Các cô đặt trọn niềm tin vững chắc vào bản tính của đấng sinh thành, điều đó dạy cho các cô một cảm giác chắc chắn rằng trong mọi việc ông làm, ông luôn vạch ra trước mắt một mục đích thẳng thắn và toàn vẹn. Và các cô thừa biết rằng cái đích và mục tiêu cao cả ấy chính là bản thân ông, điều mà hầu như tất cả mọi người đều hiểu là đương nhiên bao gồm cả họ. Sự tận tụy của hai nàng thiếu nữ này thật là hoàn hảo.
Sự tin tưởng hiếu thảo ấy càng trở nên cảm động hơn bội phần khi các cô hoàn toàn không hề hay biết gì về những mưu đồ thực sự của cha mình trong hoàn cảnh hiện tại. Tất cả những gì các cô biết về việc làm của ông chỉ là, mỗi buổi sáng, sau bữa điểm tâm sớm, ông lại đến bưu điện để hỏi thư. Làm xong việc đó, công việc trong ngày của ông coi như chấm dứt; và ông lại thảnh thơi nghỉ ngơi cho đến khi mặt trời mọc lần nữa báo hiệu sự xuất hiện của một chuyến bưu phẩm khác.
Việc này kéo dài trong bốn hoặc năm ngày. Cuối cùng, vào một buổi sáng, ông Pecksniff trở về với một vẻ vội vã đến thở hổn hển, thật khác lạ so với phong thái thường ngày vốn rất điềm tĩnh của ông; và vừa về đến nơi là ông đòi gặp ngay các con gái, tự giam mình cùng chúng trong một cuộc họp kín suốt hai tiếng đồng hồ. Trong tất cả những gì diễn ra quãng thời gian đó, người ta chỉ được biết những lời sau đây do chính miệng ông Pecksniff thốt ra:
“Việc cậu ta thay đổi nhiều đến thế (nếu mọi chuyện đúng như ta mong đợi là thế), chúng ta không cần phải dừng lại để tìm hiểu làm gì. Các con yêu của ta, ta có những suy nghĩ riêng về vấn đề này, nhưng ta sẽ không nói ra đâu. Chỉ cần biết rằng chúng ta sẽ không kiêu ngạo, hờn dỗi hay giữ lòng oán hận. Nếu cậu ta muốn tình bạn của chúng ta, cậu ta sẽ có được nó. Ta hy vọng các con đều biết rõ bổn phận của mình!”
Cũng vào trưa hôm ấy, một ông già bước xuống từ một chiếc xe ngựa thuê trước cửa bưu điện, xưng tên mình và hỏi nhận một bức thư gửi riêng cho ông, được dặn là lưu lại bưu điện cho đến khi có người đến lấy. Bức thư đã nằm ở đó mấy ngày rồi. Net chữ ngoài phong bì là nét chữ của ông Pecksniff, và nó được niêm phong bằng con dấu của ông Pecksniff.
Bức thư rất ngắn, thực chất chẳng có gì ngoài một địa chỉ kèm theo “lời chào kính trọng và (bất chấp những gì đã qua) lòng quý mến chân thành của ông Pecksniff.” Ông già xé phần ghi địa chỉ đi — vứt phần còn lại bay tung tóe theo gió — rồi đưa cho người đánh xe, bảo hắn lái xe đến thật gần địa điểm đó. Theo đúng những chỉ dẫn này, ông được chở đến đài tưởng niệm Monument; tại đây ông lại bước xuống, trả tiền xe và đi bộ về hướng nhà trọ của Todgers.
Dù cho khuôn mặt, dáng vóc và bước đi của ông già này, thậm chí cả cái nắm tay trên cây gậy chắc nịch mà ông đang dựa vào, tất cả đều biểu lộ một nghị quyết không dễ gì lay chuyển, và một mục đích (chẳng cần bận tâm đúng hay sai vào lúc này) mà trong những ngày tháng khác có lẽ đã vượt qua cả giá tra tấn, và bộc lộ sức sống mãnh liệt nhất trong cái chết yếu ớt nhất; thế nhưng, vẫn có những gợn sóng lưỡng lự trong tâm trí khiến ông lúc này phải tránh né ngôi nhà mà mình đang tìm kiếm, và lang thang qua lại dưới ánh nắng ban mai rực rỡ chiếu soi khu nghĩa địa nhỏ ngay bên cạnh. Giữa chốn nhộn nhịp hối hả của cuộc sống, sự hiện diện của những nấm mồ vô tri ấy có lẽ phần nào làm gia tăng thêm sự dao động trong lòng ông; nhưng ông cứ thế bước đi, làm vang vọng những tiếng bước chân qua lại, cho đến khi chiếc đồng hồ nhà thờ điểm những tiếng chuông góc giờ lần thứ hai kể từ lúc ông đặt chân tới đây, mới đánh thức ông khỏi cơn trầm tư. Rũ bỏ sự bất định khi âm thanh tiếng chuông tan vào không khí, ông bước nhanh đến ngôi nhà và gõ cửa.
Ông Pecksniff đang ngồi trong căn phòng nhỏ của bà chủ nhà, và vị khách tình cờ bắt gặp ông đang đọc — một cách tình cơ, ông lên tiếng xin lỗi — một tác phẩm thần học xuất sắc. Trên chiếc bàn nhỏ có bày bánh và rượu — lại một sự tình cờ khác mà ông cũng ngỏ lời xin lỗi. Thậm chí ông còn nói rằng ông đã đinh ninh là vị khách sẽ không đến nữa, và đang chuẩn bị dùng chút quà mộc mạc ấy cùng các con thì người ta gõ cửa.
“Các con gái ông đều khỏe cả chứ?” ông già Martin cất lời, vừa đặt mũ và gậy xuống.
Ông Pecksniff cố giấu đi sự xúc động của một người cha khi trả lời rằng vâng, các cháu đều khỏe. Các cháu đều là những cô con gái ngoan, ông nói, rất ngoan. Ông không dám mạo muội mời ông Chuzzlewit ngồi vào chiếc ghế bành, hay tránh xa hướng gió lùa từ cửa ra vào. Nếu ông đưa ra một gợi ý như vậy, ông sợ mình sẽ tự chuốc lấy những sự nghi kỵ vô cùng bất công. Do đó, ông chỉ xin phép được lưu ý rằng trong phòng có một chiếc ghế bành, và cánh cửa thì cách gió chẳng được kín đáo cho lắm. Khuyết điểm sau này, có lẽ ông cũng xin mạo muội nói thêm, là điều không hiếm gặp ở những ngôi nhà cổ.
Ông già ngồi xuống chiếc ghế bành, và sau vài phút im lặng, lên tiếng:
“Trước hết, hãy để tôi cảm ơn ông vì đã đến London nhanh chóng đến vậy theo một yêu cầu hầu như chẳng được giải thích gì của tôi; và tôi thiết nghĩ cũng chẳng cần nói thêm rằng, toàn bộ chi phí là do tôi đài thọ.”
“Do ngài đài thọ, ôi thưa ngài!” ông Pecksniff kêu lên với vẻ vô cùng ngạc nhiên.
“Đó không phải là thói quen của tôi,” Martin xua tay một cách thiếu kiên nhẫn, “bắt những người—chà! những người họ hàng của tôi—phải tự bỏ chi phí cá nhân để làm thỏa mãn những sở thích bất chợt của mình.”
“Sở thích bất chợt, thưa ngài!” ông Pecksniff kêu lên.
“Trong trường hợp này thì gọi thế cũng không hẳn là từ thích hợp lắm,” ông già nói. “Không. Ông nói đúng.”
Ông Pecksniff trong lòng cảm thấy vô cùng nhẹ nhõm khi nghe vậy, dẫu cho ông chẳng hiểu vì sao.
“Ông nói đúng,” Martin lặp lại. “Đó không phải là một sở thích bất chợt. Nó được xây dựng dựa trên lý trí, bằng chứng và sự so sánh thấu đáo. Những sở thích bất chợt thì không bao giờ được như vậy. Hơn nữa, tôi không phải là một kẻ hay thay đổi. Tôi chưa bao giờ là người như thế.”
“Chắc chắn là tuyệt đối không rồi,” ông Pecksniff nói.
“Sao ông biết chắc thế?” người kia đáp lại ngay lập tức. “Bây giờ ông mới bắt đầu được biết điều đó. Ông sẽ phải kiểm chứng và trải nghiệm nó trong thời gian tới. Ông và gia đình sẽ thấy rằng tôi là kẻ trước sau như một, và không đời nào bị chệch hướng khỏi mục đích của mình. Ông có nghe rõ không?”
“Rất rõ, thưa ngài,” ông Pecksniff đáp.
“Tôi vô cùng tiếc nuối,” Martin tiếp lời, nhìn thẳng vào ông và nói bằng một giọng chậm rãi, đều đặn; “tôi vô cùng tiếc nuối vì ông và tôi đã có một cuộc trò chuyện như thế, cuộc trò chuyện diễn ra giữa chúng ta trong lần gặp gỡ trước. Tôi vô cùng tiếc nuối vì đã bộc bạch với ông quá cởi mở về những suy nghĩ của tôi lúc bấy giờ đối với ông. Những dự định mà tôi dành cho ông lúc này là một loại hoàn toàn khác; bị bỏ rơi bởi tất cả những kẻ mà tôi từng tin tưởng; bị lừa phỉnh và vây hãm bởi tất cả những kẻ đáng lẽ phải giúp đỡ và nâng đỡ tôi; tôi chạy đến với ông để tìm sự nương náu. Tôi tin tưởng trao trọn vào ông để làm đồng minh của mình; để gắn kết bản thân với tôi bằng những mối dây ràng buộc về Quyền lợi và Kỳ vọng” — ông nhấn mạnh rất mạnh vào những từ này, dẫu cho ông Pecksniff đã tha thiết xin ông đừng nhắc đến; “và để giúp tôi giáng trả những hậu quả của thói tiểu nhân, giả dối và xảo quyệt tồi tệ nhất lên đúng những kẻ đầu sỏ.”
“Ôi vị quý nhân cao thượng của tôi!” ông Pecksniff kêu lên, chộp lấy bàn tay đang chìa ra của ông già. “Và ngài lại thấy hối tiếc vì từng mang những ý nghĩ bất công về tôi! Ngài, với mái tóc bạc phơ ấy!”
“Sự hối tiếc,” Martin nói, “là tài sản tự nhiên của những mái tóc bạc; và tôi cũng được hưởng, chung với tất cả những người khác, ít nhất là phần thừa kế đó của mình. Và thế là đủ rồi cho chuyện ấy. Tôi tiếc vì đã phải chia cắt với ông lâu đến vậy. Nếu tôi biết ông sớm hơn, và sớm đối xử với ông đúng như những gì ông xứng đáng nhận được, thì có lẽ tôi đã là một người hạnh phúc hơn.”
Ông Pecksniff ngước mắt nhìn lên trần nhà, hai tay đan vào nhau đầy vẻ say sưa kính cẩn.
“Các con gái ông,” Martin nói sau một thoáng im lặng. “Tôi chưa gặp chúng bao giờ. Chúng có giống ông không?”
“Chiếc mũi của đứa con lớn và cái cằm của đứa con út, thưa ông Chuzzlewit,” người đàn ông góa vợ đáp, “đã làm sống lại hình ảnh của người mẹ hiền quá cố của chúng (không phải tôi đâu nhé, chính là mẹ chúng).”
“Ý tôi không phải là ngoại hình,” ông già nói. “Về mặt đạo đức cơ, đạo đức ấy.”
“Đâu phải phép của tôi mà tự khen,” ông Pecksniff đáp lại với một nụ cười dịu dàng. “Tôi đã làm hết sức mình rồi, thưa ngài.”
“Tôi rất muốn gặp chúng,” Martin nói; “liệu chúng có ở gần đây không?”
Chúng ở rất gần là đằng khác; vì thực ra chúng đã đứng nghe trộm ngoài cửa từ đầu cuộc trò chuyện cho đến tận bây giờ, khi mà chúng vội vã rút lui. Sau khi lau đi những dấu hiệu yếu mềm trên khóe mắt, và qua đó kịp cho chúng có thời gian chạy lên lầu, ông Pecksniff mở cửa và dịu dàng gọi lớn ngoài hành lang:
“Những đứa con cưng của ta ơi, các con đang ở đâu thế?”
“Dạ thưa tía yêu quý, chúng con ở đây ạ!” giọng Charity từ đằng xa vang vọng lại.
“Các con hãy xuống phòng khách phía sau nhé, làm ơn đi các con,” ông Pecksniff nói, “và dẫn cả em con theo cùng.”
“Vâng, thưa tía yêu quý,” Merry kêu lên; và thế là cả hai chạy xuống ngay lập tức (vâng lời tuyệt đối), vừa đi vừa cất tiếng hát vang.
Không gì có thể tả xiết sự kinh ngạc của hai cô tiểu thư nhà Pecksniff khi họ phát hiện ra có một vị khách lạ đang ngồi cùng tía yêu quý của mình. Không gì có thể vượt qua sự ngây người câm lặng của họ khi ông nói: “Các con của ta, đây là ông Chuzzlewit!” Nhưng khi ông bảo rằng ông Chuzzlewit và ông đã là bạn, và rằng ông Chuzzlewit đã thốt ra những lời tốt đẹp và ân cần đến mức làm tan chảy cả cõi lòng ông, thì hai cô con gái nhà Pecksniff đồng thanh kêu lên: “Tạ ơn Trời vì điều này!” và nhào vào ôm cổ ông già. Và khi họ đã ôm chầm lấy ông với một sự nồng nhiệt đắm say đến mức không từ ngữ nào tả xiết, họ liền quây quần bên chiếc ghế của ông, ngả người quấn quýt lấy ông, như thể chẳng còn niềm vui trần thế nào sánh bằng việc được chăm sóc mọi nhu cầu của ông, và nhồi nhét vào quãng đời còn lại của ông tất cả tình yêu thương mà lẽ ra họ đã có thể dành trọn cho ông suốt cả cuộc đời, từ thuở ấu thơ, nếu như ông — ôi người đàn ông cứng cỏi đáng yêu ấy! — chịu đồng ý đón nhận món quà quý giá đó.
Ông già chăm chú nhìn từ người này sang người khác, rồi lại nhìn ông Pecksniff, đến mấy lần.
“Tên chúng là gì?” ông hỏi ông Pecksniff, tình cờ bắt gặp ánh mắt đang hạ xuống của ông; bởi vì cho đến lúc ấy, ánh mắt đó vẫn đang ngước lên một cách mộ đạo, mang theo cái vẻ mà thi ca bao đời đã gán cho một loài gia cầm khi nó trút hơi thở cuối cùng giữa tàn tơ của một trận giông bão sấm sét.
Ông Pecksniff liền nói tên các cô, rồi vội vã nói thêm; những kẻ vu khống ông hẳn sẽ bảo rằng ông làm thế với dụng ý gợi nhắc đến những ý định về di chúc đang lởn vởn trong tâm trí cụ Martin: “Có lẽ, các con yêu của ta, tốt hơn là các con nên viết tên mình ra giấy. Chữ ký khiêm nhường của các con tự thân nó chẳng có giá trị gì, nhưng tình cảm thì chắc sẽ trân trọng chúng.”
“Tình cảm,” ông già nói, “sẽ dành trọn cho những nguyên bản bằng xương bằng thịt đang sống đây. Đừng bận tâm làm gì, các cô gái của ta, ta sẽ không dễ dàng quên các con, Charity và Mercy, đến mức phải cần đến những vật kỷ niệm đó đâu. Anh họ thân mến!”
“Thưa ngài!” ông Pecksniff hăng hái đáp.
“Bộ anh không bao giờ ngồi xuống sao?”
“À—vâng—thỉnh thoảng chứ, thưa ngài,” ông Pecksniff đáp, người vẫn đứng suốt từ nãy đến giờ.
“Anh có lòng ngồi xuống bây giờ chứ?”
“Sao ngài lại có thể hỏi thế,” ông Pecksniff đáp, lập tức trượt người ngồi vào ghế, “rằng tôi có sẵn lòng làm bất cứ điều gì ngài muốn hay không?”
“Anh ăn nói nghe đầy tự tin,” Martin nói, “và ý anh thì tốt; nhưng tôi e rằng anh không hiểu những thất thường của một ông già là thế nào. Anh chẳng biết cảm giác khi bị bắt phải chiều theo những sở thích và ghét bỏ của người ta ra sao; phải thích ứng với những định kiến của họ; phải tuân lệnh họ, dù đó là gì đi nữa; phải chịu đựng sự hoài nghi và ghen tuông của họ; mà lúc nào vẫn phải tỏ ra nhiệt thành trong việc phục vụ họ. Khi tôi nhớ lại những khuyết điểm ấy ở bản thân mình nhiều đến nhường nào, và đánh giá mức độ trầm trọng đôi khi của chúng qua những suy nghĩ đầy ác ý mà tôi từng ôm ấp về anh cách đây không lâu, tôi hầu như chẳng dám nhận anh là bạn của mình.”
“Người anh em đáng kính của tôi ơi,” người họ hàng của ông đáp lại, “sao ngài lại có thể nói những lời đau đớn đến thế! Còn điều gì tự nhiên hơn việc ngài mắc phải một sai lầm nhỏ, trong khi ở mọi mặt khác ngài lại vô cùng đúng đắn, và lại có quá nhiều lý do—những lý do vô cùng đau đớn và không thể chối cãi—để đánh giá tất cả những người xung quanh theo chiều hướng tồi tệ nhất chứ!”
“Đúng vậy,” người kia đáp. “Anh quá ư rộng lượng với tôi.”
“Các con gái tôi và tôi vẫn luôn nói thế,” ông Pecksniff cất giọng với vẻ khép nép ngày càng tăng, “rằng trong khi chúng tôi đau buồn trước sự nặng nề của tai họa khi bị đánh đồng với phường tiểu nhân vụ lợi, thì chúng tôi vẫn không thể lấy làm lạ về điều đó. Các con yêu của ta, các con còn nhớ chứ?”
Ôi, nhớ rõ lắm chứ! Cả ngàn lần ấy chứ!
“Chúng tôi chẳng hề phàn nàn một tiếng,” ông Pecksniff nói. “Thỉnh thoảng chúng tôi cũng có cái gan tự an ủi mình bằng câu nói rằng Cuối cùng Chân lý sẽ chiến thắng, và Đức hạnh sẽ hiển vinh; nhưng không thường xuyên lắm đâu. Những đứa con yêu của ta, các con có nhớ không?”
Nhớ chứ! Lẽ nào ông lại có thể nghi ngờ điều đó! Tía yêu thương ơi, sao lại hỏi những câu lạ lùng và thừa thãi thế!
“Và khi tôi gặp ngài,” ông Pecksniff tiếp lời, với thái độ nhún nhường còn lớn hơn nữa, “tại ngôi làng nhỏ bé, khiêm nhường nơi chúng tôi mạn phép sinh sống, tôi đã nói rằng ngài đã hiểu lầm tôi, thưa ngài quý mến; chỉ có vậy thôi, tôi nghĩ thế?”
“Không—không chỉ có vậy,” Martin nói, người từ nãy đến giờ vẫn ngồi chống tay lên trán, và giờ đây ngước lên nhìn; “anh đã nói nhiều hơn thế rất nhiều, cộng với những hoàn cảnh khác đã đến tai tôi, đã mở mắt cho tôi. Anh đã nói với tôi một cách vô tư vì lợi ích của—tôi không cần phải nêu tên cậu ta đâu. Anh biết tôi đang nói đến ai mà.”
Vẻ lo âu hiện rõ trên nét mặt ông Pecksniff khi ông siết chặt đôi bàn tay đang nóng bừng của mình lại, và khiêm nhường đáp: “Hoàn toàn vô tư, thưa ngài, tôi xin đảm bảo với ngài là thế.”
“Tôi biết chứ,” cụ Martin điềm đạm nói. “Tôi chắc chắn điều đó. Tôi đã nói thế mà. Lại cũng thật vô tư ở anh khi rũ sạch cái lũ kèn kẹt bợ đỡ ấy khỏi tôi, và tự mình trở thành nạn nhân của chúng; hầu hết những người khác hẳn đã để mặc cho chúng phô bày toàn bộ thói tham lam tột độ, và sẽ cố gắng tự tôn mình lên qua sự tương phản trong sự đánh giá của tôi. Anh đã thương xót tôi và lôi kéo bọn chúng đi, vì điều đó tôi nợ anh rất nhiều lời cảm ơn. Dù tôi đã rời khỏi nơi ấy, nhưng anh thấy đấy, tôi vẫn biết những chuyện gì diễn ra sau lưng mình!”
“Ngài làm tôi kinh ngạc đấy, thưa ngài!” ông Pecksniff kêu lên; và quả thực đúng là như vậy.
“Sự hiểu biết của tôi về các hành động của anh,” ông già nói, “không dừng lại ở đó. Anh đang có một người ở trọ mới trong nhà.”
“Vâng, thưa ngài,” vị kiến trúc sư đáp lại, “tôi có ạ.”
“Cậu ta phải dọn đi,” Martin phán quyết.
“Để—để sang chỗ ngài chăng?” ông Pecksniff hỏi với một giọng run run đầy vẻ ôn hòa.
“Sang bất cứ xó xỉnh nào mà cậu ta tìm được,” ông già đáp. “Cậu ta đã lừa gạt anh.”
“Tôi mong là không phải vậy,” ông Pecksniff tha thiết nói. “Tôi tin là không. Tôi vẫn luôn có thiện cảm cực kỳ tốt đẹp với cậu thanh niên ấy. Tôi hy vọng không thể có chuyện chứng minh được rằng cậu ta đã tước đoạt mọi quyền được tôi bảo bọc. Sự lừa dối—lừa dối, thưa ông Chuzzlewit kính mến, sẽ là dấu chấm hết. Tôi sẽ tự thấy mình buộc phải từ bỏ ngay lập tức, một khi có bằng chứng về sự lừa dối.”
Ông già liếc nhìn cả hai cô con gái ngoan hiền của ông Pecksniff, nhưng đặc biệt chú ý đến cô Mercy, người mà thực ra ông đang nhìn thẳng vào mặt, với biểu hiện quan tâm nhiều hơn bất cứ điều gì từng xuất hiện trên nét mặt ông trước đó. Ánh mắt ông lại chạm vào ông Pecksniff, khi ông điềm tĩnh nói:
“Chắc chắn là anh biết cậu ta đã chọn vợ rồi chứ?”
“Trời đất ơi!” ông Pecksniff kêu lên, vò mái tóc dựng đứng cả lên đầu và trân trân nhìn các con gái với vẻ mặt hoảng loạn. “Chuyện này lớn chuyện rồi đây!”
“Anh biết chuyện này chứ?” Martin lặp lại câu hỏi.
“Chắc chắn là không thể nào mà không có sự đồng thuận và ưng thuận của ông nội cậu ta chứ, thưa ngài quý mến!” ông Pecksniff kêu lên. “Xin đừng nói với tôi điều đó. Vì danh dự của bản tính con người, xin đừng nói với tôi là ngài sắp sửa nói điều đó!”
“Tôi cứ tưởng cậu ta đã giấu tiệt đi chứ,” ông già nói.
Sự phẫn nộ của ông Pecksniff trước lời tiết lộ kinh hoàng này chỉ có thể sánh ngang với cơn giận đang bùng lên của các cô con gái. Cái gì cơ! Họ đã rước vào nhà và sưởi ấm bên ngọn lửa gia đình một con rắn độc giấu mặt; một con cá sấu từng đưa ra lời cầu hôn lén lút; một kẻ lừa bịp xã hội; một gã độc thân phá sản chẳng có tài sản gì trong tay, đi buôn bán với thế giới gái tơ bằng những thủ đoạn giả mạo! Và ôi, nghĩ đến việc cậu ta dám bất tuân và giở trò với vị quý ông đáng yêu, đáng kính mà cậu mang tên; người giám hộ tốt bụng và dịu dàng ấy; người còn hơn cả người cha của cậu — chưa thèm nói gì đến người mẹ — thật là kinh khủng, quá đỗi kinh khủng! Tống cổ hắn ra khỏi nhà một cách nhục nhã thì vẫn còn là quá tử tế. Chẳng còn cách nào khác có thể đối phó với hắn nữa sao? Hắn không phải chịu trách nhiệm pháp lý nào hay sao? Lại có chuyện luật pháp quốc gia lại buông lỏng đến mức không ấn định bất kỳ hình phạt nào cho một hành vi phạm pháp đê tiện nhường này ư? Đồ quái vật; họ đã bị lừa gạt một cách đê tiện làm sao!
“Tôi rất vui khi thấy hai cô ủng hộ tôi nồng nhiệt đến thế,” ông già nói, giơ tay lên để chặn lại dòng thác giận dữ của họ. “Tôi không phủ nhận rằng việc thấy các cô tràn đầy lòng nhiệt huyết là một niềm vui đối với tôi. Chúng ta hãy coi vấn đề đó đã được giải quyết xong nhé.”
“Không, thưa ngài quý mến,” ông Pecksniff kêu lên, “không thể coi là đã giải quyết xong, cho đến khi tôi tẩy uế xong ngôi nhà của mình khỏi thứ ô uế này.”
“Chuyện đó sẽ tự khắc diễn ra theo thời gian của nó,” ông già nói. “Tôi xem như việc đó đã xong rồi.”
“Ngài thật quá tốt, thưa ngài,” ông Pecksniff đáp, bắt tay ông già. “Ngài thật quá chiếu cố tôi. Tôi xin đảm bảo với ngài là cứ coi như việc đó đã xong đi.”
“Còn một vấn đề nữa,” Martin nói, “mà tôi hy vọng anh sẽ giúp tôi. Anh còn nhớ cô Mary chứ, người em họ?”
“Thưa ngài, chính là tiểu thư trẻ tuổi mà tôi đã nhắc đến với các con tôi, là người đã làm chúng tôi vô cùng quan tâm đấy ạ,” ông Pecksniff lên tiếng. “Xin ngài tha lỗi vì tôi ngắt lời.”
“Tôi đã kể cho anh nghe thân thế của cô ấy rồi chứ?” ông già hỏi.
“Chuyện đó tôi cũng đã kể lại cho các con tôi nghe, chắc ngài còn nhớ,” ông Pecksniff kêu lên. “Mấy đứa con ngốc nghếch, thưa ông Chuzzlewit—chúng đã vô cùng xúc động vì câu chuyện đó đấy ạ!”
“Này, nhìn xem kìa!” Martin nói, rõ ràng là rất hài lòng; “tôi cứ sợ là mình sẽ phải nài nỉ anh nhận xét về cô ấy và nhờ anh đối xử tốt với cô ấy vì nể mặt tôi. Nhưng tôi thấy anh chẳng có chút ghen tị nào cả! Chà! Mà quả thật anh cũng chẳng có lý do gì để ghen tị cả. Cô ấy chẳng có gì để mưu cầu từ tôi cả, các con gái của ta, và con bé thừa biết điều đó.”
Hai cô tiểu thư nhà Pecksniff lẩm bẩm bày tỏ sự tán thành đối với sự sắp xếp khôn ngoan này, cùng niềm đồng cảm sâu sắc đối với nhân vật đáng thương ấy.
“Giá như tôi có thể lường trước được những gì đã xảy ra giữa bốn chúng ta,” ông già trầm ngâm nói; “nhưng giờ thì quá muộn để nghĩ đến điều đó rồi. Các cô tiểu thư đây hẳn sẽ tiếp đón con bé một cách nhã nhặn và đối xử tử tế với nó, nếu cần thiết chứ?”
Nào có đứa mồ côi nào mà hai cô tiểu thư nhà Pecksniff lại không sẵn sàng ấp ủ trong bầu sữa tình chị em của họ! Nhưng khi đứa mồ côi ấy lại được gửi gắm vào sự chăm sóc của họ bởi một người mà tình yêu thương bị dồn nén bấy lâu nay đang tuôn trào, thì biết bao kho tàng tình cảm thuần khiết vô tận đang khao khát được dốc cạn vào người đó làm sao!
Một khoảng lặng trôi qua, trong đó ông Chuzzlewit, với vẻ mặt thẫn thờ, ngồi đăm đăm nhìn xuống đất mà không thốt ra một lời nào; và vì rõ ràng là ông không có ý định muốn bị cắt đứt mạch suy tưởng, nên ông Pecksniff cùng các con gái cũng giữ vẻ im lặng tuyệt đối. Xuyên suốt cuộc đối thoại vừa rồi, ông đã giữ vững vai trò của mình với một sự nhanh nhạy lạnh lùng, vô cảm, như thể ông đã học thuộc và tập dượt đến cả trăm lần một cách đầy đau đớn. Ngay cả khi những lời lẽ của ông nồng nhiệt nhất và ngôn từ của ông đáng khích lệ nhất, ông vẫn giữ nguyên vẹn phong thái ấy, chẳng hề suyuy giảm một chút nào. Nhưng giờ đây, trong ánh mắt ông đã lóe lên một tia sáng sắc sảo hơn, và giọng nói cũng giàu biểu cảm hơn, khi ông cất lời thức tỉnh khỏi tâm trạng trầm ngâm:
“Anh có biết người ta sẽ nói gì về chuyện này không? Anh đã suy nghĩ chưa?”
“Nói về điều gì vậy, thưa ngài quý mến?” ông Pecksniff hỏi.
“Về sự thấu hiểu mới mẻ này giữa chúng ta.”
Ông Pecksniff mang vẻ mặt vô cùng thông thái nhân hậu, đồng thời tỏ ra hoàn toàn đứng trên mọi sự hiểu lầm trần thế, khi ông lắc đầu và nhận xét rằng chắc chắn sẽ có rất nhiều điều được người ta bàn tán về chuyện này.
“Rất nhiều là đằng khác,” ông già đáp lại. “Sở dĩ thế vì một số kẻ sẽ nói rằng tôi đã lẫn cẩm khi tuổi già sức yếu; rằng bệnh tật đã làm tôi suy sụp; rằng tôi đã mất hết mọi sự minh mẫn và trở nên ngớ ngẩn như trẻ con. Anh có chịu được điều đó không?”
Ông Pecksniff đáp rằng điều đó sẽ vô cùng khó chịu đựng, nhưng ông nghĩ mình có thể vượt qua, nếu ông cố gắng hết sức.
“Những kẻ khác sẽ nói—tôi chỉ nói đến những kẻ đang thất vọng và tức giận mà thôi—rằng anh đã dối trá, nịnh hót, và luồn lách bằng những thủ đoạn bẩn thỉu để chiếm lấy sự sủng ái của tôi; bằng những sự nhượng bộ và hành vi mờ ám, những thói tiểu nhân và sự nhẫn nhịn đê tiện đến mức chẳng gì có thể đền bù nổi; không, kể cả di sản là một nửa thế giới chúng ta đang sống này. Anh có chịu đựng nổi điều đó không?”
Ông Pecksniff đáp rằng điều này cũng sẽ rất khó chịu đựng, vì nó phần nào phản ánh sự thiếu tinh tế trong khả năng nhìn nhận của ông Chuzzlewit. Dẫu vậy, ông vẫn có một niềm tin khiêm nhường rằng mình có thể chống chọi lại lời vu khống ấy, với sự trợ giúp của một lương tâm trong sạch và tình bạn của người đàn ông đáng kính đó.
“Với đại đa số những kẻ vu khống,” cụ Martin nói, ngả người ra sau ghế, “câu chuyện, theo như tôi dự đoán rõ ràng, sẽ diễn ra thế này: Rằng để tỏ rõ sự khinh bỉ của tôi đối với cái đám đông ô hợp mà tôi căm ghét, tôi đã chọn ra từ trong số đó kẻ tồi tệ nhất, sai khiến hắn làm theo ý mình, rồi cưng chiều, làm giàu cho hắn bằng xương máu của tất cả những kẻ còn lại. Rằng, sau khi tìm kiếm khắp nơi phương thức trừng phạt có thể đay nghiến tận tâm can của những con diều hâu này nhất, và xoáy sâu vào túi mật của chúng, tôi đã vạch ra âmม mưu này vào thời điểm mà mắt xích cuối cùng trong chuỗi tình yêu và bổn phận biết ơn gắn kết tôi với đồng loại đã bị giật đứt một cách phũ phàng; phũ phàng, vì tôi rất yêu mến nó; phũ phàng, vì tôi từng đặt trọn niềm tin vào tình cảm của nó; phũ phàng, vì nó đã phá nát điều đó vào lúc tôi yêu thương nó nhất—Xin Chúa phù hộ tôi!—thế mà nó vẫn có thể nhẫn tâm vứt bỏ tôi không chút đớn đau, trong khi tôi cứ bám chặt lấy trái tim nó! Giờ thì,” ông già nói, dập tắt cơn bùng nổ đầy cảm xúc ấy đột ngột y như lúc ông buông thả theo nó, “liệu anh đã quyết tâm để gánh chịu cả điều này nữa chưa? Hãy tính toán trước là mình sẽ phải gánh chịu nó, và đừng dại dột đặt niềm tin vào việc được tôi minh oan cho.”
“Ôi ông Chuzzlewit kính mến của tôi ơi,” Pecksniff kêu lên trong niềm ngây ngất, “vì một con người mà ngài đã thể hiện mình là ngày hôm nay; vì một con người bị tổn thương xiết bao nhưng lại vô cùng nhân đạo; vì một con người quá đỗi—tôi đang bối rối không biết nên dùng chính xác từ gì—nhưng đồng thời lại vô cùng—tôi chẳng biết phải diễn tả ý mình thế nào nữa; vì một con người như tôi vừa miêu tả, tôi hy vọng việc tôi nói ra đây không phải là một sự mạo muội khi khẳng định rằng bản thân tôi, và tôi chắc chắn mình cũng có thể thay mặt các con tôi (các con nhỉ, ta hoàn toàn đồng ý về điều này phải không?), sẽ sẵn sàng chịu đựng bất cứ điều gì trên đời này!”
“Đủ rồi,” Martin nói. “Anh không thể đổ mọi hậu quả lên đầu tôi được đâu. Khi nào anh trở về nhà?”
“Bất cứ lúc nào ngài muốn, thưa ngài quý mến. Tối nay luôn nếu ngài muốn.”
“Tôi chẳng muốn điều gì bất hợp lý cả,” ông già đáp. “Một yêu cầu như thế thì quá vô lý rồi. Anh có sẵn sàng trở về vào cuối tuần này không?”
Chính xác là khoảng thời gian mà ông Pecksniff sẽ đề nghị nếu được tự mình lựa chọn. Còn về các con gái của ông — câu nói “Ước gì chúng ta được về nhà vào thứ Bảy, tía yêu quý ạ,” thực ra đã chực sẵn trên môi họ rồi.
“Chi phí của anh, người anh em họ,” Martin nói, rút một mẩu giấy gấp đôi từ trong sổ tay ra, “có thể sẽ vượt quá số tiền đó. Nếu vậy, hãy cho tôi biết khoản tiền còn thiếu mà tôi nợ anh, khi chúng ta gặp nhau lần tới. Sẽ là vô ích nếu tôi nói cho anh biết hiện giờ tôi ở đâu; thực ra, tôi chẳng có chỗ ở cố định nào cả. Khi nào có, anh sẽ biết. Anh và các con gái có thể mong đợi gặp lại tôi trước khi quá lâu; trong thời gian này tôi không cần phải nhắc nhở rằng chúng ta giữ kín chuyện này cho riêng mình. Những gì anh sẽ làm khi về đến nhà đều đã được hai bên ngầm hiểu với nhau. Đừng báo cáo lại bất cứ điều gì về việc đó vào bất kỳ lúc nào; và tuyệt đối không bao giờ nhắc lại nó dưới bất kỳ hình thức nào. Tôi xin anh điều đó như một ân huệ. Tôi vốn là người ít nói, người anh em họ ạ; và tất cả những gì cần phải nói lúc này thì đã nói xong rồi đấy.”
“Một ly rượu thôi—một mẩu bánh nhà quê này thôi nhé?” ông Pecksniff kêu lên, mạo muội níu giữ ông lại. “Các con tôi—!”
Hai cô con gái lao đến phục vụ ông.
“Tội nghiệp mấy đứa trẻ!” ông Pecksniff nói. “Xin ngài thông cảm cho sự xúc động của chúng, thưa ngài quý mến. Chúng toàn là những kẻ đa sầu đa cảm. Một thứ tài sản tồi tệ để mang theo suốt cuộc đời đấy, ông Chuzzlewit ạ! Con gái út của tôi trông đã lớn chẳng kém gì chị nó rồi phải không ngài?”
“Đứa nào là đứa út thế?” ông già hỏi.
“Con bé Mercy, kém chị nó năm tuổi,” ông Pecksniff đáp. “Thỉnh thoảng chúng tôi cũng mạn phép xem con bé có vóc dáng khá chuẩn đấy chứ, thưa ngài. Dưới góc độ của một nghệ sĩ, có lẽ tôi được phép mượn lời để gợi ý rằng các đường nét của nó rất uyển chuyển và chuẩn xác. Bản thân tôi,” ông Pecksniff nói, vừa lau tay vào khăn tay vừa lo lắng nhìn vào mặt người họ hàng qua từng câu từng chữ, “cảm thấy tự hào, nếu tôi được dùng từ này, vì có một người con gái được cấu trúc theo những khuôn mẫu tuyệt vời nhất.”
“Con bé có vẻ là người có bản tính hoạt bát,” Martin nhận xét.
“Trời đánh thánh vật!” ông Pecksniff thốt lên. “Thật là đáng kinh ngạc. Ngài đã phác họa đúng tính cách của con bé, thưa ngài quý mến, chính xác cứ như thể ngài đã biết nó từ lúc lọt lòng vậy. Con bé có một bản tính hoạt bát. Tôi xin đảm bảo với ngài, thưa ngài quý mến, rằng trong mái ấm khiêm nhường của chúng tôi, sự vui tươi của con bé thật là tuyệt diệu.”
“Chắc chắn là thế rồi,” ông già đáp lại.
“Còn Charity,” ông Pecksniff nói tiếp, “thì lại nổi bật với tính khí sâu sắc, và mang hơi hướng tâm trạng trầm tĩnh nhiều hơn, nếu sự thiên vị của một người cha được tha thứ khi nói ra điều ấy. Quả là một tình cảm chị em tuyệt vời, thưa ngài quý mến! Cho phép tôi được uống mừng sức khỏe của ngài nhé. Cầu Chúa phù hộ cho ngài!”
“Tôi chẳng hề nghĩ tới,” Martin đáp lại, “chỉ mới một tháng trước thôi, rằng có ngày mình lại ngồi bẻ bánh và rót rượu cùng anh. Tôi xin nâng ly vì anh.”
Chẳng hề bối rối trước sự cụt lủn bất thường của những lời cuối cùng ấy, ông Pecksniff thành kính cảm ơn ông.
“Bây giờ thì để tôi đi,” Martin nói, đặt ly rượu xuống khi ông vừa chạm môi vào đó. “Các con của ta, chào buổi sáng nhé!”
Nhưng lời chào từ biệt cách xa chừng ấy dường như vẫn chưa đủ nồng nhiệt đối với khát khao của hai nàng thiếu nữ, những người lại một lần nữa ôm chầm lấy ông bằng tất cả trái tim mình — bằng tất cả vòng tay của họ thì đúng hơn — và vị khách mới tìm lại được này đã ngoan ngoãn đón nhận những cái ôm từ biệt ấy một cách nhã nhặn hơn nhiều so với những gì người ta có thể trông đợi từ một kẻ, chỉ cách đó một phút trước, vừa mới chúc rượu người cha của họ bằng một phong thái vô cùng khó chịu. Những màn ân ái kết thúc, ông vội vã từ biệt ông Pecksniff rồi bước ra ngoài, theo sau đến tận cửa là cả người cha lẫn hai cô con gái, những người đứng đó hôn gió và rạng rỡ niềm yêu thương cho đến khi bóng ông khuất hẳn; dẫu rằng, tiện thể nhắc lại thì, từ khi bước qua ngưỡng cửa, ông chưa một lần ngoảnh đầu nhìn lại.
Khi họ quay trở lại nhà, và lại chỉ có một mình trong căn phòng của bà Todgers, hai cô con gái bỗng tỏ ra vui vẻ hơn mức bình thường; đến mức họ vỗ tay, cười khúc khích, và trao nhau những cái nhìn tinh quái cùngệu điệu trêu chọc hướng về tía yêu quý của mình. Thái độ này quá sức khó hiểu đến nỗi ông Pecksniff (vốn bản tính vô cùng nghiêm nghị) không thể không gặng hỏi xem ý nghĩa của nó là gì; và ông đã quở trách họ theo cách ôn hòa quen thuộc của mình vì đã buông thả theo những cảm xúc hời hợt như thế.
“Nếu có thể đoán ra bất kỳ nguyên nhân nào cho sự vui vẻ này, dù là nhỏ nhoi nhất,” ông nói, “thì ta đã chẳng quở trách các con. Đằng này khi các con hoàn toàn chẳng có lý do gì — ôi, thực là, thực là hết chỗ nói!”
Lời răn đe này tỏ ra ít tác dụng đối với Mercy đến mức con bé buộc phải đưa khăn tay che lên đôi môi hồng hào và ngả người ra sau ghế, với đầy đủ các biểu hiện của sự thích thú tột độ; sự thiếu phép tắc ấy đã xúc phạm ông Pecksniff đến mức ông đã quở mắng con bé bằng những lời lẽ nghiêm khắc, đồng thời đưa ra lời khuyên của người cha là con bé nên tự chấn chỉnh lại bản thân trong sự cô độc và trầm tư. Nhưng đúng vào thời điểm đó, họ bị làm phiền bởi âm thanh của những tiếng cãi vã; và vì nó phát ra từ căn phòng bên cạnh, nên nội dung của cuộc đôi co nhanh chóng lọt vào tai họ.
“Tôi thèm vào ấy chứ! Bà Todgers,” vị thanh niên từng là người trẻ tuổi nhất trong bữa tiệc vào ngày lễ hội cất lời; “tôi thèm vào cái thứ ấy lắm cơ, thưa bà,” anh ta nói, búng tay một cái, “đối với Jinkins. Đừng có tưởng là tôi sợ nhé.”
“Tôi hoàn toàn chắc chắn là cậu không sợ rồi, thưa cậu,” bà Todgers đáp lại. “Tôi biết cậu có một tinh thần quá ư độc lập, chẳng chịu khuất phục ai bao giờ. Và hoàn toàn đúng đắn. Chẳng có lý do gì mà cậu phải nhường bước trước bất kỳ quý ông nào cả. Mọi người đều phải nhận thức rõ điều đó chứ.”
“Tôi thấy việc tiễn một lỗ đạn vào người gã đó,” vị thanh niên nói bằng một giọng đầy tuyệt vọng, “còn dễ dàng chẳng khác gì xử lý một con chó lật đật.”
Bà Todgers không dừng lại để gặng hỏi xem, xét về mặt nguyên tắc, có lý do đặc biệt nào để phang một lỗ đạn vào người ngay cả một con chó lật đật, ngoài con đường tự nhiên của đôi mắt nó hay không, nhưng bà có vẻ đang vặn vẹo đôi tay và rên rỉ.
“Hãy để hắn ta cẩn thận đấy,” vị thanh niên nói. “Tôi cảnh cáo trước rồi đấy. Không một kẻ nào được phép đứng chen vào giữa tôi và dòng chảy của sự báo thù này đâu. Tôi quen một tay Côn —” anh ta dùng từ ngữ thân thuộc đó trong cơn kích động nhưng rồi tự sửa lại bằng cách nói thêm rằng, “ý tôi là một quý ông có tài sản — kẻ rất thành thạo việc luyện tập với một cặp súng lục (cả một đôi hẳn hoi) của riêng hắn. Nếu tôi bị dồn đến mức phải mượn chúng, và cử người bạn đến gặp Jinkins, thì sẽ có một thảm kịch lên trang nhất báo chí cho mà xem. Thế thôi.”
Bà Todgers lại rên rỉ.
“Tôi đã chịu đựng chuyện này đủ lâu rồi,” vị thanh niên nói, nhưng giờ đây tâm hồn tôi đang nổi loạn chống lại nó, và tôi sẽ không thèm chịu đựng nó thêm một phút nào nữa. Ban đầu tôi rời khỏi nhà là vì trong tôi có một tính khí không đời nào chịu khuất phục dưới quyền một người chị gái; và bộ anh tưởng tôi lại chịu cúi đầu trước hắn ta chắc? Không đời nào.”
“Ông Jinkins thật quá quắt; tôi biết ông Jinkins hoàn toàn không thể bào chữa được, nếu ông ấy có ý định đó,” bà Todgers nhận xét.
“Nếu ông ta có ý định đó á!” vị thanh niên kêu lên. “Hắn không hề ngắt lời và vặn vẹo tôi trong mọi dịp hay sao? Hắn có bao giờ quên việc chen chân vào giữa tôi và bất cứ thứ gì hay bất cứ ai mà hắn thấy tôi đã chấmắm chọn không? Hắn có cố tình luôn miệng giả vờ quên tôi mỗi khi hắn rót bia không? Hắn có hay khoe khoang về những lưỡi dao cạo của mình, và thốt ra những lời bóng gió sỉ nhục những kẻ chẳng cần phải cạo râu quá một lần một tuần hay không? Nhưng cứ chờ mà xem! Chẳng mấy chốc nữa hắn sẽ thấy mình được cạo trụi lông cho mà xem, tôi nói trước cho hắn biết đấy.”
Cậu thanh niên đã lầm to trong câu nói kết luận này, bởi vì cậu chưa bao giờ nói điều đó với Jinkins cả, mà toàn nói với bà Todgers.
“Tuy nhiên,” anh ta nói, “đây không phải là những chủ đề thích hợp để phụ nữ nghe thấy. Tất cả những gì tôi muốn nói với bà, bà Todgers ạ, là tôi xin báo trước một tuần tính từ thứ Bảy tới đây. Cái nhà này không thể nào chứa chấp nổi cả cái tên đồi bại đó lẫn tôi thêm nữa đâu. Nếu chúng ta vượt qua khoảng thời gian trung gian này mà không có đổ máu xảy ra, thì bà có thể tự coi mình là khá may mắn đấy. Bản thân tôi thì không nghĩ là chúng ta sẽ qua khỏi đâu.”
“Trời ơi là trời!” bà Todgers kêu lên, “tôi đã có thể đánh đổi bất cứ thứ gì để ngăn chặn chuyện này xảy ra chứ? Mất đi cậu, thưa cậu, chẳng khác nào mất đi cánh tay phải của cái nhà trọ này. Cậu được các quý ông yêu mến biết bao; được mọi người kính trọng và quý mến đến thế! Tôi thực sự hy vọng cậu sẽ suy nghĩ lại; nếu không vì ai khác, thì ít ra cũng vì tôi.”
“Còn có Jinkins cơ mà,” vị thanh niên nói với giọng ủ rũ. “Cục cưng của bà đấy. Hắn ta sẽ an ủi bà, và cả các quý ông khác nữa, vì sự mất mát của hai mươi kẻ như tôi. Tôi không được thấu hiểu trong cái nhà trọ này. Chưa bao giờ tôi được như thế cả.”
“Đừng có vội ôm lấy cái ý nghĩ đó chứ, thưa cậu!” bà Todgers kêu lên với một vẻ phẫn nộ chân thành. “Xin cậu đừng đưa ra lời buộc tội như thế đối với cơ ngơi này chứ, tôi phải nài nỉ cậu đấy. Mọi chuyện chưa đến nỗi tồi tệ như thế đâu, thưa cậu. Cứ đưa ra bất kỳ nhận xét nào cậu muốn nhắm vào các quý ông, hoặc nhắm vào tôi; nhưng xin đừng nói là cậu không được thấu hiểu trong ngôi nhà này.”
“Tôi không hề được đối xử như thế,” vị thanh niên nói.
“Đấy là cậu đã mắc một sai lầm lớn rồi đấy, thưa cậu,” bà Todgers đáp lại với giọng điệu y hệt. “Như nhiều vị quý ông và tôi vẫn thường hay nói, cậu quá ư nhạy cảm. Vấn đề nằm ở chỗ đó đấy. Cậu mang một bản tính quá đỗi mong manh; đó là bản chất trong tâm hồn cậu rồi.”
Cậu thanh niên húng hắng ho.
“Và như,” bà Todgers tiếp lời, “còn về phần ông Jinkins, tôi phải xin cậu hiểu cho, nếu chúng ta sắp phải chia tay, rằng tôi không hề bao che cho ông Jinkins bằng bất cứ giá nào đâu. Còn lâu nhé. Tôi chỉ ước gì ông Jinkins hạ cái giọng trịch thượng ấy xuống trong cơ ngơi này, và đừng trở thành nguyên nhân gây ra sự bất hòa giữa tôi và những vị quý ông mà tôi thà mất đi còn hơn là phải chia tay với ông Jinkins. Ông Jinkins không phải là kiểu khách trọ mà mọi cân nhắc về tình cảm và sự tôn trọng riêng tư phải nhường bước trước hắn ta đâu, thưa cậu,” bà Todgers nói thêm. “Hoàn toàn ngược lại là đằng khác, tôi xin đảm bảo với cậu.”
Cậu thanh niên đã được xoa dịu rất nhiều bởi những lời lẽ tương tự như thế từ phía bà Todgers, đến mức cậu và người phụ nữ đó dần dần hoán đổi vị trí cho nhau; thế là bà lại trở thành bên bị hại, còn cậu thì được hiểu là kẻ gây tổn thương; nhưng theo một nghĩa đầy tán tụng chứ không hề mang tính xúc phạm; hành vi tàn nhẫn của cậu được quy cho bản chất cao cả của cậu và chỉ vì điều đó mà thôi. Thế là, cuối cùng, vị thanh niên đã rút lại lời báo trước dọn đi, và cam đoan với bà Todgers về sự quý mến không bao giờ thay đổi của mình; và sau khi làm xong việc đó, cậu quay trở lại với công việc.
“Ôi Chúa ơi, các cô tiểu thư nhà Pecksniff!” bà Todgers kêu lên khi bước vào căn phòng phía sau, rồi mệt mỏi ngồi xuống, với chiếc giỏ đặt trên đùi và hai tay đan lại với nhau trên đó, “giữ gìn một cái nhà trọ thế này quả là một thử thách đối với sự kiên nhẫn làm sao! Chắc các cô đã nghe được phần lớn những chuyện vừa diễn ra rồi chứ. Nào có bao giờ các cô nghe được điều gì tương tự thế chưa?”
“Chưa bao giờ!” hai cô tiểu thư nhà Pecksniff đồng thanh đáp.
“Trong tất cả những gã thanh niên nực cười mà tôi từng phải đối phó,” bà Todgers tiếp tục, “đó là kẻ nực cười và vô lý nhất. Đôi khi ông Jinkins có hơi khắc nghiệt với cậu ta, nhưng vẫn chưa bằng một nửa mức độ đáng bị như thế đâu. Lại đem một quý ông như ông Jinkins ra so sánh ngang hàng trong cùng một hơi thở với cậu ta — các cô biết đấy, thế là quá lắm rồi! Thế mà bồ tát phù hộ cho cậu ta đấy, cậu ta lại ghen tị với ông ấy cứ như thể hai người là ngang hàng vậy.”
Hai cô con gái vô cùng thích thú trước câu chuyện của bà Todgers, cũng như những giai thoại minh họa cho tính cách của vị thanh niên trẻ tuổi nhất mà bà kể cho họ nghe. Nhưng ông Pecksniff thì tỏ ra vô cùng nghiêm nghị và giận dữ; và khi bà dứt lời, ông liền cất giọng trang nghiêm:
“Xin lỗi bà Todgers, nếu tôi được phép gặng hỏi, thì vị thanh niên đó đóng góp bao nhiêu cho việc duy trì cơ ngơi này vậy?”
“Thưa ông, tính ra những gì cậu ta hưởng thụ, cậu ta trả khoảng mười tám shilling một tuần ạ!” bà Todgers đáp.
“Mười tám shilling một tuần!” ông Pecksniff lặp lại.
“Tính bù trừ qua lại các tuần; sát với con số đó lắm ạ,” bà Todgers nói.
Ông Pecksniff đứng phắt dậy khỏi ghế, khoanh tay trước ngực, nhìn bà và lắc đầu.
“Và ý bà muốn nói, thưa bà—liệu có thể như thế được không, bà Todgers—rằng vì một khoản lợi nhuận cỏn con mười tám shilling một tuần mà một người phụ nữ khôn ngoan như bà lại có thể tự hạ thấp mình đến mức sống hai mặt, dẫu chỉ là trong một khoảnh khắc?”
“Tôi buộc phải dĩ hòa vi quý nếu có thể chứ, thưa ông,” bà Todgers ấp úng nói. “Tôi phải duy trì hòa khí giữa bọn họ, và giữ lấy mối quan hệ làm ăn nếu có thể chứ, thưa ông Pecksniff. Lợi nhuận ít ỏi lắm ạ.”
“Lợi nhuận!” vị quý ông ấy thốt lên, nhấn mạnh rất mạnh vào từ đó. “Lợi nhuận hả, bà Todgers! Bà làm tôi kinh ngạc đấy!”
Ông tỏ ra nghiêm khắc đến mức bà Todgers phải rơi nước mắt.
“Lợi nhuận!” ông Pecksniff lặp lại. “Lợi nhuận của sự giả dối! Đi thờ cái con bò vàng của thần Baal, chỉ vì mười tám shilling một tuần!”
“Xin ông vì lòng tốt của mình mà đừng quá khắc nghiệt với tôi, thưa ông Pecksniff,” bà Todgers nói, lấy khăn tay ra lau nước mắt.
“Ôi con Bò tót, con Bò tót!” ông Pecksniff rên rỉ than khóc. “Ôi thần Baal, thần Baal! ôi người bạn của tôi, bà Todgers! Lại đem đổi lấy cái bảo vật quý giá ấy là lòng tự trọng, rồi luồn cúi trước bất kỳ sinh linh phàm trần nào — chỉ vì mười tám shilling một tuần!”
Ông bị khuất phục và suy sụp đến độ trước những suy nghĩ ấy, ông lập tức với lấy chiếc mũ treo trên móc ở hành lang, rồi đi ra ngoài dạo một vòng để trấn tĩnh lại cảm xúc. Bất cứ ai lướt qua ông trên phố từ cái nhìn đầu tiên cũng có thể nhận ra ông là một người tốt; bởi vì toàn bộ vóc dáng ông toát lên sự ý thức sâu sắc về bài giáo lý đạo đức mà ông vừa giảng cho bà Todgers nghe.
Mười tám shilling một tuần! Lời quở trách của anh thật công minh làm sao, vô cùng công minh, hỡi con người chính trực Pecksniff! Giả sử đó là vì một chiếc ruy-băng, ngôi sao huân chương, hay dải ruy-băng nịt tất; ống tay áo bằng vải len lawn, nụ cười của một kẻ quyền quý, một chiếc ghế trong nghị viện, một cái chạm nhẹ lên vai bằng thanh gươm quý tộc; một chức vị, một đảng phái, một lời nói dối đang làm ăn phát đạt, hay mười tám nghìn bảng Anh, hoặc thậm chí là mười tám trăm đi nữa;—nhưng đằng này lại đi thờ cúng con bò vàng chỉ vì mười tám shilling một tuần! ôi thật đáng thương hại, quá đỗi đáng thương hại làm sao!
