Đã hơn một lần, người ta nhắc đến con Rồng nào đó cứ đu đưa và kẽo kẹt kêu than trước cửa quán trọ làng. Đó là một con rồng cổ kính, đã phai màu; và biết bao trận bão mùa đông gồm mưa, tuyết, mưa phùn và mưa đá đã đổi màu áo nó từ sắc xanh sặc sỡ sang một màu xám xịt nhạt nhòa, vô hồn. Thế mà nó vẫn cứ treo lơ lửng ở đó, chổng vó sau lên với dáng vẻ ngớ ngẩn đến kỳ quái; tháng ngày qua đi lại càng mờ ảo và biến dạng đến mức nếu bạn ngắm nhìn nó từ một phía của tấm biển hiệu, bạn sẽ tưởng như nó đang dần tan xuyên qua tấm bảng ấy để xuất hiện ở phía bên kia.

Nó cũng là một con rồng lịch sự và ân cần; hoặc ít ra đã từng như thế trong những ngày rõ nét hơn; bởi vì giữa cái vẻ yếu ớt hung hăng của mình, nó vẫn giáp một chân trước gần mũi, như muốn nói: “Đừng để ý đến tôi — tôi chỉ đùa vui chút thôi;” trong khi chìa chiếc chân kia ra với vẻ nài nỉ lịch thiệp và hiếu khách. Quả thực, phải thừa nhận rằng toàn bộ giống loài rồng thời hiện đại đã có những bước tiến lớn về mặt văn minh và tao nhã. Chúng không còn đòi hỏi một trinh nữ xinh đẹp cho bữa sáng mỗi ngày với sự đều đặn như bất kỳ quý ông độc thân thuần tính nào trông đợi chiếc bánh mì nóng buổi sáng, mà chỉ bằng lòng với bầu bạn của những kẻ độc thân nhàn rỗi và những người đàn ông đã có gia đình nhưng hay bay nhảy; và giờ đây chúng nổi tiếng vì việc giữ khoảng cách với phái yếu cùng việc ngăn cản những chuyến viếng thăm của họ (đặc biệt là vào các tối thứ Bảy), hơn là việc bất lịch sự nài nỉ sự hiện diện của họ mà chẳng màng tới ý muốn của các nàng, như người ta vẫn biết chúng từng làm trong thuở hồng hoang.

Lời ca tụng dành cho những sinh vật đã được cải hóa này cũng không phải là một sự lạc đề quá xa vào lĩnh vực Lịch sử Tự nhiên như thoạt nhìn có vẻ thế; bởi vì công việc hiện tại của những trang sách này là với con rồng vốn có chốn ẩn náu ở vùng lân cận của ông Pecksniff, và con vật lịch sự đó đã sẵn sàng xuất hiện, nên không còn gì cản trở việc tiến hành ngay câu chuyện.

Thế là, suốt bao năm trời, nó đã đu đưa, kẽo kẹt và vẫy vùng trước hai ô cửa sổ của căn phòng ngủ đẹp nhất trong cái cơ ngơi giải trí mang tên nó; nhưng chưa bao giờ trong suốt quãng thời gian đu đưa, kẽo kẹt và vẫy vùng ấy, lại có sự náo động nào bên trong chốn thâm nghiêm tối tăm của nó lớn lao như vào buổi tối ngay sau ngày xảy ra những biến cố được kể chi tiết trong chương trước; khi mà có cảnh chân bước rầm rập lên xuống cầu thang, ánh đèn lóe lên, tiếng thì thầm to nhỏ, tiếng khói tỏa mịt mù và tiếng củi mới nhóm xèo xèo trong chiếc ống khói ẩm ướt, tiếng phơi phóng đồ vải, mùi chăn sưởi nóng sực khét lẹt, tóm lại là một sự bận rộn và náo nhiệt gia đình mà chưa từng có con rồng, con griffin, kỳ lân hay loài thú nào khác của giống loài ấy từng chứng kiến kể từ khi chúng bắt đầu quan tâm đến chuyện gia đình.

Một ông già và một tiểu thư trẻ tuổi, đi du lịch không có người hầu kẻ hạ trên chiếc xe mui kín cũ kỹ rỉ sét thuê ngựa trạm; đến từ chốn không ai biết và đi về nơi chẳng ai hay; đã rẽ khỏi con đường lớn và bất ngờ đánh xe đến quán Rồng Xanh; và tại đây, ông già – người đã phải thực hiện bước đi này do cơn bạo bệnh đột ngột xuất hiện ngay trên xe – đang phải chịu đựng những cơn chuột rút và co thắt đau đớn tột cùng, thế nhưng ngay giữa cơn đau, ông vẫn một mực kịch liệt phản đối và thề thốt rằng ông không muốn mời bác sĩ, không chịu dùng bất kỳ thứ thuốc nào ngoài những loại mà tiểu thư trẻ lấy ra từ một chiếc hộp thuốc nhỏ, và nói tóm lại, ông chẳng làm gì ngoài việc làm cho bà chủ quán sợ mất mật và ngang bướng từ chối mọi lời đề nghị được đưa ra.

Trong số năm trăm gợi ý nhằm giúp ông giảm bớt đau đớn mà người phụ nữ tốt bụng tuôn ra chưa đầy nửa tiếng đồng hồ, ông chỉ chấp nhận duy nhất một điều. Đó là việc ông phải lên giường đi ngủ. Và chính trong công cuộc chuẩn bị chiếc giường và sắp xếp căn phòng cho ông, toàn bộ sự náo động đã diễn ra ở căn phòng phía sau con Rồng.

Không còn nghi ngờ gì nữa, ông rất ốm và chịu đựng vô cùng; có lẽ điều đó càng trầm trọng hơn bởi vì ông là một ông già cường tráng, khỏe mạnh, với ý chí sắt đá và giọng nói vang như đồng. Nhưng cả những nỗi âu lo mà thỉnh thoảng ông rõ ràng vẫn dành cho tính mạng mình, lẫn nỗi đau đớn tột cùng mà ông phải chịu đựng, đều không hề lay chuyển dù chỉ một chút ý định của ông. Ông kiên quyết không cho người đi mời ai cả. Bệnh tình càng nặng, sự kiên quyết và cứng rắn của ông lại càng gia tăng. Nếu họ sai người đi mời bất kỳ ai đến chăm sóc ông, dù là đàn ông, phụ nữ hay trẻ con, ông sẽ rời khỏi nhà ngay lập tức (ông đã bảo họ như thế), dù có phải bước đi bằng chân và chết ngay trên ngưỡng cửa.

Giờ đây, vì trong làng không có thầy thuốc nào thực sự cư trú, ngoại trừ một tay dược sĩ nghèo kiêm luôn nghề bán tạp hóa và bách hóa tổng hợp, nên bà chủ quán đã tự mình đứng ra chịu trách nhiệm, sai người đi mời hắn ngay từ lúc khởi đầu cơn hoạn nạn. Dĩ nhiên, kết quả tất yếu là khi cần thì hắn lại chẳng có nhà. Hắn đã đi đâu đó cách đây vài dặm và mãi đến đêm muộn mới về; thế nên bà chủ quán, lúc này đã gần như phát hoảng, bèn vội vã sai chính người liên lạc đó đi tìm ông Pecksniff, như một con người uyên bác có thể gánh vác ngập tràn trách nhiệm, và là một con người đạo đức có thể đem lại vô vàn sự an ủi cho một tâm hồn đang phiền muộn. Rằng vị khách của bà đang cần đến những dịch vụ đắc lực thuộc vế sau là điều hiển nhiên qua những lời bộc bạch đầy bồn chồn, tuy nhiên, chúng thể hiện sự lo âu về danh lợi hơn là về tâm linh.

Từ chuyến sai vặt bí mật thứ hai này, người đưa tin trở về với tin tức chẳng khá hơn lần đầu; ông Pecksniff không có nhà. Dù sao đi nữa, họ cũng đưa được người bệnh lên giường mà không có mặt ông; và trong vòng hai tiếng đồng hồ, ông dần khá lên đến mức các khoảng cách giữa những cơn đau đã kéo dài hơn lúc đầu. Dần dần, ông ngừng hẳn những cơn đau; dẫu cho sự kiệt sức của ông thỉnh thoảng lớn đến mức gây ra sự hoang mang chẳng kém gì những gì ông vừa phải chịu đựng.

Chính trong một khoảng lặng như thế, khi nhìn ngó xung quanh hết sức thận trọng và với tay một cách khó nhọc khỏi ổ gối, ông cố gắng, với vẻ đầy bí ẩn và ngờ vực kỳ lạ, sử dụng những dụng cụ viết lược mà ông đã yêu cầu đặt lên chiếc bàn cạnh giường, thì tiểu thư trẻ và bà chủ quán Rồng Xanh mới nhận ra họ đang ngồi cạnh nhau bên lò sưởi trong căn phòng bệnh.

Bà chủ quán Rồng Xanh có ngoại hình đúng y như những gì một bà chủ quán nên có: đẫy đà, phúng phính, thoải mái và ưa nhìn, với gương mặt trắng hồng rạng rỡ, qua vẻ vui tươi của nó, lập tức làm chứng cho việc bà rất tận hưởng những món ngon trong tủ thức ăn và hầm rượu, cũng như ảnh hưởng bồi bổ và khỏe mạnh của chúng. Bà là một góa phụ, nhưng từ nhiều năm trước đã qua thời tang chế và rực rỡ trở lại; và bà cứ tiếp tục nở rộ như thế cho đến tận bây giờ; với những đóa hồng trên tà áo rộng, những đóa hồng trên vạt áo, những đóa hồng trên mũ, những đóa hồng trên má, — à, và cả những đóa hồng rất đáng hái trên đôi môi nữa là khác. Bà vẫn sở hữu đôi mắt đen láy rạng ngời và mái tóc đen tuyền; duyên dáng, có má lúm đồng tiền, đầy đặn và săn chắc như quả lý gai; và dù bà không hẳn là trẻ theo cách thế gian gọi tên, bạn vẫn có thể đoan chắc, với niềm tin trọn vẹn, trước bất kỳ vị thị trưởng hay quan tòa nào trong cõi Thiên Chúa giáo rằng có rất nhiều thiếu nữ trên đời này (xin chúc phúc cho tất cả bọn họ!) mà bạn sẽ chẳng mến bằng một nửa, hay ngưỡng mộ bằng một nửa vị nữ chủ nhân rạng rỡ của quán Rồng Xanh.

Khi người phụ nữ đoan trang ấy ngồi bên lò sưởi, thỉnh thoảng bà lại liếc nhìn căn phòng với tất cả niềm tự hào của một người chủ; đó là một căn phòng lớn, như người ta vẫn thấy ở những vùng quê, với trần nhà thấp và sàn nhà trũng xuống, toàn bộ dốc xuống từ cửa ra vào, cùng một bậc thềm giật xuống hai bước ở bên trong trông thật bất ngờ đến mức những vị khách lạ, dù đã được nhắc nhở kỹ lưỡng đến đâu đi nữa, thường vẫn cắm đầu lao xuống như thể nhảy xuống bồn tắm. Đó không phải là kiểu phòng ngủ phù phiếm và sáng rực đến lố bịch, nơi chẳng ai có thể chợp mắt nổi dù chỉ một chút hay giữ được sự đứng đắn tối thiểu trước sự liên tưởng của lý trí; mà đó là một căn phòng đầm ấm, u tịch, nặng nề, buồn ngủ, nơi mọi món đồ đạc đều nhắc nhở bạn rằng bạn đến đây để ngủ, và bạn được kỳ vọng là sẽ đi ngủ. Ở đó không có những tia lửa phản chiếu đầy tỉnh táo như trong các căn phòng hiện đại vốn luôn mang sự tỉnh thức đầy cảnh giác của đồ đánh bóng kiểu Pháp ngay trong những đêm tối nhất; những món đồ bằng gỗ gụ Tây Ban Nha cũ kỹ chỉ thỉnh thoảng chớp mắt với nó, giống như một con mèo hay con chó đang thiu thiu ngủ, chẳng hơn thế nữa. Bản thân kích thước, hình dáng và vẻ bất động tuyệt đối của chiếc giường, tủ quần áo, và ở mức độ nhỏ hơn là cả bàn ghế nữa, cũng khơi gợi cơn buồn ngủ; chúng rõ ràng trông có vẻ trúng gió và chực chờ ngáy ngủ. Không có những bức chân dung trừng trừng khiển trách bạn vì tội lười biếng; không có những con chim mắt tròn trên rèm cửa, tỉnh như sáo một cách đáng ghét và tò mò một cách khó chịu. Những tấm rèm màu trung tính dày dặn, những chiếc rèm che tối màu và đống chăn nệm nặng nề, tất cả đều được thiết kế để giữ giấc ngủ lại, và đóng vai trò như những vật cách ly với ban ngày và việc thức dậy. Ngay cả con cáo nhồi bông cũ kỹ trên nóc tủ quần áo cũng chẳng còn chút tơ tưởng tỉnh táo nào, vì con mắt thủy tinh của nó đã rơi ra, và nó cứ thế ngủ gật ngay tại chỗ đứng.

Sự chú ý lang thang của bà chủ quán Rồng Xanh chỉ đảo quanh những thứ này chừng hai hoặc ba lần, và mỗi lần cũng chỉ trong khoảnh khắc. Nó nhanh chóng rời bỏ chúng, thậm chí rời cả chiếc giường ở đằng xa với gánh nặng kỳ lạ trên đó, để hướng về sinh linh trẻ tuổi đang ngồi ngay trước mặt mình, người với đôi mắt đăm đăm dán chặt vào ngọn lửa, đang ngồi chìm đắm trong sự im lặng suy tư.

Nàng rất trẻ; hình như chưa tới mười bảy tuổi; có dáng vẻ rụt rè, e thẹn, nhưng lại tỏ ra điềm tĩnh và làm chủ cảm xúc bản thân nhiều hơn mức thường thấy ở lứa tuổi thiếu nữ. Điều này nàng đã thể hiện vô cùng phong phú, nhưng giờ đây, trong việc chăm sóc vị khách già ấp ủ bệnh tình. Nàng có vóc dáng thấp; và thân hình mảnh khảnh, đúng với tuổi tác của nàng; nhưng mọi nét quyến rũ của tuổi trẻ và thời thiếu nữ đều làm nổi bật nàng và tụ hội trên vương miện dịu dàng của nàng. Gương mặt nàng rất xanh xao, một phần chắc chắn là do cơn chấn động vừa qua. Mái tóc nâu sẫm, rối bù cũng vì lý do đó, đã buông lơi khỏi dây buộc và rủ xuống cổ; sự bướng bỉnh ấy của mái tóc là điều mà không một nam nhân quan sát nào lại nỡ lòng trách móc.

Trang phục của nàng là y phục của một tiểu thư, nhưng vô cùng giản dị; và trong phong thái của nàng, ngay cả khi nàng ngồi im lìm như lúc bấy giờ, vẫn có một nét gì đó không thể định nghĩa được dường như đồng điệu với bộ trang phục phô bày sự giản dị một cách kỹ lưỡng. Ban đầu, nàng ngồi nhìn về phía chiếc giường đầy lo lắng; nhưng thấy người bệnh vẫn yên lặng và đang bận rộn viết lách, nàng đã nhẹ nhàng dịch chuyển chiếc ghế của mình đến vị trí hiện tại; một phần, có vẻ như do bản năng mách bảo rằng ông muốn tránh sự dòm ngó; và một phần để nàng có thể, khuất tầm mắt ông, giải tỏa phần nào những cảm xúc tự nhiên mà nàng đã kìm nén bấy lâu nay.

Tất cả những điều này, và nhiều hơn thế nữa, bà chủ quán hồng hào của quán Rồng Xanh đã quan sát và ghi nhận chuẩn xác như chỉ có phụ nữ mới có thể quan sát phụ nữ. Và cuối cùng bà cất lời, bằng một giọng mà bà thừa biết là quá nhỏ để có thể với tới chiếc giường:

– Thưa tiểu thư, cô đã từng thấy vị quý ông này lên cơn thế này bao giờ chưa? Ông ấy có hay bị những trận phát bệnh như thế này không?

– Tôi đã từng thấy ông ấy rất ốm trước đây, nhưng chưa bao giờ nặng như đêm nay.

– Thật là ơn trên phò hộ! – bà chủ quán Rồng Xanh thốt lên – rằng cô lại mang theo sẵn các đơn thuốc và thuốc men bên người, thưa cô!

– Chúng được chuẩn bị cho những tình huống khẩn cấp như thế này. Chúng tôi đi du lịch không bao giờ thiếu chúng.

– Ồ! – nữ chủ nhân thầm nghĩ – vậy là họ có thói quen đi du lịch, và đi du lịch cùng nhau.

Bà ý thức rõ rằng điều này hiện rõ trên nét mặt mình đến mức khi bắt gặp ánh mắt của tiểu thư trẻ ngay sau đó, và vốn là một bà chủ quán vô cùng thật thà, bà đâm ra hơi bối rối.

– Vị quý ông đó — ông nội của cô — – bà tiếp lời sau một thoáng ngưng bối rối – cứ khăng khăng không chịu nhận sự giúp đỡ nào, chắc hẳn làm cô sợ lắm phải không, thưa cô?

– Đêm nay tôi đã vô cùng hoảng sợ. Ông ấy — ông ấy không phải là ông nội tôi.

– Là cha, lẽ ra tôi phải nói thế – bà chủ quán đáp lại, nhận ra mình vừa mắc một lỗi ngớ ngẩn.

– Cũng chẳng phải cha tôi – tiểu thư trẻ đáp. – Hay – nàng nói thêm, mỉm cười nhẹ nhàng với sự nhạy bén nhanh chóng về điều mà bà chủ quán sắp nói tiếp – Cả chú tôi nữa. Chúng tôi không có họ hàng gì với nhau.

– Ôi chao là chao! – bà chủ quán đáp lại, còn lúng túng hơn cả lúc trước – sao tôi lại có thể nhầm lẫn to tát đến thế cơ chứ; trong khi bất kỳ ai có cái đầu tỉnh táo cũng phải biết rằng khi một quý ông ngã bệnh, trông ông ấy già hơn tuổi thật rất nhiều chứ? Mà sao tôi lại dám gọi cô là “Tiểu thư” cơ chứ, thưa cô! – Nhưng khi đã nói đến đây, bà vô tình liếc nhìn ngón tay áp út trên bàn tay trái của tiểu thư trẻ, rồi lại ngập ngừng; bởi vì chẳng có chiếc nhẫn nào ở trên đó cả.

– Khi tôi nói chúng tôi không có họ hàng gì với nhau – người kia điềm đạm đáp, nhưng bản thân cũng không giấu được vẻ bối rối – ý tôi là không theo bất kỳ mối quan hệ nào. Thậm chí không phải qua hôn nhân. Anh gọi em đấy phỏng, Martin?

– Gọi em ư? – ông già kêu lên, ngước nhìn lên một cách nhanh chóng và vội vã kéo giấu tấm giấy mình đang viết xuống dưới chăn. – Không.

Nàng đã bước được một hai bước về phía chiếc giường, nhưng lập tức dừng lại và không tiến thêm nữa.

– Không – ông nhắc lại với vẻ gắt gỏng bực bội. – Sao cô lại hỏi tôi? Nếu tôi gọi cô, cần gì phải hỏi một câu như thế?

– Chắc là tiếng kẽo kẹt của tấm biển hiệu bên ngoài thôi thưa ngài – bà chủ quán nhận xét; một gợi ý nhân tiện (như bà nhận thấy chỉ một khoảnh khắc sau khi thốt ra), chẳng hề ngợi khen gì cái giọng của ông già cả.

– Mặc kệ nó là cái gì đi, thưa phu nhân – ông đáp lại – không phải tôi. Này, sao cô lại cứ đứng chình ình ở đó thế, hỡi Mary, cứ làm như thể tôi mắc dịch bệnh không bằng! Nhưng bọn họ ai cũng sợ tôi cả – ông nói thêm, ngả người một cách bất lực ra sau gối – thậm chí cả cô ấy nữa! Có một lời nguyền đang đeo bám tôi. Tôi còn mong đợi gì khác nữa đây?

– Ôi trời ơi, không đâu. Ồ không, tôi dám chắc là không – bà chủ quán tốt bụng nói, đứng dậy và bước về phía ông. – Xin ngài hãy phấn chấn lên. Đây chỉ là những hoang tưởng do bệnh tật thôi mà.

– Cái gì mới là hoang tưởng do bệnh tật? – ông vặn lại. – Các người thì biết gì về hoang tưởng? Ai nói cho các người nghe về hoang tưởng? Lại chuyện cũ rích đó! Hoang tưởng!

– Lại nhìn kìa, ngài cứ hay bắt bẻ người ta thế! – bà chủ quán Rồng Xanh nói với sự vui tính không hề suyuy giảm. – Chúa tôi ơi, chẳng có gì xấu trong từ đó cả, thưa ngài, dẫu nó có là từ cũ. Người khỏe mạnh bình thường ngày nào mà chẳng có những hoang tưởng của riêng mình, lại còn kỳ quặc nữa là khác.

Dù câu nói này có vẻ vô hại, nhưng nó lại tác động vào sự đa nghi của người lữ khách giống như dầu hắt vào lửa. Ông ngẩng đầu lên trên giường, và chằm chằm xoáy vào bà đôi mắt đen sâu thẳm mà độ sáng càng bị phóng đại bởi sự xanh xao của đôi má hóp, trong khi chúng cùng với mái tóc dài màu xám điểm xuyết càng trở nên trắng hơn nhờ chiếc mũ sọ bằng nhung đen chật chội mà ông đang đội, ông chăm chú dò xét gương mặt bà.

– À! Cô ra tay sớm quá đấy – ông nói, giọng nhỏ đến mức nghe như thể ông đang tự suy ngẫm trong đầu hơn là nói chuyện với bà. – Nhưng cô chẳng bỏ lỡ chút thời gian nào cả. Cô làm tròn nhiệm vụ của mình, và cô kiếm được thù lao của mình. Nào, khách hàng của cô là ai thế?

Bà chủ quán nhìn đầy kinh ngạc sang người con gái mà ông gọi là Mary, và không tìm thấy lời hồi đáp nào trên gương mặt đang cúi gằm ấy, bà lại quay nhìn ông. Ban đầu bà đã lùi lại theo bản năng, cứ đinh ninh rằng ông bị lẫn trí; nhưng sự điềm tĩnh từ tốn trong phong thái của ông, cùng với mục đích kiên định được bộc lộ qua những nét mặt rắn rỏi, và đọng lại rõ nhất quanh khóe miệng mím chặt, đã bác bỏ phỏng đoán đó.

– Nào – ông nói – hãy nói cho tôi biết, đó là ai? Đã ở đây rồi, chắc cô cũng đoán ra được, chẳng khó khăn gì mấy đâu.

– Martin – tiểu thư trẻ chen vào, đặt tay lên cánh tay ông – xin hãy ngẫm xem chúng ta mới đến ngôi nhà này ngắn ngủi thế nào, và thậm chí tên của anh còn chưa ai biết ở đây.

– Trừ khi – ông nói – cô... – Rõ ràng ông bị thôi thúc muốn bày tỏ sự nghi ngờ rằng nàng đã làm lộ bí mật của ông với bà chủ quán, nhưng hoặc vì nhớ đến sự chăm sóc ân cần của nàng, hoặc vì động lòng trước gương mặt nàng, ông kìm lại, và thay đổi tư thế không thoải mái trên giường, rồi giữ im lặng.

– Thế đấy! – bà Lupin nói; vì đó là cái tên mà quán Rồng Xanh được cấp phép cung cấp dịch vụ giải trí cho cả người lẫn vật. – Nào, ngài sẽ khỏe lại thôi, thưa ngài. Chốc lát ngài quên mất rằng ở đây chẳng có ai ngoài những người bạn.

– Ồ! – ông già rên rỉ đầy sốt ruột, khi quăng một cánh tay bồn chồn lên tấm chăn – sao cô cứ mở miệng ra là nói với tôi về những bạn với bè! Cô hay bất kỳ ai có thể dạy tôi biết ai là bạn, ai là thù của tôi không?

– Ít nhất thì – bà Lupin nhẹ nhàng giục giã – vị tiểu thư trẻ này chắc chắn là bạn của ngài.

– Nó chẳng có lý do gì để làm khác đi cả – ông già kêu lên, hệt như một kẻ đã cạn kiệt hoàn toàn hy vọng và niềm tin. – Ta cho là thế. Chúa mới biết được. Thôi, để cho ta cố ngủ. Cứ để cây nến ở đó đi.

Khi họ lùi ra xa chiếc giường, ông rút tờ giấy đã ngốn của mình bao nhiêu công sức ném vào ngọn lửa của ngọn nến và thiêu rụi nó thành tro bụi. Xong xuôi, ông thổi tắt ngọn đèn, quay mặt đi với một tiếng thở dài nặng nhọc, kéo chăn trùm kín đầu và nằm bất động.

Hành động tiêu hủy tờ giấy này, vừa vì nó vô cùng mâu thuẫn với công sức mà ông đã bỏ ra, vừa vì nó tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn lớn cho quán Rồng, đã khiến bà Lupin không khỏi kinh hoàng hoảng hốt. Nhưng tiểu thư trẻ tuổi không hề tỏ ra ngạc nhiên, tò mò hay hoảng sợ, liền thì thầm với bà, gửi gắm vô vàn lời cảm ơn vì sự quan tâm và bầu bạn của bà, rằng nàng sẽ ở lại đó thêm một lúc nữa; và nàng cầu xin bà đừng ở lại canh cùng, vì nàng đã quen với việc ở một mình, và sẽ dành thời gian để đọc sách.

Bà Lupin cũng sở hữu đầy đủ phần chia của mình trong cái kho vốn liếng tò mò khổng lồ được di truyền bởi phái đẹp, và vào một thời điểm khác, có lẽ sẽ rất khó để khắc sâu lời gợi ý này vào tâm trí bà nhằm khiến bà tuân theo nó. Nhưng giờ đây, trong sự ngạc nhiên và kinh ngạc tột độ trước những điều bí ẩn này, bà liền rút lui ngay lập tức, và đi thẳng xuống phòng khách nhỏ của chính mình ở tầng dưới, ngồi phịch xuống chiếc ghế bành với vẻ bình thản không tự nhiên. Đúng vào lúc then chốt ấy, một tiếng bước chân vang lên ở lối vào, và ông Pecksniff, với vẻ mặt ngọt ngào nhìn qua cánh cửa lửng của quầy bar và hướng vào khung cảnh riêng tư ấm cúng bên trong, lẩm bẩm:

– Chào buổi tối, bà Lupin!

– Ôi trời ơi, thưa ngài! – bà kêu lên, bước tới đón tiếp ông – tôi mừng quá vì ngài đã đến.

– Và tôi cũng rất mừng vì mình đã đến – ông Pecksniff nói – nếu tôi có thể giúp ích được gì. Tôi rất mừng vì mình đã đến. Có chuyện gì thế, bà Lupin?

– Có một vị quý ông ngã bệnh dọc đường, đang trở bệnh rất nặng ở trên lầu, thưa ngài – bà chủ quán nghẹn ngào đáp.

– Có một vị quý ông ngã bệnh dọc đường, đang trở bệnh rất nặng ở trên lầu, ư? – ông Pecksniff nhắc lại. – Chà, chà!

Lúc bấy giờ, chẳng có gì gọi là hoàn toàn độc đáo trong nhận xét này, người ta cũng không thể nói rằng nó chứa đựng bất kỳ lời răn dạy khôn ngoan nào chưa từng được nhân loại biết đến trước đó, hay mở ra bất kỳ nguồn suối an ủi ẩn giấu nào; nhưng phong thái của ông Pecksniff quá đỗi ngọt ngào, và ông gật đầu đầy vẻ vỗ về đến thế, lại thể hiện qua mọi cử chỉ một ý thức nhã nhặn về sự xuất chúng của bản thân, đến mức bất cứ ai cũng sẽ cảm thấy được an ủi – giống như bà Lupin – chỉ bằng chính giọng nói và sự hiện diện của một con người như thế; và dẫu ông có chỉ vừa thốt lên rằng “một động từ phải hòa hợp với chủ ngữ của nó về số và ngôi, bạn hiền của tôi ạ,” hay “tám nhân tám là sáu mươi tư, linh hồn đáng kính của tôi ơi,” người ta cũng sẽ cảm thấy vô cùng biết ơn ông vì lòng nhân đạo và sự khôn ngoan ấy.

– Và giờ – ông Pecksniff vừa tháo găng tay vừa hơ tay bên lò sưởi, đầy lòng từ tâm như thể đó là tay của người khác chứ không phải tay mình – và giờ ngài ấy thế nào rồi?

– Ngài ấy đã khá hơn, và hoàn toàn bình tâm rồi – bà Lupin đáp.

– Ngài ấy đã khá hơn, và hoàn toàn bình tâm rồi – ông Pecksniff lặp lại. – Tốt lắm! Rất — tốt lắm!

Ở đây một lần nữa, mặc dù câu nói đó là của bà Lupin chứ không phải của ông Pecksniff, ông Pecksniff đã biến nó thành của riêng mình và dùng nó để an ủi bà. Chẳng có gì to tát khi bà Lupin nói câu đó, nhưng nó lại mang ý nghĩa to lớn như cả một cuốn sách khi ông Pecksniff thốt lên. “Ta nhận thấy,” ông dường như muốn nói thế, “và thông qua ta, đạo đức nói chung nhận xét rằng, ngài ấy đã khá hơn và hoàn toàn bình tâm.”

– Dù vậy, chắc hẳn phải có những chuyện trọng đại đè nặng trong tâm trí ngài ấy – bà chủ quán lắc đầu nói – bởi vì ngài ấy nói năng, thưa ngài, bằng một cách kỳ lạ nhất mà ngài từng nghe thấy. Tâm tư ngài ấy hoàn toàn không được yên ổn, và rất cần một số lời khuyên đúng đắn từ những ai có lòng tốt khiến nó trở nên đáng giá để ngài ấy lắng nghe.

– Thế thì – ông Pecksniff nói – ngài ấy đúng là kiểu khách hàng dành cho tôi rồi.

Nhưng dù ông nói điều này bằng ngôn từ rõ ràng nhất, ông chẳng thốt ra một lời nào. Ông chỉ lắc đầu; tỏ ý tự chê bai bản thân mình nữa.

– Tôi e rằng, thưa ngài – bà chủ quán tiếp lời, trước tiên nhìn quanh để chắc chắn rằng không có ai trong tầm nghe, rồi mới nhìn xuống sàn nhà – Tôi rất e rằng, thưa ngài, lương tâm ngài ấy đang bị dằn vặt vì ngài ấy không có họ hàng với — hoặc — hoặc thậm chí không kết hôn với — một thiếu nữ rất trẻ —

– Bà Lupin! – ông Pecksniff thốt lên, giơ một tay lên với một vẻ trong cách ứng xử gần như chạm đến sự nghiêm khắc mà một biểu cảm nào đó của ông, con người hiền lành vốn dĩ, có thể bày tỏ. – Thiếu nữ! Thiếu nữ trẻ ư?

– Một thiếu nữ rất trẻ – bà Lupin vừa nhún gối chào vừa đỏ mặt – Tôi xin lỗi ngài, nhưng tối nay tôi bị dồn dập quá nên chẳng biết mình đang nói gì nữa — người đang ở cùng ngài ấy lúc này.

– Ai đang ở cùng ngài ấy lúc này – ông Pecksniff trầm ngâm, hơ tấm lưng của mình (như cách ông đã hơ đôi tay) cứ như thể đó là lưng của một góa phụ, lưng của một đứa trẻ mồ côi, lưng của một kẻ thù, hay cái lưng mà bất kỳ người đàn ông kém đức hạnh nào khác sẽ đành đoạn để mặc cho lạnh lẽo. – Ôi trời ơi, trời ơi!

– Đồng thời tôi buộc phải nói, và tôi thực lòng xin nói – nữ chủ nhân earnest nhận xét – rằng vẻ bề ngoài và phong thái của con bé hầu như đã xóa tan mọi sự nghi ngờ.

– Sự nghi ngờ của bà, bà Lupin – ông Pecksniff nghiêm nghị nói – là hoàn toàn tự nhiên.

Liên quan đến nhận xét này, xin hãy ghi lại để vạch trần sự thật rằng, những kẻ thù của con người đáng kính này đã không ngượng ngùng khi quả quyết rằng ông luôn nói về những gì cực kỳ tồi tệ rằng đó là điều hoàn toàn tự nhiên; và rằng ông đã vô tình bộc lộ bản chất của chính mình khi làm như vậy.

– Sự nghi ngờ của bà, bà Lupin – ông lặp lại – là hoàn toàn tự nhiên, và tôi không nghi ngờ gì nữa là nó chính xác. Tôi sẽ vào diện kiến những vị lữ khách này.

Nói đoạn, ông cởi chiếc áo khoác ngoài, luồn những ngón tay qua mái tóc, nhét một tay nhẹ nhàng vào ngực áo vest và hiền từ ra hiệu cho bà dẫn đường.

– Tôi có nên gõ cửa không? – bà Lupin hỏi khi họ đến cửa phòng.

– Không – ông Pecksniff nói – xin cứ tự nhiên bước vào.

Họ bước vào bằng đầu mũi chân; hoặc đúng hơn là nữ chủ nhân đã cẩn trọng làm vậy chứ ông Pecksniff thì lúc nào đi cũng rón rén. Ông cụ vẫn đang ngủ, và người bạn đồng hành trẻ tuổi của ông vẫn ngồi đọc sách bên lò sưởi.

– Tôi e rằng – ông Pecksniff dừng lại ở cửa, đầu lắc lư một cách ủ rũ – tôi e rằng việc này trông có vẻ mưu mô xảo quyệt. Bà Lupin có thấy vậy không, tôi e rằng việc này trông rất chi là mưu mô xảo quyệt đấy!

Khi dứt lời thì thầm ấy, ông bước vượt lên trước nữ chủ nhân; và đồng thời vị tiểu thư trẻ, nghe thấy tiếng bước chân, liền đứng dậy. Ông Pecksniff liếc nhìn cuốn sách trên tay nàng và lại thì thầm với bà Lupin; nếu có thể thì với vẻ chán nản tăng lên gấp bội.

– Vâng, thưa cô – ông nói – đó là một cuốn sách hay. Tôi đã hơi lo ngại điều đó từ trước. Tôi e rằng đây thực sự là một mưu đồ vô cùng thâm sâu đấy!

– Vị quý ông này là ai thế? – đối tượng của những mối hoài nghi đầy đức hạnh của ông cất tiếng hỏi.

– Suỵt! Đừng bận tâm làm gì, thưa cô – ông Pecksniff nói, khi bà chủ quán toan mở lời đáp – Vị thanh niên — – bất chấp ý muốn, ông ngập ngừng khi từ “thiếu nữ” chực trào lên môi, và thay thế bằng một từ khác – Vị khách trẻ tuổi này, thưa bà Lupin, sẽ tha thứ cho tôi nếu tôi trả lời vắn tắt rằng tôi cư trú tại ngôi làng này; có lẽ theo một cách thức có ảnh hưởng dẫu chẳng có công trạng gì; và tôi đã được bà triệu đến đây. Tôi có mặt ở đây, như tôi vẫn luôn có mặt ở bất cứ đâu, tôi hy vọng thế, với lòng đồng cảm dành cho những ai ốm đau và phiền muộn.

Với những lời lẽ đầy ấn tượng ấy, ông Pecksniff bước tới sát bên giường, nơi sau khi vỗ vỗ lên chiếc chăn một hai lần với vẻ vô cùng trang nghiêm, như thể bằng cách đó ông có thể thấu suốt rõ ràng căn bệnh của người bệnh, ông ngả mình vào một chiếc ghế bành lớn, và trong một tư thế có phần trầm ngâm và hết sức thoải mái, chờ đợi người bệnh tỉnh giấc. Bất kỳ sự phản đối nào mà tiểu thư trẻ thưa với bà Lupin đều chẳng đi đến đâu cả, vì không có thêm lời nào được nói với ông Pecksniff, và ông Pecksniff cũng chẳng nói thêm gì với bất kỳ ai khác.

Trọn nửa tiếng đồng hồ trôi qua trước khi ông cụ cựa quậy, nhưng cuối cùng ông cũng xoay người trên giường, và dẫu chưa tỉnh hẳn, cũng có những dấu hiệu cho thấy giấc ngủ của ông sắp kết thúc. Từng chút một, ông kéo lớp chăn phủ quanh đầu ra, và quay người hẳn về phía bên ông Pecksniff đang ngồi. Theo thời gian, đôi mắt ông mở ra; và ông nằm đó vài phút như những người vừa chốc lát tỉnh giấc thường thế, thẫn thờ nhìn vị khách của mình mà không hề có chút ý thức rõ ràng nào về sự hiện diện của ông ta.

Chẳng có gì đáng chú ý trong những diễn biến này, ngoại trừ sức ảnh hưởng mà chúng tác động lên ông Pecksniff, thứ mà khó có thể bị vượt qua bởi bất kỳ hiện tượng tự nhiên kỳ diệu nào. Dần dần, đôi tay ông siết chặt lấy hai tay vịn của chiếc ghế, đôi mắt mở to vì kinh ngạc, miệng há hốc, mái tóc trên trán dựng ngược hơn mức bình thường, cho đến cuối cùng, khi ông cụ chồm dậy trên giường và trừng trừng nhìn ông với sự xúc động chẳng kém gì bản thân ông thể hiện, mọi mối hoài nghi của Pecksniff đã được giải tỏa hoàn toàn, và ông thốt lên thành tiếng:

– Ngài chính là Martin Chuzzlewit!

Sự kinh ngạc bàng hoàng của ông chân thực đến mức ông cụ, dẫu mang sẵn trong lòng ý định đinh ninh rằng đó chỉ là kịch bản giả tạo, cũng phải bị thuyết phục bởi tính chân thực của nó.

– Tôi chính là Martin Chuzzlewit – ông cay đắng đáp: – và Martin Chuzzlewit ước gì anh đã bị treo cổ trước khi kịp đến đây quấy rầy giấc ngủ của tôi. Chà, tôi đã mơ thấy gã này! – ông nói, nằm xuống trở lại và quay mặt đi – trước cả khi tôi biết rằng hắn đang lởn vởn gần mình!

– Người họ hàng tốt bụng của tôi — – ông Pecksniff lên tiếng.

– Kìa! Ngay những lời đầu tiên của hắn! – ông cụ kêu lên, lắc lư mái đầu bạc qua lại trên chiếc gối và giơ hai tay lên trời. – Ngay trong câu đầu tiên hắn đã khẳng định quan hệ họ hàng! Ta biết ngay là hắn sẽ thế mà; ai chẳng thế! Gần hay xa, máu mủ hay nước lã, tất cả cũng vậy thôi. Hừm! Cả một cuốn lịch trình đầy rẫy sự lừa dối, gian dối và làm chứng sai trái mở ra trước mắt ta khi nghe thấy bất kỳ từ ngữ họ hàng nào!

– Xin đừng vội vàng kết luận, ngài Chuzzlewit – Pecksniff nói, với một giọng vừa mang mức độ từ bi cao cả nhất vừa vô cùng khách quan; bởi vì lúc này ông đã lấy lại được sự ngạc nhiên và nắm trọn lấy vẻ đạo múc chính trực của mình. – Ngài sẽ hối hận vì sự vội vàng này đấy, tôi biết chắc ngài sẽ thế.

– Ngài biết cơ đấy! – Martin khinh bỉ nói.

– Vâng – ông Pecksniff đáp lại. – Vâng, vâng, thưa ngài Chuzzlewit; và xin đừng tưởng lầm rằng tôi có ý định xu nịnh hay nịnh bợ ngài; bởi vì chẳng có gì xa lạ với ý định của tôi hơn điều đó. Hơn nữa, thưa ngài, ngài cũng chẳng cần phải ôm ấp chút hoang mang lo lắng nào rằng tôi sẽ lặp lại cái từ chướng tai gai mắt đã khiến ngài phải phật ý đến thế. Tại sao tôi phải làm vậy chứ? Tôi trông mong hay cần gì ở ngài cơ chứ? Chẳng có gì trong tay ngài mà tôi biết được, thưa ngài Chuzzlewit, lại là thứ đáng thèm muốn vì hạnh phúc mà nó mang lại cho ngài cả.

– Điều đó thì đúng đấy – ông cụ lầm bầm.

– Gác lại cân nhắc đó ra một bên – ông Pecksniff nói, quan sát kỹ lưỡng hiệu quả mà ông tạo ra – hẳn là ngài cũng thấy rõ (tôi chắc chắn thế) vào lúc này rồi, rằng nếu tôi có ý định luồn lọt chiếm lấy thiện cảm của ngài, thì trên hết mọi thứ, tôi đã phải cẩn trọng không xưng hô với ngài như một người họ hàng; vì tôi biết rõ tính khí của ngài, và hoàn toàn chắc chắn từ trước rằng tôi chẳng thể tìm đâu ra một lá thư giới thiệu nào tồi tệ hơn thế.

Martin không đáp lại bằng lời; nhưng chỉ qua một cử động của đôi chân dưới lớp chăn, ông ngầm ra hiệu rõ ràng rằng trong đó có lý lý lẽ, và rằng ông không thể chối cãi được, hệt như thể ông đã thốt lên rành mạch những lời đó.

– Không – ông Pecksniff nói, vẫn giữ tay trong áo vest như thể ông sẵn sàng, ngay trong khoảnh khắc ngắn nhất, rút trái tim mình ra để Martin Chuzzlewit kiểm chứng – tôi đến đây để dâng sự giúp đỡ cho một người xa lạ. Tôi không đưa ra lời đề nghị nào với ngài, bởi vì tôi biết ngài sẽ hoài nghi tôi nếu tôi làm thế. Nhưng khi nằm trên chiếc giường kia, thưa ngài, tôi xem ngài như một người xa lạ, và tôi có đúng chừng đó sự quan tâm ở ngài mà tôi hy vọng mình sẽ dành cho bất kỳ người xa lạ nào, ở vào hoàn cảnh như ngài. Hơn thế nữa, tôi hoàn toàn dửng dưng với ngài, thưa ngài Chuzzlewit, cũng như ngài dửng dưng với tôi vậy.

Nói xong, ông Pecksniff ngả người ra sau chiếc ghế bành; rạng rỡ với vẻ chân thành ngây thơ đến mức bà Lupin suýt ngạc nhiên khi không nhìn thấy một vòng hào quang bằng kính màu, giống như vị Thánh đeo trong nhà thờ, đang tỏa sáng quanh đầu ông.

Một khoảng im lặng kéo dài nối tiếp. Ông cụ, với sự bồn không nguôi, thay đổi tư thế vài lần. Bà Lupin và tiểu thư trẻ đăm đăm nhìn tấm chăn phủ giường trong im lặng. Ông Pecksniff thẫn thờ nghịch chiếc kính một tròng của mình, và nhắm chặt mắt lại để có thể trầm ngâm suy nghĩ tốt hơn.

– Hả? – cuối cùng ông cất lời, đột ngột mở mắt ra và nhìn về phía chiếc giường. – Tôi xin lỗi. Tôi tưởng ngài vừa nói gì. Bà Lupin – ông tiếp tục, từ từ đứng dậy – tôi không nhận thấy mình có thể giúp ích gì cho ngài ở đây nữa. Vị quý ông đã khá hơn, và bà cũng là một y tá tốt nhất mà ngài ấy có thể có. Phải không?

Câu hỏi cuối cùng này ngầm ám chỉ một sự thay đổi tư thế khác từ phía ông cụ, điều đã đưa gương mặt ông hướng về phía ông Pecksniff lần đầu tiên kể từ khi ông quay mặt đi.

– Nếu ngài muốn nói chuyện với tôi trước khi tôi rời đi, thưa ngài – vị quý ông đó tiếp tục sau một thoáng ngưng khác – ngài có thể tùy ý sai bảo thời gian rảnh rỗi của tôi; nhưng tôi phải đưa ra điều kiện, vì sự công bằng với chính bản thân mình, rằng ngài hãy làm điều đó như với một người xa lạ, hoàn toàn như với một người xa lạ.

Giờ đây, nếu ông Pecksniff biết được, từ bất kỳ điều gì Martin Chuzzlewit đã thể hiện qua cử chỉ, rằng ông muốn nói chuyện với mình, thì hắn ta chỉ có thể phát hiện ra điều đó dựa trên một nguyên tắc nào đó thường thấy trong các vở kịch câm, theo đó người nông dân già có đứa con trai ngộ nghĩnh luôn biết cô gái câm muốn gì khi cô tìm chỗ ẩn náu trong khu vườn của ông và kể lại những hồi ức cá nhân bằng thứ kịch câm khó hiểu. Nhưng không dừng lại để dò hỏi về điểm này, Martin Chuzzlewit ra hiệu cho người bạn đồng hành trẻ tuổi lui ra, và nàng lập tức làm theo, cùng với bà chủ quán, để lại một mình ông và ông Pecksniff ở lại với nhau. Một lúc lâu họ nhìn nhau trong im lặng; hay đúng hơn là ông cụ nhìn ông Pecksniff, và ông Pecksniff một lần nữa nhắm mắt trước mọi vật ngoại cảnh để tiến hành cuộc khảo sát nội tâm ngay trong lồng ngực mình. Rằng điều đó đã đền đáp xứng đáng cho công sức của ông, và mang lại một viễn cảnh ngọt ngào mê hoặc, là điều hiển nhiên qua biểu cảm trên gương mặt ông.

– Ngài muốn tôi nói chuyện với ngài như với một người hoàn toàn xa lạ, phải không? – ông cụ nói.

Ông Pecksniff đáp lại bằng một cái nhún vai và cử động đảo tròn của đôi mắt trong hốc mắt trước khi mở mắt ra, ngầm ý rằng ông vẫn lâm vào tình thế bắt buộc phải nuôi dưỡng mong muốn đó.

– Ngài sẽ được toại nguyện – Martin nói. – Thưa ngài, tôi là một người giàu có. Có lẽ không giàu bằng một số người nghĩ, nhưng dù sao cũng là giàu. Tôi không phải là một kẻ keo kiệt đâu thưa ngài, dẫu cho lời buộc tội đó vẫn nhắm vào tôi, theo như tôi nghe thấy, và hiện đang được tin sái cổ. Tôi chẳng có niềm vui gì trong việc tích trữ của cải. Tôi chẳng có niềm vui gì trong việc sở hữu tiền bạc. Con quỷ mà chúng ta gọi bằng cái tên đó chẳng thể mang lại cho tôi gì ngoài sự bất hạnh.

Sẽ chẳng thể mô tả nổi sự dịu dàng trong phong thái của ông Pecksniff nếu ta dùng ngôn ngữ thông thường và nói rằng vào lúc này trông ông có vẻ như ngậm kẹo kẹo không tan. Trông ông giống như thể người ta có thể nhào nặn ra bất kỳ lượng bơ nào từ con người ông, bằng cách quấy đảo dòng sữa của sự tử tế nhân loại đang phun trào từ trái tim ông.

– Vì cùng một lý do khiến tôi không phải là kẻ tích trữ tiền bạc – ông cụ nói – tôi cũng không phóng khoáng tiêu xài nó. Một số người tìm thấy sự thỏa mãn trong việc cất giấu nó; và những người khác tìm thấy trong việc vứt bỏ nó; nhưng tôi chẳng có sự thỏa mãn nào gắn liền với thứ đó cả. Nỗi đau và sự cay đắng là những món quà duy nhất mà nó từng mang lại cho tôi. Tôi căm ghét nó. Nó là một con yêu quái đi trước tôi qua khắp thế gian, và biến mọi niềm vui xã hội thành thứ gớm ghiếc.

Một ý nghĩ nảy sinh trong tâm trí Pecksniff, thứ chắc chắn đã hiện ngay lên mặt, bằng không thì Martin Chuzzlewit đã chẳng tiếp lời nhanh chóng và gay gắt đến vậy:

– Anh sẽ khuyên tôi vì sự bình yên trong tâm hồn, hãy tống khứ nguồn cơn đau khổ này đi, và chuyển nhượng nó cho một kẻ nào đó có thể gánh vác nó tốt hơn. Thậm chí có lẽ cả anh nữa, sẽ giải thoát tôi khỏi gánh nặng mà tôi đang phải chịu đựng vô cùng thống khổ này. Nhưng, người xa lạ tốt bụng ạ – ông cụ nói, với từng nét mặt đanh lại khi ông cất lời – người Cơ Đốc tốt bụng ạ, đó chính là phần chính yếu trong rắc rối của tôi. Ở những bàn tay khác, tôi từng biết tiền bạc làm được điều thiện; ở những bàn tay khác, tôi từng thấy người ta tung hô nó, và tự hào khoe khoang nó như một chìa khóa vạn năng mở toang mọi cánh cổng đồng khép lại trên con đường dẫn đến danh vọng, vận may và sự hưởng thụ trần gian. Tôi sẽ phó thác thứ bùa hộ mệnh đó cho người đàn ông hay người phụ nữ nào đây; cho sinh linh xứng đáng, trung thực, không thể mua chuộc nào đây, dù là lúc này hay khi tôi chết? Anh có biết người nào như thế không? Đương nhiên những đức hạnh của anh là vô giá, nhưng anh có thể chỉ cho tôi biết bất kỳ sinh linh sống nào khác có thể chịu đựng được thử thách khi tiếp xúc với chính tôi không?

– Tiếp xúc với chính ngài ư, thưa ngài? – ông Pecksniff lặp lại vọng lại.

– Phải – ông cụ đáp – thử thách khi tiếp xúc với tôi — với chính tôi. Anh đã nghe về kẻ mà sự khốn khổ (phần thưởng cho mong ước dại dột của chính hắn) là hắn biến mọi thứ hắn chạm vào thành vàng. Lời nguyền trong sự tồn tại của tôi, và sự hiện thực hóa mong ước điên rồ của chính tôi, là dưới cái chuẩn mực vàng mà tôi mang theo mình, tôi bị phán quyết phải thử thách bản chất của tất cả những kẻ khác, để rồi nhận ra chúng đều giả dối và rỗng tuếch.

Ông Pecksniff lắc đầu, và nói: “Ngài nghĩ thế thôi.”

– Ồ vâng – ông cụ kêu lên – tôi nghĩ thế đấy! Và qua việc anh bảo tôi “tôi nghĩ thế,” tôi nhận ra tiếng chuông phi phàm thực sự của thứ kim loại trong anh. Tôi nói cho anh biết này – ông nói thêm với sự cay đắng tăng dần – tôi đã đi giữa những con người ở mọi tầng lớp và thể loại với tư cách là một kẻ giàu có; họ hàng, bạn bè và người lạ; giữa những con người mà khi tôi còn nghèo, tôi đã đặt trọn niềm tin, và hoàn toàn xứng đáng, bởi vì họ chưa từng một lần lừa dối tôi khi đó, hay đối xử bất công với nhau trước mặt tôi. Nhưng tôi chưa từng tìm thấy một bản chất nào, không, dù chỉ một, mà khi tôi giàu có và cô độc, tôi lại không bị buộc phải phát hiện ra sự mục rữa ẩn khuất nằm sâu bên trong nó, đang chực chờ những kẻ như tôi khơi gợi nó ra. Sự phản bội, lừa gạt và mưu mô thấp hèn; sự căm ghét những đối thủ cạnh tranh, dù là có thật hay tưởng tượng, để giành lấy sự sủng ái của tôi; sự ti tiện, giả dối, đê hèn và khom lưng uốn gối; hay – và ở đây ông nhìn chằm chằm vào mắt người họ hàng của mình – hoặc một sự giả vờ độc lập lương thiện, còn tồi tệ hơn tất cả những thứ đó; đó chính là những vẻ đẹp mà sự giàu có của tôi đã phơi bày ra ánh sáng. Huynh đệ tương tàn, con cái chống lại cha mẹ, bạn bè giẫm đạp lên gương mặt của nhau, đó chính là hội đoàn xã hội đã đồng hành cùng bước chân tôi. Có những câu chuyện được kể lại – chúng có thể đúng hoặc sai – về những kẻ giàu có, trong lớp áo nghèo hèn, đã tìm ra đức hạnh và ban thưởng cho nó. Bọn họ đúng là những kẻ đần độn và ngốc nghếch khi bỏ công sức ra làm chuyện đó. Lẽ ra chúng nên tìm kiếm ngay trong chính tính cách của mình. Lẽ ra chúng phải tỏ ra mình là những đối tượng thích hợp để bị cướp bóc, bị săn mồi, bị mưu tính hãm hại và bị nịnh hót bởi bất kỳ gã bợ đỡ nào, những kẻ mà nếu không vì quá sung sướng, hẳn đã nhổ nước bọt lên quan tài của chúng khi chúng chết đi với tư cách là những kẻ bị chúng lừa gạt; và khi ấy cuộc tìm kiếm của chúng sẽ kết thúc như của tôi, và chúng sẽ trở thành những kẻ y hệt như tôi bây giờ.

Ông Pecksniff, hoàn toàn không biết nên nói gì là tốt nhất trong khoảng lặng ngắn ngủi nối tiếp sau những lời nhận xét này, liền thực hiện một màn trình diễn công phu ra vẻ sắp sửa thốt ra một điều gì đó hết sức uyên bác; đặt niềm tin chắc chắn rằng ông cụ sẽ ngắt lời mình trước khi ông kịp thốt ra lấy một từ. Và ông đã không phán đoán sai, bởi vì Martin Chuzzlewit sau khi lấy lại hơi thở, tiếp tục nói:

– Hãy nghe tôi cho đến tận cùng; hãy phán xét xem anh có thể thu về món lợi gì từ việc lặp lại chuyến viếng thăm này; rồi rời khỏi đây. Tôi đã làm vẩn đục và thay đổi bản chất của tất cả những kẻ từng chăm sóc tôi, bằng cách nuôi dưỡng trong họ những âm mưu và hy vọng tham lam; tôi đã gây ra biết bao sự bất hòa và chia rẽ gia đình, chỉ vì lưu lại dẫu chỉ với các thành viên trong chính gia đình mình; tôi đã tựa như một ngọn đuốc thắp sáng trong những tổ ấm bình yên, khơi bùng lên mọi thứ khí và hơi dễ bắt lửa trong bầu không khí đạo đức của họ, những thứ mà nếu không có tôi, hẳn đã có thể vô hại cho đến tận cùng, đến mức tôi có thể nói rằng, tôi đã trốn chạy khỏi tất cả những kẻ từng biết mình, và tìm nơi ẩn náu ở những chốn thâm nghiêm, sống quãng đời gần đây như một kẻ bị săn đuổi. Thiếu nữ mà anh vừa nhìn thấy lúc nãy — sao nào! Mắt anh sáng lên kìa khi tôi nói về nó! Anh đã căm ghét nó rồi phải không?

– Xin thề với ngài, thưa ngài! – ông Pecksniff nói, đặt tay lên ngực áo và hạ mi mắt xuống.

– Tôi quên mất – ông cụ nói, nhìn ông với một vẻ sắc sảo mà đối phương dường như cảm nhận được, dẫu ông không hề ngước mắt lên để nhìn thấy nó. – Tôi xin lỗi. Tôi quên mất anh là một người xa lạ. Chốc lát tôi cứ tưởng anh là một gã Pecksniff nào đó, một người họ hàng của tôi. Như tôi vừa nói — thiếu nữ mà anh vừa nhìn thấy lúc nãy, là một đứa trẻ mồ côi, người mà với một mục đích kiên định duy nhất, tôi đã nuôi nấng và giáo dục, hoặc nếu anh thích từ đó hơn, thì là nhận làm con nuôi. Suốt một năm nay hoặc hơn thế, nó là người bạn đồng hành thường xuyên của tôi, và là người duy nhất của tôi. Tôi đã lập, như nó biết rõ, một lời thề linh thiêng là không bao giờ để lại cho nó dù chỉ sáu xu khi tôi chết, nhưng chừng nào tôi còn sống, tôi chu cấp cho nó một khoản tiền hàng năm; không quá hoang phí nhưng cũng không hề tằn tiện. Giữa chúng tôi có một thỏa thuận rằng sẽ không có bất kỳ ngôn từ nịnh hót âu yếm nào được thốt ra bởi người này với người kia, nhưng nó sẽ luôn gọi tôi bằng tên thánh của tôi; và tôi gọi nó bằng tên của nó. Nó gắn kết với tôi trong đời bằng những sợi dây lợi ích, và mất đi sự hỗ trợ khi tôi chết, lại không ôm bất kỳ kỳ vọng nào bị dập tắt, nên nó sẽ thương tiếc cái chết đó, có lẽ vậy; dẫu cho điều đó chẳng mấy khiến tôi bận tâm. Đây là kiểu bạn bè duy nhất mà tôi có hoặc sẽ có. Hãy phán xét từ những tiền đề đó xem anh đã tốn kém một giờ đồng hồ vô ích thế nào khi đến đây, và hãy rời đi, đừng bao giờ quay lại nữa.

Nói dứt lời, ông cụ từ từ ngả người ra sau gối. Ông Pecksniff cũng từ từ đứng dậy, và kèm theo một tiếng hắng dạo đầu, bắt đầu cất lời:

– Ngài Chuzzlewit.

– Thôi. Đi đi! – ông cụ xen vào. – Thế là đủ rồi. Tôi phát ngấy anh rồi đấy.

– Tôi rất tiếc vì điều đó, thưa ngài – ông Pecksniff đáp lại – bởi vì tôi có một sứ mệnh phải hoàn thành, và hãy tin tôi đi, tôi sẽ không chùn bước trước nó đâu. Không, thưa ngài, tôi sẽ không chùn bước.

Thật là một sự thật đáng buồn là khi ông Pecksniff đứng thẳng người bên cạnh chiếc giường, trong toàn bộ sự uy nghiêm của Đức Hạnh và cất lời nói với ông như thế, ông cụ lại liếc giận dữ về phía chân nến, như thể ông bị thôi thúc bởi một khao khát mạnh mẽ muốn ném thẳng nó vào đầu người họ hàng của mình. Nhưng ông đã kìm chế lại, và dùng ngón tay chỉ về phía cửa, ra hiệu rằng con đường của hắn nằm ở hướng đó.

– Cảm ơn ngài – ông Pecksniff nói; – tôi biết điều đó chứ. Tôi đang đi đây. Nhưng trước khi đi, tôi khẩn khoản xin phép ngài được cất lời, và hơn thế nữa, thưa ngài Chuzzlewit, tôi phải và sẽ — vâng, tôi xin nhắc lại, phải và sẽ — được lắng nghe. Tôi không hề ngạc nhiên đâu, thưa ngài, trước bất cứ điều gì ngài đã kể cho tôi nghe tối nay. Đó là điều tự nhiên, vô cùng tự nhiên, và phần lớn trong số đó tôi đã biết từ trước rồi. Tôi sẽ không nói – ông Pecksniff tiếp tục, rút chiếc khăn tay trong túi ra và nháy cả hai mắt cùng một lúc, hệt như thể chống lại ý muốn của chính mình – tôi sẽ không nói rằng ngài đã lầm về tôi. Chừng nào ngài hãy còn ở tâm trạng hiện tại, tôi sẽ không đời nào nói thế. Thậm chí tôi suýt ước gì, quả thật, rằng mình có một bản chất khác, để tôi có thể kìm nén ngay cả sự thú nhận nhỏ nhoi về điểm yếu này; thứ mà tôi không thể che giấu khỏi ngài; thứ mà tôi cảm thấy thật nhục nhã; nhưng mong ngài rộng lượng tha thứ. Chúng ta hãy cứ cho rằng, nếu ngài không phiền – ông Pecksniff nói thêm với một vẻ dịu dàng vô cùng – rằng nó bắt nguồn từ một trận cảm lạnh, hoặc do ngửi thuốc hít, hoặc muối ngửi, hoặc hành tây, hay bất cứ thứ gì khác ngoài nguyên nhân thực sự.

Đến đây ông dừng lại một thoáng, và giấu khuôn mặt đằng sau chiếc khăn tay. Sau đó, mỉm cười nhạt, và một tay bấu lấy màn giường, ông tiếp tục:

– Nhưng, thưa ngài Chuzzlewit, dẫu tôi có quên mình đi chăng nữa, tôi vẫn nợ chính mình, và nợ danh dự của bản thân — vâng, thưa ngài, tôi mang một danh dự vô cùng trân quý đối với tôi, và sẽ là di sản tuyệt vời nhất của hai cô con gái tôi — để nói với ngài, đại diện cho một người khác, rằng hành vi của ngài là sai trái, phi tự nhiên, không thể bào chữa nổi, quái đản. Và tôi nói cho ngài biết, thưa ngài – ông Pecksniff nói, vươn cao người trên đầu mũi chân giữa lớp màn rèm, hệt như thể ông đang thực sự bay bổng vượt lên trên mọi toan tính trần tục, và phải bám thật chặt để giữ bản thân khỏi lao vút lên bầu trời như một quả tên lửa – tôi nói cho ngài biết không chút sợ hãi hay thiên vị rằng, ngài không thể cứ mãi phớt lờ đứa cháu trai của mình, cậu Martin, kẻ có huyết thống tự nhiên gắn bó nhất với ngài. Sẽ không ổn đâu, thưa ngài – ông Pecksniff lặp lại, lắc đầu. – Ngài có thể nghĩ là ổn, nhưng không đời nào đâu. Ngài phải lo cho thanh niên ấy; ngài sẽ phải lo cho nó; ngài chắc chắn sẽ lo cho nó. Tôi tin rằng – ông Pecksniff liếc nhìn chỗ bút mực – trong thâm tâm ngài đã làm điều đó rồi. Xin chúa phù hộ ngài vì đã làm thế. Xin chúa phù hộ ngài vì đã làm điều đúng đắn, thưa ngài. Xin chúa phù hộ ngài vì đã căm ghét tôi. Và chúc ngài ngủ ngon!

Nói đoạn, ông Pecksniff vẫy vẫy bàn tay phải của mình đầy vẻ trang nghiêm, và một lần nữa nhét nó vào trong áo vest, rồi bước đi. Có sự xúc động trong phong thái của ông, nhưng bước chân ông vẫn vô cùng vững chãi. Dù vẫn mang những yếu điểm của con người, ông đã được củng cố bởi lương tâm.

Martin nằm đó một lúc lâu, với vẻ mặt lộ rõ sự kinh ngạc thầm lặng, không kém phần phẫn nộ; cuối cùng ông lẩm bẩm trong miệng:

– Điều này có nghĩa là gì? Lẽ nào tên tiểu tử phản trắc ấy lại chọn một công cụ như cái gã vừa mới bước ra kia ư? Sao lại không chứ! Hắn đã âm mưu chống lại ta, giống như tất cả bọn chúng, và chúng cũng chỉ là một lũ cá mè một lứa mà thôi. Một âm mưu mới; lại một âm mưu mới! Ồ cái tôi, cái tôi, cái tôi! Đi đến đâu cũng chỉ thấy toàn là cái tôi!

Ông bắt đầu mân mê đống tro tàn của tờ giấy bị đốt cháy trong cây nến khi cơn giận dịu xuống. Ban đầu ông làm thế hoàn toàn trong cơn vô thức, nhưng chẳng mấy chốc chúng lại trở thành chủ đề trong suy nghĩ của ông.

– Lại một bản di chúc nữa được lập rồi bị hủy – ông nói – chẳng có gì được định đoạt, chẳng có gì được làm, và suýt chút nữa thì tôi đã chết vào tối nay rồi! Tôi nhìn thấu rõ ràng thứ mục đích dơ bẩn nào mà toàn bộ số tiền này cuối cùng sẽ bị lợi dụng – ông nói, suýt quằn quại trên giường; – sau khi nhồi nhét tôi vào những bận tâm và khốn khổ suốt cả cuộc đời, nó sẽ kéo dài sự bất hòa và những xung đột tồi tệ khi tôi đã chết đi. Lúc nào cũng vậy. Biết bao vụ kiện tụng mọc lên từ những ngôi mộ của những kẻ giàu có mỗi ngày, gieo rắc sự lừa dối, căm hờn và dối trá giữa những người thân thích, nơi lẽ ra chỉ nên có tình yêu thương! Chúa giúp chúng ta, chúng ta có quá nhiều thứ phải gánh vác trách nhiệm! Ôi cái tôi, cái tôi, cái tôi! Mỗi người vì mình, và chẳng có sinh linh nào vì ta cả!

Cái tôi phổ quát! Chẳng nhẽ không có chút bóng dáng nào của nó trong những suy ngẫm này, và trong câu chuyện của Martin Chuzzlewit, theo chính những gì hắn tự phơi bày hay sao?