GIAO DỊCH VỚI HÃNG ANTHONY CHUZZLEWIT VÀ CON TRAI, NƠI MỘT TRONG HAI THÀNH VIÊN BẤT NGỜ RÚT LUI
Thay đổi sinh ra thay đổi. Chẳng có gì lan nhanh đến thế. Nếu một người quen sống trong vòng vây chật hẹp của những bận rộn và niềm vui thường nhật, nơi anh ta hiếm khi rời chân đi đâu, mà bước ra ngoài dù chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi, thì việc anh ta rời bỏ khung cảnh đơn điệu nơi mình từng đóng vai trò quan trọng dường như sẽ là hiệu lệnh cho sự hỗn loạn tức thì. Tựa như thể ngay tại khoảng trống anh để lại, chiếc nêm thay đổi đã được đóng ngập đến tận đầu, xé tan một khối đoàn kết thành từng mảnh vụn, khiến những gì đã được gắn kết và gìn giữ qua bao năm tháng phải vỡ tung chỉ trong vài tuần ngắn ngủi. Mỏm đá mà Thời gian âm thầm đào khoét bên dưới những thân quen nay nổ tung trong chớp mắt; và thứ vốn từng là đá cứng bỗng hóa thành cát bụi.
Hầu hết mọi người, vào thời điểm này hay thời điểm khác, đều từng trải nghiệm điều này ở mức độ nào đó. Mức độ mà các quy luật tự nhiên của sự đổi thay khẳng định sự thống trị của chúng trong phạm vi hoạt động nhỏ bé mà Martin vừa bỏ lại, sẽ được ghi chép lại một cách trung thực trong những trang này.
– Đúng là một mùa xuân lạnh lẽo! – Cụ Anthony rên rỉ, dịch người lại gần ngọn lửa chiều. – Hồi tôi còn trẻ, chắc chắn là trời ấm hơn thế này nhiều!
– Dù có phải hay không thì bố cũng chẳng cần phải xém quần áo thành lỗ chỗ như thế đâu, – Jonas hiền lành cất lời, rời mắt khỏi tờ báo ngày hôm qua. – Vải dạ đâu có rẻ mạt gì cho cam.
– Thật là một đứa con ngoan! – Người cha thốt lên, hà hơi vào đôi tay cóng lạnh và yếu ớt xoa vào nhau. – Một đứa con cẩn thận! Nó chưa bao giờ đua đòi theo những thói phù phiếm của y phục cả. Không, không hề!
– Con cũng chẳng biết nữa, nhỡ đâu con lại làm thế nếu mọi thứ đều miễn phí thì sao, – đứa con trai vừa nói vừa đọc lại tờ báo.
– À! – Cụ già cười khúc khích. – Nếu thế thì thật chứ lị!—Nhưng trời lạnh thật.
– Cứ để yên lò sưởi đấy! – Jonas hét lên, chặn tay người cha kính yêu đang cầm chiếc kẹp than. – Bố định nghèo đói trong tuổi xế chiều nên bây giờ mới đem ra phung phí đấy phử không?
– Chẳng còn kịp để mà nghèo nữa đâu, Jonas ạ, – cụ già đáp.
– Không kịp cái gì cơ? – Người thừa kế quát lên.
– Không kịp để bố phải lâm vào cảnh túng quẫn. Ước gì còn kịp!
– Xưa nay bố vẫn là một lão già ích kỷ hết chỗ nói, – Jonas lầm bầm với chất giọng quá nhỏ để cụ nghe thấy, đồng thời nhìn cụ với vẻ mặt cau có đầy bực tức. – Bố đúng là sống đúng với bản chất của mình. Chắc bố chẳng ngại gì cảnh túng thiếu đâu nhỉ! Con dám cá là bố chẳng ngại ấy chứ. Và cả máu mủ ruột thịt của bố chắc cũng có thể lâm vào cảnh túng quẫn nốt, đúng không, vì bố có thèm quan tâm đến ai đâu? Ôi cái đồ keo kiệt tợn này!
Sau lời tuyên bố đầy hiếu thảo ấy, hắn cầm tách trà trên tay – vì bữa đó đang diễn ra, và cha con hắn cùng Chuffey đang cùng thưởng thức. Đoạn, nhìn chằm chằm vào cha, thỉnh thoảng lại dừng lại để đưa một thìa trà lên môi, hắn tiếp tục với giọng điệu đó:
– Túng thiếu cơ đấy! Bố đúng là một lão già hay ho để mà mở miệng nói chuyện túng thiếu vào cái tầm này. Lại bắt đầu giở giọng kể lể chuyện túng quẫn ra rồi đấy phử không? Nào, tôi xin chịu! Không còn kịp nữa ư? Vâng, tôi cũng mong là thế. Nhưng nếu được thì bố cứ sống đến hai trăm tuổi đi cho rồi; để rồi rốt cuộc vẫn cứ bất mãn. Con lạ gì bố nữa!
Cụ già thở dài, vẫn ngồi co ro trước đống lửa. Jonas giơ chiếc thìa trà bằng hợp kim Britannia ra hằn học với cụ, rồi vươn lên một vị thế cao ngạo hơn, tiếp tục tranh luận vấn đề trên những chuẩn mực đạo đức cao cả.
– Nếu bố ở trong cái tâm trạng ấy, – hắn cằn nhằn, nhưng vẫn với giọng điệu trầm đục đó, – sao bố không sang tên tài sản của mình đi? Mua một khoản niên kim giá rẻ, rồi làm cho cuộc sống của chính bố trở nên thú vị đối với bản thân và bất cứ kẻ nào đang rình mò cái vụ đầu tư ấy. Nhưng không, thế thì có hợp với bố đâu. Làm thế hóa ra lại là hành vi tử tế với chính con trai mình, còn bố thì lại thích sống trái đạo lý, thích giữ chặt để con không được hưởng những quyền lợi hợp pháp của nó. Chà, nếu là con thì con đã phải cảm thấy xấu hổ và muốn độn thổ cho xong rồi.
Có lẽ cụm từ chung chung này dùng để thay thế cho mồ mả, lăng mộ, nghĩa trang, hay từ ngữ nào đó tương tự mà lòng hiếu thảo của Jonas khiến hắn thấy e ngại khi thốt ra. Hắn không theo đuổi chủ đề đó nữa; bởi vì Chuffey, không hiểu sao lại nhận ra từ góc quen thuộc bên lò sưởi rằng Anthony đang ở tư thế lắng nghe và Jonas hình như đang nói chuyện, bỗng cất tiếng kêu lên như một kẻ được thần thánh nhập hồn:
– Cậu ấy chính là con trai ruột của ngài đấy, thưa ngài Chuzzlewit. Con trai ruột của chính ngài đấy chứ, thưa ngài!
Cụ Chuffey chẳng hề mảy may ngờ ngát rằng những lời ấy mang ý nghĩa sâu xa đến nhường nào, hay trong lớp vỏ bọc châm biấm cay độc mà chúng mang lại, chúng có thể ngấm sâu vào tận tâm can cụ già đến thế nào, nếu như cụ biết được những lời đang chực chờ trên môi con trai mình, hay những gì đang diễn ra trong tâm trí hắn. Nhưng giọng nói ấy đã làm chệch hướng dòng suy nghĩ của Anthony và đánh thức cụ dậy.
– Đúng vậy, đúng vậy, Chuffey ạ, Jonas chính là hổ phụ sinh hổ tử. Mà giờ đây cái giống ấy cũng già cỗi lắm rồi, Chuffey ạ, – cụ già nói với một vẻ bối rối kỳ lạ.
– Già cỗi lắm rồi ạ, – Jonas hùa theo.
– Không, không, không, – Chuffey nói. – Không đâu, thưa ngài Chuzzlewit. Chẳng già chút nào đâu ạ, thưa ngài.
– Ồ! Ông ta lại còn tệ hơn trước nữa cơ đấy, ông biết đấy! – Jonas kêu lên với vẻ đầy chán ghét. – Thề có Chúa, thưa bố, ông ta ngày càng quá thể rồi đấy. Câm mồm lại đi, được chứ?
– Lão ta bảo anh sai rồi kìa! – Anthony lớn tiếng nói với lão nhân viên.
– Ấy chết, ấy chết! – Câu trả lời của Chuffey là vậy. – Tôi biết thừa đi ấy chứ. Tôi bảo lão ta sai. Tôi bảo lão ta sai cơ mà. Nó vẫn chỉ là một đứa trẻ thôi. Nó là thế đấy. Cả ngài nữa đấy, thưa ngài Chuzzlewit – ngài cũng chỉ như một đứa trẻ mà thôi. Ha! ha! ha! Ngài hãy còn trẻ chán so với nhiều người mà tôi từng biết; ngài còn trẻ đối với tôi; ngài trẻ măng đối với hàng trăm người chúng tôi cơ đấy. Đừng để ý đến nó làm gì!
Với bài diễn văn phi thường ấy – bởi vì đối với Chuffey, đây là một đợt bùng nổ tài hùng biện vô tiền khoáng hậu – bóng hình già nua tội nghiệp luồn bàn tay của chủ nhân qua cánh tay run rẩy của mình, rồi giữ chặt lấy ở đó, với bàn tay chính lão đan chồng lên, tựa hồ như muốn che chở cho ngài.
– Tôi ngày càng điếc đặc hơn rồi, Chuff ạ, – Anthony nói với một chút dịu dàng trong phong thái, hay nói một cách chính xác hơn, với sự cộc cằn ít ỏi nhất mà cụ có thể thể hiện.
– Không đâu, không đâu, – Chuffey kêu lên. – Không, ngài không hề bị thế đâu. Lỡ có bị thì sao chứ? Tôi điếc đặc suốt hai mươi năm nay rồi đây này.
– Tôi cũng ngày càng lòa hơn rồi, – cụ già vừa lắc đầu vừa nói.
– Thế lại là điềm tốt đấy ạ! – Chuffey reo lên. – Ha! ha! Điềm lành nhất trên đời! Trước kia ngài nhìn rõ quá đấy thôi.
Lão vỗ nhẹ lên tay Anthony như thể đang dỗ dành một đứa trẻ, và kéo cánh tay cụ già luồn sâu hơn nữa qua tay mình, rồi chìa những ngón tay run rẩy về phía nơi Jonas đang ngồi, như thể muốn xua hắn đi. Thế nhưng, vì Anthony vẫn hoàn toàn đứng yên và lặng thinh, lão từ từ nới lỏng tay ra và tụt về cái hốc quen thuộc của mình ở góc phòng; chỉ thỉnh thoảng lại đưa tay ra chạm nhẹ lên vạt áo người chủ cũ, như thể để tự nhủ rằng ngài vẫn đang ở ngay bên cạnh mình.
Mr Jonas ngạc nhiên đến độ chẳng làm gì khác ngoài việc trân trân nhìn hai ông già, cho đến khi Chuffey chìm vào trạng thái quen thuộc và Anthony đã thiếp đi; bấy giờ hắn mới trút bỏ phần nào cảm xúc bằng cách tiến sát lại nhân vật trước mặt và làm bộ như thể, theo cách nói thông tục, là ‘đấm vào đầu lão’.
– Chúng đang giở trò này, – Jonas thừ người suy nghĩ, – suốt hai ba tuần nay rồi. Chưa bao giờ tao thấy bố tao để ý đến lão nhiều như trong khoảng thời gian đó. Hừm! Mày đang đi săn tiền thừa kế đấy phử không, ngài Chuff? Hả?
Nhưng Chuffey hoàn toàn chẳng mảy may hay biết gì về ý nghĩ đó cũng như cú đấm đang vung lên của Mr Jonas, thứ đang lảng vảng một cách đầy trìu mến quanh tai lão. Sau khi trừng mắt nhìn lão cho bõ tức, Jonas cầm lấy ngọn nến trên bàn, bước vào văn phòng vách kính và lấy ra một chùm chìa khóa từ trong túi. Dùng một chiếc trong số đó, hắn mở một ngăn kéo bí mật trên bàn làm việc; vừa làm vừa lén lút liếc ra ngoài để chắc chắn rằng hai ông già vẫn đang ngồi trước lò sưởi.
– Mọi chuyện vẫn ngon nghẻ như mọi khi, – Jonas lẩm bẩm, dùng trán chống nắp bàn làm việc cho mở ra và giở một tờ giấy ra. – Bản di chúc đây rồi, ngài Chuff ạ. Ba mươi bảng một năm tiền sinh hoạt cho lão già, và tất cả phần còn lại thuộc về đứa con trai duy nhất của ngài, là Jonas đây. Mày không cần phải nhọc công tỏ ra trìu mến quá mức đâu. Mày chẳng vơ vét được gì từ đó đâu. Cái gì thế kia?
Quả thực điều đó khiến người ta giật mình. Một khuôn mặt ở phía bên kia vách kính đang tò mò nhìn vào; và không phải nhìn hắn mà nhìn tờ giấy trên tay hắn. Bởi vì đôi mắt đang chăm chú dán vào nét chữ, và chợt ngẩng phắt lên khi hắn kêu lên. Sau đó chúng chạm phải mắt hắn, và đó chính là đôi mắt của Mr Pecksniff.
Để sập nắp bàn làm việc xuống với một tiếng động lớn, nhưng ngay cả lúc đó cũng không quên khóa lại, Jonas, mặt cắt không còn giọt máu và thở hổn hển, trân trân nhìn bóng ma này. Nó cử động, mở cửa và bước vào.
– Có chuyện gì thế? – Jonas lùi lại, hét lên. – Ai đấy? Mày từ đâu đến? Mày muốn gì?
– Chuyện gì cơ chứ! – Tiếng của Mr Pecksniff cất lên, khi vị Pecksniff bằng xương bằng thịt đang mỉm cười đầy nhã nhặn với hắn. – Có chuyện gì thế, ngài Jonas!
– Ông đang rình mò và mó máy cái quái gì ở đây thế? – Jonas tức giận hỏi. – Ông có ý gì khi đột ngột xông lên thành phố thế này và làm người ta trở tay không kịp chứ? Thật là quái gở khi một người không thể đọc nổi cái—cái tờ báo—trong chính văn phòng của mình mà không bị dọa cho hồn xiêu phách lạc bởi những kẻ xông vào mà không thèm báo trước chứ. Sao ông không gõ cửa hả?
– Thì tôi có gõ chứ, ngài Jonas, – Pecksniff đáp, – nhưng chẳng ai nghe thấy cả. Tôi tò mò, – ông nói thêm với giọng điệu ôn tồn khi đặt tay lên vai chàng thanh niên, – muốn biết phần nào của tờ báo lại khiến cậu quan tâm đến thế; nhưng tấm kính mờ và bẩn quá.
Jonas vội liếc nhìn vách ngăn. Ừ thì. Nó cũng chẳng sạch sẽ gì cho cam. Ít ra thì điều ông ta nói cũng đúng.
– Hóa ra là thơ ca đấy phử? – Mr Pecksniff vừa nói vừa lắc ngón trỏ tay phải với vẻ trêu chọc đầy vui vẻ. – Hay là chính trị? Hay là giá cổ phiếu nhỉ? Mối lợi chính yếu, ngài Jonas ạ, chắc là mối lợi chính yếu rồi.
– Ông cũng chẳng nói sai sự thật là mấy đâu, – Jonas đáp lại, lấy lại bình tĩnh và dập bấc nến; – nhưng quái quỷ thế nào mà ông lại có mặt ở Luân Đôn lần nữa thế này? Khỉ thật! Thấy một lão cứ trân trân nhìn mình bất thình lình như thế này, trong khi cứ ngỡ lão đang ở cách đây sáu bảy mươi dặm, thì ai mà chẳng phát hoảng lên được.
– Thì đúng thế mà! – Mr Pecksniff nói. – Chắc chắn là vậy rồi, ngài Jonas thân mến của tôi ạ. Vì khi tâm trí con người được cấu tạo như thế—
– Ôi dào, cái tâm trí con người thì có ích gì chứ, – Jonas sốt ruột cắt ngang. – Ông lên đây có việc gì vậy?
– Một chút việc kinh doanh nhỏ thôi, – Mr Pecksniff nói, – hoàn toàn phát sinh ngoài dự kiến.
– Ồ! – Jonas kêu lên. – Thế thôi à? Nào. Bố tôi đang ở phòng bên đấy. Này bố, Pecksniff đến đây này! Tôi tin là lão ngày càng lú lẫn hơn theo tuổi tác đấy, – Jonas lầm bầm, xách vai người cha kính yêu lắc mạnh một cái. – Con đã bảo với bố là Pecksniff ở đây cơ mà, cái đồ đầu đất này?
Tác dụng kết hợp của cái lắc và lời quở trách đầy yêu thương ấy chẳng mấy chốc đã đánh thức cụ già dậy, người đã cất tiếng chào đón Mr Pecksniff bằng một tiếng cười khúc khích, phần vì vui mừng khi được gặp lại vị quý ông đó, phần vì niềm vui không phai mờ khi nhớ lại chuyện từng gọi ông ta là kẻ đạo đức giả. Vì Mr Pecksniff vẫn chưa dùng trà (thực ra ông ta vừa mới đến Luân Đôn cách đó chỉ một tiếng đồng hồ), nên những phần còn lại của bữa ăn nhẹ vừa qua, kèm theo một dải thịt xông khói, đã được dọn lên để đãi ông; và vì Mr Jonas có một cuộc hẹn làm ăn ở con phố bên cạnh, hắn liền bước ra ngoài để kịp giờ, hứa sẽ quay lại trước khi Mr Pecksniff kịp dùng xong bữa.
– Và giờ đây, thưa ngài kính mến của tôi, – Mr Pecksniff nói với Anthony; – giờ khi chúng ta chỉ có hai người, xin hãy cho tôi biết tôi có thể làm gì cho ngài. Tôi nói là chỉ có hai người, bởi vì tôi tin rằng người bạn quý mến của chúng ta, ngài Chuffey, xét về mặt siêu hình học mà nói, chính là một—tôi có nên gọi là một kẻ ngốc không nhỉ? – Mr Pecksniff hỏi với nụ cười ngọt ngào nhất và cái đầu nghiêng hẳn sang một bên.
– Lão chẳng nghe thấy chúng ta, – Anthony đáp, – mà cũng chẳng nhìn thấy chúng ta đâu.
– Thế thì, – Mr Pecksniff nói, – tôi cả gan xin nói rằng, với sự thông cảm sâu sắc nhất dành cho những nỗi đau đớn của lão, và sự ngưỡng mộ lớn lao nhất đối với những phẩm chất tuyệt vời vừa làm rạng danh trí tuệ lẫn trái tim lão, lão chính là kẻ mà người ta hay gọi vui là một tên khờ. Vừa rồi ngài định nói gì phải không, ngài thân mến—?
– Tôi chẳng định đưa ra nhận xét nào sất, mà tôi thì biết gì đâu, – cụ già đáp.
– Còn tôi thì có đấy, – Mr Pecksniff nhẹ nhàng nói.
– Ồ! Ông có à? Thế nó là gì nào?
– Rằng chưa bao giờ, – Mr Pecksniff nói, sau khi đứng dậy đi kiểm tra xem cửa đã đóng chưa, rồi sắp xếp lại chiếc ghế của mình khi quay về sao cho không thể mở hé dù chỉ một chút mà ông không kịp thời nhận thức được hoàn cảnh; – rằng chưa bao giờ trong đời tôi lại vô cùng kinh ngạc như khi nhận được bức thư của ngài ngày hôm qua. Việc ngài ban cho tôi vinh dự muốn đến tham vấn tôi về bất kỳ vấn đề gì đã khiến tôi kinh ngạc; thế nhưng việc ngài muốn làm như vậy, thậm chí gạt cả ngài Jonas sang một bên, lại cho thấy một mức độ tin tưởng đối với người từng gây ra một tổn thương bằng lời nói cho ngài—chỉ là một tổn thương bằng lời nói thôi, mà ngài đã rất tha thiết muốn sửa chữa—điều đó đã làm tôi vô cùng thỏa lòng, vô cùng cảm động, vô cùng choáng ngợp.
Ông vốn dĩ là một kẻ ăn nói trôi chảy, nhưng đoạn phát biểu ngắn này được ông tuôn ra vô cùng trôi chảy; bởi vì ông đã tốn không ít công sức để soạn sẵn nó ở bên ngoài xe ngựa.
Mặc dù ông ngừng lại để chờ đợi một câu trả lời, và quả thực đã nói rằng mình có mặt ở đây theo thỉnh cầu của Anthony, cụ già vẫn ngồi trân trân nhìn ông trong sự im lặng tuyệt đối và với một khuôn mặt vô cảm hoàn toàn. Cụ cũng chẳng hề tỏ ra có chút mong muốn hay thôi thúc nào muốn tiếp tục cuộc trò chuyện, dẫu cho Mr Pecksniff cứ chốc chốc lại liếc về phía cửa, rút đồng hồ ra, và đưa ra vô số ám hiệu khác rằng thời gian của họ không còn nhiều, và Jonas, nếu giữ đúng lời hứa, sẽ sớm quay lại. Thế nhưng sự việc kỳ lạ nhất trong tất cả những cử chỉ kỳ lạ ấy chính là việc bất thình lình, trong chớp mắt, nhanh đến nỗi không thể lần theo dấu vết hay quan sát bất kỳ quá trình thay đổi nào, nét mặt cụ bỗng trở lại vẻ biểu cảm cũ, và cụ đập mạnh tay xuống bàn vang lên một tiếng động lớn như thể chẳng có khoảng thời gian nào trôi qua:
– Anh có chịu câm cái mồm lại và để tôi nói không hả?
Mr Pecksniff cúi đầu cung kính nhường nhịn; và thầm nghĩ trong lòng, ‘Tôi thừa biết tay lão đã thay đổi và nét chữ của lão xiêu vẹo rồi. Hôm qua tôi đã nói thế mà. Hừm! Lạy Chúa tôi!’
– Jonas đang có tình ý với con gái anh đấy, Pecksniff ạ, – cụ già cất giọng bình thường.
– Chúng ta đã nói về chuyện đó rồi, nếu ngài còn nhớ, thưa ngài, tại nhà trọ của bà Todgers, – vị kiến trúc sư lịch thiệp đáp.
– Anh không cần phải nói to thế đâu, – Anthony đáp lại. – Tôi chưa đến nỗi điếc đặc thế đâu.
Mr Pecksniff quả thực đã nâng cao giọng lên khá nhiều; không hẳn vì nghĩ rằng Anthony điếc, mà vì ông tin chắc rằng các giác quan của cụ đang ngày một lu mờ; thế nhưng sự cáu kỉnh nhanh chóng này đối với thái độ ân cần của ông đã khiến ông vô cùng bối rối, và chẳng biết phải xoay sở theo hướng nào, ông lại cúi đầu chào thêm một lần nữa, còn cung kính hơn cả lần trước.
– Tôi vừa nói, – cụ già lặp lại, – là Jonas đang có tình ý với con gái anh.
– Một cô gái duyên dáng đấy chứ, thưa ngài, – Mr Pecksniff lẩm bẩm, thấy cụ đang chờ đợi câu trả lời. – Một cô con gái đáng yêu, thưa ngài Chuzzlewit, dẫu cho chính tôi là kẻ nói ra điều đó, dẫu điều ấy nghe có vẻ không được khiêm tốn cho lắm.
– Anh thừa biết là không phải thế, – cụ già hét lên, rướn cái khuôn mặt nhăn nheo của mình ra phía trước ít nhất một thước và chồm hẳn người trên ghế để làm điều đó. – Anh nói dối! Sao nào, anh lại định giở thói đạo đức giả đấy phử?
– Thưa ngài kính mến, – Mr Pecksniff bắt đầu.
– Đừng có gọi tôi là ngài kính mến, – Anthony đáp lại, – và cũng đừng tự nhận mình là người kính mến. Nếu con gái anh đúng như những gì anh muốn tôi tin, thì nó sẽ chẳng hợp với Jonas đâu. Nhưng nếu nó đúng là con người thật của nó hiện giờ, thì tôi nghĩ nó lại hợp đấy. Nó có thể bị lừa dối trong chuyện vợ con. Con bé đó có thể ăn chơi lêu lổng, ngập ngụa trong nợ nần, và ném tiền qua cửa sổ tài sản của nó. Giờ thì khi tôi đã chết đi—
Khuôn mặt cụ biến dạng một cách khủng khiếp khi cất lên từ đó, khiến Mr Pecksniff thực sự đành phải quay mặt đi chỗ khác.
– —Biết được những chuyện làm ăn đó còn tồi tệ hơn là khi tôi còn sống; bởi vì việc bị hành hạ vì những của cải gom góp được mà ngay cả trong lúc tôi phải đau đớn gánh chịu để kiếm về, chúng lại bị ném thẳng vào những cống rãnh ngoài đường phố, thì quả là một sự cực hình không tài nào chịu nổi. Không, – cụ già khàn giọng nói, – ít ra hãy để của cải ấy được cứu vớt; hãy để có thứ gì đó được kiếm lấy và nắm giữ thật chặt, khi mà quá nhiều thứ đã bị mất đi rồi.
– Thưa ngài Chuzzlewit thân mến, – Pecksniff nói, – đó chỉ là những hoang tưởng không lành mạnh; hoàn toàn không cần thiết đâu ngài ạ, hoàn toàn vô cớ, tôi dám chắc là vậy. Sự thật là, thưa ngài thân mến, sức khỏe ngài đang không được tốt!
– Nhưng chưa chết đâu nhé! – Anthony thốt lên với tiếng gầm gừ giống như loài thú hoang. – Vẫn chưa đâu! Tôi vẫn còn sống thêm được nhiều năm nữa cơ mà. Nào, hãy nhìn nó kìa, – cụ chỉ tay về phía tên nhân viên yếu ớt của mình. – Thần Chết chẳng có quyền gì mà bỏ mặc nó đứng đó để rồi lại đến tước đoạt mạng sống của tôi!
Mr Pecksniff quá sợ hãi cụ già và hoàn toàn bối rối trước tình trạng hiện tại của cụ, đến nỗi ông chẳng còn chút minh mẫn nào để có thể vắt vẻo lấy một chút đạo lý từ kho tàng vĩ đại ẩn chứa trong lồng ngực mình. Thế là ông đành ấp úng thốt lên rằng chắc chắn xét theo lẽ công bằng và phép lịch sự thì đã đến số của ngài Chuffey phải từ trần; và từ tất cả những gì ông từng nghe về ngài Chuffey cùng chút ít vinh dự được trực tiếp quen biết vị quý ông đó, ông tin chắc trong thâm tâm rằng ngài ấy sẽ nhận ra sự thích đáng của việc tur trần càng sớm càng tốt.
– Lại đây! – Cụ già vừa nói vừa ra hiệu bảo ông tiến lại gần hơn. – Jonas sẽ là người thừa kế của tôi, Jonas sẽ giàu có, và là một món hời lớn cho anh đấy. Anh thừa biết điều đó. Jonas đang có tình ý với con gái anh.
– Tôi cũng biết điều đó nữa, – Mr Pecksniff thầm nghĩ, – bởi vì ngài đã nhắc đi nhắc lại nó đủ nhiều lần rồi còn gì.
– Nó có thể kiếm được nhiều tiền hơn số tiền có được từ con bé, – cụ già nói, – nhưng con bé sẽ giúp nó giữ gìn những gì chúng đang có. Nó không quá trẻ con hay bốc đồng, và xuất thân từ một dòng dõi bám riết lấy của cải và thực dụng. Nhưng anh đừng có giở trò khôn lỏi quá đà đấy. Nó chỉ giữ chân thằng bé bằng một sợi chỉ thôi; và nếu anh kéo quá căng (tính nợn của nó tôi lạ gì) thì sợi chỉ ấy sẽ đứt phựt đấy. Hãy trói buộc nó khi nó đang có tâm trạng ấy đi, Pecksniff ạ; hãy trói buộc nó vào. Anh thâm hiểm quá đấy. Cứ theo cái cách dẫn dụ nó của anh, anh sẽ bỏ lại nó ở đằng sau hàng dặm cho mà xem. Hừ, cái đồ dẻo mỏ nhà anh, chẳng lẽ tôi lại không có mắt để nhìn thấy anh đã câu dẫn nó ngay từ đầu thế nào sao?
– Giờ thì tôi tự hỏi, – Mr Pecksniff thầm nghĩ, vừa nhìn cụ với vẻ mặt đăm chiêu, – không biết đây đã phải là tất cả những gì lão định nói hay chưa?
Cụ già Anthony xoa xoa hai tay và lầm bầm một mình; lại than vãn rằng trời lạnh; kéo chiếc ghế của mình ra trước lò sưởi; và ngồi quay lưng về phía Mr Pecksniff, với chiếc cằm gục xuống ngực, chỉ một phút sau đã hoàn toàn thờ ơ hoặc quên béng mất sự hiện diện của ông.
Dẫu cho cuộc gặp gỡ ngắn ngủi này có kỳ quặc và không thỏa mãn đến thế nào chăng nữa, nó cũng đã cung cấp cho Mr Pecksniff một gợi ý mà, giả sử không có thêm điều gì được tiết lộ đi chăng nữa, cũng đã đủ bõ công cho cả chuyến đi lên thành phố rồi trở về nhà. Bởi vì vị quý ông tốt bụng này chưa từng bao giờ (do thiếu cơ hội) thấu tận đáy lòng bản chất của Mr Jonas; và bất kỳ công thức nào để tóm được một cậu con rể như thế (huống hồ lại là một công thức được viết ra từ chính cuốn sổ tay của bố hắn) thì quả thực rất đáng giá. Để không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào nhằm tận dụng tốt thời cơ này bằng việc để cho Anthony ngủ gật trước khi kịp nói hết những gì cần nói, Mr Pecksniff, trong việc xử lý đống đồ ăn thức uống trên bàn, một công việc mà giờ đây ông thực hiện một cách đầy nghiêm túc, đã viện đến rất nhiều mưu mẹo khéo léo để thu hút sự chú ý của cụ; chẳng hạn như húng hắng ho, hắt hơi, khua loảng xoảng mấy chiếc tách trà, mài dao, làm rơi ổ bánh mì, vân vân và vân vân. Thế nhưng tất cả đều vô ích, bởi Mr Jonas đã quay về, và Anthony thì chẳng nói thêm lời nào nữa.
– Ơ hay! Bố tôi lại ngủ gật rồi à? – Hắn vừa treo mũ lên vừa liếc nhìn cụ rồi kêu lên. – À! Lại còn ngáy nữa chứ. Nghe mà xem!
– Cụ ngáy to lắm đấy, ngài Jonas ạ, – Mr Pecksniff nói.
– Ngáy to à? – Jonas lặp lại. – Vâng; cứ để mặc cụ khoản đấy đi. Lúc nào cụ chẳng ngáy vang trời được.
– Ngài có biết không, ngài Jonas, – Pecksniff nói, – rằng tôi nghĩ bố ngài đang—xin đừng để tôi làm ngài hoảng sợ nhé—đang suy sụp đấy?
– Ồ, thế cơ à? – Jonas đáp lại, kèm theo cái lắc đầu thể hiện sự quan sát đầy hiếu thảo một cách sát sao của hắn. – Khỉ thật, ông chẳng biết lão dai sức thế nào đâu. Lão chưa đi đến hồi kết được đâu.
– Tôi có cảm giác như cụ đã thay đổi, cả về diện mạo lẫn phong thái, – Mr Pecksniff nói.
– Thế thì ông chẳng biết tí gì về lão cả rồi, – Jonas vừa đáp vừa ngồi xuống với vẻ mặt sầu muộn. – Chưa bao giờ lão khỏe mạnh như bây giờ đâu. Mọi người ở nhà thế nào rồi? Charity thế nào rồi ông?
– Phơi phới, ngài Jonas ạ, phơi phới.
– Thế còn cô kia; cô ấy thế nào rồi?
– Một kẻ hay thay đổi và thích bông đùa! – Mr Pecksniff trìu mến trầm ngâm nói. – Nó khỏe, nó khỏe chứ. Lang thang từ phòng khách sang phòng ngủ, ngài Jonas ạ, tựa như một chú ong, lướt qua từ cọc này sang cột nọ giống như con bướm; nhúng chiếc mỏ non vào ly rượu nho lý chua của chúng ta, hệt như chú chim ruồi! À, giá mà nó bớt tưng tửng đi một chút; và giá mà nó có được những phẩm chất đáng quý như Cherry, người bạn trẻ của tôi!
– Con bé đấy tưng tửng đến thế cơ à? – Jonas hỏi.
– Thôi nào, thôi nào! – Mr Pecksniff đầy cảm xúc nói; – tôi không nỡ ngặt nghèo với con bé đâu. Đứng cạnh cô chị Cherry, nó mới ra nông nỗi ấy. Một tiếng động kỳ lạ thật đấy, ngài Jonas ạ!
– Chắc cái đồng hồ có vấn đề gì rồi, – Jonas vừa nói vừa liếc về phía nó. – Thế hóa ra cô kia không phải là người ngài cưng chiều nhất à?
Vị phụ thân đầy trìu mến đang toan đáp lời, và đã kịp nặn ra trên khuôn mặt một vẻ biểu cảm vô cùng nhạy cảm, thì âm thanh mà ông vừa chú ý lại vang lên lần nữa.
– Thật tình mà nói, ngài Jonas, đó là một chiếc đồng hồ vô cùng kỳ lạ đấy, – Pecksniff nhận xét.
Mọi chuyện đã đúng là như vậy, nếu như nó phát ra cái âm thanh khiến họ giật mình; thế nhưng một loại đồng hồ thời gian khác đang chạy băng băng đến hồi kết, và âm thanh ấy phát ra từ đó. Một tiếng thét từ Chuffey, trở nên lớn hơn và đáng sợ gấp hàng trăm lần bởi những thói quen lặng lẽ thường ngày của lão, đã làm vang động cả ngôi nhà từ mái xuống tận hầm; và khi ngoảnh lại, họ nhìn thấy Anthony Chuzzlewit đang nằm sõng soài trên sàn nhà, với lão nhân viên đang quỳ gối ngay bên cạnh.
Cụ đã ngã từ trên ghế xuống trong một cơn đột quỵ, và nằm đó, đang vật lộn trong từng hơi thở hổn hển, với từng mạch máu và gân cốt héo khô đều nổi cộm lên ở vị trí của chúng, tựa hồ như chúng đang quyết tâm làm chứng cho tuổi tác của cụ, và đang nghiêm túc khẩn nài Tự nhiên hãy chống lại sự hồi phục của cụ. Thật là kinh hãi khi chứng kiến nguyên lý sự sống, bị giam hãm trong thể xác héo úa ấy, đã chiến đấu dữ dội như một con quỷ mạnh mẽ, điên cuồng muốn được giải thoát, và xé toạc cái nhà tù cổ xưa của nó. Một thanh niên đang độ sung sức nhất, vật lộn với sức mạnh tuyệt vọng đến thế, có lẽ đã là một cảnh tượng ảm đạm; thế nhưng một thể xác già nua, già nua, teo tóp, được phú cho sức mạnh siêu tự nhiên, và phủ nhận hoàn toàn vẻ ngoài yếu ớt của mình trong từng cử động của mọi chân tay và khớp xương, quả thực là một cảnh tượng vô cùng gớm ghiếc.
Họ vực cụ dậy và vội vã đi mời bác sĩ đến, người đã trích huyết cho bệnh nhân và áp dụng một số biện pháp chữa trị; nhưng những cơn co giật kéo dài đến mức đã qua nửa đêm họ mới đưa được cụ – giờ đây đã yên tĩnh nhưng hoàn toàn bất tỉnh và kiệt sức – lên giường.
– Đừng đi nhé, – Jonas vừa áp đôi môi tái nhợt vào tai Mr Pecksniff vừa thì thầm qua chiếc giường bệnh. – Thật là may mắn vì ông đã có mặt khi cụ đổ bệnh. Lỡ có kẻ nào lại nói đó là do tôi làm thì sao.
– Do anh làm cơ á! – Mr Pecksniff kêu lên.
– Biết đâu họ lại chẳng nói thế, – hắn đáp, vừa lau những giọt mồ hôi trên khuôn mặt trắng bệch của mình. – Người ta hay đồn đại những chuyện quái đản lắm. Trông cụ bây giờ thế nào rồi?
Mr Pecksniff lắc đầu.
– Trước kia tôi hay đùa cợt thôi, ông biết đấy, – Jonas nói: – chứ tôi—tôi chưa bao giờ mong cụ chết cả. Ông có nghĩ cụ nặng lắm không?
– Bác sĩ bảo là nặng đấy. Anh cũng nghe rồi mà, – đó là câu trả lời của Mr Pecksniff.
– À! Nhưng nhỡ lão nói thế để moi thêm tiền của chúng ta trong trường hợp cụ khỏi bệnh thì sao, – Jonas nói. – Ông không được đi đâu đấy, Pecksniff. Mọi chuyện đã nông nỗi này rồi, có sống chết gì tôi cũng không đời nào chịu thiếu nhân chứng với giá một ngàn bảng đâu.
Chuffey không nói một lời nào, và cũng chẳng nghe thấy một lời nào. Lão đã tự kéo một chiếc ghế ngồi ngay bên cạnh giường bệnh, và cứ thế ngồi lì ở đó, bất động; chỉ có điều thỉnh thoảng lão lại cúi đầu xuống chiếc gối và có vẻ như đang lắng nghe. Lão chẳng hề thay đổi điều đó suốt đêm. Dù có lần trong đêm tối mịt mờ ấy, Mr Pecksniff, sau khi thiu thiu ngủ, chợt bừng tỉnh với một ấn tượng mơ hồ rằng mình đã nghe thấy lão đang cầu nguyện, và một cách kỳ lạ lại hòa lẫn những con số – không phải của ngôn ngữ, mà là của toán học – vào trong những lời cầu nguyện đứt quãng của lão.
Jonas cũng ngồi đó suốt cả đêm; không phải ở chỗ mà Anthony có thể nhìn thấy hắn, giả sử cụ đã tỉnh lại, mà là nấp ở phía sau cụ, và chỉ đọc hiểu tình hình qua đôi mắt của Mr Pecksniff mà thôi. Hắn ta, kẻ phất lên nhờ thời vận với sự thô lỗ, kẻ đã thống trị ngôi nhà này bấy lâu nay – cái tên tiểu nhân hèn nhát đó, kẻ vốn sợ chẳng dám cựa quậy và run lẩy bẩy đến mức ngay cả cái bóng của hắn trên tường cũng phải chao đảo! Lúc ấy là ban ngày, trời sáng bừng và náo nhiệt khi họ giao lại việc canh chừng cho lão nhân viên cũ rồi đi xuống ăn sáng. Người ta hối hả ngược xuôi trên đường phố; cửa sổ và cửa ra vào đều được mở tung; bọn trộm cắp và kẻ ăn mày lại tề tựu ở những góc quen thuộc; thợ thuyền hối hả làm việc; dân buôn bày biện cửa hàng; đám sai nha và cảnh sát đang rình rập; mọi sinh linh đều chật vật đấu tranh theo cách riêng của mình để sinh tồn, chẳng kém gì một cụ già ốm yếu đang chắt chiu từng hạt cát trong chiếc đồng hồ cát đang cạn kiệt nhanh chóng của mình, say sưa ngấu nghiến cứ như thể đó là cả một giang sơn.
– Nếu có chuyện gì xảy ra, Pecksniff, – Jonas nói, – ông phải hứa với tôi là sẽ ở lại đây cho đến khi mọi chuyện kết thúc đấy nhé. Ông phải chứng kiến cho thấy tôi làm mọi việc đều đúng đắn.
– Tôi biết là ngài Jonas sẽ làm những điều đúng đắn mà, – Pecksniff nói.
– Vâng, vâng, nhưng tôi không muốn người ta hoài nghi. Sẽ chẳng ai có quyền được thốt ra dù chỉ nửa lời chê trách tôi đâu, – hắn đáp lại. – Tôi lạ gì thói đời bàn tán. Cứ làm như lão chẳng hề già nua, hay như thể tôi nắm giữ bí quyết giúp lão sống mãi không bằng!
Mr Pecksniff hứa rằng ông sẽ ở lại, nếu như hoàn cảnh khiến cho việc đó trở nên cần thiết theo quan điểm của người bạn đáng kính; họ đang lặng lẽ kết thúc bữa ăn thì bỗng nhiên một bóng ma hiện ra trước mắt họ, một hình hài kỳ dị đến mức Jonas phải thét lên kinh hãi và cả hai đều lùi lại trong sự hoảng hốt.
Cụ già Anthony, mặc bộ quần áo thường ngày, đang đứng trong phòng – ngay bên cạnh chiếc bàn. Cụ tựa người lên vai của người bạn đơn độc duy nhất của mình; và trên khuôn mặt tái nhợt, trên đôi bàn tay chai sạn, trong ánh mắt đờ đẫn, và được khắc họa bởi một ngón tay vĩnh cửu ngay trên những giọt mồ hôi đọng trên vương miện trán cụ, chỉ có duy nhất một từ – Cái Chết.
Cụ cất tiếng nói với họ – cũng bằng chất giọng quen thuộc của chính mình, nhưng đã trở nên sắc lẹm và vang lên trỗng rỗng, hệt như khuôn mặt của một người chết. Cụ định nói gì, chỉ có Chúa mới biết. Cụ có vẻ như đang thốt ra những lời lẽ, nhưng đó lại là thứ ngôn ngữ chưa từng có con người nào trên đời được nghe thấy. Và đây chính là điều đáng sợ nhất trong tất cả, khi chứng kiến cụ đứng đó, lải nhải bằng một thứ tiếng nói không thuộc về cõi trần gian.
– Bây giờ cụ đỡ hơn rồi, – Chuffey nói. – Khỏe hơn rồi đấy. Cứ để cụ ngồi trên chiếc ghế bành cũ của cụ, rồi cụ sẽ khỏe lại thôi. Tôi đã dặn cụ là đừng bận tâm cơ mà. Hôm qua tôi đã nói thế rồi đấy thôi.
Họ đặt cụ lên chiếc ghế bành và đẩy nó lại gần cửa sổ; rồi vung cánh cửa mở toang ra, phơi bày cụ trước luồng gió mai lồng lộng. Thế nhưng tất cả bầu không khí có trên đời, hay tất cả những cơn gió từng thổi qua giữa Trời và Đất, cũng chẳng thể nào mang lại sức sống mới cho cụ được nữa.
Giờ đây, có dìm cụ ngập sâu đến tận cổ trong những đồng tiền vàng đi chăng nữa, thì những ngón tay nặng trịch của cụ cũng chẳng thể khép lại nổi dù chỉ một đồng!
