Bức thư sau khi được niêm phong, đóng dấu và hoàn tất các thủ tục, đã được trao tận tay Mark Tapley để lên đường chuyển phát ngay nếu có thể. Chàng quản gia trẻ tuổi hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc đến mức ngay trong đêm hôm ấy, đúng lúc quán trọ đang đóng cửa, anh đã mang về tin vui rằng mình đã gửi bức thư lên tận phòng cho tiểu thư, kèm theo một bản thảo nhỏ do chính anh viết vời, hàm ý nài xin được tiếp tục phục vụ ông Chuzzlewit; và chính tiểu thư đã vội vã chạy xuống, nét mặt đầy xúc động, dặn dò anh rằng nàng sẽ gặp vị nam nhân ấy lúc tám giờ sáng mai tại Công viên St. James. Chủ mới và tớ mới liền thống nhất rằng Mark sẽ đứng đợi gần khách sạn từ sớm để hộ tống tiểu thư đến nơi hẹn; và khi đôi bên chào tạm biệt nhau trong đêm với sự thỏa thuận đó, Martin lại cầm bút lên, để rồi trước khi đi ngủ, chàng viết thêm một bức thư nữa mà lát nữa thôi người đọc sẽ rõ.
Chàng thức dậy trước cả khi trời hửng sáng, bước vào công viên cùng với buổi sáng mang bộ dạng ảm đạm nhất trong số ba trăm sáu mươi lăm chiếc áo choàng của tủ quần áo năm tháng. Trời lạnh buốt, ẩm ướt, tối tăm và ê chề; những đám mây lầy lội chẳng khác nào mặt đất; và tầm nhìn ngắn ngủi của mọi con đường góc phố đều bị màn sương mù chặn lại tựa như một tấm màn dơ bẩn.
– Quả là thời tiết đẹp đẽ làm sao để lang thang ngược xuôi ở chốn này y như một tên trộm! – Martin cay đắng lẩm bẩm một mình. – Quả là thời tiết tuyệt vời cho một buổi hẹn hò của đôi uyên ương ngoài trời và giữa chốn công cộng! Ta chắc phải mau chóng dời chân sang xứ khác thôi, bởi ta đã rơi vào hoàn cảnh bi đát quá đỗi ở chốn này rồi!
Chàng có lẽ đã tiếp tục chìm đắm trong suy nghĩ rằng trong tất cả các buổi sáng trong năm, đây chẳng phải là thời điểm thích hợp chút nào để một tiểu thư phải cất bước ra vì một lý do như thế. Nhưng dòng suy nghĩ ấy, nếu quả thực hướng về phía đó, đã bị cắt ngang khi nàng xuất hiện từ khoảng cách không xa, khiến chàng vội vã bước lên đón. Cùng lúc đó, vị cận vệ của chàng là Mr Tapley khôn ngoan lùi lại phía sau, chăm chú ngắm nhìn làn sương mù lững lờ bên trên với vẻ đầy hứng thú.
– Martin dấu yêu của em, – Mary lên tiếng.
– Mary dấu yêu của anh, – Martin đáp lời; và những kẻ đang yêu vốn mang một bản tính kỳ lạ làm sao, khi ấy họ chẳng nói gì thêm ngoài những lời đó, dẫu cho Martin đã nắm lấy cánh tay nàng, cả bàn tay nàng nữa, và họ cùng nhau dạo bước chục bòng trên lối đi nhỏ ít bị người đời soi mói nhất.
– Nếu anh có chút thay đổi nào, tình yêu của anh, kể từ lúc chúng ta chia tay, – Martin cuối cùng cất lời, ánh nhìn đong đầy vẻ kiêu hãnh và hân hoan, – thì đó chỉ là việc em ngày càng trở nên xinh đẹp hơn mà thôi!
Nếu nàng cũng chỉ là một thiếu nữ tầm thường vì yêu mà mòn mỏi, hẳn nàng đã chối phắt đi bằng cái vẻ đáng yêu nhất mực; hẳn nàng đã bảo rằng nàng biết mình trông thảm hại làm sao; rằng nàng đã héo mòn vì lệ sầu và lo lắng; rằng nàng đang lụi tàn dần để sớm bước vào mồ; rằng nỗi đau đớn trong tâm hồn nàng là không sao kể xiết; hoặc bằng nước mắt, bằng lời nói, hay sự pha trộn của cả hai, nàng sẽ trút vào tai chàng những thông tin đại loại như thế để dằn vặt chàng cho đến tận cùng khốn khổ. Nhưng nàng đã được tôi luyện trong một cái tôi vững chãi hơn phần lớn những thiếu nữ khác; tâm hồn nàng đã được củng cố bởi bàn tay của sự nhẫn nhục và nghịch cảnh; bước ra từ những thử thách thuở thiếu thời với một sự kiên định, lòng vị tha, sự nhiệt thành và tận tụy; mang trong mình – dẫu cho kết cục sau này có mang lại hạnh phúc cho chính nàng hay cho chàng hay không, thì điều đó ngoài lề mục đích câu chuyện lúc này – một chút phẩm chất cao quý của những trái tim đôn hậu thường chỉ nảy nở qua những năm tháng đau thương và tranh đấu, hoặc đôi khi chỉ qua những bài học của chúng. Không hề bị chiều chuộng hay hư hỏng trong những niềm vui hay nỗi buồn; với một tình cảm chân thành, trọn vẹn và sâu sắc dành cho bóng hình tình yêu thuở đầu đời; nàng nhìn nhận chàng như một kẻ vì mình mà phải tha hương cầu thực, bị tước đoạt gia sản và mái ấm, và nàng chẳng hề có ý định dâng hiến tình yêu ấy bằng những lời nào khác ngoài sự phấn chấn và cổ vũ, ngập tràn hy vọng lớn lao cùng lòng tin tưởng biết ơn, cũng như nàng chưa từng nghĩ đến việc làm vấy bẩn nó dẫu chỉ bằng một suy nghĩ hay hành động nhỏ nhặt nhất trước bất kỳ cám dỗ thấp hèn nào mà thế gian có thể bày ra.
– Nơi anh có sự thay đổi nào thế, hỡi Martin, – nàng đáp lại; – bởi điều đó mới là thứ gần gũi nhất với em. Trông anh có vẻ lo âu và đăm chiêu hơn trước nhiều.
– À, nói về chuyện đó, tình yêu của anh ạ, – Martin nói vừa vòng tay ôm lấy vòng eo nàng, ngoảnh đầu nhìn quanh để chắc chắn không có ai đứng gần, rồi lại bắt gặp Mr Tapley đang đăm đăm nhìn màn sương mù hơn bao giờ hết; – sẽ là lạ lùng nếu anh không như thế; bởi cuộc đời anh – nhất là trong thời gian gần đây – quả thực vô cùng gian khó.
– Em biết điều đó chắc chắn là thế. Nào có khi nào em quên nghĩ về nó và về anh đâu?
– Mong là không thường xuyên như vậy, – Martin nói. – Chắc chắn là không rồi. Anh có một chút quyền để mong đợi điều đó chứ, hỡi Mary; bởi anh đã phải chịu đựng biết bao phiền muộn và thiếu thốn, và lẽ tự nhiên là anh trông đợi sự đền đáp xứng đáng, em biết đấy.
– Một sự đền đáp vô cùng, vô cùng nghèo nàn, – nàng đáp với một nụ cười nhạt nhòa. – Nhưng anh đã có nó, và sẽ luôn luôn có nó. Anh đã trả một cái giá đắt cho một trái tim nghèo nàn, hỡi Martin; nhưng dẫu sao đó cũng là trái tim của riêng anh, và là một trái tim chung thủy.
– Dĩ nhiên là anh hoàn toàn chắc chắn về điều đó rồi, – Martin nói, – nếu không thì anh đã chẳng đặt mình vào hoàn cảnh hiện tại. Và đừng có gọi đó là một trái tim nghèo nàn, hỡi Mary, vì anh phải gọi nó là một trái tim giàu có. Giờ đây, anh chuẩn bị thổ lộ với em một dự định, người anh yêu ạ, thoạt đầu nghe sẽ khiến em giật mình, nhưng nó được thực hiện vì lợi ích của chính em. Anh chuẩn bị đi đây, – chàng nói thêm chậm rãi, đắm chìm trong đôi mắt đen láy rực rỡ đầy vẻ kinh ngạc của nàng, – sang nước ngoài.
– Sang nước ngoài ư, Martin!
– Chỉ đến Mỹ thôi. Xem kìa. Em rũượi hẳn đi ngay được!
– Nếu em có thế, hoặc, em hy vọng mình có thể nói là nếu em đã thế, – nàng đáp, ngẩng đầu lên sau một thoáng im lặng và nhìn thẳng vào khuôn mặt chàng lần nữa, – thì đó là vì đau lòng khi nghĩ đến những gì anh quyết định gánh chịu vì em. Em không dám ngăn cản anh đâu, Martin; nhưng đó là một chặng đường dài, rất dài; có cả một đại dương rộng lớn phải vượt qua; bệnh tật và túng quẫn vốn là những tai họa bi thảm ở bất cứ đâu, nhưng tại một xứ sở xa lạ thì lại là điều khủng khiếp biết bao để chịu đựng. Anh đã nghĩ đến tất cả những điều này chưa?
– Đã nghĩ đến chứ! – Martin kêu lên, vì tình yêu sâu đậm – và chàng rất mực yêu thương nàng – mà chẳng hề bớt đi chút nào sự bồng bột quen thuộc của mình. – Anh phải làm sao đây? Em nói nghe hay thật đấy, “anh đã nghĩ đến chưa” hả em; nhưng lẽ ra trong cùng một nhịp thở, em phải hỏi anh rằng anh đã nghĩ đến cảnh chết đói ở quê nhà chưa; anh đã nghĩ đến việc đi làm phu khuân vác để kiếm sống chưa; anh đã nghĩ đến việc đứng dắt ngựa ngoài đường để kiếm mẩu bánh mì qua ngày chưa? Nào, nào, – chàng nói thêm bằng giọng dịu dàng hơn, – đừng cúi gằm mặt xuống như thế, người anh yêu, vì anh rất cần sự khích lệ mà chỉ có gương mặt ngọt ngào của em mới có thể mang lại. Nào, thế mới ngoan chứ! Giờ thì em lại can đảm lên rồi.
– Em đang cố gắng đây, – nàng đáp, mỉm cười qua làn nước mắt.
– Cố gắng để trở thành bất cứ điều gì tốt đẹp, và thực sự trở thành điều đó, đối với em cũng là một. Nào phải anh không biết điều ấy từ lâu rồi sao? – Martin vui vẻ kêu lên. – Thế chứ! Thật tuyệt vời! Giờ thì anh có thể kể cho em nghe mọi kế hoạch của mình một cách vui vẻ cứ như thể em đã là người vợ nhỏ của anh rồi vậy, Mary.
Nàng nép sát hơn vào tay chàng, ngước mặt lên và giục chàng hãy nói tiếp.
– Em thấy đấy, – Martin vừa nói vừa đùa nghịch với bàn tay nhỏ nhắn đang đặt trên cổ tay mình, – những nỗ lực tự thân vận động của anh ở quê nhà đều đã bị cản trở và bóp chết từ trong trứng nước. Anh sẽ không nói là do ai đâu, hỡi Mary, bởi điều đó chỉ mang lại nỗi đau cho cả đôi ta. Nhưng sự thực là vậy. Dạo gần đây em có nghe hắn nhắc đến người họ hàng nào của anh hoặc của hắn, tên là Pecksniff không? Chỉ nói cho anh biết điều anh hỏi thôi, không cần gì hơn.
– Em nghe nói, đến ngạc nhiên là, ông ta là một người đàn ông tốt hơn người ta vẫn tưởng.
– Anh cũng nghĩ thế, – Martin cắt ngang.
– Và rằng có khả năng chúng ta sẽ có dịp làm quen với ông ta, nếu không muốn nói là ghé thăm, sống chung với ông ta và – em nghĩ thế – cả các cô con gái của ông ấy nữa. Ông ấy có con gái phải không anh, tình yêu của em?
– Một cặp liền đấy, – Martin đáp. – Một cặp quý giá thật! Những viên ngọc sáng ngời nước đầu!
– À! Anh đang đùa đấy à!
– Có một kiểu đùa giỡn lại rất đỗi nghiêm túc, và bao hàm cả sự chán ghét cay đắng nữa, – Martin nói. – Anh đùa về lão Pecksniff (người mà anh từng sống cùng với tư cách trợ lý, và từ tay lão anh đã nhận biết bao lăng mục cùng tổn thương) chính theo cái giọng điệu ấy. Dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, hay dẫu em có bị kéo vào mối liên hệ gần gũi thế nào với gia đình này đi chăng nữa, hãy luôn ghi nhớ điều đó, hỡi Mary; và dẫu bề ngoài có vẻ mâu thuẫn thế nào đi nữa, đừng bao giờ quên đi sự thật đinh ninh này – Pecksniff là một tên đểu cáng.
– Thật ư!
– Trong suy nghĩ, trong hành động, và trong mọi thứ khác. Một tên đểu cáng từ chỏm tóc trên đầu cho đến nguyên tử tận cùng ở gót chân. Về các cô con gái của lão, anh chỉ xin nói rằng theo những gì anh biết và tin tưởng, các cô nàng đều là những đứa con hiếu thảo và sao y bản chính từ người cha của chúng. Đây là chuyện lạc đề, nhưng dẫu sao nó cũng đưa anh đến điều mà anh định nói.
Chàng dừng lại để nhìn sâu vào đôi mắt nàng lần nữa, và sau một cái liếc nhanh qua vai thấy chẳng có ai quanh đó và Mark vẫn đang đắm chìm trong sương mù, chàng không chỉ ngắm nhìn đôi môi nàng mà còn nhân cơ hội ấy đặt lên đó một nụ hôn.
– Giờ thì anh sắp sang Mỹ, với những triển vọng rất lớn là sẽ làm ăn khấm khá và sớm ngày trở lại quê hương; có thể là để đón em sang đó sống vài năm, nhưng dù thế nào đi nữa cũng là để rước em về làm vợ; điều mà sau ngần ấy thử thách, anh sẽ thực hiện mà chẳng chút sợ hãi việc em vẫn còn thấy đó là bổn phận phải gắn bó với kẻ không cho phép anh được sống yên thân (bởi đó là sự thật) ngay trên mảnh đất quê hương mình nếu hắn có thể ngăn cản. Anh sẽ vắng mặt bao lâu thì đương nhiên là chưa thể nói trước; nhưng sẽ không lâu lắm đâu. Hãy tin tưởng ở anh điều đó.
– Trong lúc này đây, Martin dấu yêu...
– Đó chính là điều anh đang định nói tới đây. Trong lúc này, em sẽ liên tục nhận được tin tức về mọi việc làm của anh. Cứ theo cách này.
Chàng dừng lại để lấy từ trong túi bức thư đã viết từ đêm hôm trước, rồi tiếp lời:
– Làm thuê cho gã này, và sống trong nhà gã này (gã này ý anh là lão Pecksniff đấy nhé), có một nhân vật tên là Pinch. Đừng quên nhé; một kẻ khốn khổ, kỳ quặc, khờ khạo và lập dị, hỡi Mary; nhưng hoàn toàn thành thật và chân tình; vô cùng nhiệt huyết; và dành cho anh một sự quý mến chân thành. Mà anh định sẽ đền đáp vào một ngày nào đó bằng cách giúp hắn dựng vợ gả chồng hay tạo dựng cơ nghiệp bằng cách này hay cách khác.
– Vẫn cái bản tính tốt bụng xưa nay của anh, Martin!
– Ồ! – Martin nói, – điều đó có đáng gì đâu em. Hắn rất biết ơn và luôn ao ước được giúp đỡ anh; và những gì anh nhận lại còn nhiều hơn thế. Lại có một đêm nọ anh đã kể cho lão Pinch này nghe câu chuyện đời mình, kể hết mọi chuyện về bản thân anh và về em; và em biết không, hắn tỏ ra vô cùng hứng thú đấy, bởi vì hắn biết em! Nào, em có thể tỏ ra ngạc nhiên – và càng ngạc nhiên lâu càng tốt vì trông em rất hợp với biểu cảm đó – nhưng em đã từng nghe hắn chơi đàn organ trong nhà thờ ở ngôi làng ấy trước đây rồi; và hắn từng nhìn thấy em đứng nghe tiếng âm thanh ấy; chính hắn cũng nhận được nguồn cảm hứng từ em đấy!
– Hóa ra anh ấy là người đánh đàn organ ư? – Mary kêu lên. – Em thành thật cảm ơn anh ấy từ tận đáy lòng!
– Đúng vậy, – Martin nói, – và vẫn đang làm thế, mà chẳng nhận lại được đồng nào. Chưa từng có một gã khờ nào như thế! Hệt như một đứa trẻ! Nhưng quả thực là một sinh linh rất tử tế, anh đảm bảo với em đấy.
– Em tin chắc điều đó, – nàng nói với vẻ đầy nghiêm túc. – Anh ấy nhất định là người như vậy!
– Ồ vâng, không còn nghi ngờ gì nữa, – Martin đáp bằng giọng điệu dửng dưng quen thuộc của mình. – Hắn đúng là như thế. Thế này nhé! Anh đã nảy ra ý định này – nhưng từ từ đã. Nếu anh đọc cho em nghe những gì anh đã viết và định gửi cho hắn qua đường bưu điện tối nay, em sẽ hiểu ngay thôi. “Tom Pinch dấu yêu của tôi.” Nghe có vẻ hơi suồng sã nhỉ, – Martin chợt nhớ ra rằng mình từng kiêu kỳ thế nào trong lần gặp gỡ trước, – nhưng anh gọi hắn là Tom Pinch dấu yêu bởi vì hắn thích thế và điều đó làm hắn vui lòng.
– Rất đúng đắn và rất tử tế, – Mary nói.
– Chính xác là thế! – Martin kêu lên. – Thật tốt biết bao khi được tử tế bất cứ lúc nào có thể; và như anh đã nói, hắn quả thực là một người tuyệt vời. “Tom Pinch dấu yêu của tôi – Tôi gửi thư này kèm trong phong bì gửi cho Mrs Lupin tại quán trọ Blue Dragon, và đã khẩn khoản nhờ bà ấy trong một bức thư ngắn trao tận tay anh mà không nói gì với ai ở bên ngoài; đồng thời cũng làm như vậy với tất cả những bức thư sau này mà bà ấy có thể nhận được từ tôi. Lý do tôi làm thế sẽ hiển hiện rõ ngay trước mắt anh thôi” – mà nhỡ đâu nó lại chẳng hiển hiện ngay được ấy chứ, – Martin ngập ngừng dừng lại, – bởi vì trí tuệ hắn chậm chạp lắm, tội nghiệp gã; nhưng rồi dần dần hắn cũng sẽ ngộ ra thôi. Lý do của tôi đơn giản là vì tôi không muốn những bức thư của mình bị kẻ khác đọc được; và đặc biệt là không muốn rơi vào tay gã đểu cáng mà hắn cứ tưởng là thánh sống.
– Lại là lão Pecksniff à? – Mary hỏi.
– Chính là hắn, – Martin đáp, – sẽ hiển hiện rõ ngay trước mắt anh thôi. Tôi đã hoàn tất mọi sắp xếp để lên đường sang Mỹ; và em sẽ ngạc nhiên khi nghe tin đi cùng với tôi sẽ là Mark Tapley, kẻ mà tôi tình cờ chạm mặt một cách kỳ lạ ở Luân Đôn, và cứ khăng khăng xin được nương náu dưới sự bảo bọc của tôi” – ý anh là, em yêu ạ, – Martin lại ngắt lời, – đương nhiên là người bạn đang đứng đằng sau chúng ta rồi.
Nàng vô cùng vui mừng khi nghe điều đó, liền dành cho Mark một ánh nhìn thân thiện; lập tức anh rời mắt khỏi làn sương mù để đón nhận nó với sự thỏa mãn vô biên. Nàng cũng cất tiếng khen ngay trước mặt anh rằng anh là một tâm hồn lương thiện và vui vẻ, và nàng tin chắc anh sẽ là một người trung thành; những lời tán dương mà Mr Tapley thề độc trong lòng rằng sẽ dùng tính mạng để xứng đáng với chúng từ cái miệng xinh đẹp ấy.
– “Này Pinch thân mến,” – Martin tiếp tục đọc dở bức thư; – “tôi chuẩn bị trao trọn niềm tin lớn lao vào anh, bởi tôi biết rằng mình có thể làm điều ấy với sự tín nhiệm tuyệt đối vào danh dự và lòng kín đáo của anh, và hiện tại tôi cũng chẳng còn ai khác để mà tin tưởng nữa.”
– Em không nghĩ là mình nên viết câu đó đâu, Martin.
– Không nên à? Thôi được! Anh sẽ xóa nó đi. Dù rằng nó hoàn toàn là sự thật.
– Nhưng có lẽ trông nó sẽ hơi thiếu nhã nhặn.
– Ồ, anh chẳng bận tâm về Pinch đâu, – Martin nói. – Chẳng cần phải khách khí gì với hắn cả. Dù sao thì anh cũng sẽ xóa nó đi theo ý em, và chấm câu ngay chỗ “lòng kín đáo”. Được rồi! “Tôi sẽ không chỉ” – đoạn này lại là thư đây em nhé.
– Em hiểu rồi.
– “Tôi sẽ không chỉ gửi gắm những bức thư của mình cho vị tiểu thư mà tôi từng kể với anh, nhờ anh giữ hộ và chuyển đi theo yêu cầu của nàng, mà tôi còn tha thiết phó thác nàng – chính vị tiểu thư ấy – vào sự chăm sóc và quan tâm của anh, trong trường hợp hai người gặp nhau lúc tôi vắng nhà. Tôi có lý do để tin rằng khả năng hai người chạm trán nhau – có lẽ là rất thường xuyên – giờ đây không còn xa vời hay ít ỏi nữa; và dẫu trong hoàn cảnh của chúng ta, anh có thể làm rất ít để xoa dịu nỗi bất an của nàng, nhưng tôi hoàn toàn tin tưởng anh sẽ làm được ngần ấy, và qua đó xứng đáng với sự tín nhiệm mà tôi đã trao gửi.” Em thấy đấy, hỡi Mary dấu yêu của anh, – Martin nói, – sẽ là một sự an ủi lớn lao cho em khi có bất kỳ ai, dẫu cho có khờ khạo thế nào đi nữa, để em có thể trò chuyện về anh; và ngay lần đầu tiên em nói chuyện với Pinch, em sẽ lập tức cảm thấy chẳng còn chút bối rối hay ngập ngừng nào khi trò chuyện với hắn nữa, cứ như thể hắn là một bà già vậy.
– Dẫu thế nào đi nữa, – nàng mỉm cười đáp lại, – anh ấy cũng là bạn của anh, và thế là đủ.
– Ồ vâng, đương nhiên hắn là bạn anh rồi, – Martin nói. – Thực ra, anh đã nói thẳng với hắn bằng ngần ấy từ rằng chúng ta sẽ luôn quan tâm và bảo bọc hắn; và một đức tính tốt của hắn là biết ơn – thực sự rất biết ơn. Chắc chắn em sẽ vô cùng quý mến hắn cho mà xem, tình yêu của anh. Em sẽ nhận thấy ở Pinch có rất nhiều điều buồn cười và cổ lỗ sĩ, nhưng em chẳng cần phải ngại ngùng khi cười vào mặt hắn đâu; bởi hắn chẳng thèm để tâm đâu. Thậm chí hắn còn thấy thích thú nữa là đằng khác!
– Em không nghĩ là mình sẽ thử thách điều đó đâu, Martin.
– Em sẽ không làm thế nếu có thể tránh được, dĩ nhiên rồi, – chàng nói, – nhưng anh nghĩ em sẽ thấy hắn hơi quá tải so với sự nghiêm túc của em đấy. Tuy nhiên, chuyện đó không quan trọng, và chắc chắn đó không phải là nội dung bức thư; bức thư kết thúc thế này: “Biết rằng tôi không cần phải khắc sâu hơn nữa bản chất và mức độ của niềm tin ấy vào tâm trí anh, bởi nó đã được xác lập vững chắc trong lòng anh rồi, tôi chỉ xin nói thế này, khi cất lời chào tạm biệt anh và hướng về lần gặp mặt kế tiếp của chúng ta, rằng từ lúc này trở đi, qua mọi thăng trầm đổi thay, tôi sẽ gánh vác việc mưu cầu tiến thân và hạnh phúc cho anh như thể đó là của chính tôi vậy. Anh có thể hoàn toàn tin tưởng điều đó. Và hãy luôn tin rằng tôi, Tom Pinch thân mến của anh, mãi là người bạn thành tín của anh, Martin Chuzzlewit. T.S.—Tôi gửi kèm số tiền mà anh đã rộng lòng...” – Ồ, – Martin chợt khựng lại, gấp bức thư lại, – cái đó không có gì đâu!
Vào giây phút then chốt ấy, Mark Tapley xen vào, xin phép được nhắc nhở rằng chiếc đồng hồ ở tòa nhà Horse Guards đang điểm chuông.
– Thưa ngài, tôi đã chẳng thèm hó hé gì đâu, – Mark nói thêm, – nếu vị tiểu thư đây không nài nỉ tôi phải chú ý nhắc nhở về điều đó.
– Đúng vậy đấy, – Mary nói. – Cảm ơn anh. Anh nói rất đúng. Chỉ một phút nữa thôi là em sẽ sẵn sàng quay về. Chúng ta vẫn còn thời gian cho vài lời ngắn ngủi nữa thôi, Martin yêu dấu, và dẫu em có bao điều muốn nói, thì đành phải để lại cho đến khoảng thời gian hạnh phúc của lần gặp gỡ tiếp theo. Xin Chúa hãy ban cho ngày ấy đến thật nhanh chóng và thuận lợi! Nhưng em chẳng hề lo lắng điều đó.
– Lo lắng ư! – Martin kêu lên. – Nào, ai lại lo lắng chứ? Vài tháng thì đáng là gì? Cả một năm thì thấm vào đâu? Khi anh vui vẻ trở lại, với con đường đời đã được dọn sạch trước mắt, thì khi nhìn lại cuộc chia ly này, quả thật nó có thể trông rất ảm đạm. Nhưng lúc này đây! Anh thề là anh chẳng muốn nó diễn ra trong hoàn cảnh thuận lợi hơn đâu, dù có thể; bởi nếu thế anh sẽ càng ít muốn ra đi hơn, và càng ít thấm thía sự thiết yếu của chuyến đi.
– Vâng, vâng. Em cũng cảm thấy thế. Khi nào anh đi?
– Đêm nay. Chúng ta sẽ khởi hành đi Liverpool vào tối nay. Anh nghe nói có một con tàu sẽ nhổ neo từ cảng đó trong ba ngày nữa. Chỉ trong vòng một tháng hoặc ít hơn, chúng ta sẽ có mặt ở đó. Nào, một tháng thì đáng gì chứ! Biết bao nhiêu tháng ngày đã trôi vèo qua kể từ lần chia tay trước của chúng ta cơ chứ!
– Nhìn lại thì thấy dài đằng đẵng, – Mary lặp lại giọng điệu vui vẻ của chàng, – nhưng trong dòng chảy của nó thì chẳng là gì cả!
– Chẳng là gì sất! – Martin kêu lên. – Anh sẽ được thay đổi phong cảnh và đổi thay chốn ở; thay đổi con người, thay đổi phong tục, thay đổi cả những âu lo và hy vọng! Thời gian quả thực sẽ mang theo đôi cánh! Anh có thể chịu đựng bất cứ điều gì, miễn là được hành động chớp nhoáng, hỡi Mary.
Phải chăng chàng chỉ nghĩ đến sự quan tâm của nàng dành cho mình, khi chàng quá đỗi hờ hững trước phần thiệt thòi của nàng trong cuộc chia ly này; trước sự kiên nhẫn thầm lặng, đơn điệu và nỗi lo âu gặm nhấm từng ngày từng giờ của nàng? Phải chăng chẳng có điều gì lạc lõng và chói tai ngay cả trong giọng điệu can trường của chàng, với nốt nhạc duy nhất là “cái tôi” luôn vang vọng dẫu khúc ca có cất cao đến đâu? Chẳng có gì lọt vào tai nàng cả. Giá như mọi chuyện khác đi thì có lẽ đã tốt hơn, nhưng sự đời là vậy đấy. Nàng chỉ nghe thấy cái tinh thần dũng mãnh từng vứt bỏ mọi lợi lộc tầm thường tựa cỏ rác vì lợi ích của mình, coi nhẹ hiểm nguy và thiếu thốn để nàng được bình yên và hạnh phúc; và nàng chẳng còn nghe thấy gì hơn thế nữa. Cái trái tim nơi cái tôi không tìm thấy chốn dung thân và chẳng dựng lên ngai vàng nào ấy, vốn rất chậm chạp trong việc nhận ra sự hiện diện xấu xí của nó khi ngắm nhìn nó. Giống như kẻ bị quỷ ám thuở xưa được cho là kẻ duy nhất nhận thức được con quỷ ẩn nấp trong lồng ngực người khác, thì những thói hư tật xấu tương tự cũng tự nhận ra nhau trong những chốn ẩn náu của chúng mỗi ngày, trong khi Lòng Tốt thì hoài nghi và mù lòa.
– Hết mười lăm phút rồi! – Mr Tapley cất giọng cảnh báo.
– Em phải quay về ngay lập tức thôi, – nàng nói. – Có một điều, Martin yêu dấu, em buộc phải nói với anh. Mấy phút trước anh đã nài nỉ em chỉ trả lời những gì anh hỏi liên quan đến một chủ đề, nhưng anh phải và cần phải biết (nếu không thì em sẽ không thể yên lòng) rằng kể từ cái cuộc chia ly mà em là nguyên nhân bất đắc dĩ ấy, ông ta chưa từng một lần thốt lên tên anh; chưa từng gắn kết nó, hay bất kỳ sự ám chỉ mờ nhạt nào đến nó, với sự giận dữ hay trách móc; và chưa từng bớt đi sự tử tế dành cho em.
– Anh cảm ơn ông ta vì hành động sau cùng đó, – Martin nói, – và chẳng vì điều gì khác. Dù suy đi tính lại, anh có lẽ cũng nên cảm ơn ông ta vì sự kiềm chế khác nữa, bởi vì anh chẳng mong đợi cũng chẳng ao ước ông ta sẽ nhắc đến tên mình lần nữa. Có lẽ ông ta sẽ nhắc một lần – để gắn liền nó với sự trách móc – trong di chúc của mình. Cứ để ông ta làm thế nếu ông ta muốn! Đến lúc nó đến tay anh, ông ta đã nằm dưới mồ sâu rồi; trở thành sự châm biếm cho chính cơn giận dữ của bản thân, xin Chúa phù hộ cho ông ta!
– Martin! Giá như thỉnh thoảng, vào một giờ phút yên tĩnh nào đó; bên đống lửa mùa đông; giữa bầu không khí mùa hè; khi anh nghe tiếng nhạc du dương, hoặc nghĩ về Cái Chết, về Mái Ấm, hay Tuổi Thơ; giá như vào những lúc như thế, anh quyết định nghĩ đến, dẫu chỉ một tháng một lần, hay thậm chí một năm một lần, về ông ta, hay bất kỳ kẻ nào từng đối xử tệ bạc với anh, thì em biết chắc chắn trong lòng anh sẽ tha thứ cho ông ta!
– Nếu anh tin điều đó là sự thật, hỡi Mary, – chàng đáp lại, – anh sẽ chẳng bao giờ quyết định mang ông ta trong tâm trí vào những lúc như thế; bởi anh muốn tha thứ cho bản thân mình khỏi sự hổ thẹn của một sự yếu đuối như vậy. Anh sinh ra không phải để làm món đồ chơi hay con rối của bất kỳ ai, huống chi là của ông ta; kẻ mà để đổi lấy sự vui thích và tính thất thường của hắn, để đền đáp cho bất kỳ ơn huệ nào hắn ban cho, toàn bộ tuổi trẻ của anh đã bị hy sinh. Giữa đôi bên chúng ta đó chỉ là một sự trao đổi sòng phẳng – một cuộc đổi chác – chẳng hơn không kém; và chẳng có cán cân bất lợi nào chống lại anh để mà anh phải ném vào đó một sự tha thứ ủy mị nhằm làm cân bằng đĩa cân cả. Hắn đã cấm mọi lời nhắc đến anh trước mặt em rồi, anh biết chứ, – chàng nói thêm vội vã. – Nào! Chẳng phải thế sao?
– Chuyện đó qua lâu rồi, – nàng đáp lại; – ngay sau lúc chia tay của anh; trước khi anh rời khỏi nhà. Từ đó đến nay ông ta chưa từng làm thế nữa.
– Từ đó đến nay ông ta chưa làm thế bởi vì ông ta thấy không cần thiết, – Martin nói; – nhưng điều đó chẳng mấy quan trọng, dù thế này hay thế khác. Kể từ nay trở đi, mọi sự ám chỉ về ông ta giữa em và anh sẽ bị cấm tuyệt đối. Và vì thế, tình yêu của anh ơi, – chàng kéo sát nàng lại gần, bởi thời khắc chia ly nay đã đến, – trong bức thư đầu tiên em viết cho anh qua đường bưu điện, gửi tới New York; và trong tất cả những bức thư khác em gửi qua Pinch; hãy ghi nhớ rằng ông ta không hề tồn tại, mà đã trở thành một kẻ đã chết đối với đôi ta. Nào, xin Chúa phù hộ cho em! Đây là một nơi kỳ lạ cho một cuộc gặp gỡ và chia ly như thế này; nhưng lần gặp gỡ tới của chúng ta sẽ diễn ra ở một nơi tốt đẹp hơn, và cuộc chia ly kế tiếp cũng là cuối cùng sẽ ở một nơi tệ hơn.
– Em phải hỏi thêm một câu nữa, hỡi Martin. Anh đã chuẩn bị tiền cho chuyến đi này chưa?
– Anh á? – Martin kêu lên; có thể là do lòng kiêu hãnh của chàng; có thể là do mong muốn làm cho tâm trí nàng được thảnh thơi: – Anh đã chuẩn bị tiền chưa ư? Nào, quả là một câu hỏi dành cho người vợ của một kẻ tha hương! Làm sao anh có thể di chuyển trên cạn hay trên biển mà không có nó chứ, hỡi tình yêu của anh?
– Ý em là, có đủ không.
– Đủ chứ! Thậm chí còn hơn cả đủ. Hơn gấp hai mươi lần ấy chứ. Đầy cả túi đây này. Mark và anh, xét về mọi mục đích thiết yếu, hoàn hảo giàu có chẳng khác nào chúng ta đang mang theo chiếc ví của thần Fortunatus trong hành lý vậy.
– Nửa tiếng nữa trôi qua rồi kìa! – Mr Tapley kêu lên.
– Tạm biệt hàng trăm lần nhé! – Mary kêu lên bằng giọng run rẩy.
Nhưng lời tạm biệt mới lạnh lẽo làm sao! Mark Tapley hiểu rõ điều đó vô cùng. Có lẽ anh hiểu được nhờ đọc sách, có lẽ nhờ trải nghiệm, có lẽ nhờ trực giác. Không thể nói chắc được; nhưng dù anh có hiểu bằng cách nào đi nữa, sự thấu hiểu ấy đã gợi ý một cách bản năng cho anh về cách hành xử khôn ngoan nhất mà bất kỳ ai cũng có thể áp dụng trong hoàn cảnh đó. Anh bỗng mắc một cơn hắt xì dữ dội, buộc phải quay đầu sang hướng khác. Làm như vậy, anh bỗng nhiên vây quanh và che chắn cho đôi uyên ương vào một góc khuất riêng biệt.
Có một thoáng im lặng ngắn ngủi, nhưng Mark có một cảm giác mơ hồ rằng đó là một khoảng lặng thỏa mãn theo cách riêng của nó. Sau đó Mary, với chiếc mạng che mặt hạ thấp, bước lướt qua anh với sải bước nhanh, ra hiệu giục anh đi theo. Nàng dừng lại lần nữa trước khi họ khuất khỏi góc phố đó; ngoảnh lại; và vẫy tay chào Martin. Chàng thoáng chốc lao về phía họ như thể vẫn còn đôi lời từ biệt muốn nói; nhưng nàng chỉ càng vội vã rảo bước nhanh hơn, và Mr Tapley lẽo đẽo bước theo đúng bổn phận.
Khi bước trở lại căn phòng của Martin, anh thấy vị nam nhân ấy đang ngồi ủ rũ trước lò sưởi phủ đầy bụi, hai chân gác lên thanh chắn lửa, hai cùi chỏ chống lên đầu gối, và cằm tỳ vào lòng bàn tay theo một tư thế chẳng lấy gì làm đẹp đẽ cho lắm.
– Thế nào rồi, Mark!
– Thưa ngài, – Mark hít một hơi thật dài rồi đáp, – tôi đã đưa tiểu thư về nhà an toàn, và cảm thấy khá thoải mái sau chuyện đó. Tiểu thư gửi lại rất nhiều lời tử tế, thưa ngài, và món đồ này, – anh vừa nói vừa trao cho chàng một chiếc nhẫn, – làm kỷ vật chia tay.
– Kim cương! – Martin kêu lên khi đặt một nụ hôn lên nó – hãy công bằng với chàng, đó là vì nàng; chứ không phải vì giá trị của chúng – và xỏ nó vào ngón út của mình. – Kim cương lấp lánh tuyệt đẹp! Ông nội tôi quả là một nhân vật kỳ lạ, Mark. Chắc hẳn ông cụ đã tặng món này cho nàng rồi.
Mark Tapley thừa hiểu rằng chính nàng đã tự bỏ tiền ra mua nó, với mục đích để vị diễn giả vô tình ấy có thể mang theo một vật có giá trị thực sự bên mình trong cơn hoạn nạn; anh hiểu rõ điều đó chẳng khác nào việc biết trời đang là ban ngày chứ không phải ban đêm. Mặc dù anh chẳng hề hay biết gì về lịch sử của món trang sức lấp lánh trên ngón tay đang xòe ra của Martin, y như chính Martin vậy, anh vẫn đinh ninh chắc chắn rằng để mua được nó, nàng đã dốc sạch toàn bộ số tiền tiết kiệm của mình, cứ như thể anh tận mắt chứng kiến từng đồng xu được trả ra vậy. Sự ngốc nghếch kỳ lạ của người tình liên quan đến biến cố nhỏ này đã ngay lập tức gợi lên trong tâm trí Mark nguyên nhân và cội nguồn thực sự của nó; và kể từ khoảnh khắc ấy, anh đã có một cái nhìn thấu suốt rõ ràng và hoàn hảo về nguyên lý chủ đạo duy nhất trong bản chất của Martin.
– Nàng hoàn toàn xứng đáng với những hy sinh mà anh đã bỏ ra, – Martin vừa nói vừa khoanh tay, đắm nhìn vào đống tro tàn trong lò sưởi như thể đang tiếp nối những suy nghĩ ban nãy. – Quá đỗi xứng đáng. Chẳng có khối tài sản nào – đến đây chàng vuốt cằm và trầm ngâm – có thể bù đắp nổi cho sự mất mát của một tâm hồn như thế. Chưa kể đến việc khi giành được tình cảm của nàng, anh đã làm theo ước muốn của chính mình, đồng thời đập tan những mưu đồ ích kỷ của những kẻ chẳng có quyền đặt ra chúng. Nàng hoàn toàn xứng đáng – thậm chí hơn cả xứng đáng – với những hy sinh mà anh đã bỏ ra. Đúng vậy. Không còn nghi ngờ gì nữa.
Những mối suy ngẫm ấy có thể đã hoặc chưa lọt vào tai Mark Tapley; bởi dẫu chúng hoàn toàn không hướng về phía anh, nhưng chúng được thốt lên rất khẽ. Dù thế nào đi nữa, anh vẫn đứng đó, dõi theo Martin với một biểu cảm khó tả và đầy phức tạp trên khuôn mặt, cho đến khi chàng trai trẻ sực tỉnh và ngước nhìn về phía anh; lúc ấy anh quay mặt đi, vờ như đang bận rộn với một số chuẩn bị cho chuyến đi, và chẳng thốt lên một âm thanh rành mạch nào, anh mỉm cười với một vẻ kỳ quái tột độ, và dường như chỉ bằng một cái nhếch mép cùng cử động của đôi môi, anh thốt ra khẽ khàng từ này:
– Vui vẻ lên nào!
