Tom Pinch và Ruth đang ngồi ăn bữa sáng sớm, cửa sổ mở toang, trước bậu cửa bên trong là một hàng chậu cây tươi tắn nhất do chính tay Ruth sắp đặt; và Ruth đã cài một nhánh phong lữ vào khuyết áo của Tom để trông anh thật lịch lãm và đậm chất mùa hè trong ngày hôm nay (nhánh cây bắt buộc phải cài thật chặt, kẻo anh Tom quý hóa thể nào cũng làm rơi mất); ngoài phố, người ta đang rao bán hoa vang cả một góc đường; còn một con ong vụ vụng dại bay lạc vào giữa hai cánh cửa kính đang đập đầu vào mặt kính, cố gắng thoát ra ngoài khoảng trời ban mai tươi đẹp và đâm ra ngỡ ngàng tự cho là mình bị yểm bùa vì không sao làm nổi; và buổi sáng hôm ấy đẹp tuyệt trần như chưa từng thấy; làn gió thơm ngát đang mơn man Ruth và lướt qua Tom, như thể đang cất lời: “Chào hai anh chị nhé; tôi cất công lặn lội đến tận đây chỉ để chào hỏi hai người mà thôi;”; và đó là một trong những khoảnh khắc vui tươi khi chúng ta nuôi dưỡng, hoặc đáng lẽ phải nuôi dưỡng, ước ao rằng mọi người trên cõi đời này đều được hạnh phúc, để rồi thoáng bắt gặp mùa hè trong tim và cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của mùa hè trong năm.

Bữa sáng hôm nay thậm chí còn thi vị hơn mọi khi, dù bữa nào cũng đã rất đỗi vui vẻ. Số là cô bé Ruth giờ đây đã có hai học trò đến học đều đặn, mỗi tuần ba buổi, mỗi lần hai tiếng; ngoài ra, cô còn vẽ thêm vài tấm bình phong và giá đựng bưu thiếp, rồi giấu nhẹm đi không cho Tom biết (có điều gì thú vị đến thế là cùng!), cô đã cạo sạch nỗi rụt rè để bước vào một cửa hàng chuyên doanh các mặt hàng ấy sau nhiều lần đứng ngẩn ngơ ngó qua ô cửa kính, và lấy hết can đảm hỏi bà chủ tiệm xem có muốn mua chúng hay không. Bà chủ không những mua mà còn đặt thêm hàng, và ngay sáng hôm nay, Ruth đã thú nhận toàn bộ sự việc ấy với Tom, đồng thời trao tận tay anh số tiền kiếm được trong một chiếc ví nhỏ do chính cô tự tay thêu riêng cho dịp này. Cả hai đã có một phen bấn loạn, và biết đâu đấy, theo như câu chuyện có thể ngầm hiểu, họ đã rơi vài giọt nước mắt hạnh phúc; nhưng mọi chuyện nay đã qua đi; và từ tối hôm qua lúc mặt trời đi ngủ cho đến tận bây giờ, chiếu rọi xuống thế gian này chưa từng có gương mặt nào rạng ngời hơn gương mặt của Tom, hay rạng ngời hơn gương mặt của Ruth.

– Em gái thân mến của anh, – Tom đột ngột mở lời, đến mức anh tự ngắt quãng ngay khi đang cắt một lát bánh mì và để nguyên con dao cắm phập vào ổ bánh, – chủ nhà của chúng ta mới kỳ cục làm sao! Anh không tin là lão đã bén mảng về nhà lấy một lần từ sau vụ rắc rối không mấy dễ chịu mà lão tròng vào cổ anh. Anh đâm ra nghĩ rằng lão sẽ chẳng bao giờ thèm về nữa. Quả thực gã đàn ông đó sống một cuộc đời đầy những điều bí ẩn!

– Lạ lắm phải không anh Tom?

– Thật tình, – Tom nói, – anh chỉ mong mọi chuyện đơn thuần là lạ lùng thôi. Anh mong là không có điều gì mờ ám trong đó. Thỉnh thoảng anh bắt đầu thấy hoài nghi về chuyện này. Anh phải làm rõ chuyện này với lão mới được, – Tom vừa lắc đầu vừa nói như thể đó là một lời đe dọa gớm ghiếp lắm, – khi nào tóm được lão!

Tiếng gõ cửa đôi ngắn ngủi lập tức xua tan vẻ mặt đe dọa của Tom, nhường chỗ cho sự ngạc nhiên tột độ.

– Ồ kìa! – Tom thốt lên. – Giờ này mà đã có khách đến thăm! Chắc hẳn là John rồi.

– Em... em... không nghĩ đó là tiếng gõ của anh ấy đâu, anh Tom, – cô em gái nhỏ nhận xét.

– Không ư? – Tom nói. – Chắc không thể nào là ông chủ của anh đột ngột xuất hiện ở thành phố này chứ; lại được ngài Fips chỉ đường đến đây, và tới để đòi chìa khóa văn phòng. Rõ ràng là có người đang tìm anh rồi! Xin mời vào ạ!

Thế nhưng, khi vị khách bước vào, thay vì thốt lên những câu như: “Ngài có điều gì muốn nói với tôi ạ?” hoặc “Tôi tên là Pinch, thưa ngài; xin hỏi ngài có việc gì?”, hay dùng bất kỳ lời lẽ xa cách nào tương tự, Tom Pinch lại kêu lên: “Lạy Chúa nhân từ!” và chộp lấy cả hai tay người đó với tất cả vẻ kinh ngạc và vui mừng khôn xiết.

Vị khách cũng xúc động chẳng kém gì Tom, và họ cứ thế siết chặt tay nhau hồi lâu mà không một lời nào được thốt lên từ cả hai phía. Tom là người lấy lại được giọng nói trước tiên.

– Cả Mark Tapley nữa kìa! – Tom vừa hét lên vừa lao về phía cửa để bắt tay với một người khác. – Mark thân mến của tôi, vào đi chứ. Cậu thế nào rồi, Mark? Trông cậu chẳng già đi chút nào so với hồi ở quán Dragon cả. Cậu khỏe không, Mark?

– Thưa ngài, tôi vẫn phong độ và phơi phới lắm ạ, cảm ơn ngài, – ông Tapley vừa cúi đầu vừa cười rạng rỡ đáp lời. – Mong là ngài vẫn bình an vô sự.

– Lạy Chúa tôi! – Tom vừa kêu lên vừa ân cần vỗ vào lưng anh chàng. – Thật là tuyệt vời khi được nghe lại giọng nói quen thuộc ngày nào! Martin thân mến của tôi, ngồi xuống đi chứ. Em gái tôi đây, Martin ạ. Thưa em yêu, đây là ngài Chuzzlewit. Còn đây là Mark Tapley đến từ quán Dragon, mình ạ. Ôi Chúa tôi, bất ngờ này lớn biết bao! Ngồi xuống đi. Lạy Chúa!

Tom phấn khích đến mức không thể đứng yên lấy một giây, cứ chạy đi chạy lại giữa Mark và Martin, hết siết chặt tay người này lại chuyển sang người kia, rồi cứ thế giới thiệu đi giới thiệu lại họ với cô em gái nhỏ.

– Tớ vẫn nhớ như in cái ngày chúng ta chia tay, Martin ạ, cứ như thể mới ngày hôm qua vậy, – Tom nói. – Đó là một ngày thế nào cơ chứ! Và cậu đã nổi giận lôi đình làm sao! Cả cậu nữa, Mark, chẳng phải cậu đã bắt kịp tớ trên đường vào buổi sáng hôm đó, khi tớ đang đánh xe ngựa tới Salisbury để đón cậu ấy, còn cậu thì đang đi tìm việc làm đó sao? Cả bữa ăn chúng ta cùng ăn ở Salisbury với John Westlock nữa chứ, Martin, nhớ không nào! Lạy Chúa tôi! Ruth em yêu, đây là ngài Chuzzlewit. Còn đây là Mark Tapley, tình yêu của đời anh, đến từ quán Dragon. Phiền em lấy thêm mấy bộ tách trà nhé. Chúa tôi ơi, tớ vui mừng biết bao khi gặp lại cả hai cậu!

Và thế rồi Tom (hệt như những gì John Westlock từng làm khi mới đến) lại ba chân bốn cẳng chạy đến ổ bánh mì để cắt bánh phết bơ cho hai vị khách; nhưng chưa kịp phết xong dù chỉ một lát, anh lại nhớ ra điều gì đó và lon ton chạy quay lại để kể; rồi anh lại sấn sổ bắt tay họ thêm lần nữa; rồi lại giới thiệu em gái mình một lần nữa; rồi lặp lại trọn vẹn tất cả những gì vừa mới làm xong; và dường như chẳng có hành động hay lời nói nào của Tom là đủ để diễn tả hết niềm vui sướng trước sự trở về bình an của họ.

Mr Tapley là người đầu tiên lấy lại được vẻ điềm tĩnh. Chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, người ta phát hiện ra anh đã nghiễm nhiên tự xưng là bồi bàn hoặc người hầu hạ cho nhóm người này từ lúc nào không hay; một thực tế được gợi lộ đầu tiên khi anh biến vào nhà bếp một lát rồi nhanh chóng trở lại mang theo một ấm nước sôi, thong thả châm đầy bình trà với một vẻ tự tin hoàn toàn là thương hiệu của riêng anh.

– Ngồi xuống và ăn sáng đi, Mark, – Tom giục. – Martin, bảo anh ấy ngồi xuống ăn sáng đi chứ.

– Ồ! Tôi đã từ bỏ việc thuần hóa cậu ta từ lâu rồi, cậu ấy vốn hết thuốc chữa, – Martin đáp. – Mark thích làm theo ý mình lắm, Tom ạ. Cô Pinch mà biết rõ giá trị của cậu ta thì chắc chắn sẽ thông cảm thôi.

– Cô ấy biết chứ, lạy Chúa! – Tom xen vào. – Anh đã kể hết mọi chuyện về Mark Tapley cho cô ấy nghe rồi. Có phải vậy không, Ruth?

– Vâng, thưa anh Tom.

– Chưa hết đâu, – Martin hạ giọng nói tiếp. – Những điều tuyệt vời nhất ở Mark Tapley chỉ có duy nhất một người thấu hiểu thôi, Tom ạ; và nếu không có Mark, kẻ đó suýt chút nữa đã chẳng còn sống mà kể lại chuyện này rồi!

– Mark này! – Tom Pinch dõng dạc nói. – Nếu cậu không ngồi ngay xuống đây trong vòng một phút nữa, tớ sẽ chửi thề với cậu đấy nhé!

– Thưa ngài, – ông Tapley đáp lời, – để tránh việc ngài phải làm thế, tôi xin tuân lệnh. Trở thành tâm điểm của một sự chào đón nồng nhiệt đến thế quả là một thử thách đáng kể cho tinh thần vui vẻ của một người, nhưng Động từ là từ chỉ sự tồn tại, hành động hoặc trạng thái chịu đựng (đó là tất cả ngữ pháp, và cũng là toàn bộ những gì tôi từng được dạy); và nếu trên đời này có một Động từ sống bằng xương bằng thịt, thì chính là tôi đây. Bởi vì tôi luôn luôn tồn tại, đôi khi hành động, và liên tục chịu đựng.

– Vẫn chưa vui nổi cơ à? – Tom mỉm cười hỏi.

– Ơ thì, ở bên kia đại dương tôi cũng hơi vui vui rồi đấy chứ, thưa ngài, – Mr Tapley đáp; – và không phải là hoàn toàn không có chút công trạng nào đâu. Chỉ có điều Bản tính con người lại đang hùa nhau chống lại tôi; tôi chẳng thể ngóc đầu lên nổi. Chắc tôi phải để lại trong di chúc yêu cầu khắc dòng chữ này lên bia mộ của mình, thưa ngài: “Hắn là kẻ lẽ ra đã có thể làm nên sự nghiệp lớn nếu được cho một cơ hội. Nhưng người ta đã tước đoạt điều đó của hắn.”

Nhân cơ hội này, Mr Tapley đảo mắt nhìn quanh với một nụ cười toe toét, rồi lập tức lao vào bữa ăn sáng với một sự thèm ăn chẳng có chút nào gọi là biểu hiện của những hy vọng tiêu tan hay nỗi chán chường không tài nào vượt qua.

Trong khi đó, Martin kéo ghế dịch lại gần Tom và cô em gái của anh, kể cho họ nghe những gì đã diễn ra tại nhà Mr Pecksniff; đồng thời tóm tắt ngắn gọn những khốn đốn và bất hạnh mà anh phải gánh chịu kể từ khi rời khỏi nước Anh.

– Vì sự tận tụy của cậu trong việc quản lý khối tài sản mà tớ đã phó thác, Tom ạ, – anh nói, – và vì tất cả lòng tốt cùng sự vô tư của cậu, tớ không bao giờ có thể cảm ơn cho phỉ dạ. Khi tớ gộp cả lời cảm ơn của Mary vào lời của mình...

Ôi, Tom! Dòng máu trong người rút đi khỏi đôi má, rồi dồn dập dội ngược trở lại mãnh liệt đến mức cảm giác ấy thật nhức nhối; dẫu vậy, vẫn còn dễ chịu chán, dễ chịu chán so với sự nhức nhối trong tâm hồn đang rớm máu của anh.

– Khi tớ gộp cả lời cảm ơn của Mary vào lời của mình, – Martin nói, – tớ mới chỉ bày tỏ được chút lòng biết ơn nhỏ nhoi duy nhất mà chúng ta có khả năng trao đi; nhưng nếu cậu biết chúng tớ cảm kích đến nhường nào, Tom ạ, chắc chắn cậu sẽ trân trọng nó biết bao.

Và nếu như họ biết được Tom đã cảm thấy nhường nào — điều mà chưa một sinh linh nào trên đời từng thấu hiểu — thì họ hẳn đã phải trân trọng anh biết bao nhiêu. Quả thực là thế.

Tom bèn lái câu chuyện sang hướng khác. Anh lấy làm tiếc vì không thể tiếp tục chủ đề đó, dẫu nó mang lại niềm vui cho Martin; nhưng vào thời điểm ấy, anh không tài nào chịu đựng nổi. Trong tâm hồn anh không hề vương một giọt ghen tị hay cay đắng nào, nhưng anh không thể làm chủ nổi giọng nói của mình để cất lên tên cô ấy một cách vững vàng.

Anh bèn hỏi về dự định sắp tới của Martin.

– Không còn là để làm giàu nữa đâu, Tom ạ, – Martin nói, – mà là để cố gắng sống qua ngày thôi. Tớ từng thử làm điều đó một lần ở Luân Đôn rồi, Tom ạ, và đã thất bại. Nếu cậu chịu ban ơn cho tớ những lời khuyên nhủ và chỉ bảo chân tình, có lẽ tớ sẽ thành công hơn dưới sự dìu dắt của cậu. Tớ sẽ làm bất cứ điều gì, Tom ạ, bất cứ điều gì để kiếm sống bằng chính sức lao động của mình. Hy vọng của tớ giờ đây chẳng dám vươn cao hơn thế nữa.

Tom cao thượng và tràn đầy lòng kiêu hãnh! Xót xa khi thấy niềm kiêu hãnh của người bạn cũ bị bóp nghẹt, và nghe anh ấy cất lên những lời lẽ đầy đổi thay ấy, Tom lập tức gạt phăng sự yếu mềm đang nghẹn ngào trong lồng ngực, dõng dạc cất lời.

– Cậu bảo hy vọng của mình không vươn cao hơn thế ư! – Tom kêu lên. – Có chứ, vươn cao hơn thế nhiều. Sao cậu lại có thể nói thế được cơ chứ! Hy vọng của cậu vươn tới tận cái ngày cậu được hạnh phúc bên cô ấy cơ mà, Martin. Chúng vươn tới tận ngày cậu có thể đường hoàng cưới cô ấy, Martin. Chúng vươn tới tận ngày cậu thậm chí không thể tin nổi rằng mình từng có lúc nản lòng hay túi cháy túi, Martin ạ. Khuyên nhủ và chỉ bảo chân tình ư! Dĩ nhiên rồi. Nhưng cậu sẽ nhận được những lời khuyên nhủ còn tốt hơn thế nữa (dù chẳng thể chân tình hơn) từ một người khác cơ. Cậu sẽ tham vấn John Westlock. Chúng ta sẽ đến đó ngay lập tức. Bây giờ hãy còn sớm nên tớ vẫn đủ thời gian đưa cậu đến văn phòng của cậu ấy trước khi tớ đi làm; tiện đường tớ mà; và tớ có thể để cậu ở lại đó để bàn bạc công chuyện với cậu ấy. Nào, đi thôi. Đi thôi nào. Tớ bây giờ là một kẻ bận rộn rồi đấy nhé, – Tom nở nụ cười tươi tắn nhất nói, – và chẳng có thời gian mà lãng phí đâu. Hy vọng của cậu không vươn cao hơn thế sao? Tớ dám cá là có đấy. Tớ thừa hiểu cậu mà. Chẳng mấy chốc mà chúng sẽ bay cao vượt tầm mắt cho mà xem, Martin ạ, và bỏ xa tất cả chúng ta lại phía sau cho mà coi.

– Ừ thì! Biết đâu tớ đã thay đổi đôi chút, – Martin nói, – kể từ hồi cậu còn hiểu rõ về tớ đấy, Tom ạ.

– Thật là vớ vẩn! – Tom thốt lên. – Sao mà cậu lại phải thay đổi cơ chứ? Cậu cứ nói năng y như một ông cụ non ấy. Tớ chưa từng thấy anh chàng nào như cậu! Nào, đến chỗ John Westlock thôi. Đi nào, Mark Tapley. Chắc chắn là trò này do Mark xúi giục rồi, và cậu xứng đáng bị như vậy vì dám rước một tay chuyên cằn nhằn về làm bạn đồng hành đấy.

– Chẳng có chút công trạng gì khi cứ phải vui vẻ bên ngài Pinch cả, thưa ngài, – Mark vừa nói, gương mặt nhăn nheo lại vì cười toe toét. – Đến bác sĩ làng còn phải bật cười vui vẻ khi ở bên ngài ấy nữa là. Chẳng có gì ngắn hơn việc quay lại Hợp Chủng Quốc một chuyến nữa, mới có thể tạo ra chút công trạng nào cho việc giữ gìn tinh thần vui vẻ sau khi gặp lại ngài đâu ạ!

Tom bật cười, đoạn chào tạm biệt em gái, rồi giục giã Mark và Martin ra đường, đi thẳng đến chỗ John Westlock theo con đường ngắn nhất; bởi giờ làm việc của anh đã cận kề, và anh luôn hãnh diện vì mình là người cực kỳ đúng giờ.

John Westlock có nhà, nhưng ngạc nhiên thay, anh lại có vẻ hơi lúng túng khi nhìn thấy họ; và khi Tom chuẩn bị bước vào căn phòng nơi anh đang ăn sáng, John liền bảo rằng anh đang có khách. Gã khách đó có vẻ vô cùng bí ẩn, bởi John vừa nói vừa đóng sập cánh cửa phòng đó lại rồi dẫn họ sang căn phòng bên cạnh.

Dẫu vậy, anh vẫn vô cùng vui mừng khi nhìn thấy Mark Tapley, đồng thời đón tiếp Martin với sự lịch thiệp cởi mở quen thuộc của mình. Nhưng Martin cảm thấy rằng anh không hề khơi gợi được chút hứng thú đặc biệt nào ở John Westlock; và anh đã hai ba lần nhận ra John nhìn Tom Pinch với ánh mắt đầy hoài nghi, nếu không muốn nói là thương hại. Anh thầm nghĩ, và đỏ mặt khi nghĩ rằng mình thừa hiểu nguyên nhân của ánh nhìn ấy.

– Tôi đoán là anh đang bận việc, – Martin lên tiếng khi Tom đã thông báo mục đích chuyến viếng thăm của họ. – Nếu anh cho phép tôi quay lại vào lúc khác thuận tiện hơn, tôi rất sẵn lòng.

– Tôi đang bận thật, – John đáp với chút ít ngập ngừng; – nhưng thực ra vấn đề mà tôi đang giải quyết lại là điềuòi hỏi sự thấu hiểu từ phía anh nhiều hơn là từ phía tôi.

– Thật ư! – Martin kêu lên.

– Nó liên quan đến một thành viên trong gia đình anh, và mang tính chất khá nghiêm trọng. Nếu anh vui lòng ở lại đây, tôi sẽ rất lấy làm thỏa mãn khi sự việc ấy được thông báo riêng cho anh, để chính anh có thể tự mình đánh giá tầm quan trọng của nó.

– Và trong lúc này, – Tom chen vào, – tôi thực sự phải chuồn đây, không khách sáo gì thêm nữa nhé.

– Công việc của anh bận đến thế cơ à, – Martin hỏi, – đến mức không thể nán lại với chúng tôi nửa tiếng sao? Tớ ước gì cậu ở lại được. Công việc của cậu rốt cuộc là gì thế, Tom?

Đến lượt Tom cảm thấy lúng túng, nhưng sau một thoáng ngập ngừng, anh thẳng thắn đáp:

– Ơ thì, tớ không được phép tiết lộ đó là việc gì đâu, Martin ạ; dù tớ hy vọng chẳng mấy chốc nữa sẽ có thể làm được điều đó, và tớ chẳng hề có lý do gì khác cản trở mình ngoài yêu cầu từ phía ông chủ. Rơi vào hoàn cảnh này thật khó xử làm sao, – Tom nói với một nỗi day dứt không dễ chịu khi có cảm giác như mình đang hoài nghi người bạn thân, – ngày nào tớ cũng cảm thấy thế; nhưng tớ thực sự chẳng thể làm gì khác được, phải không John?

John Westlock đáp lại bằng một cái lắc đầu; và Martin, tỏ ra hoàn toàn thỏa mãn, bởi anh nài nỉ họ đừng nói thêm lời nào nữa; dẫu trong lòng anh không khỏi vô cùng tò mò không hiểu Tom đang nắm giữ cái chức vụ kỳ quái nào, và tại sao anh lại phải giữ bí mật, lúng túng và khác thường đến thế khi nhắc đến nó. Anh cứ hoài vẩn vơ nghĩ về điều đó trong tâm trí suốt mấy bận sau khi Tom rời đi – việc mà Tom làm ngay khi cuộc trò chuyện kết thúc, kéo theo cả Mr Tapley, kẻ mà như anh vừa cười vừa nói, có thể đi cùng anh tới tận phố Fleet mà chẳng hại gì.

– Thế ý định tiếp theo của cậu là gì, Mark? – Tom hỏi khi họ sánh bước bên nhau.

– Ý định gì cơ ạ, thưa ngài? – Mr Tapley đáp.

– Phải. Cậu định theo đuổi con đường sự nghiệp nào tiếp theo?

– Vâng, thưa ngài, – Mr Tapley đáp. – Thực ra thì dạo này tôi đang ngấp nghé hướng tới con đường gia đình vợ con, thưa ngài.

– Cậu không đùa đấy chứ, Mark! – Tom kêu lên.

– Thật chứ ạ. Tôi đang nghiền ngẫm về chuyện đó đây.

– Thế tiểu thư đó là ai thế, Mark?

– Ai cơ ạ, thưa ngài? – Mr Tapley hỏi ngây thơ.

– Thì tiểu thư ấy. Thôi nào! Cậu thừa biết tớ vừa nói gì mà, – Tom vừa cười vừa đáp, – rõ ràng như ban ngày còn gì!

Mr Tapley nén nụ cười đang chực trào; và với một trong những biểu cảm nhăn nhở kỳ quặc nhất của mình, anh đáp:

– Chắc ngài không tài nào đoán ra được đâu nhỉ, ngài Pinch?

– Sao mà đoán nổi cơ chứ, – Tom nói. – Tớ có biết bóng hồng nào của cậu đâu, Mark. Trừ bà Lupin ra nhé.

– Vâng, thưa ngài! – Mr Tapley đáp trả. – Và giả sử người đó chính là bà ấy thì sao!

Tom khựng lại giữa đường để nhìn chằm chằm vào anh, Mr Tapley liền trưng ra một gương mặt đờ đẫn, vô cảm đến cùng cực trong giây lát; một bức tường thành xám xịt chẳng chút biểu cảm. Thế nhưng, chỉ bằng cách bật mở từng ô cửa sổ trên gương mặt ấy với tốc độ chóng mặt và thắp sáng tất cả chúng lên hệt như trong một dịp lễ hội khánh thành, anh lặp lại:

– Giả sử thôi nhé, cứ cho là bà ấy đi, thưa ngài!

– Chà, tớ cứ tưởng một mối nhân duyên như thế sẽ chẳng đời nào hợp với cậu chứ, Mark! – Tom kêu lên.

– Thưa ngài! Từng có lúc chính tôi cũng nghĩ thế đấy, – Mark đáp. – Nhưng giờ thì tôi không còn chắc chắn đến thế nữa. Một sinh linh ngọt ngào và đáng yêu biết bao, thưa ngài!

– Một sinh linh ngọt ngào và đáng yêu ư? Dĩ nhiên cô ấy là thế rồi, – Tom thốt lên. – Nhưng từ trước đến nay cô ấy vẫn luôn là một người ngọt ngào và đáng yêu cơ mà, phải không?

– Nào có sai đi đâu được! – Mr Tapley đồng tình.

– Thế thì cớ quái gì mà ngay từ đầu cậu không cưới quách cô ấy đi, Mark, lại còn bày đặt lang thang khắp chốn nước non quê người, để lỡ bấy nhiêu thời gian và bỏ mặc cô ấy thui thủi một mình, dễ bề bị kẻ khác bén mảng dạm hỏi cơ chứ?

– Ơ hay, thưa ngài, – Mr Tapley đáp với vẻ tự tin vô bờ bến, – để tôi kể cho ngài nghe cơ sự nó thế nào nhé. Ngài thừa hiểu tôi mà, ngài Pinch thân mến ạ; chẳng có gã quý tộc nào trên đời này hiểu rõ tôi hơn ngài đâu. Ngài nắm rõ cái thể trạng của tôi, và ngài cũng tường tận cái điểm yếu của tôi nữa. Thể trạng của tôi là phải vui vẻ; còn điểm yếu của tôi lại là luôn ao ước tìm kiếm chút công trạng trong cái sự vui vẻ ấy. Rất tốt, thưa ngài. Mang cái tâm trạng ấy trong đầu, tôiâm ỉ ôm cái ý nghĩ rằng hình như cô ấy đang nhìn tôi bằng một ánh mắt... à mà ngài có thể gọi là một ánh mắt có thiện cảm đi, thực ra là thế đấy, – Mr Tapley ngượng ngùng ngập ngừng thú nhận.

– Chắc chắn rồi, – Tom đáp. – Tớ thừa biết chuyện đó khi chúng ta bàn về chủ đề này từ đời thuở nào rồi; trước cả lúc cậu rời khỏi quán Dragon cơ.

Mr Tapley gật đầu tán thành. – Vâng, thưa ngài! Nhưng ngặt nỗi vào thời điểm đó, vì đầu óc ngập tràn những viễn cảnh đầy hy vọng, tôi đã đi đến kết luận rằng chẳng thể vớt vát được chút công trạng nào từ một kiểu sống êm đềm mà mọi thứ vừa ý đều dọn sẵn ra trước mặt thế cả. Nói ngắn gọn là, khi nhìn vào mặt tươi sáng của cuộc đời con người, một trong những viễn cảnh đầy hy vọng của tôi chính là: sẽ có rất nhiều khốn khổ đang chực chờ phía trước đời tôi; và giữa chốn lầm than ấy, tôi có thể ngoi lên thật dũng mãnh và giữ được vẻ vui vẻ trong những hoàn cảnh mang lại chút ít công trạng cho bản thân. Tôi tung hoành ngang dọc bốn phương trời, thưa ngài, với một tinh thần phơi phới, và tôi đã thử nghiệm điều đó. Đầu tiên tôi lên tàu vượt biển, và chẳng mấy chốc tôi đã phát hiện ra (hãy nhớ là bằng cái sự dễ dặt trong việc tìm thấy niềm vui của tôi nhé) rằng chẳng có chút công trạng nào ở đó cả. Lẽ ra tôi nên lấy đó làm bài học mà từ bỏ đi; nhưng tôi đã không làm thế. Tôi đặt chân đến Hợp Chủng Quốc; và rồi tôi bắt đầu, tôi chẳng chối cãi đâu, cảm thấy có chút ít công trạng trong việc duy trì tinh thần phơi phới của mình. Điều gì đến đã phải đến? Ngay lúc tôi vừa chớm ngoi lên và đang đặt chân sát mép vực, thì ông chủ của tôi lại phản bội tôi.

– Phản bội cậu ư! – Tom kêu lên.

– Lừa đảo tôi chứ lị, – Mr Tapley với gương mặt rạng rỡ đáp. – Quay lưng lại với tất cả những gì từng làm cho công việc phục vụ của lão trở nên đáng tự hào, rồi bỏ mặc tôi chỏng chơ giữa trời quang mây tạnh, chẳng còn lấy một mảnh đất dung thân. Ở cái hoàn cảnh ấy, tôi lủi thủi trở về nhà. Rất hay. Thế là mọi viễn cảnh đầy hy vọng đều đã tan thành mây khói; và nhận ra rằng chẳng đời nào có chút công trạng nào dành cho mình ở bất cứ xó xỉnh nào trên đời nữa, tôi bèn phó mặc bản thân cho sự tuyệt vọng, và tự nhủ: “Thôi thì cứ làm cái việc có ít công trạng nhất trên đời này vậy; cưới một sinh linh ngọt ngào đáng yêu rất mực cưng chiều mình; bản thân mình cũng vô cùng quý mến cô ấy; cứ thế sống một cuộc đời hạnh phúc và ngừng đấu tranh chống lại cái sự tàn lụi đang bủa vây tương lai của mình nữa.”

– Nếu triết lý của cậu, Mark ạ, – Tom vừa cười ngất trước bài diễn văn vừa nói, – là thứ triết lý kỳ quặc nhất mà tớ từng nghe, thì nó cũng chẳng phải là kém khôn ngoan nhất đâu. Tất nhiên là bà Lupin đã gật đầu “đồng ý” rồi chứ?

– À thì chưa đâu, thưa ngài, – Mr Tapley đáp; – bà ấy chưa tiến xa đến thế đâu ạ. Chủ yếu là vì tôi chưa cất lời hỏi xin người ta cơ mà. Nhưng chúng tôi đã có những giây phút vô cùng tâm đắc bên nhau – phải nói là vô cùng thoải mái – vào cái đêm tôi trở về nhà. Mọi chuyện xuôi chèo mát mái cả rồi, thưa ngài.

– Thôi được! – Tom dừng bước trước cổng Temple. – Chúc mừng cậu nhé, Mark, chúc mừng từ tận đáy lòng. Tớ dám chắc hôm nay chúng ta sẽ còn gặp lại nhau. Tạm biệt trước nhé.

– Tạm biệt ngài! Tạm biệt ngài Pinch! – anh lẩm bẩm nói thêm khi đứng nhìn theo bóng Tom. – Mặc dù ngài chính là một gáo nước lạnh dội vào hoài bão cao đẹp của tôi. Ngài chẳng thể ngờ được đâu, nhưng chính ngài là kẻ đầu tiên bóp nát hy vọng của tôi đấy. Hắn Pecksniff đã có thể giúp tôi dựng xây sự nghiệp trọn đời, nhưng cái tính cách ngọt ngào của ngài lại kéo tôi tụt xuống. Tạm biệt ngài Pinch!

Trong khi Tom Pinch và Mark đang trao đổi những tâm sự ấy với nhau, thì Martin và John Westlock lại đang bận rộn với những chuyện hoàn toàn khác. Vừa lúc chỉ còn lại hai người với nhau, Martin liền cất lời với một vẻ gượng gạo chẳng tài nào che giấu:

– Ngài Westlock, chúng ta mới chỉ gặp nhau đúng một lần trước đây, nhưng anh đã quen biết Tom từ rất lâu, và điều đó dường như khiến tôi cảm thấy anh rất gần gũi. Tôi không thể thoải mái trò chuyện với anh về bất cứ chủ đề nào nếu không trút bỏ được gánh nặng đangè nặng tâm trí mình lúc này. Tôi đau đớn nhận ra rằng anh đang hoài nghi tôi đến mức cho rằng tôi có thể lợi dụng sự bất cẩn của Tom đối với bản thân cậu ấy, hay lợi dụng bản tính lương thiện cùng những phẩm chất tốt đẹp của cậu ấy.

– Tôi không hề có ý định, – John đáp, – truyền đạt lại cho anh bất kỳ ấn tượng nào như vậy, và tôi vô cùng lấy làm tiếc vì đã để sự việc thành ra thế này.

– Nhưng anh vẫn mang ý nghĩ đó chứ? – Martin gặng hỏi.

– Anh đã gặng hỏi tôi một cách trực diện và sắc bén đến thế, – người kia đáp, – thì tôi không thể chối cãi rằng mình đã quen nhìn nhận anh như một kẻ – không phải vì ác ý mà thuần túy do sự vô tâm trong tính cách – đã không thực sự quan tâm đúng mức đến bản chất của Tom và chưa đối xử với cậu ấy một cách xứng đáng. Chê bai Tom Pinch thì dễ hơn là trân trọng cậu ấy nhiều.

Lời này được nói ra không phải với vẻ hằn học, nhưng cũng vô cùng kiên quyết; bởi chẳng có chủ đề nào trên đời (trừ một chủ đề) khiến người nói cảm thấy mãnh liệt đến thế.

– Tôi lớn lên cùng sự thấu hiểu về Tom, – anh nói tiếp, – khi bản thân dần bước vào tuổi trưởng thành; và tôi đã học cách yêu thương cậu ấy như một thứ gì đó vô giá, tốt đẹp hơn bản thân tôi gấp bội. Tôi không nghĩ là anh đã hiểu thấu cậu ấy khi chúng ta gặp nhau lần trước. Tôi cũng chẳng nghĩ là anh bận tâm mấy đến việc thấu hiểu cậu ấy. Những biểu hiện của điều đó mà tôi quan sát được ở anh, cũng giống như những cơ hội quan sát của tôi vậy, đều rất đỗi vụn vặt – và chắc chắn là vô hại thôi. Nhưng chúng không hề dễ chịu chút nào đối với tôi, và chúng cứ áp đặt vào tôi; bởi thú thực là tôi chẳng hề canh chừng hay săm soi gì anh cả, xin hãy tin tôi. Rồi anh sẽ bảo rằng, – John mỉm cười nói thêm khi lấy lại vẻ điềm tĩnh quen thuộc, – là tôi chẳng có chút thiện cảm nào với anh cả. Tôi chỉ có thể đảm bảo với anh rằng, dù thế nào đi nữa tôi cũng chẳng đời nào khơi mào cái chủ đề này đâu.

– Chính tôi là kẻ khơi mào, – Martin nói; – và thay vì có bất kỳ điều gì phàn nàn về anh, tôi vô cùng trân trọng tình bạn mà anh dành cho Tom cũng như vô số minh chứng mà anh từng thể hiện cho cậu ấy thấy. Tại sao tôi lại phải cố che giấu với anh cơ chứ’ – dù lúc này mặt anh đỏ bừng lên – ‘rằng tôi đã chẳng hề thấu hiểu cậu ấy cũng như chẳng màng thấu hiểu cậu ấy khi tôi còn là bạn đồng hành của cậu ấy; và giờ đây tôi vô cùng ân hận vì điều đó!

Lời thú nhận được thốt lên quá đỗi chân thành, vừa khiêm nhường vừa đầy nam tính, khiến John chìa tay ra với anh như thể chưa từng làm điều đó trước đây; và Martin nắm lấy bàn tay ấy cũng với một tinh thần cởi mở tương tự, mọi sự khách sáo giữa hai chàng trai hoàn toàn tan biến.

– Bây giờ xin anh hãy nhớ rằng, – John nói, – khi nào tôi làm anh cạn kiệt sự kiên nhẫn trong những điều tôi sắp trình bày tới đây, thì hãy nhớ rằng nó sẽ có hồi kết, và cái hồi kết ấy chính là trọng tâm của câu chuyện.

Mở đầu bằng lời đó, anh kể lại toàn bộ các tình tiết liên quan đến việc mình đã đứng ra chăm lo cho cơn bạo bệnh và quá trình hồi phục chậm chạp của bệnh nhân tại quán trọ Bull; và nối đuôi theo câu chuyện đó chính là lời kể của Tom về vụ việc ở bến tàu. Martin không khỏi bối rối khi nghe đến đoạn cuối, bởi hai câu chuyện dường như chẳng có chút liên hệ nào với nhau và khiến anh, theo cách nói ví von, hoàn toàn mù tịt.

– Nếu anh có thể tha lỗi cho tôi trong một phút, – John đứng dậy nói, – tôi xin phép được mời anh bước sang căn phòng bên cạnh ngay lập tức.

Nói đoạn, anh để Martin lại một mình trong tâm trạng vô cùng kinh ngạc; và chẳng mấy chốc đã quay trở lại để thực hiện lời hứa. Đi theo anh sang căn phòng bên, Martin nhìn thấy một người thứ ba ở đó; không nghi ngờ gì nữa, đó chính là vị khách mà chủ nhà từng nhắc tới khi Tom Pinch giới thiệu.

Đó là một thanh niên có mái tóc và đôi mắt đen thẳm. Trông anh ta hốc hác, xanh xao và rõ ràng là vừa mới bình phục sau một trận bạo bệnh chưa lâu. Anh ta đứng lên khi Martin bước vào, nhưng lại ngồi xuống theo hiệu tay của John. Đôi mắt anh ta cúi gầm xuống; và ngoại trừ một thoáng liếc nhìn cả hai người vừa mang vẻ hổ thẹn vừa cầu khẩn, anh ta cứ giữ nguyên tư thế đó, ngồi im phăng phắc và lặng thinh.

– Người này tên là Lewsome, – John Westlock giới thiệu, – người mà tôi từng nhắc đến với anh là kẻ đã ngã bệnh tại quán trọ gần đây và phải chịu đựng biết bao cay đắng. Cậu ấy đã trải qua những tháng ngày vô cùng cơ cực kể từ khi bắt đầu hồi phục; nhưng như anh thấy đấy, giờ đây cậu ấy đã bình phục rồi.

Vì Lewsome không nhúc nhích hay lên tiếng, còn John Westlock thì ngưng bặt, Martin vì chẳng biết phải nói gì bèn thốt lên rằng anh rất vui khi nghe điều đó.

– Bản tường trình ngắn gọn mà tôi muốn anh được nghe trực tiếp từ chính miệng cậu ấy, thưa ngài Chuzzlewit, – John tiếp lời – vừa nhìn chăm chú về phía Lewsome chứ không nhìn Martin – chính là những gì cậu ấy đã thổ lộ với tôi lần đầu tiên vào ngày hôm qua, và lặp lại với tôi vào sáng nay mà không hề có bất kỳ sự thay đổi nào dù là nhỏ nhất ở những tình tiết cốt lõi. Tôi đã từng nói với anh trước khi cậu ấy rời khỏi quán trọ rằng cậu ấy có một bí mật muốn tiết lộ cho tôi, thứ đang đè nặng lên tâm trí cậu ấy. Thế nhưng, do sức khỏe lúc ốm lúc đau cùng sự giằng xé giữa mong muốn trút bỏ gánh nặng và nỗi sợ hãi sẽ vướng vào vòng lao lý nếu hé lộ nó, nên mãi cho đến tận hôm qua, cậu ấy vẫn tìm cách tránh né việc phơi bày sự thật. Tôi chưa từng ép buộc cậu ấy (bởi chẳng hề hay biết gì về sức nặng hay tầm quan trọng của nó, cũng chẳng có quyền làm thế) cho đến tận mấy ngày gần đây; khi tôi nhận ra từ chính lời tự thú tự nguyện của cậu ấy trong một bức thư gửi từ vùng quê rằng nó liên quan đến một nhân vật tên là Jonas Chuzzlewit; và nghĩ rằng nó có thể làm sáng tỏ đôi chút về cái bí mật nhỏ nhoi từng khiến Tom thỉnh thoảng phải lo lắng, tôi đã giục giã cậu ấy và lắng nghe lời tường trình, đúng như những gì anh sắp được nghe ngay bây giờ, từ chính miệng cậu ấy. Thiết tưởng cũng cần phải nói thêm để làm tròn trách nhiệm với cậu ấy rằng, trong nỗi sợ hãi cái chết cách đây ít lâu, cậu ấy đã viết nó ra giấy và niêm phong trong một phong bì đề tên tôi; ngặt nỗi cậu ấy vẫn chưa đủ can đảm để tự tay trao nó cho tôi. Tôi tin là lúc này cậu ấy vẫn đang mang theo tờ giấy đó ngay trước ngực.

Chàng thanh niên vội vả chạm tay vào ngực áo; như một cử chỉ xác nhận cho sự thật ấy.

– Có lẽ tốt hơn hết là cứ để vật đó ở chỗ chúng ta, – John nói. – Nhưng đừng bận tâm đến nó vội.

Vừa nói, anh vừa giơ tay ra hiệu để thu hút sự chú ý của Martin. Lúc này ánh mắt của Martin đã hướng thẳng về phía con người đang ngồi trước mặt, kẻ vừa cất tiếng nói bằng một giọng khàn đợt, yếu ớt và rỗng tuếch sau một thoáng im lặng:

– Ngài Anthony Chuzzlewit, người mà... có quan hệ thế nào với...

– ...người đã qua đời – đối với tôi ư? – Martin tiếp lời. – Ông ấy là bác ruột của ông nội tôi.

– Tôi e rằng ông ấy đã bị hãm hại. Bị sát hại!

– Lạy Chúa tôi! – Martin thốt lên. – Bởi ai?

Chàng thanh niên tên Lewsome ngước lên nhìn thẳng vào mặt anh, rồi lại cúi gầm mắt xuống, đáp:

– Tôi e rằng... là do tôi.

– Do anh ư? – Martin kêu lên.

– Không phải do chính tay tôi ra tay, nhưng tôi e rằng nguyên nhân xuất phát từ tôi.

– Hãy nói rõ ra xem nào! – Martin giục. – Và hãy nói sự thật.

– Tôi e rằng đây chính là sự thật.

Martin định ngắt lời anh ta lần nữa, nhưng John Westlock nhẹ nhàng cất tiếng: “Hãy để cậu ấy tự kể câu chuyện theo cách của mình,” Lewsome liền tiếp tục:

– Tôi vốn được đào tạo để làm bác sĩ phẫu thuật, và trong vài năm gần đây tôi làm trợ lý cho một bác sĩ đa khoa ở khu trung tâm thành phố. Trong thời gian làm việc ở đó, tôi có dịp quen biết Jonas Chuzzlewit. Hắn chính là kẻ chủ mưu trong chuyện này.

– Ý anh là sao? – Martin nghiêm giọng gặng hỏi. – Anh có biết đó là con trai của ông cụ mà anh vừa nhắc tới không?

– Tôi biết chứ, – anh ta đáp.

Anh ta giữ im lặng trong giây lát, rồi tiếp tục câu chuyện từ đoạn vừa bỏ dở.

– Tôi có lý do để biết điều đó; bởi tôi từng nhiều lần nghe hắn ta trù ẻo cho ông bố già chết quách đi, và phàn nàn rằng ông cụ thật phiền phức, là một thứ gánh nặng đeo bám lấy hắn. Hắn thường xuyên nói thế tại một địa điểm tụ tập quen thuộc của chúng tôi vào ban đêm – nhóm chúng tôi có chừng ba bốn người. Chẳng có điều gì tốt đẹp ở cái chốn đó đâu, ngài có thể đoán được khi nghe tin hắn chính là thủ lĩnh của nhóm. Ước gì tôi chết quách đi từ đời thuở nào và chưa từng bén mảng đến cái xó xỉnh đó!

Anh ta lại dừng lại; rồi tiếp tục như trước.

– Chúng tôi tụ tập để uống rượu và cờ bạc; không phải những khoản tiền lớn, nhưng là lớn đối với chúng tôi. Hắn thường là kẻ thắng cuộc. Dù thế nào đi nữa, hắn vẫn cho những kẻ thua cuộc vay nặng lãi; và cứ thế, dù thầm kín căm ghét hắn đến đâu đi chăng nữa, cuối cùng tất cả chúng tôi đều phải khuất phục trước hắn. Để lấy lòng hắn, chúng tôi thường đem ông bố hắn ra làm trò cười; trò hề bắt đầu từ những kẻ nợ hắn tiền – tôi cũng là một trong số đó – và chúng tôi thường nâng ly chúc cho ông già sớm xuống suối vàng, còn gã con trai thì nhanh chóng thừa kế gia tài.

Anh ta lại ngập ngừng.

– Có một đêm hắn bước vào với tâm trạng vô cùng tồi tệ. Hắn bảo rằng ngày hôm ấy hắn đã bị ông già hành hạ phát điên. Hắn và tôi ở lại một mình với nhau; và hắn tức giận nói với tôi rằng ông già đã lú lẫn như trẻ con; rằng ông vừa yếu ớt, ngốc nghếch vừa lải nhải không ngừng; khiến người khác khó chịu chẳng khác nào tự hành hạ bản thân; và sẽ là một việc làm phúc đức nếu tống khứ ông ta đi cho khuất mắt. Hắn thề thốt rằng mình từng nhiều lần nghĩ đến việc bỏ chút gì đó vào lọ thuốc ho của ông già để giúp ông chết một cách nhẹ nhàng. Hắn bảo người ta thỉnh thoảng vẫn chết ngạt vì bị chó dại cắn đấy thôi, vậy thì sao không giúp những ông lão sống lay lắt này chấm dứt nỗi khổ của họ luôn cho rồi? Hắn nhìn chằm chằm vào tôi khi nói những lời đó, và tôi cũng nhìn thẳng vào hắn; nhưng mọi chuyện chỉ dừng lại ở đó trong đêm hôm ấy.

Anh ta dừng lại một lần nữa, chìm trong im lặng suốt một khoảng thời gian dài đến mức John Westlock phải giục: “Kể tiếp đi.” Martin từ nãy đến giờ vẫn không dời mắt khỏi gương mặt anh ta, nhưng vì quá bàng hoàng và kinh ngạc nên anh chẳng thể thốt nên lời.

– Có lẽ là một tuần sau đó, hoặc có thể ngắn hơn hay dài hơn – chuyện đó cứ ám ảnh trong đầu tôi suốt thời gian qua, nhưng tôi không thể nhớ chính xác khoảng thời gian như những quãng đời khác – khi hắn lại nói chuyện với tôi lần nữa. Lúc đó chúng tôi cũng chỉ có hai người; tôi có mặt ở đó trước giờ tụ tập quen thuộc. Chúng tôi chẳng hẹn hò gì trước cả; nhưng tôi nghĩ mình đến đó để tìm hắn, và tôi biết chắc hắn đến đó để chờ tôi. Hắn đã ở đó từ trước. Hắn đang đọc báo lúc tôi bước vào, và chỉ gật đầu chào tôi mà chẳng thèm ngước lên hay dừng việc đọc lại. Tôi kéo ghế ngồi đối diện và sát rạt bên hắn. Hắn vào thẳng vấn đề ngay, bảo rằng muốn tôi kiếm cho hắn hai loại dược phẩm. Một loại có tác dụng tức thì; loại này hắn cần rất ít. Một loại có tác dụng chậm và trông có vẻ vô hại không đáng nghi ngờ; loại này hắn cần nhiều hơn. Vừa nói hắn vừa tiếp tục đọc báo. Hắn chỉ dùng từ “Thuốc,” và chẳng thốt ra từ nào khác. Tôi cũng vậy.

– Mọi chuyện hoàn toàn trùng khớp với những gì tôi từng nghe trước đây, – John Westlock nhận xét.

– Tôi hỏi hắn cần thuốc để làm gì? Hắn đáp chẳng làm gì hại ai cả; để chữa bệnh cho lũ mèo; can gì đến tôi? Tôi sắp sửa lên đường sang một thuộc địa xa xôi (tôi vừa nhận được chức vụ đó, thứ mà như ngài Westlock đã biết, nay đã mất trắng vì trận ốm vừa rồi, và đó là hy vọng cứu rỗi duy nhất cuộc đời tôi khỏi cảnh tàn lụi), thì can gì đến tôi? Hắn có thể tự kiếm chúng ở hàng tá nơi khác mà chẳng cần sự trợ giúp của tôi, chỉ là lấy ở chỗ tôi thì dễ dàng hơn thôi. Điều đó hoàn toàn đúng. Hắn bảo có khi hắn chẳng cần đến chúng, và lúc đó cũng chưa có ý định sử dụng; nhưng hắn muốn thủ sẵn bên mình cho yên tâm. Suốt thời gian đó hắn vẫn cắm cổ đọc báo. Chúng tôi ngã giá. Hắn sẽ xóa cho tôi một khoản nợ nhỏ – lúc đó tôi hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của hắn – và trả cho tôi năm bảng Anh; rồi câu chuyện bị ngắt quãng vì những kẻ khác kéo đến. Thế nhưng, vào đêm hôm sau, trong hoàn cảnh y hệt như thế, tôi đã giao thuốc cho hắn khi nghe hắn bảo rằng tôi thật ngu ngốc khi nghĩ hắn sẽ dùng chúng vào việc ác, và hắn đã trả tiền cho tôi. Kể từ đó chúng tôi chưa từng gặp lại nhau nữa. Tôi chỉ biết rằng sau đó chẳng lâu ông cụ tội nghiệp đã qua đời, y hệt như cái chết gây ra bởi thứ nguyên nhân này; và từ đó đến nay, tôi phải chịu đựng, và hiện giờ vẫn đang gánh chịu, một sự dằn vặt khốn khổ tột cùng. Chẳng có gì,” anh ta vừa nói vừa giưa hai tay ra, “có thể diễn tả hết nỗi khốn khổ của tôi! Dẫu đó là cái giá hoàn toàn xứng đáng, nhưng chẳng có từ ngữ nào vẽ lại hết được nó.”

Nói xong, anh ta gục đầu xuống và nín lặng, tiều tụy và khốn cùng, anh ta chẳng còn là một sinh linh thích hợp để người ta trút thêm những lời quở trách vô nghĩa nữa.

– Hãy để cậu ấy ở gần đây, – Martin quay mặt đi nói; – nhưng lạy Chúa, hãy giữ cậu ấy khuất tầm mắt!

– Cậu ấy sẽ ở lại đây, – John thì thầm. – Đi với tôi nào!

Vừa nhẹ nhàng xoay chìa khóa nhốt Lewsome lại bên trong, anh vừa dẫn Martin trở lại căn phòng bên cạnh lúc nãy.

Martin bàng hoàng, sốc và chấn động đến mức phải mất một lúc lâu anh mới có thể sắp xếp lại mọi thứ trong đầu, hay thấu hiểu tường tận mối liên hệ giữa các tình tiết để bao quát toàn bộ sự việc. Khi cuối cùng anh đã xâu chuỗi được trọn vẹn câu chuyện, John Westlock tiếp tục chỉ ra khả năng rất cao là tội ác của Jonas đã bị kẻ khác nắm thóp, những kẻ đã lợi dụng nó để mưu trục lợi cho bản thân, và nhờ đó chúng có thể tóm được cái gọng kìm kiểm soát hắn – thứ mà Tom Pinch từng tình cờ chứng kiến và vô tình tiếp tay. Điều này rành rành ra đấy đến mức họ dễ dàng đi đến đồng thuận; nhưng thay vì nhận được chút trợ giúp nào từ manh mối ấy, họ lại thấy nó càng làm mọi chuyện thêm rắc rối.

Họ chẳng biết gì về những kẻ thực sự đang nắm giữ quyền lực ấy. Nhân vật duy nhất xuất hiện trước mắt họ chính là chủ nhà của Tom. Họ chẳng có quyền gì để tra khảo chủ nhà của Tom cả, ngay cả khi họ tìm được lão, điều mà theo lời Tom kể thì chẳng dễ dàng gì. Và giả sử họ có tra khảo và lão chịu mở miệng (điều này có xác suất xảy ra rất thấp), thì liên quan đến vụ việc ở bến tàu, lão chỉ việc khai rằng mình được phái từ một địa chỉ nào đó đến để triệu hồi Jonas về vì có việc gấp, và thế là hết chuyện.

Bên cạnh đó, việc nhúng tay vào rắc rối này ẩn chứa quá nhiều khó khăn và trách nhiệm nặng nề. Câu chuyện của Lewsome hoàn toàn có thể làa bị thêu dệt; trong tình trạng trag quỵ, nó có thể bị phóng đại lên bởi một bộ óc đã tổn thương; hoặc giả sử nó hoàn toàn là sự thật, thì ông cụ hoàn toàn có thể đã chết một cái chết tự nhiên. Mr Pecksniff lúc đó cũng có mặt; như Tom lập tức nhớ ra khi quay về vào buổi chiều và cùng tham gia bàn thảo; và mọi chuyện diễn ra hoàn toàn công khai chẳng có gì mập mờ. Ông nội của Martin mới là người có toàn quyền quyết định hướng giải quyết; nhưng muốn thấu thấu ý kiến của cụ thì là điều bất khả thi, bởi quan điểm của Mr Pecksniff chắc chắn sẽ là quan điểm của cụ. Và bản chất quan điểm của Mr Pecksniff đối với cậu con rể quý hóa của lão thì hoàn toàn có thể đoán trước được.

Ngoài những cân nhắc đó ra, Martin không tài nào chịu nổi ý nghĩ bản thân trông như đang cố bám lấy cái cáo buộc trái với luân thường đạo lý này chống lại người họ hàng của mình, rồi dùng nó làm bước đệm để lấy lòng ông nội. Anh thừa thừa biết rằng nếu xuất hiện trước mặt ông nội tại ngôi nhà của Mr Pecksniff một lần nữa nhằm mục đích tố cáo điều đó, thì hành động của anh sẽ bị nhìn nhận theo chiều hướng đê tiện ấy; và ngài Pecksniff, hơn ai hết, sẽ tô vẽ hành vi của anh dưới thứ ánh sáng đáng khinh bỉ đó. Trái lại, việc nắm trong tay một lời khai như thế mà không tiến hành thêm bất kỳ biện pháp điều tra nào chẳng khác nào đồng lõa với tội ác mà nó vạch trần.

Nói tóm lại, họ hoàn toàn bất lực trong việc tìm ra lối thoát khỏi mê cung rắc rối này mà không phải đi qua những lùm cây gai góc rậm rạp. Và dẫu Mr Tapley nhanh chóng được kết nạp vào vòng bí mật; cùng trí tưởng tượng phong phú của anh chàng này đã hiến kế vô số giải pháp táo bạo – mà phải công nhận là anh vô cùng sẵn sàng xắn tay áo thực hiện ngay lập tức bằng chính trách nhiệm cá nhân của mình – thế nhưng, dẫu nhiệt huyết của Mr Tapley có dạt dào đến đâu, chẳng có điều gì thực sự trở nên rõ ràng hơn qua những lời đề nghị giúp đỡ ấy.

Chính trong hoàn cảnh đó, lời kể của Tom về thái độ kỳ quái của gã thư ký già trong đêm tiệc trà bỗng trở nên vô cùng quan trọng, cuối cùng thuyết phục họ rằng: muốn nắm bắt chính xác hơn guồng quay suy nghĩ và ký ức của ông cụ ấy, họ bắt buộc phải tiến một bước dài cực kỳ quan trọng trong công cuộc truy tìm sự thật. Thế là, sau khi chắc chắn rằng chưa từng có bất kỳ cuộc giao thiệp nào diễn ra giữa Lewsome và ông Chuffey (điều có thể giải thích ngay lập tức cho mọi mối hoài nghi mà cụ già đang nung nấu), họ đồng lòng đi đến kết luận rằng vị thư ký già chính là người mà họ đang cần tìm.

Thế nhưng, giống như nghị quyết đồng thuận của một cuộc họp công cộng, nơi người ta thường hùng hồn tuyên bố rằng bất công này hay bất công khác không thể dung thứ thêm một giây phút nào nữa, để rồi cái bất công ấy vẫn tiếp tục tồn tại suốt một thế kỷ hoặc lâu hơn thế mà chẳng vấp phải bất kỳ sự sửa đổi nào, họ rốt cuộc cũng chỉ đi đến kết luận chung là tất cả đều cùng chung một ý chí. Bởi vì muốn tìm ông Chuffey là một chuyện, còn việc tiếp cận được ông lại là chuyện khác; và làm sao để tiếp cận mà không khiến ông hoảng sợ, không làm Jonas giật mình, hay không bị đánh gục bởi khó khăn khi cố gảy đúng nốt nhạc mong muốn trên một cây đàn đã lạc điệu và lâu ngày không chạm đến, thì vẫn là một mục tiêu xa vời với tầm với của họ hơn bao giờ hết.

Câu hỏi đặt ra lúc đó là, trong số những kẻ vây quanh vị thư ký già, ai là người có ảnh hưởng lớn nhất đối với ông vào đêm hôm đó? Tom đáp rằng đó chính là cô chủ trẻ tuổi của anh, điều đó rành rành ra đấy. Thế nhưng Tom và tất cả bọn họ đều chùn bước trước ý nghĩ giăng bẫy cô, biến cô thành một công cụ vô tội mang lại sự trừng phạt cho người chồng tàn độc của mình. Chẳng còn ai khác nữa sao? Ơ có chứ. Theo một cách hoàn toàn khác, Tom cho biết ông cụ chịu ảnh hưởng bởi mụ y tá Gamp; kẻ từng nắm quyền kiểm soát ông, theo như anh được biết, trong suốt một khoảng thời gian.

Họ chộp lấy chi tiết này ngay lập tức. Đây chính là một lối thoát mới, hé lộ từ một góc khuất bấy lâu nay bị bỏ quên. John Westlock biết bà Gamp; anh từng thuê mướn mụ; anh rành rẽ địa chỉ nhà mụ: bởi vì trước lúc chia tay, mụ đàn bà tốt bụng ấy đã ân cần dúi vào tay anh cả một tập danh thiếp hành nghề để anh phát tán rộng rãi. Họ quyết định sẽ tiếp cận bà Gamp một cách thận trọng nhưng không chần chừ; đồng thời thăm dò thật kỹ lưỡng mức độ hiểu biết sâu sắc của mụ matron khôn ngoan này về ông Chuffey, cũng như khả năng mụ có thể giúp họ, hoặc một trong số họ, tiếp xúc được với ông cụ.

Để thực hiện nhiệm vụ này, Martin và John Westlock quyết định xuất phát ngay trong đêm hôm đó; trước tiên sẽ ghé thăm phòng trọ của bà Gamp, tùy cơ ứng biến xem có tìm thấy mụ đang tận hưởng những giây phút nghỉ ngơi đời thường hay phải lặn lội tìm mụ ở nơi khác khi đang hành nghề. Tom quay về nhà để không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào có dịp gặp gỡ Nadgett nếu lỡ vắng mặt trong trường hợp gã xuất hiện trở lại. Còn Mr Tapley (theo nguyện vọng tha thiết của riêng anh) tạm thời ở lại Furnival’s Inn để trông chừng Lewsome; dù thực ra có bỏ mặc Lewsome tự sinh tự diệt thì cũng chẳng lo gã dám tẩu thoát đi đâu với cái ý định trốn chạy mà gã đang ấp ủ.

Trước khi tản ra thực hiện nhiệm vụ riêng của mỗi người, họ bắt Lewsome phải đọc lớn tiếng trước mặt tất cả mọi người bản tường trình mà anh ta đang giữ cùng lời tuyên bố đính kèm; nội dung khẳng định rằng anh ta đã tự nguyện viết nó trong nỗi sợ hãi cái chết và sự dằn vặt tột cùng của tâm trí. Khi anh ta đọc xong, tất cả cùng ký tên xác nhận, rồi cầm lấy nó từ tay anh ta theo ý nguyện tự do, đem khóa vào một nơi an toàn.

Theo lời khuyên của John, Martin cũng viết một bức thư gửi cho ban quản trị của ngôi trường Ngữ pháp nổi tiếng, mạnh mẽ nhận vinh quang về thiết kế thành công thuộc về mình đồng thời tố cáo hành vi gian lận mà Mr Pecksniff đã nhúng tay. John cũng vô cùng hào hứng tham gia vào tiến trình này; anh không ngớt thốt lên với vẻ bất kính quen rằng Mr Pecksniff đã là một tên bịp bợm đắc chí suốt cả cuộc đời, và sẽ là một nguồn hạnh phúc dài lâu đối với anh (John) nếu anh có thể góp phần đòi lại công lý cho dù là ở tiểu tiết nhỏ nhặt nhất.

Một ngày bận rộn! Nhưng Martin vẫn chưa có chỗ ở; thế nên khi các công việc trên đã được giải quyết ổn thỏa, anh từ chối lời mời ăn tối cùng John Westlock, đành thui thủi một mình lang thang đi tìm phòng trọ. Sau bao phen chật vật, cuối cùng anh cũng thuê được hai căn gác mái cho mình và Mark, nằm trong một con ngõ ở Strand, cách cổng Temple Bar không xa. Đồ đạc của họ đang gửi ở một văn phòng xe ngựa, anh liền cho chuyển hết về chốn nương thân mới này; và trong lòng dâng lên một ngọn lửa thỏa mãn – thứ cảm giác mà một kẻ ích kỷ như anh chưa từng biết đến và chẳng bao giờ có được – khi nghĩ đến việc mình đã tiết lộ biết bao công sức và phiền toái cho Mark, nghĩ đến việc Mark sẽ vui mừng và kinh ngạc ra sao, anh thong thả đi đi lại lại trong khu Temple, vừa ăn một cái bánh nhân thịt để làm bữa tối.