Một đặc điểm kỳ lạ trong số rất nhiều đức tính đáng ngưỡng mộ của ông Pecksniff là càng bị vạch mặt, ông ta lại càng ra sức giả hình. Cứ hễ bị đánh bại ở phương diện này, ông ta lại tự vực dậy và bù đắp bằng cách đem chiến tranh sang phương diện khác. Nếu những mưu mô và đường đi nước bước của ông ta bị nhân vật A phát hiện, thì đó lại càng là lý do để ông ta trổ tài ngay lập tức với nhân vật B, cốt chỉ để cho dẻo tay. Chưa bao giờ ông ta hiện lên là một tấm gương thánh thiện và đáng noi theo đến thế đối với những người xung quanh, cho bằng ngay sau khi bị Thomas Pinch vạch trần. Và cũng hiếm khi nào ông ta vừa tỏ ra dịu dàng về tình cảm nhân loại, lại vừa đường bàng, cao cả trong đức hạnh như lúc bị sự khinh bỉ của cậu Martin trẻ tuổi dội lên người hãy còn nóng hổi.

Sở hữu một lượng lớn tình cảm và đạo đức thừa thãi như vậy, thứ bằng mọi giá phải được tống khứ đi, ông Pecksniff vừa nghe báo tin con rể mình tới liền xem anh ta như một thứ đơn hàng tổng hợp hoặc bán sỉ cần được thực hiện ngay lập tức. Do đó, ông ta nhanh nhẹn bước xuống phòng khách, ôm chầm lấy chàng trai trẻ, rồi kêu lên với những nét mặt và điệu bộ biểu lộ sự xao xuyến trong tâm hồn:

‘Jonas! Con tôi—con bé vẫn khỏe chứ? Không có chuyện gì xảy ra đấy chứ?’

‘Ơ hay, anh lại giở trò đấy à?’ con rể ông đáp. ‘Ngay cả với tôi cơ à? Tránh ra xem nào, chịu không?’

‘Thế thì hãy nói cho ta biết con bé vẫn khỏe đi,’ ông Pecksniff nói. ‘Hãy bảo ta là con bé khỏe đi con trai yêu quý của ta!’

‘Nó khỏe chán,’ Jonas vừa gỡ tay ông ra vừa cộc cằn đáp lại. ‘Chả có chuyện gì xảy ra với nó cả.’

‘Không có chuyện gì xảy ra với nó cả sao!’ ông Pecksniff kêu lên, ngồi phịch xuống chiếc ghế gần nhất và lấy tay vuốt ngược mái tóc. ‘Thật đáng trách cho sự yếu đuối của ta! Ta không kìm được, Jonas ạ. Cảm ơn con. Bây giờ ta đỡ hơn rồi. Còn đứa con gái kia của ta thì sao; đứa con cả; con bé Cherrywerrychigo của ta?’ ông Pecksniff nói, tự sáng chế ra một cái tên thân mật ngộ nghĩnh cho con bé trong lòng dạ nhẹ nhõm trở lại.

‘Nó vẫn thế, chẳng khác gì ngày thường,’ Jonas đáp. ‘Nó cứ bám riết lấy cái lọ giấm ấy. Chắc anh biết nó có người tình rồi chứ?’

‘Ta có nghe đồn,’ ông Pecksniff nói, ‘từ nguồn tin chính thống; chính từ con bé nhà ta—ta không phủ nhận rằng việc nghĩ đến cảnh phải xa cách đứa con gái còn lại của mình khiến ta vô cùng xúc động, Jonas ạ—ta e rằng làm cha mẹ thì ai cũng ích kỷ, ta e là thế—nhưng từ trước đến nay, mục đích sống của ta là chuẩn bị cho chúng sẵn sàng vun vén tổ ấm gia đình; và đó là một sân khấu mà Cherry sẽ làm rạng rỡ.’

‘Nó lo mà làm rạng rỡ cái xó nào đi thì hơn,’ cậu con rể nhận xét, ‘chứ nói chung trông nó chẳng có vẻ gì là rạng rỡ cho lắm.’

‘Các con gái của ta giờ đã có nơi có chốn rồi,’ ông Pecksniff nói. ‘Bây giờ chúng đã yên bề gia thất, và công sức ta bỏ ra đã không hề uổng phí!’

Đây chính xác là những gì ông Pecksniff sẽ thốt lên, nếu một trong hai cô con gái trúng giải độc đắc ba mươi nghìn bảng trong vé số, hoặc nếu cô kia nhặt được một chiếc ví có giá trị trên đường mà chẳng ai thèm đến nhận. Trong cả hai trường hợp ấy, ông ta chắc chắn sẽ cất lời ban phước lành theo kiểu gia trưởng lên cái đầu may mắn với vẻ vô cùng trang nghiêm, đồng thời tự nhận hết công lao về mình như thể ông ta đã có ý định đó từ khi đứa trẻ còn nằm nôi.

‘Hay là bây giờ chúng ta nói chuyện khác đi nhỉ,’ Jonas khô khan nhận xét. ‘Cho đổi gió một tí. Anh thấy có được không nào?’

‘Hoàn toàn được chứ,’ ông Pecksniff nói. ‘Á chà, đồ quỷ sứ, đồ quỷ sứ hư hỏng! Con lại đi cười cợt cái ông bố già cả hay thương cảm này cơ à. Thôi được! Ổng đáng bị thế lắm. Mà ổng cũng chẳng thèm để tâm đâu, vì cảm xúc của ổng chính là phần thưởng cho ổng rồi. Con đến ở chơi với ta đấy phỏng, Jonas?’

‘Không. Tôi đi cùng một người bạn,’ Jonas đáp.

‘Hãy dẫn bạn con tới đây!’ ông Pecksniff kêu lên, trào dâng một niềm hiếu khách nồng nhiệt. ‘Dẫn bao nhiêu người bạn tới cũng được!’

‘Hắn không phải kiểu người thích được dẫn đi lung tung đâu,’ Jonas khinh khỉ nói. ‘Tôi mà lại đi “dẫn” hắn đến nhà anh để làm quà ra mắt chắc! Dù sao cũng cảm ơn tấm lòng của anh; nhưng mà Pecksniff này, vị trí của hắn ở tít trên đỉnh cao cơ, không với tới được đâu.’

Ông thiện nhân vểnh tai lên; sự tò mò của ông ta đã bị đánh thức. Đối với ông Pecksniff, một vị trí ở tít trên đỉnh cao đồng nghĩa với sự vĩ đại, đức hạnh, lòng tốt, sự khôn ngoan, thiên tài; hay nói đúng hơn, đó là sự miễn trừ khỏi tất cả những thứ ấy, và bản thân nó còn vĩ đại hơn tất cả mọi thứ gộp lại một cách không tài nào đo đếm nổi. Một kẻ có thể nhìn xuống ông Pecksniff thì không đời nào lại bị vị gia chủ ấy nhìn lên với sự cung kính kém phần, hay đứng từ một vị trí quá ít khiêm nhường. Các bậc vĩ đại bao giờ cũng thế.

‘Tôi nói cho anh hay việc này nếu anh thích nhé,’ Jonas nói; ‘anh có thể đến quán Dragon ăn tối cùng với chúng tôi. Hôm qua chúng tôi buộc phải xuống Salisbury có chút việc, và sáng nay tôi nhờ hắn chở tôi sang đây bằng xe ngựa; à mà không phải xe của hắn, vì xe bị hỏng dọc đường ban đêm, nhưng chúng tôi thuê xe khác thay thế; thế nào cũng vậy thôi. Mà hãy cẩn thận củi lửa đấy nhé. Hắn không quen giao du với dăm ba loại người đâu; hắn toàn chơi với tầng lớp thượng lưu thôi đấy!’

‘Chắc lại là vị công tử bột nào đó đang vay tiền con với mức lãi suất hậu hĩnh chứ gì?’ ông Pecksniff nói, vừa đưa ngón trỏ ra ra hiệu tinh nghịch. ‘Ta rất lấy làmo háo hức muốn được diện kiến nhân vật hào hoa này đấy.’

‘Vay á!’ Jonas lặp lại. ‘Vay múa gì! Khi nào anh giàu bằng một phần hai mươi của hắn đi, rồi hẵng đóng cửa tiệm nghỉ khỏe nhé! Tụi mình có hùn vốn lại cũng chẳng đủ tiền mua đồ đạc, đồ bạc và tranh ảnh trong nhà hắn đâu. Mà một người như thế lại đi vay tiền á: ngài Montague! Chà, kể từ khi tôi may mắn (thôi được! phải nói là khôn ngoan nữa chứ) có được một cổ phần trong công ty Bảo hiểm mà hắn làm Chủ tịch, tôi đã kiếm được—thôi khỏi cần biết tôi kiếm được bao nhiêu,’ Jonas nói, dường như sực nhớ ra sự cẩn trọng quen thuộc của mình. ‘Anh thừa biết tôi thế nào rồi đấy, tôi không bao giờ đi khoác lác mấy chuyện đó đâu. Nhưng mà, thề có Chúa, tôi cũng kiếm được một khoản ra trò.’

‘Quả thật, Jonas thân mến của ta ơi,’ ông Pecksniff đầy vẻ hồ hởi cất lời, ‘một quý ông như thế rất đáng được tiếp đón chu đáo. Liệu ngài ấy có muốn đi thăm nhà thờ không nhỉ? Hoặc nếu ngài ấy có khiếu về mỹ thuật—mà ta chắc chắn là có, dựa theo những mô tả của con về gia thế của ngài ấy—ta có thể gửi đến mấy tập tranh vẽ. Nhà thờ lớn Salisbury, Jonas thân mến ạ,’ ông Pecksniff nói, việc nhắc đến các tập tranh và sự nồng nhiệt muốn thể hiện bản thân trước mặt người khác đã gợi lên lối ăn nói quen thuộc của ông ta trong những dịp như thế, ‘là một công trình kiến trúc tràn ngập những liên tưởng cổ kính, và gợi lên một cách sâu sắc những cảm xúc cao cả nhất. Chính tại nơi này, chúng ta chiêm ngưỡng công trình của các thế hệ đi trước. Chính tại nơi này, chúng ta lắng nghe tiếng đàn đại phong cầm vang dội khi tản bộ qua những dãy hành lang vọng tiếng. Chúng tôi có những bức vẽ về công trình nổi tiếng này từ hướng Bắc, hướng Nam, hướng Đông, hướng Tây, hướng Đông-Nam, hướng Tây-Bắc—’

Trong lúc ông ta đang lạc đề, và thực ra là trong suốt cuộc trò chuyện, Jonas vẫn cứ ngả người kẽo kẹt trên chiếc ghế, hai tay đút túi quần và đầu nghếch sang một bên đầy mưu mô. Giờ đây, cậu ta nhìn ông Pecksniff với đôi mắt lấp lánh vẻ ranh mãnh sắc sảo đến mức ông Pecksniff phải khựng lại, hỏi xem cậu ta định nói gì.

‘Thề có Chúa!’ cậu ta đáp. ‘Pecksniff này, nếu tôi biết anh tính để lại gia tài thế nào, tôi đã có cách giúp anh nhân đôi nó lên trong chớp mắt rồi. Giữ kín một cơ hội ngon nghẻ thế này trong gia đình thì đâu có tệ. Nhưng mà anh thì thâm trầm quá cơ!’

‘Jonas!’ ông Pecksniff kêu lên, vô cùng xúc động, ‘ta không phải là kẻ có tài ngoại giao; lòng dạ ta phơi bày cả ra ngoài. Phần lớn số tiền tiết kiệm nhỏ nhoi mà ta tích cóp được trong suốt—ta hy vọng là thế—một cuộc đời không ô nhức hay vô ích, đã được trao tặng, định đoạt và để lại (hãy sửa lại cho ta nếu ta dùng từ sai về mặt pháp lý, Jonas thân mến ạ), kèm theo những lời lẽ tin tưởng mà ta không muốn nhắc lại; và bằng những thứ giấy tờ bảo đảm mà ta thiết tưởng không cần phải kể tên với một người mà ta không thể, ta sẽ không, và ta chẳng cần phải gọi tên.’ Nói đoạn, ông ta siết chặt bàn tay cậu con rể thật nồng nhiệt, như thể muốn nói thêm rằng: ‘Chúa phù hộ con; hãy giữ lấy nó cho cẩn thận khi con nhận được nhé!’

Ông Jonas chỉ lắc đầu cười, và có lẽ nghĩ lại về những điều vừa thoáng qua trong đầu, bỗng bảo rằng: ‘Thôi. Tốt nhất là cứ giữ kín trong lòng.’ Nhưng khi thấy cậu ta ngỏ ý muốn đi dạo một lát, ông Pecksniff liền nằng nặc đòi đi theo cùng, bảo rằng trên đường đi ông ta có thể ghé qua gửi danh thiếp cho ngài Montague, coi như để tự phong mình làm kẻ dọn đường cho chính mình vào bữa tối. Và ông ta đã làm thế.

Trong suốt buổi đi dạo, ông Jonas ra điều giữ gìn sự kín đáo cẩn mật vốn đã kìm hãm cậu ta rất đúng lúc trong cuộc trò chuyện vừa rồi. Và vì cậu ta chẳng thèm tìm cách lấy lòng ông Pecksniff, trái lại còn tỏ ra thô lỗ và cộc cằn hơn ngày thường, nên vị gia chủ kia, thay vì nghi ngờ dụng ý thật sự của cậu ta, lại tự dâng mình ra cho đối phương tấn công một cách thuận lợi nhất. Bởi vì bản tính của một kẻ xảo quyệt là luôn nghĩ rằng những công cụ mình dùng để mưu mô là không thể thiếu đối với mọi trò xảo quyệt; và khi suy diễn từ chính bản thân mình trong hoàn cảnh tương tự, ông Pecksniff thầm lập luận: ‘Nếu tên thanh niên này muốn lợi dụng ta cho mưu đồ riêng của hắn, hắn đã phải tỏ ra lịch sự và cung kính rồi.’

Thế là, Jonas càng tỏ ra lạnh nhạt trước những lời bóng gió và gặng hỏi của ông ta bao nhiêu, ông Pecksniff lại càng tha thiết muốn được bước chân vào những bí mật vàng ngọc mà cậu ta vừa hé lộ mập mờ bấy nhiêu. Tại sao giữa những người thân thích lại phải có những bí mật lạnh lùng và trần tục chứ? Cuộc sống mà không có sự tin tưởng thì còn ra gì? Nếu người chồng đã chọn của con gái ông, người đàn ông mà ông đã trao gửi cô với biết bao niềm kiêu hãnh và hy vọng, với niềm vui sướng dâng trào và rạng ngời đến thế; nếu anh ta không phải là một mảng xanh tươi trên vùng hoang mạc cằn cỗi của cuộc đời, thì chốn ốc đảo ấy còn biết tìm ở đâu ra?

Ông Pecksniff nào có ngờ rằng chính mình lúc ấy đang đặt một chân lên một mảng xanh tươi đến mức nào! Ông ta nào có lường trước được rằng, khi thốt lên câu ‘Tất cả chỉ là cát bụi!’, chỉ một chốc nữa thôi chính ông ta sẽ phải ngã nhũi xuống đống cát bụi của mình!

Từng li từng tí một, theo cái cách bủn xỉn và khó chịu của mình; được thúc đẩy mạnh mẽ bởi hi vọng làm cho ông Pecksniff phải đau đớn ở đúng cái chỗ hiểm yếu là cái túi tiền—nơi chính bản thân Jonas cũng đang bị bóp nghẹt vô cùng đau đớn—điều đó càng làm cho cậu ta có thêm một động cơ đầy ác ý để nhúng tay vào những mánh khóe được sai phái; từng chút một, Jonas thả lỏng để những viễn cảnh lóa mắt của tổ chức Anglo-Bengalee vô tình lộ ra trước mặt vị thính giả tham lam hơn là đem ra khoe mẽ. Và cũng với tinh thần keo kiệt ấy, cậu ta để cho ông Pecksniff tự suy diễn (điều mà ông ta tất nhiên là đã làm), rằng chính vì bản thân không có được năng khiếu ăn nói và phong thái xuất chúng nào đáng kể, nên cậu ta mới khao khát được mang tiếng là người giới thiệu với ngài Montague một ai đó vốn dồi dào những phẩm chất ấy, qua đó bù đắp cho những thiếu sót của chính mình. Bằng không, cậu ta lầm bầm tỏ vẻ bất mãn, thì đừng hòng có chuyện cậu ta rước cái ông bố vợ quý hóa ấy vào vòng bí mật của mình trước khi kịp đá văng ổng đi ‘mất hút’.

Được "lên dây cót" theo cái cách đầy mưu mô ấy, ông Pecksniff đã đến dự bữa tối với một dáng vẻ nhã nhặn, nhân hậu, vui tươi, lịch thiệp và nồng nhiệt đến mức có lẽ ngay cả bản thân ông ta trước đó cũng chưa từng đạt tới. Sự bộc trực của một điền chủ nông thôn, sự tinh tế của một nghệ sĩ, thái độ khoan dung độ lượng của một người từng trải; lòng bác ái, sự nhẫn nại, lòng đạo đức, tính khoan dung, tất cả hòa quyện lại với nhau trong một khả năng thích ứng linh hoạt với mọi thứ và bất cứ thứ gì; đều được thể hiện rõ nét nơi ông Pecksniff khi ông ta bắt tay với nhà đầu cơ kiêm nhà tư bản lớn.

‘Chào mừng ngài kính mến,’ ông Pecksniff nói, ‘đã đến với ngôi làng khiêm nhường của chúng tôi! Chúng tôi chỉ là những con người bình dị; những cục đất quê mùa thô mộc thôi, thưa ngài Montague; nhưng chúng tôi biết trân trọng vinh dự được ngài ghé thăm, như cậu con rể quý hóa của tôi có thể làm chứng. Thật là kỳ lạ,’ ông Pecksniff nói, vừa siết chặt bàn tay kia gần như cung kính, ‘nhưng dường như tôi đã quen biết ngài rồi thì phải. Cái trán cao lững lững ấy, Jonas thân mến của ta ơi,’ ông Pecksniff nói nhỏ sang bên, ‘và những lọn tóc dày xoăn tít ấy—chắc chắn tôi đã từng được gặp ngài, thưa ngài quý mến, giữa chốn đông người rực rỡ rồi.’

Cả bọn đều đồng ý rằng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra.

‘Tôi chỉ tiếc rằng,’ ông Pecksniff nói, ‘không có được vinh dự giới thiệu với ngài một vị khách lớn tuổi đang sống chung dưới mái nhà chúng tôi: đó là bác của bạn chúng tôi đây. Ngài Chuzzlewit, thưa ngài, chắc chắn sẽ vô cùng tự hào nếu được bắt tay ngài.’

‘Vị đó hiện có ở đây không?’ Montague hỏi, mặt đỏ bừng lên. ‘Có chứ,’ ông Pecksniff đáp.

‘Anh chẳng hề đả động gì đến chuyện đó cả, Chuzzlewit ạ.’

‘Tôi có thèm nghĩ là ông lại thích nghe đâu mà kể,’ Jonas đáp lại. ‘Tôi dám chắc là ông chẳng màng quen biết ông ta đâu.’

‘Jonas! Jonas thân mến của ta!’ ông Pecksniff ra điều can ngăn. ‘Thật tình mà nói!’

‘Ồ! Anh thì cứ việc nói đỡ cho ông ta thôi,’ Jonas nói. ‘Anh đã tròng được cổ ông ta rồi cơ mà. Anh sắp vớ được khối gia tài nhờ lão ta đấy.’

‘Ố ho! Gió đang thổi hướng đó phỏng?’ Montague kêu lên. ‘Ha, ha, ha!’ và thế là cả bọn cùng cười vang—nhất là ông Pecksniff.

‘Không, không!’ vị đó nói, vừa vỗ vỗ vai cậu con rể một cách đầy tinh nghịch. ‘Ngài Montague chớ nên tin hết những gì người họ hàng trẻ tuổi của tôi nói nhé. Ngài có thể tin tưởng cậu ta trong công việc chính thức, và tín nhiệm cậu ta trong công việc chính thức, nhưng đừng có coi trọng những lúc cậu ta bay bổng tưởng tượng.’

‘Thề có chúa, ngài Pecksniff,’ Montague kêu lên, ‘tôi lại cực kỳ coi trọng cái câu vừa rồi của cậu ấy đấy chứ. Tôi rất hy vọng và cầu mong là nó đúng. Kiếm tiền trong điều kiện bình thường thì chẳng thể nào quay vòng nhanh cho kịp đâu, thưa ngài Pecksniff. Chẳng có gì sánh được với việc xây dựng cơ đồ trên những điểm yếu của nhân loại cả.’

‘Ồ trớ trêu thay! Ồ thật là xấu hổ quá đi mất!’ ông Pecksniff kêu lên. Nhưng cả bọn lại cười rộ lên—nhất là ông Pecksniff.

‘Tôi xin lấy danh dự ra thề là chúng tôi làm thế đấy,’ Montague nói.

‘Ồ thật là xấu hổ, xấu hổ quá!’ ông Pecksniff kêu lên. ‘Ngài hay nói đùa thật đấy. Chắc chắn là ngài không làm thế đâu! Chắc chắn là ngài không làm thế đâu! Ngài làm sao mà nỡ cơ chứ?’

Một lần nữa, tất cả lại cùng cười vang; và một lần nữa, ông Pecksniff là kẻ cười to nhất.

Buổi gặp gỡ này quả thực vô cùng dễ chịu. Nó thật cởi mở, tự nhiên, thẳng thắn; mà vẫn giữ cho ông Pecksniff ở vị thế một người Thầy dìu dắt buổi ban đầu một cách dịu dàng. Những thành tựu vĩ đại nhất trong lĩnh vực nấu nướng từng được quán Dragon thực hiện đều được bày biện lên trước mặt họ; những chai rượu ngon nhất và lâu đời nhất dưới hầm của quán Dragon đã được nhìn thấy ánh mặt trời trong dịp đó; hàng ngàn chiếc bọt sủi tăm, biểu thị cho sự giàu có và địa vị của ngài Montague trong chốn mưu sinh, liên tục nổi lên bề mặt của câu chuyện; và họ vô cùng cởi mở, vui vẻ như ba con người chân chính. Ông Pecksniff bày tỏ sự tiếc nuối (ông ta nói thế) khi ngài Montague lại coi nhẹ nhân loại và những điểm yếu của họ. Ông ta cảm thấy bận tâm về vấn đề này; tâm trí ông ta cứ vương vấn mãi; hết cách này đến cách khác, ông ta cứ quay đi quay lại mãi chủ đề đó, và bảo rằng bằng mọi giá ông ta phải cảm hóa cho bằng được con người này. Và cứ mỗi lần ngài Montague lặp lại câu nói về việc xây dựng cơ đồ trên những điểm yếu của nhân loại, rồi thêm vào một cách bộc trực rằng ‘chúng tôi làm thế đấy!’, thì ngay lập tức ông Pecksniff lại thốt lên ‘Ồ trớ trêu thay! Ồ thật là xấu hổ quá đi mất! Tôi chắc chắn là ngài không làm thế đâu. Ngài làm sao mà nỡ cơ chứ?’, đồng thời dồn thêm nhiều trọng lực hơn vào mấy từ cuối cùng trong mỗi lần lặp lại.

Việc ông Pecksniff cứ liên tục lặp lại câu hỏi đùa cợt ấy cuối cùng đã dẫn đến những câu trả lời đùa cợt từ phía ngài Montague; nhưng sau một hồi "bắn tỉa" qua lại nhỏ nhặt, ông Pecksniff bỗng trở nên nghiêm nghị, gần như rớm lệ; ông ta bày tỏ rằng nếu ngài Montague cho phép, ông ta xin được nâng ly chúc sức khỏe người họ hàng trẻ tuổi của ngài ấy là cậu Jonas; chúc mừng cậu ta vì đã có được một tình bạn vô cùng quý giá và xuất sắc, nhưng thú thật là ông ta vô cùng ganh tị với khả năng cống hiến cho đồng loại của cậu ta. Bởi vì, nếu ông ta hiểu được mục đích của cái Tổ chức mà cậu ta vừa mới gia nhập một cách đầy thuận lợi ấy—dù ông ta chỉ hiểu được một phần mông lung—thì chúng đều hướng tới việc Làm Điều Thiện; và về phần mình (ông Pecksniff), nếu có thể cách này hay cách khác thúc đẩy những điều đó, ông ta tin rằng mỗi tối mình đều có thể đặt đầu lên gối ngủ một cách ngon lành với sự chắc chắn tuyệt đối là sẽ chìm vào giấc ngủ ngay tức khắc.

Từ lời nhận xét tình cờ ấy (bởi vì nó hoàn toàn tình cờ và thốt ra từ sự cởi mở trong tâm hồn ông Pecksniff) chuyển sang việc thảo luận vấn đề như một thương vụ làm ăn là điều vô cùng dễ dàng. Sách vở, giấy tờ, báo cáo, biểu bảng, các loại tính toán khác nhau nhanh chóng được bày ra trước mặt họ; và vì tất cả đều được thiết kế hướng tới một mục tiêu duy nhất, nên chẳng có gì ngạc nhiên khi chúng đều dẫn đến một kết cục duy nhất. Thế nhưng, bất cứ khi nào Montague phóng đại về lợi nhuận của văn phòng và tuyên bố rằng chừng nào còn những kẻ khờ khạo bay lượn trên trời thì công ty ấy còn làm ăn phát đạt, ông Pecksniff vẫn dịu dàng thốt lên ‘Ồ trớ trêu thay!’—và thực ra suýt nữa đã phản đối lại, nếu ông ta không biết chắc rằng hắn ta chỉ đang đùa. Ông Pecksniff thừa biết hắn ta đang đùa; bởi vì chính hắn đã nói thế mà.

Chưa từng có trước đó, và cũng sẽ chẳng bao giờ có lại lần nữa, một cơ hội đầu tư một khoản tiền lớn (với mức lợi nhuận tăng tỷ lệ thuận với số tiền đầu tư) tuyệt vời như thời điểm lúc bấy giờ. Khoảng thời gian duy nhất có thể sánh ngang với nó chính là lúc Jonas bước chân vào công ty; điều đó giờ đây lại khiến cậu taâm địa hằn học, sinh ra soi mói chỗ này một lỗi, bới chỗ kia một hạt sạn, rồi cằn nhằn khuyên ông Pecksniff nên suy nghĩ lại cho thấu đáo. Khoản tiền để hoàn tất phần hùn vốn trọn gói trong cái cơ ngơi béo bở này suýt soát bằng toàn bộ số tiền dành dụm của ông Pecksniff; đó là chưa tính đến ông Chuzzlewit, nghĩa là vị lão gia mà ông ta vẫn coi như một khoản tiền gửi trong Ngân hàng, và chính sự tồn tại của món tiền đó càng thôi thúc ông ta tung ra những con tép riêng của mình để câu cho bằng được một con cá voi đích thực như ngài Montague vừa miêu tả. Lợi nhuận bắt đầu đổ về gần như ngay lập tức và vô cùng khổng lồ. Kết cục là ông Pecksniff đã đồng ý trở thành đối tác kiêm chủ sở hữu cuối cùng của hãng Anglo-Bengalee, và hẹn gặp ngài Montague vào ngày mốt tại Salisbury để hoàn tất cuộc đàm phán ngay tại đó.

Phải mất rất nhiều thời gian để đưa vấn đề đi đến hồi kết như vậy, nên lúc họ chia tay thì trời đã gần nửa đêm. Khi ông Pecksniff bước xuống lầu ra tới cửa, ông ta thấy bà Lupin đang đứng đó nhìn ra ngoài.

‘Á, người bạn hiền của tôi!’ ông ta cất lời; ‘vẫn chưa đi ngủ sao! Đang ngắm các vì sao đấy hở, thưa bà Lupin?’

‘Đêm nay trời đầy sao đẹp lắm, thưa ông.’

‘Một đêm đầy sao đẹp tuyệt vời,’ ông Pecksniff ngước nhìn lên nói. ‘Hãy ngắm nhìn các hành tinh kìa, chúng đang tỏa sáng biết bao! Hãy nhìn những—hai vị khách có mặt ở đây sáng nay đã rời khỏi nhà bà rồi chứ, thưa bà Lupin?’

‘Vâng, thưa ông. Họ đi rồi ạ.’

‘Tôi rất vui khi nghe điều đó,’ ông Pecksniff nói. ‘Hãy chiêm ngưỡng những kỳ quan của bầu trời đi, thưa bà Lupin! Khung cảnh mới huy hoàng làm sao! Khi tôi ngước nhìn những khối cầu sáng ngời kia, tôi nghĩ rằng mỗi chúng đều đang nháy mắt ra hiệu cho nhau để lưu tâm đến sự phù phiếm trong các mưu cầu của con người. Hỡi những người đồng loại của tôi!’ ông Pecksniff vừa nói vừa xót xa lắc đầu; ‘các vị đã lầm to rồi; hỡi những họ hàng sâu bọ của tôi, các vị đã bị lừa gạt vô cùng lớn rồi! Các vì sao hoàn toàn mãn nguyện (tôi cho là thế) trong quỹ đạo riêng của chúng. Cớ sao các vị lại không như vậy? Ồ! Đừng có bươn chải và tranh giành để làm giàu cho bản thân, hay để vượt qua lẫn nhau nữa, hỡi những người bạn lầm đường lạc lối của tôi, mà hãy ngước lên đó, cùng với tôi đi!’

Bà Lupin lắc đầu và thở dài một tiếng. Trông thật vô cùng cảm động.

‘Hãy ngước lên đó, cùng với tôi!’ ông Pecksniff lặp lại, giơ tay ra hiệu; ‘Cùng với tôi, một cá nhân nhỏ bé cũng chỉ là một côn trùng giống như các vị mà thôi. Liệu bạc, vàng, hay đá quý có thể lấp lánh như những chòm sao kia không! Tôi cho là không. Vậy thì đừng có khao khát bạc, vàng hay đá quý nữa; mà hãy ngước lên đó, cùng với tôi!’

Nói những lời đó xong, người thiện nhân liền vỗ nhẹ lên bàn tay bà Lupin giữa hai tay mình như muốn nói thêm rằng: ‘hãy suy ngẫm điều này nhé, người chị em thiện lành của tôi!’, rồi bước đi trong một trạng thái ngất ngây hoặc say đắm, kẹp chiếc mũ dưới nách.

Jonas vẫn ngồi nguyên trong tư thế mà ông Pecksniff đã bỏ lại, đăm chiêu nhìn người bạn của mình; vị này đang vây quanh bởi một đống tài liệu và viết gì đó trên một mảnh giấy hình chữ nhật.

‘Vậy ra anh định ở lại Salisbury qua ngày mốt cơ à?’ Jonas nói.

‘Anh vừa nghe lịch hẹn của chúng ta rồi còn gì,’ Montague đáp mà không thèm ngẩng đầu lên. ‘Dù thế nào thì tôi cũng sẽ ở lại để lo cho thằng bé.’

Họ dường như đã đổi vị thế cho nhau; Montague thì đang vô cùng phấn chấn; còn Jonas thì ủ rũ và đằng đằng sát khí.

‘Chắc anh không cần tôi nữa chứ nhỉ?’ Jonas nói.

‘Tôi cần anh ký tên vào đây này,’ cậu ta đáp, liếc nhìn đối phương với một nụ cười, ‘ngay khi tôi điền xong vào tờ giấy đóng thuế này. Tốt nhất là tôi nên cầm cái giấy nhận nợ của anh cho khoản vốn bổ sung đó. Chỉ thế thôi. Nếu anh muốn về nhà, tôi có thể tự xoay sở với ông Pecksniff một mình được rồi. Giữa chúng tôi đã có sự thấu hiểu hoàn toàn.’

Jonas ngồi lườm nguýt hắn trong im lặng khi hắn đang viết. Khi viết xong và đã thấm khô bằng giấy sấy trên chiếc tráp du lịch của mình, hắn ngẩng lên và tiện tay ném cây bút về phía cậu ta.

‘Sao, không cho ân hạn lấy một ngày, không tin tưởng lấy một ngày ư?’ Jonas cay đắng lên tiếng. ‘Ngay cả sau bao công sức tôi bỏ ra cho vụ mần ăn tối nay chắc?’

‘Vụ mần ăn tối nay là một phần trong thỏa thuận của chúng ta,’ Montague đáp; ‘và việc này cũng vậy.’

‘Anh ép người quá đáng đấy,’ Jonas nói, bước lại gần bàn. ‘Tùy anh thôi. Đưa đây!’

Montague đưa tờ giấy cho cậu ta. Sau khi ngập ngừng như thể vẫn chưa quyết định nổi có nên ký tên mình vào đó hay không, Jonas vội vàng nhúng bút vào lọ mực gần nhất và bắt đầu viết. Nhưng cậu ta vừa mới đặt nét bút xuống thì đã giật mình hoảng hốt lùi lại.

‘Ơ hay, cái quái gì thế này?’ cậu ta nói. ‘Màu đỏ như máu thế này!’

Chỉ một thoáng sau là rõ ngay, cậu ta đã nhúng bút vào... mực đỏ. Thế nhưng cậu ta lại gán cho sự nhầm lẫn ấy một tầm quan trọng kỳ lạ. Cậu ta gặng hỏi xem thứ đó từ đâu ra, ai đã mang nó đến, tại sao nó lại được mang đến; và lúc đầu, cậu ta nhìn Montague cứ như thể nghĩ rằng hắn vừa chơi khăm mình. Thậm chí ngay cả khi đã dùng một cây bút khác và lọ mực đúng, cậu ta vẫn vạch vài đường lên một tờ giấy khác trước, cứ như thể nửa tin rằng chúng cũng sẽ chuyển sang màu đỏ.

‘Lần này thì đen đủi thật rồi nhé,’ cậu ta nói, vừa đưa tờ giấy nhận nợ cho Montague. ‘Chào nhé.’

‘Đi ngay bây giờ á! Anh tính về bằng cách nào?’

‘Sáng sớm mai tôi sẽ cắt ngang qua con đường lớn trước khi anh kịp dậy khỏi giường; rồi bắt chuyến xe ngựa chạy tuyến trên vào ban ngày. Chàonhé!’

‘Anh vội thế nhỉ!’

‘Tôi có việc phải làm,’ Jonas nói. ‘Chào nhé!’

Người bạn của cậu ta dõi theo bóng cậu ta bước ra ngoài với vẻ ngạc nhiên, rồi cảm giác đó dần nhường chỗ cho sự mãn nguyện và nhẹ nhõm.

‘Mọi chuyện diễn ra còn suôn sẻ hơn. Nó đem lại đúng điều tôi muốn mà chẳng gặp chút khó khăn nào. Tôi sẽ một mình thong thả về nhà.’