Vốn dĩ ở Martin có một đặc điểm là trong suốt thời gian qua, hoặc là anh đã quên bẵng Mark Tapley đi như thể chưa từng có một con người như thế trên đời, hoặc là nếu có khoảnh khắc hình ảnh của vị quân tử đó hiện lên trong tâm trí, anh cũng xua đi ngay như một chuyện chẳng có gì cấp bách, có thể để tính sau và đợi khi nào thảnh thơi hoàn toàn rồi tính tiếp. Nhưng nay đã ra lại ngoài phố, anh sực nghĩ ra rằng cũng có một chút xíu khả năng là anh chàng Tapley, theo thời gian, có thể sẽ cảm thấy chán nản khi phải mòn mỏi chờ đợi trước ngưỡng cửa của Tòa soạn tờ Rowdy Journal. Thế là anh bèn đánh tiếng với người bạn mới rằng, nếu tiện đường đi về hướng đó, anh rất muốn giải quyết xong xuôi công chuyện này choẹ nhẹ cõi lòng.

“Và nhân nói đến chuyện công việc,” Martin lên tiếng, “tôi có thể hỏi—để bản thân cũng không phải chịu thua kém về khoản đặt câu hỏi—rằng nghề nghiệp của anh giữ chân anh lại thành phố này, hay cũng như tôi, anh là một du khách đến đây viếng thăm?”

“Tôi là khách du lịch,” người bạn đáp. “Tôi được ‘sinh ra và lớn lên’ ở bang Massachusetts, và hiện vẫn sinh sống ở đó. Nhà tôi ở một thị trấn đồng quê yên tĩnh. Tôi không hay lui tới những nơi xô bồ này; và tôi phải thú thật với anh rằng, càng quen thuộc với chúng thì tôi lại càng ít có hứng thú ghé thăm hơn.”

“Anh đã từng ra nước ngoài rồi chứ?” Martin hỏi.

“Ồ, rồi chứ.”

“Và cũng giống như hầu hết những người đi đây đi đó, anh càng thêm gắn bó tha thiết với quê hương xứ sở của mình hơn bao giờ hết,” Martin nói, tò mò nhìn ông.

“Với tổ ấm của tôi—vâng,” người bạn đáp lại. “Còn với quê hương xứ sở của tôi như là tổ ấm—vâng, cũng đúng như vậy.”

“Ý anh có phần giữ ý,” Martin nhận xét.

“Chà,” người bạn mới của anh đáp lời, “nếu anh hỏi tôi rằng liệu tôi có quay trở lại đây với sự hào hứng lớn hơn đối với những thói hư tật xấu của đất nước mình; với niềm yêu mến nồng nàn hơn dành cho những kẻ tự nhận (với mức giá bao nhiêu đô-la một ngày không rõ) là bạn của xứ sở này; với thái độ dửng dưng lạnh lùng hơn trước sự lớn mạnh của những nguyên tắc trong nước chúng ta về các vấn đề công cộng cũng như trong giao dịch riêng tư giữa người với người—mà việc biện hộ cho chúng, ngoài bầu không khí ô uế của một phiên tòa hình sự, sẽ là nỗi ô nhục cho chính các luật sư tòa án Old Bailey ở xứ anh; nếu anh hỏi vậy, thì tôi xin trả lời thẳng thừng là: Không.”

“Ồ!” Martin thốt lên; đúng bằng cái tông giọng y hệt từ “Không” của người bạn, nghe chẳng khác nào một tiếng vọng.

“Nếu anh hỏi tôi,” người bạn đồng hành nói tiếp, “rằng liệu tôi có quay lại đây với sự hài lòng cao hơn đối với một thực trạng đang rạch ròi chia rẽ xã hội thành hai tầng lớp—trong đó một bên, đại đa số quần chúng, tự nhận có một nền độc lập giả cấy, nhưng thực ra lại phụ thuộc một cách vô cùng thảm hại vào việc phớt lờ những chuẩn mực lịch thiệp và phong tục xã hội mang tính nhân văn, khiến cho một kẻ càng thô lỗ bao nhiêu thì lại càng khơi gợi đúng thị hiếu của họ bấy nhiêu; trong khi bên kia, vì ghê tởm cái tiêu chuẩn thấp kém ấy—thứ tiêu chuẩn đã bị hạ thấp để có thể dung hợp với mọi thứ—nên đã tìm nơi trú ẩn giữa những nét thanh nhã và tinh tế mà họ có thể mang lại cho đời sống riêng tư, đồng thời phó mặc nền phúc lợi chung cho vận rủi giữa chốn chen chúc ồn ào của một cuộc tranh giành hỗn loạn—thì tôi lại một lần nữa trả lời: Không.”

Và Martin lại thốt lên chữ “Ồ!” với cái điệu bộ kỳ cục như trước, trong lòng đầy lo lắng và bứt rứt; thú thật là không hẳn vì những vấn đề lớn lao của đất nước, mà chủ yếu là do viễn cảnh ngày càng mờ mịt của ngành kiến trúc dân dụng.

“Nói một cách ngắn gọn,” người kia tiếp lời, “tôi không hề thấy, không thể tin, và do đó sẽ không bao giờ thừa nhận rằng chúng ta là một hình mẫu về sự khôn ngoan, là tấm gương cho cả thế giới, là đỉnh cao của lý trí con người, cùng vô số những lời đường mật tương tự thế mà anh có thể nghe thấy vào bất cứ giờ nào trong ngày; đơn giản vì chúng ta bắt đầu đời sống chính trị của mình với hai lợi thế vô giá.”

“Đó là gì vậy?” Martin hỏi.

“Thứ nhất, lịch sử của chúng ta khởi đầu vào một thời điểm muộn màng nên đã tránh được những thời kỳ đẫm máu và tàn ác mà các quốc gia khác từng trải qua; nhờ thế mà chúng ta thụ hưởng toàn bộ ánh sáng từ những bài học thử lửa của họ mà chẳng phải chịu đựng bóng tối nào. Thứ hai, chúng ta có một lãnh thổ rộng lớn và—cho đến nay—chưa có quá nhiều người sinh sống trên đó. Xét đến những thực tế này, tôi nghĩ chúng ta chẳng làm được bao nhiêu là đáng kể cả.”

“Giáo dục thì sao?” Martin gợi ý, giọng đầy dè dặt.

“Cũng khá ổn về mặt đó,” người kia nói, nhún vai, “nhưng vẫn chẳng có gì to tát để mà khoe khoang; bởi vì các quốc gia cũ, và cả những quốc gia chuyên chế nữa, cũng đã làm được chừng ấy, nếu không muốn nói là nhiều hơn, mà lại ít lớn tiếng khoác lác hơn. Tất nhiên, so với nước Anh thì chúng ta tỏa sáng rực rỡ thật; nhưng trường hợp của nước Anh lại là một thái cực quá lớn. Anh vừa khen tính bộc trực của tôi đấy thôi,” anh ta nói thêm và cười lớn.

“Ồ! Tôi hoàn toàn không ngạc nhiên khi anh ăn nói bộc trực như vậy lúc đất nước tôi được nhắc đến,” Martin đáp lại. “Chính sự thẳng thắn của anh khi nói về đất nước mình mới là điều khiến tôi ngạc nhiên.”

“Anh sẽ thấy đó không phải là một đức tính hiếm hoi ở đây đâu, tôi đảm bảo đấy, trừ bọn Colonel Divers, Jefferson Bricks, và Major Pawkinses ra; dẫu rằng những người ưu tú nhất trong chúng ta cũng hơi giống nhân vật trong vở kịch của Goldsmith, kẻ không đời nào cho phép ai ngoài hắn được quyền chê bai ông chủ của mình. Thôi nào!” anh ta nói thêm. “Chúng ta hãy nói chuyện khác đi. Chắc hẳn anh đến đây với dự định gầy dựng cơ đồ nào đó; và tôi sẽ rất lấy làm tiếc nếu làm anh nhụt chí. Vả lại, tôi lớn hơn anh vài tuổi; có lẽ tôi cũng có thể góp ý cho anh về một vài điều vụn vặt.”

Không hề có chút tọc mạch hay vô duyên nào trong thái độ của lời đề nghị này, trái lại nó rất cởi mở, tự nhiên và tốt bụng. Vì gần như không thể kìm nén được sự tin tưởng trước một phong thái lịch sự và tử tế nhường ấy, Martin thẳng thắn giãi bày điều đã đưa anh đến chốn này, thậm chí còn đưa ra một lời thú nhận vô cùng khó khăn rằng anh đang túng thiếu. Phải thừa nhận là anh không nói rõ mình túng thiếu đến mức nào, mà cố tình buông lời với một điệu bộ ngầm ý rằng mình có đủ tiền tiêu cho sáu tháng chứ không phải chỉ vỏn vẹn sáu tuần; nhưng anh đã nhận mình nghèo, và nói rằng anh sẽ rất biết ơn bất kỳ lời khuyên nào mà người bạn có thể dành cho mình.

Bất cứ ai cũng có thể dễ dàng nhận ra, và đặc biệt là Martin—với sự nhạy bén đã được tôi luyện qua hoàn cảnh—càng dễ dàng nhận thấy rằng khuôn mặt của người lạ bỗng dài ra trông thấy khi dự án kiến trúc dân dụng được hé lộ. Dù đã rất cố gắng để tỏ ra khích lệ nhất có thể, anh ta vẫn không kìm được một cái lắc đầu vô thức, như thể tự thân cái đầu ấy đang nói bằng thứ ngôn ngữ bình dân rằng: “Hỏng ăn rồi!” Nhưng rồi anh ta vẫn cất giọng vui vẻ, nói rằng dẫu không có cơ hội như Martin mong muốn tại thành phố này, anh ta sẽ lập tức suy xét và dò la xem nơi nào có nhiều khả năng xuất hiện cơ hội ấy hơn; rồi sau đó anh ta tự giới thiệu tên mình là Bevan; nghề nghiệp là thầy thuốc, dù rất ít khi hành nghề hoặc chẳng bao giờ; cùng những chi tiết khác về bản thân và gia đình, qua lại trò chuyện cho đến khi họ tới nơi.

Ông Tapley có vẻ đang thảnh thơi nghỉ ngơi ở chiếu nghỉ tầng một; bởi vì tiếng huýt sáo bài “Rule Britannia” với tất cả sức lực của một quý ông nào đó đã vang lên lọt vào tai họ trước khi họ đến nơi. Khi bước lên tới căn gác phát ra thứ âm thanh này, họ thấy anh ta đang nằm ngả ngốn giữa một đồn lũy hành lý, có vẻ như đang biểu diễn quốc ca nước mình để làm vui lòng một người da đen tóc hoa râm đang ngồi trên một tiền đồn (là một chiếc va-li da), trân trân nhìn Mark, trong khi Mark, với đầu gối tì tay, cũng nhìn lại một cách trầm ngâm và miệng không ngừng huýt sáo. Hình như anh ta vừa mới ăn xong, bởi vì con dao, một chai đựng rượu dũng mãnh và một ít đồ ăn thừa gói trong chiếc khăn tay đang nằm ngay bên cạnh. Anh ta đã dành một phần thời gian rảnh rỗi để trang trí cho cánh cửa của Tòa soạn Rowdy Journal, nơi mà giờ đây những chữ cái viết tắt tên anh ta đã hiện lên với chiều cao gần nửa bước chân, đi kèm là ngày trong tháng với cỡ chữ nhỏ hơn; toàn bộ được bao bọc bởi một đường viền trang trí trông vô cùng tươi tắn và nổi bật.

“Tôi cứ sợ là ngài bị lạc mất rồi chứ, thưa ngài!” Mark kêu lên, đứng phắt dậy và ngừng khúc ca ngay đoạn mà người Anh thường được cho là sẽ tuyên bố (khi khúc ca được huýt sáo lên) rằng họ không bao giờ, không bao giờ, không bao giờ—

“Không có chuyện gì rắc rối xảy ra chứ, thưa ngài?”

“Không, Mark. Bạn của anh đâu rồi?”

“Người đàn bà điên ấy hả ngài?” anh Tapley đáp. “Ồ! Ả ta ổn cả rồi thưa ngài.”

“Ả có tìm thấy chồng mình không?”

“Có chứ ạ. À ít ra là tìm thấy di hài của ông ta,” Mark tự đính chính lại.

“Chàng ta chưa chết chứ, hy vọng thế?”

“Không hẳn là đã chết, thưa ngài,” Mark đáp, “nhưng ông ta bị những cơn sốt và rét run hành hạ nhiều đến mức khó mà coi là đang sống nổi. Lúc không thấy ông ta đứng đợi mình, tôi cứ tưởng ả sẽ lăn ra chết luôn chứ lỵ!”

“Thế hóa ra ông ta không có mặt ở đây à?”

“Ông ta không có ở đây. Cuối cùng thì có một cái bóng già nua yếu ớt lê lết đến, cái bóng ấy trông giống với con người bằng xương bằng thịt của ông ta hồi ả còn nhận ra, cũng giống như cái bóng của ngài khi bị mặt trời kéo dài và mỏng manh nhất lúc xế chiều vậy. Nhưng đó chính là di hài của ông ta, điều đó thì chẳng nghi ngờ gì nữa. Tội nghiệp, ả mừng tủi khôn xiết, cứ làm như thể đó là toàn vẹn con người ông ấy vậy!”

“Ông ta có mua đất đai gì không?” ông Bevan hỏi.

“À! Ông ta có mua đất,” Mark lắc đầu đáp, “và đã trả tiền hẳn hoi. Mấy tay môi giới bảo rằng mọi thứ lợi thế của tự nhiên đều có đủ ở đó, và quả thực có một thứ thì vô cùng vô tận. Nước thì nhiều đến mức chẳng bao giờ cạn!”

“Chắc là thứ mà ông ta không thể sống thiếu được rồi,” Martin bực dọc nhận xét.

“Dạ đương nhiên rồi thưa ngài. Dù thế nào thì nó cũng ở đấy; lúc nào cũng tự chảy và chẳng tốn một xu tiền nước nào cả. Ngoài ba bốn con sông sền sệt rêu phong ở ngay gần đó, mực nước trong nông trại cứ vào mùa khô là dâng cao từ bốn đến sáu thước. Chẳng ai biết mùa mưa nước ngập sâu tới mức nào, vì ông ta chẳng bao giờ có cái gì đủ dài để mà đo.”

“Chuyện này có thật không?” Martin hỏi người bạn đồng hành.

“Cực kỳ có thể xảy ra,” ông đáp. “Chắc là một mảnh đất khỉ ho cò gáy nào đó bên sông Mississippi hoặc Missouri thôi.”

“Tuy nhiên,” Mark tiếp lời, “ông ta đã lặn lội từ cái xứ-quỷ-quái-nào-đó về tới tận New York này để đoàn tụ với vợ con; và chiều nay, ơn trời, họ lại hớn hở lên tàu thủy đi tiếp, vui mừng vì được ở bên nhau chẳng khác nào đang bước về thiên đàng. Tôi dám cá là họ nghĩ thế thật đấy, nếu cứ nhìn vào bộ dạng của người đàn ông tội nghiệp ấy.”

“Và tôi có thể hỏi,” Martin liếc nhìn Mark rồi sang người da đen, không chút khó chịu, “rằng vị quý ông này là ai thế? Lại một người bạn nữa của anh à?”

“Chà thưa ngài,” Mark kéo chủ ra một góc, thì thầm vào tai với vẻ bí mật, “ông ấy là một người da màu đấy thưa ngài!”

“Anh coi tôi là kẻ mù hay sao,” Martin hơi thiếu kiên nhẫn hỏi, “mà lại thấy cần phải nói điều đó với tôi khi khuôn mặt ông ta là cái mặt đen nhất từng được thấy trên đời?”

“Không, không; khi tôi nói là người da màu,” Mark đáp, “ý tôi là ông ấy từng là một trong số những người có hình vẽ trên các tiệm tranh ấy. Một con người và là một người anh em, ngài biết đấy thưa ngài,” anh Tapley nói, ra hiệu đầy ý nghĩa về hình tượng vẫn thường xuất hiện trong các ấn phẩm tuyên truyền và tranh in giá rẻ.

“Một kẻ nô lệ!” Martin thì thầm kêu lên.

“À!” Mark đáp với giọng tương tự. “Chứ còn gì nữa. Một nô lệ. Hồi người đàn ông đó còn trẻ—đừng nhìn ông ấy lúc tôi đang kể nhé—ông ấy từng bị bắn vào chân; rạch một nhát ở tay; bị vạch những đường trên da thịt sống giống như người ta khứa cá; bị đánh đập cho đến biến dạng; bị cổ đeo vòng sắt cho đến trầy xước, và phải mang vòng sắt ở cổ tay lẫn cổ chân. Những vết tích ấy vẫn còn hằn trên người ông ấy cho đến tận ngày nay. Lúc tôi đang ăn tối khi nãy, ông ấy cởi áo ra và thế là làm tôi mất cả ngon miệng.”

“Chuyện này có thật không?” Martin quay sang hỏi người bạn đang đứng bên cạnh.

“Tôi không có lý do gì để nghi ngờ điều đó,” anh ta đáp, lắc đầu. “Chuyện ấy xảy ra như cơm bữa.”

“Chúa phù hộ ngài,” Mark nói, “tôi biết chắc là có thật, vì đã nghe toàn bộ câu chuyện của ông ấy. Người chủ đó đã chết; người chủ thứ hai cũng chết vì bị một tên nô lệ khác dùng rìu chém vỡ đầu, và sau khi làm thế, tên kia đã nhảy xuống sông tự vẫn; rồi ông ấy mua được một người chủ tốt hơn; qua bao nhiêu năm trời dành dụm được ít tiền, ông ấy chuộc lại sự tự do cho mình—cuối cùng thì cũng mua được giá rẻ vì sức lực đã cạn kiệt và bệnh tật vây quanh. Rồi ông ấy đến đây. Và giờ thì ông ấy đang dành dụm để tự thưởng cho mình một món quà trước khi nhắm mắt xuôi tay—chẳng có gì to tát đâu. Chỉ là đứa con gái ruột của chính mình thôi, thế thôi đấy!” anh Tapley hào hứng kêu lên. “Tự do muôn năm! Hoan hô! Hail, Columbia!”

“Im ngay!” Martin thét lên, đưa tay bị miệng Mark lại; “và đừng có cư xử như một thằng đần. Ông ta đang làm gì ở đây thế?”

“Đang đợi để chở hành lý của chúng ta đi bằng xe kéo,” Mark đáp. “Lẽ ra ông ấy đã đến lấy từ trước rồi, nhưng tôi đã thuê ông ấy với mức giá rất hợp lý (bằng tiền túi của tôi) để ngồi cạnh cho tôi vui; và tôi đang rất vui; và nếu tôi đủ giàu để ký hợp đồng thuê ông ấy hầu hạ mỗi ngày chỉ để được nhìn ngắm thôi, thì tôi sẽ chẳng bao giờ buồn phiền nữa.”

Sự việc này có thể khiến người ta nghiêm túc hoài nghi về sự trung thực trong lời nói của Mark, nhưng dẫu sao vẫn phải thừa nhận rằng, có điều gì đó hiện lên trên khuôn mặt và phong thái của anh ta vào lúc ấy hoàn toàn đi ngược lại với tuyên bố hùng hồn về tâm trạng hiện tại của mình.

“Chúa yêu ngài ơi,” anh nói thêm, “họ yêu chuộng Tự Do ở cái xứ sở này đến mức đem ra mua bán, ngả giá và mang ra chợ bách hóa cùng họ cơ mà. Họ có niềm đam mê lớn với Tự Do đến nỗi không thể kìm lòng được mà cứ phải... đùa giỡn quá trớn với nàng. Toàn bộ sự tình là thế đấy.”

“Thôi được rồi,” Martin nói, muốn chuyển sang chủ đề khác. “Đã đi đến kết luận đó rồi thì Mark, có lẽ anh nên chú ý đến việc này. Nơi hành lý cần chuyển đến đã được in trên tấm danh thiếp này. Nhà trọ của bà Pawkins.”

“Nhà trọ của bà Pawkins,” Mark lặp lại. “Nào, Cicero.”

“Tên ông ấy là thế à?” Martin hỏi.

“Dạ đúng tên ông ấy đấy thưa ngài,” Mark đáp. Và người da đen nhe răng cười đồng tình từ bên dưới chiếc va-li bằng da—thứ mà mặt ông ta còn đen hơn nhiều sắc độ—lật đật khập khiễng bước xuống lầu với phần tài sản còm cõi của họ; còn Mark Tapley đã đi trước với phần của mình rồi.

Martin và người bạn đi theo họ xuống tận cửa bên dưới, và đang định tiếp tục cuộc dạo chơi thì người kia bỗng khựng lại, ngập ngừng hỏi xem liệu anh chàng trẻ tuổi kia có đáng tin cậy không?

“Mark á! Ồ chắc chắn rồi! Giao việc gì cũng được.”

“Anh không hiểu ý tôi—tôi nghĩ tốt hơn là cậu ta nên đi cùng chúng ta. Cậu ta là một anh chàng thật thà và ăn nói quá ư thẳng thắn.”

“Chà, thực ra thì,” Martin mỉm cười nói, “bởi vì không quen sống ở một nước cộng hòa tự do, nên cậu ấy quen thói ăn nói như vậy.”

“Tôi vẫn nghĩ tốt hơn là cậu ta nên đi cùng chúng ta,” người kia đáp. “Không khéo cậu ta lại vướng vào rắc rối nào đó. Đây không phải là một bang nô lệ; nhưng tôi lấy làm hổ thẹn mà nói rằng tinh thần Khoan dung ở những vùng đất này không phải lúc nào cũng đi đôi với hình thức của nó. Chúng ta không nổi tiếng gì về thái độ ôn hòa khi có bất đồng quan điểm; nhưng với người lạ thì! Không, thực sự tôi nghĩ cậu ấy nên đi cùng chúng ta thì hơn.”

Martin liền gọi Mark nhập bọn ngay lập tức; thế là Cicero và chiếc xe kéo đi một ngả, còn ba người bọn họ đi một ngả.

Họ đi dạo quanh thành phố suốt hai, ba tiếng đồng hồ, ngắm nhìn nó từ những góc độ đẹp nhất, dừng chân ở những con phố chính và trước những tòa nhà công cộng được ông Bevan chỉ dẫn cho. Khi màn đêm buông xuống ngày một nhanh, Martin đề nghị họ nên ghé vào cơ ngơi của bà Pawkins để uống cà phê, nhưng ý kiến này đã bị người quen mới gạt đi. Trông anh ta có vẻ rất quyết tâm kéo Martin, dù chỉ trong một tiếng đồng hồ, đến nhà một người bạn sống ở ngay gần đó. Dù cảm thấy mệt mỏi và chẳng mấy mặn mà, nhưng nghĩ rằng nếu từ chối vì chưa được giới thiệu khi một người cởi mở thế này lại đang sẵn sàng làm người bảo trợ cho mình thì thật là kém tế nhị và bất lịch sự, Martin—ít ra là trong đời có một lần—đã đành lòng gạt bỏ sở thích và ý muốn cá nhân để chiều theo ý người khác, và vui vẻ nhận lời một cách lịch sự. Quả thật, việc đi đây đi đó đã đem lại cho anh ngần ấy sự tiến bộ rồi.

Ông Bevan gõ cửa một ngôi nhà rất gọn gàng và có kích thước vừa phải, từ những khung cửa sổ phòng khách, ánh đèn đang rọi sáng rực rỡ ra con đường giờ đã chìm vào bóng tối. Cánh cửa nhanh chóng được mở bởi một người đàn ông có khuôn mặt mang đậm nét Ireland đến mức theo đúng nguyên tắc và lẽ phải, trông ông ta có vẻ phải rách rưới tả tơi và chẳng có lý do gì để mà đứng cười tươi rói diện nguyên một bộ quần áo lành lặn trước mặt bất kỳ ai.

Giao Mark lại cho hiện tượng kỳ lạ này—vì trong mắt Martin thì ông ta đích thị là như vậy—ông Bevan dẫn đường đi vào căn phòng vừa tỏa ánh sáng ấm cúng ra ngoài đường. Tại đây, ông giới thiệu ngài Chuzzlewit với những chủ nhân trong nhà như một quý ông đến từ Anh quốc mà ông vừa có vinh hạnh làm quen. Họ cởi mở chào đón anh bằng tất cả sự lịch thiệp và nhã nhặn; và chưa đầy năm phút sau, anh đã thấy mình ngồi vô cùng thoải mái bên lò sưởi, nhanh chóng trở nên thân thiết với cả gia đình.

Có hai cô tiểu thư—một cô mười tám, cô kia hai mươi—cả hai đều rất mảnh mai nhưng vô cùng xinh xắn; người mẹ, người mà theo Martin thấy thì trông già và phai tàn hơn nhiều so với tuổi; và người bà, một cụ già lanh lợi với đôi mắt tinh anh, dường như đã vượt qua giai đoạn tàn phế đó và trở nên hồng hào minh mẫn trở lại. Bên cạnh họ còn có cha và anh trai của hai cô tiểu thư; người cha làm nghề buôn bán, người anh là sinh viên đại học; cả hai đều có sự niềm nở trong phong thái giống hệt người bạn của anh, và khuôn mặt cũng chẳng khác là bao. Điều đó cũng chẳng có gì lạ, bởi vì chẳng mấy chốc người ta đã rõ ông ấy chính là họ hàng gần của họ. Martin không kìm được việc lần theo phả hệ gia đình từ hai cô tiểu thư, bởi vì họ là những người đọng lại nhiều nhất trong tâm trí anh; không chỉ vì như đã nói là họ rất xinh xắn, mà còn bởi họ mang những đôi giày nhỏ đến kỳ lạ và những chiếc vớ lụa mỏng tang nhất có thể—thứ mà những chiếc ghế bập bênh của họ đã làm lộ ra đến mức khiến người ta ngẩn ngơ.

Không còn nghi ngờ gì nữa, thật là một điều vô cùng dễ chịu khi được ngồi trong một căn phòng ấm cúng, được bài trí ngăn nắp, sưởi ấm bởi ngọn lửa hồng vui mắt và tràn ngập những vật trang trí dễ chịu khác, bao gồm bốn chiếc giày nhỏ xinh, lượng vớ lụa tương ứng và—vâng, sao lại không chứ?—cả những bàn đôi bàn chân cùng cẳng chân ẩn hiện bên trong đó. Và chắc chắn một điều rằng Martin vô cùng sẵn lòng đón nhận vị trí của mình theo chiều hướng ấy, sau những trải nghiệm tồi tệ gần đây trên con tàu Screw và tại nhà trọ của bà Pawkins. Kết quả là anh tỏ ra vô cùng dễ thương; và đến khi trà và cà phê được dọn lên (kèm theo mứt ngọt và những chiếc bánh trà khéo léo), anh đã ở trong một tâm trạng cực kỳ phấn chấn và rất được cả gia đình yêu mến.

Một điều thú vị nữa lại xuất hiện trước khi chén trà đầu tiên được uống cạn. Cả gia đình này đã từng đến Anh. Thật là một điều thú vị làm sao! Nhưng Martin không còn cảm thấy vui mừng đến thế khi nhận ra họ quen biết tất cả các vị công tước, lãnh chúa, tử tước, hầu tước, nữ công tước, hiệp sĩ và tước sĩ lớn một cách vô cùng thân thiết, và cực kỳ hứng thú với từng chi tiết nhỏ nhặt nhất liên quan đến họ. Tuy nhiên, khi họ hỏi thăm về người này hay người kia đội vương miện gì, và nói rằng: “Ngài ấy vẫn khỏe chứ?”, Martin liền đáp: “Vâng, ồ vâng. Không thể khỏe hơn!”; và khi họ nói: “Thân mẫu của ngài huân tước, tức bà nữ công tước ấy, có thay đổi nhiều không?”, Martin liền đáp: “Ồ trời ạ không, họ có thể nhận ra bà ấy ở bất cứ đâu nếu gặp vào ngày mai”; và thế là anh vượt qua trót lọt. Tương tự như vậy, khi các cô tiểu thư hỏi anh về những con Cá Vàng trong đài phun nước theo kiến trúc Hy Lạp tại khu nhà kính của vị quý tộc nọ, và hỏi xem liệu có còn nhiều như trước không, anh liền nghiêm túc tường thuật, sau một hồi cân nhắc chín chắn, rằng chắc chắn phải có ít nhất là gấp đôi; còn về các loài thực vật ngoại lai thì, “Ồ! Chà! Chẳng ích gì khi nói về chúng; phải tận mắt chứng kiến thì mới tin được!”; hoàn cảnh tiến triển tốt đẹp đó liền gợi cho gia đình nhớ về sự lóa mắt của bữa tiệc lộng lẫy buổi hội ngộ rực rỡ đó (bao gồm toàn bộ Quý tộc Anh và Lịch Triều đình) mà họ đã được đặc biệt mời tham dự, và thực ra một phần cũng được tổ chức để tôn vinh họ; và thế là những hồi ức về những điều ông Norris cha đã nói với vị hầu tước, về những điều bà Norris mẹ đã nói với phu nhân hầu tước, và về những điều cả hầu tước lẫn phu nhân đã nói khi họ tuyên bố bằng danh dự và lời hứa của mình rằng họ ước gì ông Norris cha và bà Norris mẹ, cùng các tiểu thư nhà Norris và cậu cả nhà Norris, chịu đến định cư vĩnh viễn ở nước Anh để ban cho họ vinh hạnh được làm bạn bè tri kỷ đời đời kiếp kiếp—đã chiếm một khoảng thời gian vô cùng lớn.

Martin thấy khá kỳ lạ và có phần mâu thuẫn khi mà trong suốt những câu chuyện kể đó, và ngay giữa lúc họ đang tận hưởng đỉnh cao niềm vui ấy, cả ông Norris cha lẫn cậu con trai Norris (người mà bưu phẩm nào cũng viết thư trao đổi với bốn thành viên thuộc giới quý tộc Anh) lại cứ huyên thuyên về lợi ích vô giá của việc không có những sự phân biệt tùy tiện như vậy ở cái xứ sở khai sáng nọ—nơi chẳng có quý tộc nào ngoài những bậc quý tộc của tự nhiên, và nơi mọi xã hội đều được xây dựng trên một nền tảng rộng mở của tình anh em cùng sự bình đẳng tự nhiên. Thật vậy, ông Norris cha dần dần say sưa diễn thuyết về chủ đề đao to búa lớn này và bắt đầu trở nên dài dòng nhàm chán, thì may sao ông Bevan kịp thời hướng sự chú ý của ông sang chuyện khác bằng một câu hỏi xã giao về người hàng xóm ở căn nhà bên cạnh. Đáp lại, chính ông Norris cha này nhận xét rằng: “Con người đó mang những quan điểm tôn giáo mà ông không thể chấp nhận được; và do đó ông không có vinh hạnh được quen biết vị quý tộc đó.” Bà Norris mẹ bổ sung thêm một lý do của riêng mình, ý nghĩa thì y hệt nhưng dùng từ khác; nghĩa là bà tin rằng những con người kia cũng tàm tạm ở mức độ nào đó, chỉ có điều họ không được sang trọng cho lắm.

Một nét tính cách nhỏ nữa lại lộ diện, khiến Martin vô cùng ấn tượng. Ông Bevan kể cho họ nghe về Mark và người da đen, và thế là lòi ra chuyện tất cả các thành viên nhà Norris đều là những người chủ trương bãi nô. Thật là một sự nhẹ nhõm lớn lao khi nghe điều này, và Martin được cổ vũ đến mức khi thấy mình ở giữa một nhóm người như vậy, anh liền bày tỏ sự đồng cảm với những người da đen khốn khổ và bị áp bức. Thế là, một trong các cô tiểu thư—người xinh xắn và mong manh nhất—cảm thấy vô cùng buồn cười trước sự nhiệt tình trong giọng nói của anh; và khi anh xin phép được hỏi lý do, cô ta đã không tài nào nói nổi vì mải cười. Tuy nhiên, ngay khi có thể, cô ta bảo anh rằng người da đen là một lũ người vô cùng buồn cười, có những điệu bộ và vẻ ngoài cực kỳ lố bịch, khiến cho những ai hiểu rõ họ hoàn toàn không thể gắn bất kỳ ý niệm nghiêm túc nào vào một phần tạo hóa ngớ ngẩn đến thế. Ông Norris cha, bà Norris mẹ, cô tiểu thư nhà Norris, cậu cả Norris và thậm chí cả cụ bà Norris—tất cả đều có chung quan điểm này, và coi đó là một thực tế hiển nhiên—như thể trong đau khổ và nô lệ chẳng có điều gì đủ ảm đạm để phủ lên bất kỳ sinh linh con người nào một nét u sầu; dẫu cho sinh linh ấy có kỳ dị về mặt thể xác chẳng khác gì loài vượn lố bịch nhất, hay về mặt đạo đức thì hệt như một kẻ săn mồi khờ khạo nhất giữa chốn cộng hòa chuộng tước vị hão huyền!

“Nói tóm lại,” ông Norris cha kết luận vấn đề một cách thoải mái, “giữa các Chủng tộc có một sự thù hận tự nhiên.”

“Kéo dài,” người bạn của Martin cất giọng trầm trầm, “đến những cực hình tàn khốc nhất và việc mua bán những thế hệ chưa ra đời.”

Cậu con trai nhà Norris không nói gì, nhưng nhăn mặt lại và phủi ngón tay như thể Hamlet vừa vứt chiếc sọ của Yorick đi; y như thể vừa lúc đó cậu ta chạm vào một người da đen và nhọ than đã dính vào tay mình.

Để cuộc trò chuyện của họ có thể quay trở lại dòng chảy dễ chịu như trước, Martin đành gác lại chủ đề này, với một sự nghi ngờ thầm kín rằng đây sẽ là một đề tài vô cùng nguy hiểm nếu được khơi lại dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào; và anh lại hướng sự chú ý về phía các cô tiểu thư. Họ đang diện những bộ trang phục lộng lẫy với màu sắc tuyệt đẹp, và mọi món đồ trên người đều mang quy mô hoành tráng không kém gì đôi giày nhỏ cùng đôi vớ lụa mỏng tang kia. Điều này gợi cho anh nhận ra họ là những bậc thầy về mốt thời trang Pháp, và quả nhiên chẳng mấy chốc điều đó đã được chứng thực. Dù những hiểu biết của họ có vẻ chẳng phải là mới mẻ gì cho cam, nhưng lại vô cùng uyên bác; và cô chị cả—nổi bật với tài năng về siêu hình học, các định luật áp suất thủy lực và quyền con người—lại có một cách kết hợp những kiến thức này rất tiểu thuyết, đem chúng áp dụng vào bất kỳ chủ đề nào từ Thời trang cho đến Thiên niên kỷ, vừa mang tính giáo dục vừa vô cùng đặc biệt; ngắn gọn là đến mức người ta thường thấy nó khiến những người ngoại quốc lâm vào trạng thái điên loạn tạm thời chỉ trong vòng năm phút.

Martin cảm thấy lý trí của mình đang bay biến đi; và để tự cứu lấy bản thân, anh khẩn khoản nài nỉ cô em gái còn lại (khi nhìn thấy một cây đàn piano trong phòng) hãy hát một bài. Cô ta vui vẻ nhận lời yêu cầu này; và một buổi hòa nhạc phong cách bravura, chỉ do các tiểu thư nhà Norris đảm nhận, liền lập tức bắt đầu. Họ hát bằng đủ mọi thứ tiếng—trừ tiếng mẹ đẻ. Tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Thụy Sĩ; nhưng tuyệt nhiên không có tiếng bản xứ; không có thứ gì rẻ tiền tầm thường như tiếng bản xứ cả. Bởi vì, xét về mặt này, các ngôn ngữ cũng giống như nhiều kẻ du lịch khác—ở nhà thì bình thường và tầm thường tẻ nhạt, nhưng hễ ra nước ngoài là lại “đặc biệt sang trọng”.

Gần như chắc chắn là theo thời gian, các tiểu thư nhà Norris thể nào cũng sẽ chuyển sang hát bằng tiếng Do Thái, nếu họ không bị cắt ngang bởi một thông báo từ người hầu người Ireland. Hắn ta giật mạnh cánh cửa mở toang, lớn tiếng hô vang:

“Tướng quân Fladdock!”

“Trời ơi!” các cô tiểu thư thảng thốt kêu lên, bất ngờ dừng bặt. “Tướng quân đã trở về rồi kìa!”

Vừa thốt lên câu cảm thán đó, vị tướng quân—đang diện bộ đại lễ phục dự tiệc—liền lao vù vào với một tốc độ chớp nhoáng đến mức gót bốt vướng vào mép thảm, vướng cả kiếm vào chân, khiến ông ta cắm cổ ngã nhào, chìa ra một khoảng hói tròn vo nho nhỏ trên đỉnh đầu trước ánh mắt kinh ngạc của toàn thể mọi người. Đen đủi thay, đó chưa phải là tất cả; vì thân hình hơi mập mạp lại bị gò bó trong bộ đồ chật ních, khi đã ngã xuống thì vị tướng quân không tài nào đứng dậy nổi, cứ thế nằm dưới sàn quằn quại và thực hiện những động tác với đôi bốt của mình mà lịch sử quân sự chưa từng ghi nhận tiền lệ.

Dĩ nhiên là mọi người liền đổ xô lại để cứu giúp; và vị tướng quân nhanh chóng được vực dậy. Nhưng bộ quân phục của ông ta được may một cách vô cùng kỳ quái và diệu kỳ, khiến ông ta cứng đờ như một khúc gỗ chẳng thể uốn cong nổi, y như một gã hề đã chết, hoàn toàn mất kiểm soát cho đến khi được đặt đứng thẳng hoàn toàn trên hai lòng bàn chân. Lúc ấy, ông ta bỗng bừng tỉnh như thể có phép lạ, vừa di chuyển nghiêng người để thu nhỏ diện tích và giảm thiểu nguy cơ làm sờn viền vàng trên cầu vai do cọ xát vào vật gì đó, vừa tiến bước với gương mặt rạng rỡ nụ cười để chào hỏi bà chủ nhà.

Quả thực, gia đình này không thể nào bày tỏ niềm vui sướng và hoan hỉ thuần khiết hơn thế trước sự xuất hiện bất ngờ này của Tướng quân Fladdock! Vị tướng quân được đón tiếp nồng nhiệt hệt như thể New York đang trong tình trạng bị vây hãm và chẳng thể tìm đâu ra vị tướng thứ hai dù có dùng tiền hay tình cảm để đổi lấy. Ông ta bắt tay từng người nhà Norris ba lượt, rồi đứng từ xa ngắm nhìn họ như một vị tướng anh dũng, với chiếc áo choàng rộng vắt sang vai phải rồi hất ngược về phía bên trái để phô bày phần ngực vạm vỡ của mình.

“Và có phải giờ đây,” vị tướng quân cất giọng ngâm nga, “tôi lại được một lần nữa chiêm ngưỡng những tâm hồn ưu tú nhất của đất nước mình!”

“Vâng,” ông Norris cha đáp. “Chúng tôi đây rồi, thưa tướng quân.”

Thế là tất cả các thành viên nhà Norris lại quây quần xung quanh vị tướng quân, hỏi han xem ông đã đi đâu và ở đâu kể từ ngày gửi bức thư cuối cùng, ông đã tận hưởng khoảng thời gian ở nước ngoài ra sao, và đặc biệt hơn hết là ông đã quen thân đến mức độ nào với các vị công tước, lãnh chúa, tử tước, hầu tước, nữ công tước, hiệp sĩ và tước sĩ lớn—những kẻ mà người dân ở những xứ sở u tối đó hằng ngưỡng mộ.

“Chà, thế thì đừng hỏi tôi nữa,” vị tướng quân vừa nói vừa giơ tay lên. “Tôi ở bên cạnh họ suốt quãng thời gian đó, và trong va-li của tôi có mang theo những tờ báo công cộng in tên tôi—” ông hạ thấp giọng và tỏ ra vô cùng ấn tượng tại đây “—nằm trong mục tin tức thời trang. Nhưng ôi chao, những quy chuẩn xã giao của cái xứ Âu châu kinh khủng ấy!”

“À!” ông Norris cha kêu lên, lắc đầu đầy u sầu và nhìn về phía Martin như muốn nói: “Tôi không thể chối cãi được đâu thưa ngài. Dù rất muốn nhưng tôi đành chịu.”

“Sự phổ biến hạn hẹp của tinh thần đạo đức ở xứ sở đó!” vị tướng quân cảm thán. “Sự vắng bóng của phẩm giá đạo đức ở con người!”

“Hà!” tất cả người nhà Norris cùng thở dài, hoàn toàn chìm đắm trong sự chán nản.

“Tôi đã không thể nhận thức được điều đó,” vị tướng quân nói tiếp, “nếu không trực tiếp đặt chân đến tận nơi. Norris à, trí tưởng tượng của anh là trí tưởng tượng của một người mạnh mẽ, nhưng anh cũng không thể nhận thức được nó nếu không tận mắt đặt chân đến đó!”

“Không bao giờ,” ông Norris nói.

“Sự độc quyền, lòng kiêu hãnh, hình thức, nghi lễ,” vị tướng quân kêu lên, nhấn mạnh vào từng mạo từ một cách ngày càng mạnh mẽ qua mỗi lần lặp lại. “Những bức tường thành nhân tạo dựng lên giữa con người với con người; sự phân chia nhân loại thành những lá bài chủ và bài thường, đủ mọi mệnh loại—thành chuồng, rô, bích—thứ gì cũng có, trừ trái tim!”

“À!” cả gia đình đồng thanh kêu lên. “Quá đúng thưa tướng quân!”

“Nhưng khoan đã!” ông Norris cha hét lên, túm lấy tay ông ta. “Chẳng lẽ ngài cũng vượt đại dương trên con tàu Screw sao, thưa tướng quân?”

“À! Thì đúng vậy đấy,” câu trả lời vang lên.

“Thế quái nào lại thế được cơ chứ!” các cô tiểu thư kêu lên. “Thật không thể tưởng tượng nổi!”

Vị tướng quân có vẻ ngẩn ngơ không hiểu tại sao việc ông ta về nước trên con tàu Screw lại gây ra một chấn động lớn đến thế, và ông ta cũng chẳng hề thấy sáng tỏ hơn chút nào khi ông Norris giới thiệu ông với Martin và nói rằng:

“Có lẽ ngài là bạn đồng hành trên tàu với vị này nhỉ?”

“Của tôi á?” vị tướng quân thảng thốt kêu lên; “Không đời nào!”

Ông ta chưa từng gặp Martin, nhưng Martin thì có thấy ông ta, và giờ đây khi đối mặt trực diện, anh đã nhận ra ông ta chính là vị quý ông đã đút tay vào túi quần khi chuyến hải trình sắp kết thúc, vừa đi dạo trên boong tàu vừa phồng mũi lên đầy kiêu hãnh.

Mọi người đều đổ dồn ánh mắt về phía Martin. Chẳng còn cách nào khác. Sự thật đành phải phơi bày.

“Tôi đi cùng chuyến tàu với tướng quân,” Martin nói, “nhưng không cùng khoang. Vì phải tuân thủ việc tiết kiệm nghiêm ngặt, tôi đã mua vé khoang thường.”

Nếu vị tướng quân bị khiêng xốc lên đặt trước một cỗ đại bác đang nạp đạn rồi bắt phải châm ngòi ngay lúc đó, chắc ông ta cũng không thể rơi vào trạng thái kinh hoàng tột độ hơn thế khi nghe những lời này. Bản thân ông ta—Fladdock—Fladdock trong bộ đại lễ phục quân đội, Fladdock vị Tướng quân, Fladdock kẻ được giới quý tộc nước ngoài o bế—lại bị coi là quen biết một gã đi khoang thường của tàu vượt đại dương với giá vỏn vẹn bốn bảng rưỡi ư! Và lại còn gặp cái gã đó ngay giữa thánh địa của giới thượng lưu New York, đang quây quần trong vòng tay ấm áp của tầng lớp quý tộc New York! Ông ta suýt chút nữa đã đặt tay lên đốc kiếm.

Một sự tĩnh lặng như tờ bao trùm lấy nhà Norris. Nếu câu chuyện này mà đồn ra ngoài, thì người họ hàng ở quê nhà vì sự vô ý thức của mình đã chuốc lấy sự ô nhục đời đời cho gia đình họ. Họ là những ngôi sao sáng chói rực rỡ trong bầu trời thượng lưu New York. Vẫn còn những tầng trời thượng lưu khác cao hơn họ, và những tầng trời khác thấp hơn, và không một ngôi sao nào ở bất kỳ tầng trời nào trong số đó thèm đoái hoài gì đến các ngôi sao ở tầng trời khác. Nhưng qua tất cả các tầng trời ấy, tin tức sẽ lan truyền rằng nhà Norris, vì bị lóa mắt trước phong thái và vẻ bề ngoài lịch thiệp, đã vô tình sa ngã mà “tiếp đón” một kẻ vô danh tiểu tốt rỗng túi. Ôi linh điểu hộ mệnh của Nước cộng hòa thuần khiết, chẳng lẽ họ sống chỉ để chứng kiến cảnh này sao!

“Xin quý vị cho phép tôi,” Martin lên tiếng sau một khoảng lặng ngắt như tờ, “được xin phép cáo lui. Tôi nhận ra mình chính là nguyên nhân gây ra sự lúng túng ở đây, ít ra là cũng nhiều như những rắc rối mà tôi tự chuốc lấy cho bản thân. Nhưng trước khi đi, tôi có nghĩa vụ phải minh oan cho vị quý ông này; khi đưa tôi đến với một xã hội như thế này, ngài ấy hoàn toàn không hề hay biết về sự kém cỏi của tôi, tôi xin đảm bảo với quý vị là như vậy.”

Dứt lời, anh cúi đầu chào gia đình nhà Norris và hiên ngang bước ra ngoài như một bức tượng tuyết; bên ngoài thì lạnh ngắt nhưng bên trong thì sục sôi nóng bỏng.

“Thôi nào, thôi nào,” ông Norris cha vừa nói vừa nhìn quanh tập thể đang tụ tập với khuôn mặt tái mét khi Martin đóng sập cửa lại, “đêm nay chàng thanh niên ấy đã được chiêm ngưỡng một sự tinh tế trong phong thái xã giao và một nét lộng lẫy đầy ngẫu hứng trong trang trí xã hội—những thứ mà cậu ta chưa từng biết đến ở quê nhà. Chúng ta hãy hy vọng điều đó sẽ đánh thức được ý thức đạo đức trong con người cậu ta.”

Nếu như cái thứ đặc sản mang đậm chất Tây bán cầu ấy—ý thức đạo đức, bởi vì nếu các chính trị gia, nhà hùng biện và nhà viết luận thuyết bản xứ đáng tin cậy thì nước Mỹ chính là kẻ độc quyền hoàn toàn mặt hàng này—nếu cái thứ đặc sản Tây bán cầu ấy được cho là bao gồm cả tình yêu thương nhân từ dành cho toàn thể nhân loại, thì chắc chắn tâm hồn Martin vào lúc đó rất cần phải được lay tỉnh thật mạnh. Khi sải bước dọc theo con đường với Mark lẽo đẽo theo sau, cái ý thức vô đạo đức của anh đang hoạt động vô cùng mạnh mẽ; thúc giục anh thốt lên một vài lời lẽ có vẻ đẫm máu đến mức thật may cho uy tín của bản thân là không có ai nghe thấy. Tuy nhiên, khi đã hạ nhiệt phần nào và bắt đầu bật cười khi nhớ lại những sự việc vừa qua, anh lại nghe thấy một tiếng bước chân nữa đang đuổi theo sau lưng; quay đầu lại, anh bắt gặp người bạn Bevan đang thở hồng hộc.

Anh ta luồn tay vào cánh tay Martin, nài nỉ anh đi chậm lại và im lặng trong vài phút. Cuối cùng, ông lên tiếng:

“Tôi hy vọng anh hiểu cho và không trách cứ tôi theo một nghĩa khác chứ?”

“Ý anh thế nào?” Martin hỏi.

“Tôi hy vọng anh tha lỗi cho tôi vì đã không hề ý thức hay tiên đoán trước được cái kết của chuyến thăm viếng vừa rồi. Nhưng có lẽ tôi chẳng cần phải hỏi câu đó.”

“Quả thực là chẳng cần,” Martin đáp. “Tôi lại càng mang ơn lòng tốt của anh hơn, khi tận mắt chứng kiến xem những công dân tốt bụng ở đây được nhào nặn từ chất liệu gì.”

“Tôi đoán,” người bạn của anh đáp lại, “họ cũng được nhào nặn từ thứ chất liệu y hệt những người khác mà thôi, nếu như họ chịu thừa nhận điều đó thay vì cứ dựng lên những vỏ bọc giả dối.”

“Nói thật lòng thì đúng là vậy,” Martin nói.

“Tôi dám cá,” người bạn lại tiếp lời, “là anh có thể bắt gặp một cảnh tượng như thế trong một vở kịch hài của Anh, mà chẳng hề phát hiện ra bất kỳ sự phi lý hay dị thường thô thiển nào trong đó cả?”

“Vâng, quả thực là thế!”

“Chắc chắn là ở đây nó lố bịch hơn bất cứ nơi nào khác,” người bạn đồng hành của anh nhận xét; “nhưng những lời hô hào của chúng ta phải chịu trách nhiệm cho chuyện đó. Riêng bản thân tôi, tôi có thể nói thêm rằng ngay từ đầu tôi đã thừa biết là anh đi khoang thường, vì tôi đã xem danh sách hành khách và biết nó không có tên anh.”

“Tôi lại càng cảm ơn anh nhiều hơn trước,” Martin nói.

“Norris cũng là một anh chàng rất tốt theo cách riêng của cậu ta,” ông Bevan nhận xét.

“Thế à?” Martin lạnh lùng đáp.

“Ồ vâng! Cậu ta có hàng tá điểm tốt. Nếu anh hoặc bất kỳ ai khác đối xử với cậu ta như một tầng lớp sinh linh khác và cầu xin sự bố thí In Forma Pauperis, cậu ta sẽ vô cùng tử tế và chu đáo.”

“Tôi chẳng cần phải đi xa ba ngàn dặm khỏi quê hương để tìm kiếm một con người có tính cách như thế,” Martin nói. Cả anh và người bạn đều không nói thêm lời nào trên đường quay về; ai nấy dường như đều chìm đắm trong những suy nghĩ riêng của mình.

Bữa trà, hay bữa tối, hoặc bất cứ thứ gì họ gọi là bữa ăn xế chiều, đã kết thúc khi họ quay trở lại nhà trọ của Đại tá; nhưng chiếc khăn trải bàn, vốn đã được trang hoàng thêm bởi dăm ba vệt nhơ và vết bẩn mới, vẫn còn nằm trên bàn. Ở một đầu bàn, bà Jefferson Brick và hai người phụ nữ khác đang uống trà; rõ ràng là họ vừa đi đâu về trái với lịch trình bình thường, bởi vì họ vẫn còn đội mũ và quàng khăn. Dưới ánh sáng của ba ngọn nến đang cháy bập bùng với độ dài ngắn khác nhau đặt trên những chiếc chân nến đủ kiểu dáng, căn phòng trông chẳng khá khẩm hơn là mấy so với ban ngày.

Cả ba người phụ nữ này đều đang nhao nhao nói chuyện với cái giọng vô cùng lớn tiếng khi Martin và người bạn bước vào; nhưng vừa nhìn thấy hai vị quý ông, họ liền ngậm miệng lại ngay lập tức và trở nên cực kỳ ra dáng quý phái, nếu không muốn nói là lạnh lùng như băng đá. Khi họ tiếp tục trao đổi vài câu thì thầm với nhau, thậm chí nước trong ấm trà cũng có thể sụt giảm hai mươi độ trước cái sự lạnh giá thấu xương từ họ.

“Các cô bác đã đi dự buổi tụ họp phải không, thưa bà Brick?” người bạn của Martin hỏi, trong mắt ánh lên một tia tinh nghịch.

“Đi nghe thuyết giảng, thưa ngài.”

“Tôi xin lỗi. Tôi quên mất. Chắc là bà không tham gia các buổi tụ họp nhỉ?”

Đến đây, người phụ nữ ngồi bên phải bà Brick liền ho lên một tiếng mang đậm vẻ mộ đạo, ngầm ý muốn nói: “Tôi có chứ!”—mà thực tế thì đúng là bà ta tham gia hầu như mọi đêm trong tuần.

“Một buổi thuyết giảng hay chứ thưa bà?” ông Bevan cất tiếng hỏi người phụ nữ này.

Bà ta ngước đôi mắt lên theo kiểu nhà đạo và đáp: “Vâng.” Bà ta đã được an ủi rất nhiều bởi một bài giảng mang tư tưởng răn đe mạnh mẽ, cay nồng, giải quyết thỏa đáng số phận của tất cả bạn bè và người quen của bà, đồng thời kết liễu luôn công chuyện của họ. Chiếc mũ của bà ta, hơn nữa, cũng lấn át hoàn toàn mọi chiếc mũ khác trong buổi lễ; thế nên bà ta hoàn toàn yên tâm về mọi mặt.

“Bà đang theo học khóa thuyết giảng nào thế thưa bà?” người bạn của Martin lại quay sang hỏi bà Brick.

“Triết học về Linh hồn, vào các ngày Thứ Tư.”

“Còn Thứ Hai?”

“Triết học về Tội phạm.”

“Còn Thứ Sáu?”

“Triết học về Thực vật.”

“Anh quên mất ngày Thứ Năm rồi; Triết học về Chính phủ đấy, mình ạ,” người phụ nữ thứ ba lên tiếng nhắc nhở.

“Không,” bà Brick đáp. “Đó là ngày Thứ Ba cơ mà.”

“Thì ra thế!” người phụ nữ kia kêu lên. “Đương nhiên Triết học về Vật chất là vào ngày Thứ Năm rồi.”

“Anh thấy đấy, ngài Chuzzlewit, các quý bà của chúng tôi bận rộn ngập đầu,” ông Bevan nói.

“Quả thật anh có lý khi nói thế,” Martin đáp. “Giữa những theo đuổi vô cùng nghiêm túc ở bên ngoài và bổn phận gia đình ở bên trong, thời gian của họ chắc chắn phải bị chiếm dụng gần hết.”

Martin dừng lại ở đây, bởi vì anh thấy những người phụ nữ đang nhìn mình với ánh mắt chẳng mấy thiện cảm gì cho cam, mặc dù anh chẳng hiểu mình đã làm gì nên tội để phải gánh chịu cái biểu cảm khinh miệt hiện lên trên mặt họ. Nhưng khi họ đi lên lầu để về phòng ngủ—việc mà họ thực hiện rất nhanh chóng sau đó—ông Bevan liền cho anh biết rằng công việc vặt vãnh trong nhà là một thứ gì đó vô cùng tầm thường, nằm ngoài tầm với cao cả của những vị Triết gia này, và tỷ lệ là một ăn một trăm khi cả ba người bọn họ chẳng một ai có thể tự tay làm nổi một việc đàn bà đơn giản nhất, hay may nổi một món trang phục sơ khai nhất cho đứa con của mình.

“Dù rằng liệu họ có nên dành thời gian cho những công cụ cùn mụt như kim đan lát thay vì những món vũ khí sắc bén này hay không,” ông nói tiếp, “lại là một chuyện khác; nhưng tôi có thể đảm bảo một điều—họ rất hiếm khi tự cắt trúng tay mình. Những buổi lễ sùng kính và các bài thuyết giảng chính là những buổi khiêu vũ và hòa nhạc của chúng ta. Họ đến những chốn tụ họp đó như một cách để trốn chạy sự tẻ nhạt; ngắm nghía trang phục của nhau; rồi lại lùi lũi đi về nhà.”

“Khi anh nói ‘nhà’, ý anh là một ngôi nhà như thế này à?”

“Rất thường xuyên là thế. Nhưng tôi thấy anh đã mệt lả rồi, xin phép được chúc anh ngủ ngon. Chúng ta sẽ bàn về các dự án của anh vào sáng mai. Anh chắc chắn sẽ phải cảm thấy rằng việc tiếp tục ở lại đây với bất kỳ hy vọng thúc đẩy nào là hoàn toàn vô ích. Anh sẽ phải đi xa hơn nữa.”

“Và rồi sẽ còn tồi tệ hơn ư?” Martin nói, tiếp lời câu thành ngữ cũ.

“Chà, tôi hy vọng là không. Nhưng việc hôm nay chừng ấy là đủ rồi, anh biết đấy—chúc ngủ ngon.”

Họ bắt tay nhau nồng nhiệt rồi chia tay. Ngay khi Martin chỉ còn lại một mình, sự phấn khích vì những điều mới lạ và đổi thay từng giúp anh duy trì sức lực qua suốt bao mệt mỏi trong ngày bỗng tan biến; và anh cảm thấy chán nản cùng kiệt đến mức thậm chí còn chẳng đủ năng lượng để lết lên lầu đi ngủ.

Chỉ trong vòng mười hai hay mười lăm tiếng đồng hồ, những hy vọng và kế hoạch đầy viển vông của anh đã thay đổi đến nhường nào! Vừa bỡ ngỡ và xa lạ với mảnh đất mình đang đặt chân lên, với bầu không khí mình đang hít thở, anh không tài nào—khi nhớ lại tất cả những gì đã dồn nén vào cái ngày hôm đó—tránh khỏi một nỗi hoang mang sâu sắc rằng dự án của đời mình đã bị định đoạt số phận bi thảm. Dù từng trông có vẻ liều lĩnh và thiếu cân nhắc khi còn ở trên tàu, nhưng chưa bao giờ khi ở trên bờ mà nó lại mang một bộ ảm đạm và đáng sợ đến thế. Bất kỳ suy nghĩ nào anh gọi về để cứu trợ, chúng đều hiện lên dưới những hình thức đầy chán nản và nhụt chí, chẳng đem lại cho anh chút khuây khỏa nào. Ngay cả những viên kim cương trên ngón tay anh lúc này cũng lấp lánh thứ ánh sáng tựa những giọt nước mắt, chẳng hề vương lại chút tia hy vọng nào trong cái vẻ ngoài rực rỡ của chúng.

Anh cứ tiếp tục ngồi trầm ngâm ủ rũ bên chiếc lò sưởi, chẳng màng tới những vị khách trọ cứ lục đục từng người một bước vào từ các cửa hàng, phòng kế toán hay những quán rượu lân cận; sau khi múc những ngụm lớn nước từ chiếc bình trắng to tướng trên tủ phụ và nấn ná đứng lảng vảng gần những cái ống nhổ bằng đồng với một thứ sự ám ảnh kỳ lạ đến rợn người, họ mới lê những bước nặng nhọc về phòng ngủ; cho đến tận khi Mark Tapley bước tới lay vai anh vì tưởng rằng anh đã ngủ thiếp đi.

“Mark!” anh giật mình kêu lên.

“Ổn cả thưa ngài,” anh chàng đầy lạc quan đó vừa nói vừa dùng ngón tay bấc bớt ngọn nến đang cầm. “Cái giường của ngài nó không rộng lắm đâu thưa ngài; và một gã không khát nước chắc cũng có thể uống sạch chỗ nước mà ngài có để rửa mặt trước bữa sáng, rồi sau đó ăn luôn cả chiếc khăn mặt ấy chứ lơ. Nhưng đêm nay thể nào ngài cũng ngủ say như chết cho mà xem, thưa ngài.”

“Tôi có cảm giác như ngôi nhà này đang trôi trên biển vậy,” Martin nói, lảo đảo đứng dậy; “và tôi cảm thấy khốn khổ tột cùng.”

“Còn bản thân tôi thì vui như mở hội đây thưa ngài,” Mark nói. “Nhưng Chúa ơi, tôi có lý do để mà vui chứ! Lẽ ra tôi phải sinh ra ở cái xứ này mới phải; đấy là ý kiến của tôi đấy. Cẩn thận kẻo ngã ngài nhé”—bởi vì lúc này họ đang leo cầu thang. “Ngài còn nhớ vị quý ông trên tàu Screw mà có chiếc va-li rất nhỏ không thưa ngài?”

“Cái va-li tay á? Có chứ.”

“Vâng thưa ngài, tối nay có một đợt quần áo sạch được giặt ủi gửi trả về, và người ta đặt chúng ở ngay bên ngoài các cửa hàng phòng ngủ ở đây. Nếu ngài để ý lúc chúng ta đi lên xem có bao nhiêu chiếc áo sơ-mi ít ỏi thế nào và bao nhiêu cái cổ áo dán phía trước nhiều ra sao, ngài sẽ thấu hiểu được bí quyết xếp hành lý của ông ta đấy.”

Nhưng Martin đã quá mệt mỏi và chán chường để có thể bận tâm đến bất cứ điều gì, thế nên anh hoàn toàn chẳng hứng thú gì với phát hiện này. Anh chàng Tapley, chẳng hề nản lòng trước sự dửng dưng của chủ, dẫn đường đưa anh lên tột đỉnh ngôi nhà và bước vào căn phòng ngủ đã được chuẩn bị sẵn cho anh; đó là một căn phòng nhỏ hẹp, có một nửa khung cửa sổ; một chiếc giường trông như cái rương không nắp; hai chiếc ghế; một mảnh thảm nhỏ loại thường dùng để thử giày tại các tiệm bán đồ may sẵn ở Anh; một chiếc gương soi nhỏ xíu được đóng đinh lên tường; cùng một chiếc bàn rửa mặt với cái bình và chậu mà người ta hoàn toàn có thể nhầm lẫn với một chiếc bình sữa và bồn đựng nước thải.

“Tôi đoán là ở xứ này họ tự kỳ cọ bằng một chiếc khăn khô thì phải,” Mark nói. “Chắc chắn là họ có dính một chút hội chứng sợ nước rồi thưa ngài.”

“Ước gì cậu cởi hộ tôi đôi bốt ra,” Martin nói, ngả người ngồi phịch xuống một chiếc ghế. “Tôi thực sự rã rời rồi—kiệt sức hoàn toàn rồi Mark ạ.”

“Ngài sẽ không nói thế vào sáng mai đâu thưa ngài;” anh Tapley đáp; “hay thậm chí là ngay tối nay, khi ngài đã nếm thử món này.” Vừa dứt lời, anh ta chìa ra một chiếc ly rất lớn, bên trong chất đầy những khối đá trong suốt lấp lánh đến tận vành miệng; xuyên qua lớp đá đó là một vài lát chanh mỏng cùng một thứ chất lỏng màu vàng óng có vẻ ngoài vô cùng ngon lành, đang vẫy gọi từ sâu thẳm bên dưới đến với đôi mắt đầy ái mộ của người thưởng thức.

“Cái này gọi là gì thế?” Martin hỏi.

Nhưng anh Tapley không trả lời; chỉ đơn giản cắm một ống hút vào trong ly—hành động tạo ra một tiếng động vui tai giữa những viên đá—đồng thời ra hiệu bằng một cử chỉ đầy biểu cảm rằng thứ đồ uống đó phải được hút lên thông qua ống hút bởi vị khách đang say đắm.

Martin cầm lấy chiếc ly với vẻ mặt kinh ngạc; đặt môi lên ống hút; và ngước đôi mắt lên tận hưởng một khoảnh khắc ngất ngây. Anh không dừng lại cho đến khi chiếc cốc đã cạn sạch đến giọt cuối cùng.

“Đấy, thưa ngài!” Mark vừa nói vừa cầm lại chiếc ly với một khuôn mặt đầy đắc thắng; “nếu chẳng may có lúc nào ngài lại kiệt sức đến thế mà lúc ấy tôi không có mặt ở quanh đây, tất cả những gì ngài cần làm là bảo gã đàn ông gần nhất chạy đi gọi một ly cobbler về.”

“Chạy đi gọi một ly cobbler ư?” Martin lặp lại.

“Phát minh tuyệt vời này đây thưa ngài,” Mark dịu dàng vỗ về chiếc ly rỗng, “được gọi là cobbler. Sherry cobbler khi ngài gọi tên dài; còn gọi tắt là cobbler. Giờ thì ngài đủ sức để cởi bốt ra rồi đấy, và xét trên mọi phương diện đáng kể, ngài đã biến thành một con người hoàn toàn khác.”

Sau khi tung ra màn dạo đầu đầy trang trọng này, anh ta mang chiếc dụng cụ cởi bốt tới.

“Nhớ lấy! Tôi không có ý định gục ngã đâu Mark,” Martin nói; “nhưng lạy Chúa nhân tuần, nhỡ chúng ta bị bỏ lại ở một vùng hoang vu nào đó của đất nước này mà không có hàng hóa hay tiền bạc thì sao!”

“Chà thưa ngài!” anh chàng Tapley điềm tĩnh đáp lại; “dựa trên những gì chúng ta đã chứng kiến nãy giờ, tôi không biết rằng trong hoàn cảnh đó, liệu chúng ta sống ở những vùng hoang dã có khi lại tốt hơn là ở những nơi văn minh ấy chứ.”

“Ồ, Tom Pinch, Tom Pinch!” Martin cất giọng trầm ngâm; “tôi sẵn sàng đánh đổi mọi thứ để được ở bên cậu một lần nữa, và được lắng nghe giọng nói của cậu, dẫu cho có là trong căn phòng ngủ cũ kỹ ở nhà Pecksniff đi chăng nữa!”

“Ồ, Quái vật, Quái vật ơi!” Mark vui vẻ hưởng ứng, “nếu như không có biển nước nào ngăn cách giữa ngài và tôi, và nếu như việc quay đầu trở lại không phải là một hành động hèn nhát, tôi cũng chẳng biết là mình có thốt lên câu y hệt thế hay không nữa. Nhưng ngài xem, tôi đang ở đây, hỡi Quái vật, ở tận New York, châu Mỹ; còn ngài thì ở Wiltshire, châu Âu; và ở đó có một cơ đồ đang chờ để được gầy dựng, hỡi Quái vật, cùng một vị tiểu thư xinh đẹp đang chờ ngài mang lại vinh quang; và bất cứ khi nào ngài đến thăm Tượng đài, hỡi Quái vật, ngài tuyệt đối không được đầu hàng ngay bậc thềm cửa, bằng không ngài sẽ chẳng bao giờ leo lên được tới đỉnh đâu đấy!”

“Nói rất hay, Mark,” Martin kêu lên. “Chúng ta phải nhìn về phía trước.”

“Trong tất cả các quyển truyện mà tôi từng đọc, thưa ngài, những kẻ cứ hay ngoái đầu nhìn lại đều bị hóa thành tượng đá cả,” Mark đáp; “và ý kiến của tôi từ trước đến nay vẫn luôn là: bọn chúng tự chuốc lấy điều đó, và như thế là đáng kiếp lắm. Chúc ngài ngủ ngon, và có những giấc mơ đẹp thưa ngài!”

“Chắc chắn phải là giấc mơ về quê nhà rồi,” Martin nói khi nằm xuống giường.

“Tôi cũng xin phép nói thế,” Mark Tapley thì thầm khi đã ra khỏi tầm nghe và về đến phòng riêng của mình; “bởi vì nếu trước khi chúng ta kịp thoát khỏi chốn này mà không có lấy một thời điểm nào đó khiến việc giữ vững tinh thần vui vẻ trở nên đáng tự hào hơn một chút, thì tôi xin cam đoan mình chính là một công dân Hợp chủng quốc Hoa Kỳ!”

Xin hãy để họ hòa quyện và đan xen vào giấc ngủ những bóng hình của những chốn xa xôi, khi chúng hiện lên thành những hình thù kỳ ảo trên vách tường dưới ánh đèn lờ mờ của dòng tư duy không tì vết; và hãy để phần việc của cuốn biên niên sử ngắn ngủi này—một giấc mơ trong một giấc mơ—nhanh chóng chuyển cảnh, vượt đại dương để trở về với bờ biển nước Anh.