Văn phòng của Công ty Cho vay và Bảo hiểm Nhân thọ Vô vụ lợi Anglo-Bengalee nằm ở gần đó, và được ông Montague chở thẳng tới nơi, nên họ chẳng phải đi mất bao nhiêu thời gian. Thế nhưng, cuộc hành trình ấy dẫu có kéo dài vài tiếng đồng hồ đi chăng nữa thì cũng chẳng khiến ai trong số họ thốt lên một lời; bởi rõ ràng là Jonas không hề có ý định phá vỡ sự im lặng đang bao trùm lấy cả hai, và hiện tại, người bạn thân thiết của anh ta cũng chưa muốn khơi gợi chuyện trò.
Anh ta đã vứt chiếc áo choàng sang một bên vì nay chẳng còn lý do gì để che giấu nữa, và với tấm áo ấy vo đống trên đầu gối, anh ngồi cách xa người bạn đồng hành hết mức có thể trong khoảng không gian chật hẹp của cỗ xe ngựa. Thái độ của anh ta lúc này khác hẳn so với vẻ ngoài chỉ cách đó vài phút trước, khi Tom bất ngờ bắt gặp anh ta trên boong tàu, hay khi sự biến đổi ghê rợn ấy giáng xuống người anh ta trong phòng thay đồ của ông Montague. Anh trông giống như kẻ bị vạch mặt và dồn vào chân tường; một kẻ đang hoang mang, bị săn đuổi và bao vây; thế nhưng, trên gương mặt anh giờ đây lại ánh lên một mục đích đang nảy nở và lớn dần, khiến diện mạo thay đổi hẳn. Trông mặt anh tối tăm, đầy vẻ nghi kỵ, cau có; tái nhợt vì giận dữ và thua cuộc; vẫn sự hèn m hạ, khép nép, nhút nhát và ti tiện ấy; nhưng dẫu cuộc chiến có diễn ra theo chiều hướng nào đi nữa, vẫn có một quyết tâm sắt đá đang giằng xé với mọi cảm xúc trong tâm trí anh, quét sạch toàn bộ chuỗi cảm xúc ấy ngay khi chúng vừa chớm sinh.
Vốn dĩ diện mạo chưa bao giờ lấy gì làm ưa nhìn, nay lại càng dễ đoán là trông chẳng khá khẩm hơn chút nào. Anh ta đã cắn sâu những chiếc răng cửa vào môi dưới; và những dấu vết của sự bấn loạn mà anh vừa trải qua chẳng hề làm gương mặt anh khá lên chút nào, cũng chẳng khác gì những nếp nhăn sâu hoắm trên trán. Dẫu vậy, giờ đây anh ta đã giữ được bình tĩnh; quả thực là sự bình tĩnh một cách bất thường, giống như người ta vẫn thấy ở những kẻ không hề dũng cảm khi rơi vào đường cùng; và khi chiếc xe dừng lại, anh chẳng đợi ai mời mọc, liền quả quyết lao mình xuống xe và bước lên lầu.
Vị chủ tịch bước theo sau; và vừa vào phòng, ông ta liền khép cửa phòng họp lại rồi ngả người lên chiếc ghế sofa. Jonas đứng trước khung cửa sổ, nhìn xuống lòng đường; người tựa vào khuôn cửa, đầu gối lên tay.
- Chuyện này không đẹp đẽ gì đâu, Chuzzlewit! - cuối cùng Montague cất lời. - Thật sự không đẹp đẽ chút nào, thề có chúa!
- Anh muốn tôi phải làm gì? - anh ta cất tiếng hỏi, đột ngột quay người lại; - Anh còn mong đợi gì nữa?
- Sự tin tưởng, anh bạn tốt của tôi ạ. Một chút tin tưởng thôi! - Montague nói với giọng điệu đầy tổn thương.
- Cha chả! Anh bày tỏ sự tin tưởng lớn lao với tôi quá cơ đấy, - Jonas vặn lại. - Không phải thế sao?
- Chẳng lẽ tôi không thế à? - người bạn đồng hành của anh ta nói, ngẩng đầu lên và nhìn thẳng vào anh, nhưng Jonas lại quay đi mất. - Chẳng lẽ tôi không thế ư? Chẳng phải tôi đã thổ lộ với anh những kế hoạch dễ dàng mà tôi vạch ra để mang lại lợi ích cho cả hai chúng ta đấy thôi; lợi ích chung của chúng ta nhé, chứ không phải của riêng tôi; thế mà thứ tôi nhận lại là gì? Là mưu toan bỏ trốn ư!
- Sao anh lại biết điều đó? Ai nói là tôi định trốn?
- Ai nói á? Thôi nào, thôi nào. Nào là một chiếc thuyền của nước ngoài, nào là đi từ sáng sớm, nào là một hình nhân quấn kín mít để ngụy trang! Ai nói á? Nếu anh không định bỏ rơi tôi, thì anh có mặt ở đó làm gì? Nếu anh không định bỏ rơi tôi, thì tại sao anh lại quay về?
- Tôi quay về, - Jonas nói, - là để tránh rắc rối.
- Anh thật khôn ngoan, - người bạn của anh đáp lại.
Jonas đứng im lặng hoàn toàn; vẫn cúi nhìn xuống đường và gối đầu lên đôi tay.
- Này, Chuzzlewit, - Montague nói, - bất chấp những chuyện đã qua, tôi sẽ nói chuyện thẳng thắn với anh. Anh có đang nghe tôi nói đấy không? Tôi chỉ nhìn thấy lưng anh thôi đấy.
- Tôi nghe đây. Nói tiếp đi!
- Tôi bảo rằng dẫu cho có chuyện gì xảy ra đi nữa, tôi vẫn sẽ nói chuyện thẳng thắn với anh.
- Anh vừa nói câu đó rồi. Và tôi cũng đã bảo là tôi nghe thấy anh nói thế một lần rồi. Nói tiếp đi.
- Anh đang hơi bực bội, nhưng tôi có thể châm chước cho điều đó, và may mắn thay, bản thân tôi lại đang ở trong tâm trạng tuyệt vời nhất. Nào, hãy cùng xem xét tình hình hiện tại ra sao nhé. Một hoặc hai ngày trước, anh bạn quý ạ, tôi có nói với anh rằng hình như tôi đã phát hiện ra...
- Anh có chịu im cái miệng lại không? - Jonas vừa nói vừa ngoắt đầu lại trừng trừng, liếc mắt về phía cánh cửa.
- Thôi được, thôi được! - Montague nói. - Thật thận trọng! Hoàn toàn chính xác! Những phát hiện của tôi mà bị công bố ra ngoài, thì cũng giống như phát hiện của bao kẻ khác trên cái thế giới thật thà này thôi; chẳng còn chút giá trị sử dụng nào đối với tôi nữa. Anh thấy đấy, Chuzzlewit, tôi tỏ ra thành thật và bộc trực biết bao khi phơi bày cho anh thấy điểm yếu trong lập trường của mình! Quay lại vấn đề chính nhé. Tôi đưa ra, hoặc nghĩ rằng mình đưa ra, một phát hiện nọ và tôi chớp lấy cơ hội đầu tiên để thì thầm vào tai anh, đúng với tinh thần tin tưởng mà tôi thực sự hy vọng đã tồn tại giữa chúng ta và được anh đáp lại tương xứng. Có lẽ trong đó có uẩn khúc gì; có lẽ chẳng có gì sất. Tôi có sự hiểu biết và chính kiến của riêng mình về vấn đề này. Anh cũng có của anh. Chúng ta sẽ không tranh luận về điều đó nữa. Nhưng này anh bạn, anh đã tỏ ra yếu đuối; điều tôi muốn chỉ ra cho anh thấy là anh đã yếu đuối. Tôi có thể muốn trục lợi từ vụ việc nhỏ này (thực sự là tôi muốn thế - tôi sẽ chẳng chối cãi làm gì), nhưng cái lợi của tôi không nằm ở việc đào sâu nó hay dùng nó để chống lại anh.
- Thế nào là dùng nó để chống lại tôi? - Jonas hỏi, vẫn giữ nguyên tư thế cũ.
- Ồ! - Montague bật cười bảo. - Chúng ta sẽ không đi sâu vào chuyện đó làm gì.
- Dùng nó để biến tôi thành một kẻ ăn mày. Ý anh là cách đó phỏng?
- Không.
- Cha chả, - Jonas lầm bầm, đầy cay đắng. - Đó chính là cách duy nhất mang lại lợi ích cho anh. Anh nói thật đấy nhỉ.
- Tôi muốn anh mạo hiểm thêm một chút nữa cùng chúng tôi (đó là một sự mạo hiểm hoàn toàn an toàn thôi), chắc chắn là vậy, và hãy nằm im re cho tôi, - Montague nói. - Anh đã hứa với tôi thế; và anh bắt buộc phải làm vậy. Tôi nói thẳng thừng ra nhé, Chuzzlewit, anh buộc phải thế. Hãy suy xét cho kỹ đi. Nếu anh không làm thế, bí mật của tôi sẽ trở nên vô giá trị đối với tôi: và vì thế, nó thà trở thành tài sản chung của thiên hạ còn hơn là của riêng tôi; thậm chí còn tốt hơn ấy chứ, vì tôi sẽ kiếm được chút ít tiếng tăm khi đưa nó ra ánh sáng. Hơn nữa, tôi muốn anh đóng vai trò làm mồi nhử trong một vụ việc mà tôi đã kể cho anh nghe rồi. Tôi biết anh không bận tâm chuyện đó đâu. Anh chẳng màng gì đến tay đó cả (anh chẳng màng đến bất kỳ kẻ nào; anh quá sắc sảo cơ mà; tôi cũng vậy, hy vọng thế); và anh có thể thản nhiên chịu đựng mọi sự mất mát của hắn ta với một lòng kiên định đậm chất thánh thiện. Ha, ha, ha! Anh đã tìm cách trốn tránh cái hậu quả đầu tiên ấy. Tôi bảo đảm với anh là anh không trốn thoát được đâu. Tôi đã cho anh thấy điều đó ngày hôm nay rồi. Giờ thì, anh biết đấy, tôi không phải là một người đạo đức. Tôi chẳng mảy may bị ảnh hưởng chút nào bởi bất cứ điều gì anh đã làm; bởi bất kỳ sự thiếu suy nghĩ nhỏ nhặt nào mà anh có thể đã phạm phải; nhưng tôi muốn kiếm lợi từ nó nếu có thể; và với một kẻ thông minh như anh, tôi xin thú nhận thẳng thừng như vậy. Tôi chẳng có gì là khác người trong cái khiếm khuyết đó cả. Ai ai cũng kiếm lợi từ sự dại dột của kẻ láng giềng cả; và những kẻ có tiếng tăm lừng lẫy nhất lại chính là những kẻ kiếm được nhiều nhất. Sao anh cứ phải gây phiền phức cho tôi thế nhỉ? Mọi chuyện buộc phải đi đến một thỏa thuận hữu nghị, hoặc là một cú sụp đổ tan tành. Bắt buộc phải thế. Nếu là vế trước, anh sẽ chẳng bị tổn hại gì mấy. Còn nếu là vế sau... chà! Tự anh là kẻ rõ nhất chuyện gì có khả năng xảy ra khi ấy.
Jonas rời khỏi cửa sổ, bước đến sát bên Montague. Anh không nhìn thẳng vào mặt hắn; nhìn thế không phải thói quen của anh; nhưng anh vẫn hướng mắt về phía hắn — vào ngực áo, hoặc loanh quanh vùng đó — và đã cố gắng hết sức để cất lời thật chậm rãi và rành mạch nhằm đáp lại. Hệt như cách mà một kẻ đang say rượu nhưng vẫn tự nhận thức được bản thân vậy.
- Nói dối lúc này chẳng ích gì nữa, - anh ta nói. - Sáng nay tôi đã có ý định chuồn đi, rồi từ một nơi xa xôi nào đó đưa ra những điều kiện có lợi hơn với anh.
- Chắc chắn rồi! Chắc chắn rồi! - Montague đáp lại. - Chẳng có gì tự nhiên hơn thế. Tôi đã lường trước được điều đó và đã có biện pháp đề phòng rồi. Nhưng e là tôi đang cắt ngang lời anh thì phải.
- Làm sao mà quỷ tha ma bắt thế nào, - Jonas nói tiếp với một nỗ lực lớn hơn nữa, - mà anh lại chọn được kẻ đưa thư của mình, và tìm ra hắn ở đâu, tôi sẽ không gặng hỏi anh đâu. Tôi đã nợ hắn một ân huệ trước ngày hôm nay rồi đấy. Nếu anh hờ hững với con người nói chung như những gì anh vừa nói lúc nãy, thì chắc hẳn anh cũng chẳng màng xem số phận của cái giống chó lai cụt đuôi như thế sẽ đi về đâu, và cứ để mặc tôi tự giải quyết ân oán với hắn theo cách của riêng mình.
Giá như Jonas ngước mắt lên nhìn gương mặt của người bạn đồng hành, anh ta sẽ nhận ra rằng Montague rõ ràng chẳng thể nào hiểu nổi ý mình. Nhưng vì vẫn tiếp tục đứng trước mặt hắn, với cái nhìn lén lút hướng về chỗ cũ, và chỉ dừng lại để dùng lưỡi làm ướt đôi môi khô khốc, sự thật ấy đã trôi qua trước mắt anh mà anh chẳng hề hay biết. Một người quan sát tinh tế có lẽ sẽ nhận thấy rằng cái nhìn đăm đăm và kiên định này của Jonas chính là một phần của sự thay đổi đã diễn ra trong phong thái của anh ta. Anh ta cứ dán chặt ánh mắt vào một điểm duy nhất mà rõ ràng chẳng có chút liên quan gì đến suy nghĩ của mình; hệt như một kẻ làm trò ảo thuật bước đi trên một sợi dây thừng hoặc dây thép để đạt được một mục đích nguy hiểm nào đó, hắn luôn dán mắt vào một vật gì đó để giữ thăng bằng cho bản thân, và không bao giờ rời mắt khỏi nó kẻo bị vấp ngã.
Montague nhanh chóng đáp lời, dù hắn chỉ nói một cách phỏng đoán. Chẳng có chút bất đồng nào giữa hắn và người bạn của mình về điểm đó cả. Không một chút nào.
- Phát hiện lớn lao của anh, - Jonas tiếp lời với một nụ cười nhếch mép tàn nhẫn chốc lát vượt ngoài tầm kiểm soát, - có thể là thật, mà cũng có thể là giả. Dù là thế nào đi nữa, thì tôi dám chắc mình cũng chẳng tệ hại hơn những kẻ khác là bao.
- Một tí cũng không, - Tigg nói. - Một tí cũng không. Tất cả chúng ta đều như nhau cả thôi — hoặc gần như thế.
- Tôi muốn biết điều này, - Jonas nói tiếp; - đó là của riêng anh chứ? Anh đừng ngạc nhiên khi tôi hỏi câu này nhé.
- Của riêng tôi á! - Montague lặp lại.
- Phải! - người kia cộc cằn đáp. - Có ai khác biết chuyện này nữa không? Nào! Đừng có mà ậm ừ chuyện đó đấy.
- Không! - Montague nói mà không mảy may do dự. - Anh nghĩ nó đáng giá bao nhiêu, nếu như tôi không phải là kẻ duy nhất nắm giữ nó cơ chứ?
Lần đầu tiên, Jonas nhìn thẳng vào hắn. Sau một khoảng lặng, anh ta giơ tay ra và vừa cười vừa nói:
- Thôi nào! Hãy làm cho mọi chuyện trở nên dễ dàng với tôi đi, và tôi sẽ là người của anh. Biết đâu ở lại đây tôi lại sống khá hơn sau tất cả những chuyện này, còn hơn là bỏ đi vào sáng nay ấy chứ. Nhưng tôi đã ở đây rồi, và giờ thì tôi sẽ ở lại đây luôn. Hãy thề đi!
Anh ta hắng giọng, bởi giọng nói đã trở nên khàn đợt, rồi nói với một giọng điệu nhẹ nhàng hơn:
- Tôi có nên đến gặp Pecksniff không? Khi nào? Cứ bảo thời gian đi!
- Lập tức! - Montague kêu lên. - Không thể sớm dụ dỗ lão ta được đâu.
- Cha chả! - Jonas thốt lên một tiếng cười hoang dại. - Bẫy cho được lão đạo đức giả già cả ấy cũng có khối trò vui đấy chứ. Tôi căm ghét lão ta. Tối nay tôi qua đó luôn nhé?
- Phải chứ! Thế này mới gọi là làm ăn chứ, - Montague sung sướng thốt lên. - Giờ thì chúng ta hiểu nhau rồi đấy! Tối nay luôn nhé, anh bạn hiền.
- Đi cùng tôi đi, - Jonas giục. - Chúng ta phải hành động thật nhanh; đường hoàng kéo đến đó và mang theo cả giấy tờ, vì lão ta là một tay cáo già khó nhằn lắm, phải khéo léo lôi kéo thì lão mới chịu sập bẫy. Tôi lạ gì lão ta nữa. Vì tôi không thể mang nhà trọ hay những bữa tối của anh theo xuống dưới đó được, nên tôi phải mang theo anh. Tối nay anh đi cùng tôi chứ?
Người bạn của anh ta có vẻ chần chừ; dường như vừa không lường trước được đề nghị này, lại vừa không mấy mặn mà với nó cho lắm.
- Chúng ta có thể bàn bạc kế hoạch dọc đường mà, - Jonas nói. - Chúng ta không được đến thẳng chỗ lão ngay đâu, mà phải đi đường vòng từ một nơi nào đó khác, rồi rẽ ngang để gặp lão. Có lẽ tôi sẽ không cần phải giới thiệu anh đâu, nhưng tôi bắt buộc phải có anh ở ngay tại hiện trường. Tôi lạ gì con người đó, tôi bảo anh rồi mà.
- Nhưng nhỡ gã đó nhận ra tôi thì sao? - Montague vừa nói vừa nhún vai.
- Gã mà nhận ra anh á! - Jonas quát lên. - Chẳng phải anh vẫn đang liều lĩnh nhắm mắt đưa chân với cả năm mươi gã một ngày đó sao? Bố anh có nhận ra anh không? Tôi có nhận ra anh không? Cha chả! Trông anh khác hẳn khi tôi mới gặp anh lần đầu. Ha, ha, ha! Giờ thì tôi vẫn thấy rõ mấy chỗ vá víu với rách rưới trên người anh đấy nhé! Hồi đó nào có tóc giả, nào có nhuộm tóc đen đâu! Hồi ấy anh là một tay chơi kiểu khác cơ mà! Thậm chí cách nói năng của anh lúc đó cũng khác nữa. Thời gian qua anh đóng vai quý tộc đạt quá hóa ra lại tự lừa dối cả chính mình rồi còn gì. Nhỡ lão ta có nhận ra anh thì đã sao nào? Sự thay đổi đó chính là bằng chứng cho thấy anh đã thành công rực rỡ đấy chứ. Anh thừa biết điều đó, bằng không thì anh đã chẳng tự tiết lộ thân phận với tôi làm gì. Anh có đi cùng không?
- Anh bạn quý ạ, - Montague vẫn còn đang do dự, - tôi hoàn toàn có thể tin tưởng một mình anh mà.
- Tin tưởng tôi á! Cha chả, giờ thì anh có thể tin tưởng tôi đủ lắm rồi đấy. Tôi sẽ cố không tìm cách chuồn đi đâu nữa — không bao giờ nữa đâu! - Anh ta khựng lại, rồi bồi thêm bằng một giọng điệu nghiêm túc hơn: - Tôi không thể tự xoay xở nếu không có anh được. Anh sẽ đi chứ?
- Tôi sẽ đi, - Montague nói, - nếu đó là ý của anh. - Và họ bắt tay nhau để chốt lại giao kèo.
Cái thái độ ồn ào náo nhiệt mà Jonas thể hiện trong suốt phần sau của cuộc trò chuyện này — thứ thái độ cứ thế tăng vọt lên nhanh chóng theo từng lời anh ta thốt ra, kể từ khoảnh khắc anh nhìn thẳng vào mặt người bạn kính trọng của mình cho đến tận bây giờ — vẫn không hề dịu xuống, mà tiếp tục duy trì ở mức cao trào, bám chặt lấy anh ta. Trông thật hoàn toàn khác lạ so với phong thái của anh ta trước đây; hoàn toàn bất nhất với tính cách và cơ địa của anh ta; và dường như lại càng kỳ quái hơn đối với một kẻ đang vướng vào hoàn cảnh tăm tối nhường ấy; thế mà nó cứ bám riết lấy anh. Nó không giống như tác dụng của rượu hay bất kỳ thứ đồ uống có cồn mạnh nào, bởi vì anh ta hoàn toàn tỉnh táo và nói năng mạch lạc. Nó thậm chí còn giúp anh ta miễn nhiễm với ảnh hưởng thông thường của những thứ kích thích kiểu đó; bởi vì, mặc dù hôm đó anh ta đã uống rất nhiều mà chẳng hề giữ kẽ hay dè chừng chút nào, anh ta vẫn y nguyên là con người ấy, và tinh thần hoàn toàn không hề có chút suy suyển hay dâng cao nào có thể nhận thấy rõ được.
Sau khi bàn bạc và quyết định sẽ di chuyển vào ban đêm để không làm gián đoạn công việc ban ngày, họ đã cùng nhau bàn thảo về phương tiện đi lại. Vì ông Montague cho rằng việc dùng bốn con ngựa là rất thích hợp, ít nhất là cho chặng đường đầu tiên, để làm mù mắt thiên hạ theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, nên một cỗ xe ngựa du lịch kéo bốn con ngựa đã được lệnh sẵn sàng từ lúc chín giờ. Jonas không về nhà; anh ta viện cớ rằng việc mình buộc phải rời khỏi thị trấn vì công việc quá gấp gáp sẽ là một lời bào chữa hay cho việc quay về đột ngột vào buổi sáng. Thế là anh ta viết một mảnh giấy nhờ người mang về lấy chiếc vali của mình, và người đưa thư đã mang hành lý về đúng hẹn, kèm theo một bức thư ngắn ngủi từ món hành lý kia — chính là vợ anh ta — bày tỏ mong muốn được ghé qua gặp mặt chồng một lát. Hồi đáp lại thỉnh cầu này, anh ta nhắn người về bảo rằng: "Tốt nhất là cô ta đừng đến;" và chỉ với một câu khẳng định mang tính đe dọa đủ để diễn đạt ý phủ định, bất chấp cả ngữ pháp tiếng Anh, cô ta đã ngoan ngoãn ở lại.
Vì ông Montague bận rộn suốt cả ngày, Jonas chủ yếu dành thời gian vui vẻ bên vị bác sĩ, người mà anh ta dùng chung bữa trưa ngay tại phòng làm việc riêng của vị sĩ quan y tế ấy. Trên đường tới đó, khi chạm mặt ông Nadgett ở căn phòng bên ngoài, anh ta đã trêu chọc gã đàn ông lén lút ấy vì lúc nào cũng tỏ ra sợ hãi không muốn giáp mặt mình, đồng thời gặng hỏi xem gã có sợ mình không. Ông Nadgett ranh mãnh đáp: "Không, nhưng gã tin đó chắc là thói quen của mình vì trước kia gã cũng từng bị quy kết những chuyện đại loại như thế rồi."
Ông Montague đang lắng nghe, hay nói cho văn hoa hơn là lén nghe trộm, cuộc đối thoại này. Ngay khi Jonas vừa khuất bóng, ông ta liền dùng cán bút ra hiệu cho Nadgett lại gần rồi thì thầm vào tai gã:
- Ai đã đưa bức thư của tôi cho hắn vào sáng nay vậy?
- Thưa ngài, khách trọ của tôi ạ, - Nadgett đáp, tay che miệng.
- Sao lại cơ sự đó?
- Thưa ngài, tôi bắt gặp hắn ở bến tàu. Vì thời gian quá gấp gáp, mà ngài lại chưa đến nơi, nên tôi buộc phải làm gì đó. Thật may là tôi chợt lóe lên ý nghĩ rằng nếu chính tay tôi đưa nó cho hắn thì tôi sẽ chẳng thể hữu dụng thêm được gì nữa. Tôi sẽ bị lộ tẩy ngay tức khắc.
- Ông Nadgett, ông đúng là một báu vật, - Montague nói và vỗ nhẹ vào lưng gã. - Khách trọ của ông tên là gì?
- Thưa ngài, là Pinch. Thomas Pinch.
Montague trầm ngâm suy nghĩ một lát rồi hỏi tiếp:
- Cậu ta ở dưới quê lên phải không, ông có biết không?
- Thưa ngài, cậu ta nói với tôi là đến từ Wiltshire.
Họ chia tay mà không nói thêm lời nào nữa. Nhìn cách ông Nadgett cúi chào khi Montague và gã chạm mặt lần tới, và nhìn cách ông Montague đáp lễ, bất kỳ ai chứng kiến cũng có thể dám chắc rằng chưa bao giờ trong đời hai con người ấy lại từng trao đổi với nhau một cách kín đáo lấy một lần.
Trong khi đó, ông Jonas và vị bác sĩ tỏ ra vô cùng thoải mái ở căn phòng trên lầu bên một chai rượu Madeira lâu năm và vài chiếc bánh sandwich; bởi vì vị bác sĩ vốn đã được mời ăn tối ở dưới nhà lúc sáu giờ, nên ông ta thích một bữa ăn nhẹ cho buổi trưa hơn. Việc đó, theo lời ông ta, có lợi ở hai phương diện: Thứ nhất, tốt cho sức khỏe bản thân. Thứ hai, là sự chuẩn bị tốt nhất cho bữa tối.
- Và vì lợi ích của tất cả chúng ta, anh có nghĩa vụ phải đặc biệt chăm sóc cho hệ tiêu hóa của mình đấy, ngài Chuzzlewit thân mến ạ, - vị bác sĩ vừa chép miệng sau ngụm rượu vừa nói; - vì hãy tin tôi đi, nó rất đáng để gìn giữ đấy. Chắc chắn nó phải đang ở trong tình trạng tuyệt vời lắm, thưa ngài; hoạt động chuẩn xác hệt như một chiếc đồng hồ bấm giờ vậy. Bằng không thì tinh thần của anh đã chẳng thể nào nổi bật đến thế. "Chủ nhân ngự trị trong lồng ngực anh đang thảnh thơi trên ngai vàng của mình," ngài Chuzzlewit ạ, trích lời của nhân vật nào đó trong vở kịch. Nhân tiện đây, tôi ước gì gã tác giả đó viết một vở kịch làm được điều gì đó công bằng một chút cho nghề nghiệp của chúng tôi. Có một tay dược sĩ xuất hiện trong vở kịch đó đấy ngài ạ, thật là một thứ tầm thường; thô tục, thưa ngài; hoàn toàn xa lạ với tự nhiên.
Ông Jobling kéo cổ áo sơ mi bằng vải lanh thượng hạng của mình lên, ra điều như muốn nói: "Thế này mới gọi là bản chất của một y bác sĩ chứ, thưa ngài;" rồi nhìn Jonas chờ đợi một lời bình luận.
Jonas không ở trong tâm trạng để tiếp tục chủ đề đó, liền với lấy một hộp dao mổ đang để trên bàn và mở tung ra.
- A! - vị bác sĩ ngả người ra thành ghế, nói. - Lúc nào tôi cũng phải lấy chúng ra khỏi túi trước khi ăn đấy. Túi áo của tôi hơi chật. Ha, ha, ha!
Jonas đã mở một trong những dụng cụ nhỏ bé sáng loáng ấy ra; và đang săm soi nó bằng một ánh nhìn sắc bén và khao khát hệt như lưỡi dao sắc lẹm vậy.
- Thép tốt đấy, bác sĩ ạ. Thép tốt đấy chứ! Hả?
- Phá...ải, - vị bác sĩ đáp lại với vẻ khiêm tốn ngập ngừng của người chủ sở hữu. - Người ta có thể rạch một đường mạch máu khá khéo léo bằng thứ này đấy, ngài Chuzzlewit.
Jonas vừa nói vừa ngắm nghía nó với sự hứng thú ngày càng dâng cao:
- Chắc là nó cũng đã rạch kha khá đường mạch máu trong suốt cuộc đời mình rồi phỏng?
- Không ít đâu thưa ngài, không ít đâu. Tôi tin mình có thể nói rằng nó đã tham gia vào một... một ca hành nghề khá xôm tụ đấy, - vị bác sĩ vừa nói vừa ho hắng như thể cái sự thật rành rành ấy khô khan đến mức ông ta không tài nào kìm được. - Trong một ca hành nghề khá xôm tụ đấy, - vị bác sĩ lặp lại, đưa thêm một ngụm rượu lên môi.
- Này, anh có thể cắt cổ một kẻ nào đó bằng một thứ như thế này không? - Jonas gặng hỏi.
- Ồ chắc chắn rồi, chắc chắn rồi, nếu anh nhắm trúng ngay cái chỗ hiểm, - vị bác sĩ đáp lại. - Tất cả đều phụ thuộc vào điều đó cả.
- Ngay chỗ mà anh đang đặt tay lên phải không, hử? - Jonas vừa nói vừa chồm người về phía trước để nhìn cho rõ.
- Đúng vậy, - vị bác sĩ đáp; - đó chính là tĩnh mạch cảnh.
Bằng sự hiếu động của mình, Jonas đột ngột vung tay rạch một đường gió rít ngay sát đằng sau tĩnh mạch cảnh của vị bác sĩ khiến mặt ông ta đỏ bừng lên. Rồi Jonas (với cùng một thứ tinh thần hiếu động kỳ lạ ấy) bật lên một tiếng cười lớn chói tai.
- Không, không, - vị bác sĩ vừa lắc đầu vừa nói; - gươm đao sắc bén lắm, gươm đao sắc bén lắm; đừng bao giờ đùa giỡn với chúng. Nhân tiện đây, tôi chợt nhớ đến một trường hợp rất đáng chú ý về việc sử dụng dao kéo sắc bén một cách vô cùng điêu luyện. Đó là một vụ án mạng. Tôi e rằng đó là một vụ án mạng do một thành viên trong ngành y của chúng tôi thực hiện; nó được làm một cách quá ư là nghệ thuật.
- Ồ! - Jonas thốt lên. - Thế thế nào vậy?
- Chà, thưa ngài, - Jobling đáp, - mọi chuyện chỉ vỏn vẹn trong lòng bàn tay. Sáng hôm đó, người ta tìm thấy một quý ông nọ ở một con phố hẻo lánh, nằm gục trong một góc cửa ra vào — đúng hơn là tôi phải nói là đang tựa vào, ở tư thế đứng thẳng, trong góc của một khung cửa, và do đó được khung cửa chống đỡ. Trên chiếc áo ghi-lê của ông ta có đúng một giọt máu đơn độc. Ông ta đã lạnh ngắt và chết cứng; và đã bị sát hại, thưa ngài.
- Chỉ có một giọt máu thôi á! - Jonas thốt lên.
- Thưa ngài, con người xấu số đó, - vị bác sĩ đáp, - đã bị đâm thẳng vào tim. Đã bị đâm thấu tim với một sự khéo léo đến mức, thưa ngài, ông ta đã chết ngay tức khắc và máu chảy tràn vào bên trong. Người ta cho rằng một người bạn hành nghề y của ông ta (kẻ nằm trong tầm nghi vấn) đã lôi kéo ông ta vào một cuộc trò chuyện với lý do nào đó; rất có thể đã tóm lấy khuy áo ông ta theo một cách trò chuyện thông thường; dùng tay còn lại thong thả thăm dò địa hình; xác định đúng vị trí chính xác; rút hung khí ra, bất kể đó là thứ gì, khi hắn đã sẵn sàng, và —
- Và thế là xong việc, - Jonas gợi ý.
- Hoàn toàn chính xác, - vị bác sĩ đáp. - Đó quả là một ca phẫu thuật theo cách của nó và rất chi là gọn gàng. Gã bạn y bác sĩ kia chưa từng xuất hiện trở lại; và như tôi đã kể với anh, hắn ta được ca tụng vì điều đó. Dù có phải do hắn làm hay không thì tôi không dám chắc. Nhưng, vì có vinh dự được triệu tập cùng với hai hoặc ba đồng nghiệp trong ngành vào dịp đó, và đã hỗ trợ tiến hành kiểm tra kỹ lưỡng vết thương, tôi không ngần ngại mà khẳng định rằng nó sẽ mang lại vinh quang cho bất kỳ y bác sĩ nào; và rằng đối với một kẻ ngoại đạo thì nó không thể không được coi là một tác phẩm nghệ thuật phi thường, hoặc là kết quả của một sự trùng hợp ngẫu nhiên còn phi thường, may mắn và thuận lợi hơn thế nữa.
Người nghe tỏ ra vô cùng hứng thú với vụ án này đến mức vị bác sĩ tiếp tục thuyết minh nó với sự hỗ trợ của chính ngón tay, ngón cái và chiếc áo ghi-lê của mình; và theo yêu cầu của Jonas, ông ta còn không quản ngại phiền phức đi vào một góc phòng, luân phiên đóng vai người bị hại và kẻ sát nhân; ông ta đã thực hiện việc đó với một hiệu quả vô cùng lớn. Khi chai rượu đã cạn và câu chuyện đã hồi kết, Jonas vẫn ở đúng trong trạng thái ồn ào và bất thường hệt như lúc họ mới ngồi xuống. Nếu như đúng như giả thuyết của Jobling rằng hệ tiêu hóa tốt là nguyên nhân, thì chắc hẳn anh ta phải có một cái dạ dày trâu bò lắm.
Đến bữa tối thì mọi chuyện vẫn y như vậy; và sau bữa tối cũng thế; mặc dù rượu được uống rất nhiều và vô số món ăn thị soạn được nếm qua. Đến chín giờ mọi chuyện vẫn chẳng khác gì. Vì trên xe ngựa có sẵn một đèn lồng, anh ta thề là họ sẽ mang theo một bộ bài và một chai rượu; và với những thứ đó giấu dưới áo choàng, anh ta bước xuống cửa.
- Tránh đường ra nào, Tom Thumb, và đi ngủ đi!
Đó là lời chào mà anh ta dành cho cậu bé Bailey — kẻ đang đứng cạnh cửa xe với ủng mang đầy đủ và áo quần quấn kín mít để giúp anh ta lên xe.
- Đi ngủ ư, thưa ngài! Em cũng đi theo mà, - Bailey nói.
Anh ta nhanh chóng bước xuống xe và quay trở lại sảnh lớn — nơi Montague đang châm một điếu xì gà — kéo theo cậu bé Bailey bằng cổ áo.
- Mày không định kéo theo cái thứ khỉ ho cò gáy này đi cùng đấy chứ?
- Có chứ, - Montague đáp.
Anh ta xốc cậu bé lên một cái rồi văng phắt nó sang một bên đầy thô bạo. Hành động ấy mang nhiều nét quen thuộc vốn có của anh ta hơn là bất cứ điều gì anh đã làm trong suốt cả ngày hôm đó; thế nhưng anh ta lập tức bật cười ngay sau đó, và vừa đâm một nhát tay về phía vị bác sĩ để nhại lại động tác của vị bác sĩ phẫu thuật trong câu chuyện hồi nãy, vừa quay lại ra xe và ngồi vào chỗ. Người bạn đồng hành lập tức theo sau. Cậu bé Bailey trèo lên ghế sau. - Sẽ là một đêm dông bão đây! - vị bác sĩ thốt lên khi xe bắt đầu chuyển bánh.
