Một chút náo động đang diễn ra ngay tại bờ cõi của xứ sở tự do, bởi vì một ủy viên hội đồng thành phố vừa mới được bầu vào ngày hôm trước; và vì tinh thần đảng phái đương nhiên dâng cao trong một dịp kích động như thế, những người ủng hộ ứng cử viên thất cử đã thấy cần thiết phải khẳng định các nguyên tắc lớn lao về Sự trong sạch trong bầu cử và Tự do ngôn luận bằng cách đánh gãy vài cái chân cái tay, chưa hết, họ còn truy đuổi một quý ông khó ưa qua các con đường với mưu đồ đấm vào mũi ông ta. Những màn bộc phát vui tính nho nhỏ này của trí tưởng tượng quần chúng tự thân chúng thì chưa đủ nổi bật để gây ra bất kỳ sự xôn xao lớn nào sau khi trọn một đêm đã trôi qua; nhưng chúng lại tìm thấy sức sống mới và tiếng tăm mới qua hơi thở của những cậu bé bán báo, những kẻ không chỉ rao bán chúng bằng những tiếng thét chói tai ở mọi ngõ ngách trong thị trấn, trên các bến tàu và giữa những con tàu đang đậu, mà còn ngay trên boong tàu và dưới các khoang của chiếc tàu thủy; con tàu này, trước khi cập bờ, đã bị một binh đoàn những công dân trẻ tuổi đó tràn lên chiếm lấy.

“Đây là tờ New York Sewer sáng nay!” một đứa hét lên. “Đây là tờ New York Stabber sáng nay! Đây là tờ New York Family Spy! Đây là tờ New York Private Listener! Đây là tờ New York Peeper! Đây là tờ New York Plunderer! Đây là tờ New York Keyhole Reporter! Đây là tờ New York Rowdy Journal! Đây là tất cả các tờ báo New York! Đây là những chi tiết đầy đủ về phong trào locofoco ái quốc ngày hôm qua, trong đó phe whig đã bị nhừ tử; và vụ khoét mắt mới nhất ở Alabama; và vụ quyết đấu thú vị ở Arkansas bằng dao Bowie; cùng tất cả Tin tức Chính trị, Thương mại và Thời trang. Đây rồi! Đây rồi! Báo đây, báo đây!”

“Đây là tờ Sewer!” đứa khác hét lên. “Đây là tờ New York Sewer! Đây là một phần trong số mười hai nghìn bản in ngày hôm nay của tờ Sewer, với những bản tường thuật hay nhất về thị trường, và tất cả tin tức tàu thuyền, cùng bốn cột rưỡi đầy ắp thư từ tỉnh xa, và một bản tường thuật đầy đủ về buổi Vũ hội tại nhà bà White tối qua, nơi hội tụ tất cả vẻ đẹp và thời trang của New York; kèm theo những chi tiết riêng do tờ Sewer tự thu thập về đời sống riêng tư của tất cả các quý bà có mặt ở đó! Đây là tờ Sewer! Đây là một phần trong số mười hai nghìn bản của tờ New York Sewer! Đây là bài vạch trần Băng đảng Phố Wall của tờ Sewer, và bài vạch trần Băng đảng Washington của tờ Sewer, cùng bản tường thuật độc quyền của tờ Sewer về một hành vi gian dối tày trời do Bộ trưởng Ngoại giao phạm phải khi ông ta mới tám tuổi; nay được thông tin lại với cái giá rất đắt, chính từ người vú em của ông ta. Đây là tờ Sewer! Đây là tờ New York Sewer, với bản in lần thứ mười hai nghìn, gồm cả một cột đầy ắp tên những người New York sắp bị phơi bày, và in toàn bộ tên tuổi của họ! Đây là bài viết của tờ Sewer về vị Thẩm phán đã xử án ông ta ngày hôm kia vì tội phỉ báng, và lời tri ân của tờ Sewer đối với Bồi thẩm đoàn độc lập đã không kết án ông ta, cùng bài tường thuật của tờ Sewer về những gì họ đáng lẽ phải nhận nếu dám kết án! Đây là tờ Sewer, đây là tờ Sewer! Đây là tờ Sewer thức thời; luôn canh cánh quan sát; tờ báo hàng đầu của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, nay đã ở bản in thứ mười hai nghìn và vẫn đang tiếp tục in:—Đây là tờ New York Sewer!”

“Chính nhờ những phương tiện khai sáng như thế,” một giọng nói vang lên gần như sát bên tai Martin, “những niềm đam mê sôi sục của đất nước tôi mới tìm được lối thoát.”

Martin bất giác quay đầu lại, và nhìn thấy ngay sát bên cạnh mình một quý ông có làn da vàng vọt, má hóp, tóc đen, đôi mắt nhỏ láo liên, cùng một biểu cảm kỳ lạ vương vấn quanh vùng mặt mà không phải là vẻ cau có, cũng chẳng phải cái nhìn liếc xéo, thế mà thoạt nhìn lại rất dễ bị nhầm lẫn là một trong hai điều đó. Thật ra, ngay cả khi đã quen biết thân thiết hơn, việc miêu tả nó bằng những từ ngữ thỏa đáng hơn cũng rất khó khăn, ngoài việc gọi đó là sự pha trộn giữa vẻ ranh mãnh bình dân và sự tự phụ. Quý ông này đội một chiếc mũ vành tương đối rộng nhằm tăng thêm vẻ uy thái cho diện mạo; và khoanh hai tay trước ngực để tạo thêm ấn tượng cho tư thế của mình. Ông ta ăn mặc có phần lếch thếch trong một chiếc áo khoác xanh chùng dài gần đến mắt cá chân, chiếc quần rộng ngắn cùng màu, và chiếc áo lê màu vàng nhạt đã phai màu, bên dưới chiếc áo đó, một phần diềm áo sơ mi ngả màu đang cố chen lấn để thu hút sự chú ý, tựa như đang đòi hỏi quyền bình đẳng dân sự với các phần trang phục khác và tự thân đưa ra một bản Tuyên ngôn Độc lập. Đôi bàn chân của ông ta, với kích cỡ lớn bất thường, đang thong thả bắt chéo trước mặt khi ông ta nửa dựa nửa ngồi vào mạn tàu; và cây gậy dày, bịt khâu sắt lớn ở một đầu và có núm kim loại lớn ở đầu kia, đang lủng lẳng từ một sợi dây tua rua trên cổ tay ông ta. Được trang hoàng và tạo dáng với vẻ thâm trầm sâu sắc như thế, quý ông nọ đồng thời giật khóe miệng bên phải và nháy con mắt bên phải, rồi cất lời lần nữa:

“Chính nhờ những phương tiện khai sáng như thế mà những niềm đam mê sôi sục của đất nước tôi mới tìm được lối thoát.”

Khi ông ta nhìn Martin, và xung quanh không có ai khác, Martin liền nghiêng đầu và nói:

“Ý ông muốn nhắc đến—?”

“Đến Chiếc khiên bảo vệ Tự do lý trí ở trong nước, thưa ngài, và là nỗi kinh hoàng cho sự áp bức của Ngoại bang ở bên ngoài,” vị quý ông đáp, vừa dùng gậy chỉ vào một cậu bé bán báo cực kỳ nhếch nhác chỉ có một mắt. “Đến Niềm ghen tị của thế giới, thưa ngài, và là những kẻ dẫn dắt Nền văn minh Nhân loại. Cho phép tôi hỏi ngài,” ông nói thêm, nện mạnh đầu gậy xuống boong tàu với phong thái của một kẻ không chấp nhận sự ú ớ, “ngài thấy Đất nước tôi thế nào?”

“Tôi vẫn chưa sẵn sàng để trả lời câu hỏi đó,” Martin nói, “vì tôi còn chưa đặt chân lên bờ.”

“Chà, tôi đoán là ngài chưa sẵn sàng đâu, thưa ngài,” vị quý ông nói, “để chiêm ngưỡng những dấu hiệu Thịnh vượng Quốc gia như thế kia chứ?”

Ông ta chỉ tay về phía những con tàu đang neo đậu tại các bến; rồi vung gậy một cách mơ hồ, như thể muốn gộp cả bầu không khí và mặt nước chung quanh vào lời nhận xét này.

“Thật sự,” Martin nói, “tôi không biết nữa. Vâng. Tôi nghĩ là rồi.”

Vị quý ông liếc nhìn cậu với một cái nhìn hiểu biết và nói rằng ông ta thích chính sách của cậu. Ông nói điều đó là rất tự nhiên, và với tư cách là một nhà triết học, ông rất lấy làm thú vị khi quan sát những thành kiến của bản chất con người.

“Tôi thấy ngài đã mang theo,” ông nói, quay người về phía Martin và chống cằm lên đầu gậy, “một lượng thông thường gồm sự khốn khổ, nghèo đói, dốt nát và tội ác, để đến định cư trong lòng Đại Cộng hòa này. Chà, thưa ngài! Cứ để chúng kéo đến từng tàu một từ cựu lục châu đi. Khi tàu sắp chìm, người ta bảo lũ chuột sẽ bỏ chạy. Tôi thấy nhận xét đó có rất nhiều điểm đúng.”

“Con tàu cũ ấy có lẽ vẫn còn nổi được thêm một hoặc hai năm nữa đấy chứ,” Martin mỉm cười nói, một phần vì những gì vị quý ông vừa nói, phần vì cách nói kỳ quặc của ông ta; bởi ông ta nhấn mạnh vào tất cả các từ và âm tiết nhỏ trong bài diễn thuyết của mình, còn những từ lớn thì phó mặc cho tự nhiên; như thể ông ta nghĩ rằng các phần từ vựng lớn lao có thể tự lo liệu được, nhưng mấy từ nhỏ nhặt thì cần phải được chăm sóc liên tục.

“Nhà thơ từng nói rằng Hy vọng, thưa ngài,” vị quý ông nhận xét, “chính là bà đỡ của Niềm khao khát tuổi trẻ.”

Martin ra hiệu rằng cậu đã từng nghe nói về nhân đức cốt lõi đang được nhắc đến đôi khi cũng đảm nhận vai trò gia đình đó.

“Bà ta sẽ không nuôi nổi đứa con của mình trong trường hợp này đâu, thưa ngài, rồi ngài sẽ thấy,” vị quý ông nhận xét.

“Thời gian sẽ trả lời,” Martin nói.

Vị quý ông nghiêm trang gật đầu và hỏi: “Tên ngài là gì, thưa ngài?”

Martin cho ông ta biết.

“Ngài bao nhiêu tuổi rồi?”

Martin cho ông ta biết.

“Nghề nghiệp của ngài là gì, thưa ngài?”

Martin cũng cho ông ta biết cả điều đó.

“Điểm đến của ngài là đâu, thưa ngài?” vị quý ông hỏi.

“Thật tình,” Martin cười nói, “tôi không thể làm thỏa mãn ngài về điểm đó được, vì chính tôi còn chẳng biết nữa là.”

“Thế à?” vị quý ông nói.

“Vâng,” Martin nói.

Vị quý ông kẹp gậy vào dưới cánh tay trái, rồi đưa mắt quan sát Martin một cách kỹ lưỡng và trọn vẹn hơn những gì ông có thời gian làm trước đó. Khi đã ngắm nghía xong, ông ta giơ tay phải ra, bắt tay Martin và nói:

“Tên tôi là Đại tá Diver, thưa ngài. Tôi là Chủ bút của tờ New York Rowdy Journal.”

Martin đón nhận thông tin đó với mức độ kính trọng mà một lời thông báo lừng lẫy dường như đòi hỏi.

“Tờ New York Rowdy Journal, thưa ngài,” vị đại tá tiếp lời, “như tôi đoán là ngài đã biết, chính là cơ quan ngôn luận của giới thượng lưu chúng tôi tại thành phố này.”

“Ồ! Vậy ra ở đây có giới thượng lưu sao?” Martin nói. “Nó gồm những ai vậy?”

“Gồm trí thức, thưa ngài,” vị đại tá đáp; “gồm trí thức và đức hạnh. Và hệ quả tất yếu của chúng trong nền cộng hòa này—chính là đô la, thưa ngài.”

Martin rất vui khi nghe điều này, vì cậu tin chắc rằng nếu trí thức và đức hạnh đương nhiên dẫn đến việc kiếm được đô la, thì chẳng mấy chốc cậu sẽ trở thành một nhà tư bản lớn. Cậu định bày tỏ sự hài lòng mà tin tức đó mang lại cho mình, thì bị ngắt lời bởi viên thuyền trưởng của con tàu, người vừa bước tới để bắt tay với đại tá; và khi nhìn thấy một người lạ ăn mặc lịch sự trên boong tàu (vì Martin đã cởi chiếc áo choàng ra), ông ta cũng bắt tay luôn với cậu. Đây là một sự nhẹ nhõm vô bờ bến đối với Martin, bởi vì bất chấp uy thế đã được thừa nhận của Trí thức và Đức hạnh ở đất nước hạnh phúc đó, cậu vẫn sẽ cảm thấy vô cùng hổ thẹn nếu phải xuất hiện trước Đại tá Diver trong cái lốt tội nghiệp của một hành khách khoang hạng ba.

“Chào đại tá nhé!” vị thuyền trưởng nói.

“Chào thuyền trưởng,” đại tá kêu lên. “Trông ngài rạng rỡ quá đấy, thưa ngài. Tôi suýt không nhận ra ngài nữa là khác, thật đấy.”

“Chuyến hải trình thuận lợi chứ, thưa thuyền trưởng?” vị đại tá hỏi, kéo ông ta sang một bên.

“Chà! Đó là một chuyến đi khá nhanh và suôn sẻ đấy, thưa ngài,” vị thuyền trưởng, một người chính gốc New England, đáp, hay đúng hơn là cất giọng ngâm nga; “xét theo điều kiện thời tiết.”

“Thế à?” đại tá nói.

“Vâng! Đúng vậy đấy, thưa ngài,” thuyền trưởng nói. “Tôi vừa mới cử một cậu nhóc mang danh sách hành khách lên văn phòng của ngài đấy, đại tá.”

“Có lẽ ngài không còn cậu nhóc nào khác để sai vặt nữa phải không, thưa thuyền trưởng?” đại tá nói, với giọng điệu suýt chút nữa thì nghiêm khắc.

“Tôi đoán là có cả tá nếu ngài cần đấy, đại tá,” thuyền trưởng đáp.

“Một cậu to con vừa phải có lẽ đủ sức chuyển một tá sâm-panh,” vị đại tá ngẫm nghĩ nhận xét. “Ngài vừa bảo là một chuyến đi suôn sẻ phải không?”

“Vâng, tôi bảo thế mà.”

“Cũng gần đây thôi mà, ngài biết đấy,” vị đại tá nhận xét. “Tôi rất vui vì đó là một chuyến đi suôn sẻ, thưa thuyền trưởng. Đừng bận tâm về chai lít nếu ngài thiếu chúng. Cậu bé hoàn toàn có thể mang bốn mươi tư chai nhỏ, và đi lại hai chuyến thay vì một.—Đúng là một chuyến đi đỉnh cao phải không, thưa thuyền trưởng? Phải chứ?”

“Một chuyến đi đỉnh cao cực kỳ luôn, thưa ngài,” vị thuyền trưởng đáp.

“Tôi vô cùng ngưỡng mộ vận may của ngài, thưa thuyền trưởng. Ngài có thể cho tôi mượn cái đồ khui nắp chai cùng lúc đó không, và nửa tá ly nếu ngài thích. Cho dù các yếu tố tự nhiên có chống phá con tàu dòng gói cao quý The Screw của đất nước tôi tệ hại đến đâu đi nữa, thưa ngài,” vị đại tá nói, quay sang Martin và vạch một đường trên mặt boong tàu bằng cây gậy của mình, “thì chuyến đi của nó dù theo chiều nào đi nữa gần như chắc chắn cũng sẽ là một chuyến đi đỉnh cao!”

Vị thuyền trưởng, người lúc bấy giờ đang có tờ Sewer ở dưới khoang, đang ăn trưa thị soạn ở một phòng khách, trong khi tờ Stabber khả ái đang uống đến mức cuồng loạn mù quáng ở phòng khách khác, liền chào tạm biệt thân mật với người bạn đại tá của mình và vội vã đi lo việc chuyển rượu sâm-panh; vì thừa biết rằng (như sau đó đã rõ) nếu ông ta không làm hài lòng vị chủ bút của tờ Rowdy Journal, thì nhân vật quyền thế đó sẽ bêu rếu ông ta và con tàu của ông ta bằng những chữ cái in hoa to tướng trước khi ông ta kịp già đi thêm một ngày; và có lẽ còn thóa mạ cả ký ức về người mẹ quá cố của ông ta, người vừa mất chưa quá hai mươi năm. Khi vị đại tá lại chỉ còn lại một mình với Martin, ông ta ngăn cậu lại khi cậu đang định bước đi, và để tỏ lòng mến khách vì cậu là người Anh, ông ta ngỏ ý dẫn cậu đi tham quan thị trấn và giới thiệu cậu đến một nhà trọ lịch sự, nếu đó là điều cậu muốn. Nhưng trước khi họ bắt đầu những việc đó (ông nói), ông xin cúi đầu mời ngài đến văn phòng của tờ Rowdy Journal để cùng thưởng thức một chai sâm-panh do chính tay ông nhập khẩu.

Tất cả những điều này mới hiếu khách và tử tế làm sao, nên dù trời hãy còn sớm, Martin vẫn vui vẻ đồng ý. Thế là, dặn dò Mark — người đang bận rộn hết mình với người bạn gái và ba đứa con của cô ấy rằng khi nào giúp xong họ và dọn dẹp hành lý xong xuôi thì hãy đến văn phòng tờ Rowdy Journal đợi lệnh tiếp theo —, Martin liền cùng người bạn mới của mình bước lên bờ.

Họ tìm đường đi qua đám đông di dân ủ rũ trên bến tàu hết sức có thể; những con người đang túm tụm quanh giường chiếu và rương hòm của họ, với mặt đất trơ trọi bên dưới và bầu trời trống hoác bên trên, trông chẳng khác nào rơi xuống từ một hành tinh khác, chẳng hề biết gì về đất nước này; rồi họ đi bộ một đoạn ngắn dọc theo một con phố tấp nập, một bên là các bến cảng và tàu bè, bên kia là một dãy dài các nhà kho và văn phòng gạch đỏ san sát, được trang trí bằng nhiều bảng đen chữ trắng và bảng trắng chữ đen hơn bất cứ thứ gì Martin từng thấy trước đó trên một không gian rộng gấp năm mươi lần. Chẳng mấy chốc, họ rẽ vào một con phố hẹp, rồi lại rẽ vào những con phố hẹp khác, cho đến khi cuối cùng dừng lại trước một ngôi nhà trên đó có đề dòng chữ lớn: “Rowdy Journal.”

Vị đại tá, người đã đi bộ suốt quãng đường với một tay giấu trong ngực áo, đầu thỉnh thoảng lắc lư qua lại, và chiếc mũ đẩy ngược ra sau tai như một kẻ đang bị đè nặng đến mức khó chịu bởi ý thức về sự vĩ đại của chính mình, dẫn đầu bước lên một cầu thang tối tăm và dơ bẩn dẫn vào một căn phòng có cảnh quan tương tự, vương vãi khắp nơi những mảnh báo vụn và các mảnh giấy nhàu nát khác, gồm cả bản in thử và bản thảo. Ngía sau một chiếc bàn viết cũ kỹ tả tơi trong căn phòng này ngồi một hình nhân đang ngậm một mẩu bút chì trong miệng và cầm một cái kéo lớn ở tay phải, đang cắt gọt lia lịa một tập báo Rowdy Journals; và đó là một hình nhân buồn cười đến mức Martin phải rất khó khăn mới giữ được vẻ mặt nghiêm nghị, dẫu biết rằng mình đang nằm dưới sự quan sát kỹ lưỡng của Đại tá Diver.

Cá nhân đang ngồi cắt gọt các tờ báo Rowdy Journals như đã nói ở trên là một thanh niên nhỏ người có vẻ ngoài rất trẻ con, với khuôn mặt tái nhợt một cách không lành mạnh; một phần có lẽ do suy nghĩ quá căng thẳng, nhưng chắc chắn một phần là do việc lạm dụng thuốc lá, thứ mà cậu ta lúc đó đang nhai ngấu nghiến. Cậu ta diện chiếc cổ áo sơ mi bẻ gập xuống ngoài một dải ruy-băng đen; và mái tóc thẳng tuột, thưa thớt của cậu ta không chỉ được chải chuốt và rẽ ngôi ngược ra sau trán để không làm mất đi chút Chất thơ nào trong diện mạo của mình, mà còn bị nhổ trọc ở vài chỗ tận gốc; điều đó giải thích tại sao những phần nhô cao nhất trên đầu cậu ta lại có vẻ hơi nổi mụn. Cậu ta sở hữu cái kiểu mũi mà sự đố kỵ của nhân loại đã ban cho cái tên gọi “hếch”, và đầu mũi hếch lên rất cao như thể đang mang một vẻ khinh miệt kiêu kỳ. Trên mép trên của chàng thanh niên này là những dấu hiệu của một lớp lông tơ màu hung đỏ; rất, rất mịn và thưa đến nỗi, dù được chăm sóc tối đa, nó trông giống như một vết tích bánh gừng vương lại hơn là lời hứa hẹn hẹn về một bộ râu mép đẹp đẽ; và phỏng đoán này càng được củng cố thêm bởi độ tuổi có vẻ còn non trẻ của cậu ta. Cậu ta đang cắm cúi làm việc. Mỗi lần bấm cái kéo lớn, cậu ta lại có động tác nhai đồng bộ bằng hàm, điều này khiến cậu ta trông rất đáng sợ.

Martin không mất nhiều thời gian để tự nhủ rằng đây chắc hẳn là con trai của Đại tá Diver; niềm hy vọng của gia đình, và là động lực cốt lõi trong tương lai của tờ Rowdy Journal. Quả thực, cậu vừa định thốt lên rằng cậu đoán đây là cậu con trai nhỏ của đại tá, và thật dễ thương khi thấy cậu bé đóng vai Chủ bút trong sự ngây thơ của tuổi thơ, thì vị đại tá đã kiêu hãnh xen vào và nói:

“Phóng viên chiến trường của tôi, thưa ngài—Ông Jefferson Brick!”

Martin không khỏi giật mình trước lời thông báo bất ngờ này, cùng ý thức về sai lầm không thể cứu vãn mà cậu suýt mắc phải.

Ông Brick có vẻ hài lòng với sự chấn động mà ông tạo ra nơi người lạ, và bắt tay cậu với một vẻ bề trên nhằm trấn an cậu, và cho cậu biết rằng không có lý do gì phải sợ hãi, vì ông (Brick) sẽ không làm hại cậu đâu.

“Ngài đã từng nghe về Jefferson Brick rồi phải không, thưa ngài,” vị đại tá mỉm cười nói. “ nước Anh đã nghe danh Jefferson Brick. Châu Âu đã nghe danh Jefferson Brick. Để xem nào. Ngài rời nước Anh khi nào vậy, thưa ngài?”

“Năm tuần trước,” Martin nói.

“Năm tuần trước,” đại tá lặp lại đầy đăm chiêu, khi ngồi lên bàn và ve vẩy đôi chân. “Bây giờ cho phép tôi hỏi ngài, bài báo nào của ông Brick vào thời điểm đó đã trở thành cái gai trong mắt Nghị viện Anh và Triều đình St. James nhất?”

“Xin lỗi ngài,” Martin nói, “tôi—”

“Tôi có lý do để biết rằng, thưa ngài,” đại tá ngắt lời, “giới thượng lưu nước ngài đang run sợ trước cái tên Jefferson Brick. Tôi rất muốn được nghe chính miệng ngài cho biết, quan điểm nào của ông ấy đã giáng một đòn chí mạng nhất—”

“Vào trăm chiếc đầu của con quái vật Hydra của Sự tham nhũng đang oằn mình bò sát dưới lớp bụi dưới mũi giáo của Lý trí, và phun trào lên vòm trời bao la ngoài kia dòng máu đỏ sẫm của nó,” ông Brick nói, đội một chiếc mũ vải xanh nhỏ có vành bóng loáng và trích dẫn bài báo mới nhất của mình.

“Chất lỏng cúng tế của tự do, hỡi Brick” đại tá nhắc nhở.

“—Đôi khi phải được cạn bằng máu, thưa đại tá,” Brick hét lên. Và khi ông ta thốt ra từ “máu”, ông ta liền bấm mạnh cái kéo lớn một cái thật bén, như thể cái kéo cũng đang thốt lên từ máu và hoàn toàn đồng tình với ông ta.

Làm xong việc đó, cả hai cùng nhìn Martin, chờ đợi một câu trả lời.

“Thề có chúa,” Martin nói, người lúc này đã hoàn toàn lấy lại vẻ bình tĩnh thường ngày, “tôi chẳng thể cung cấp cho các anh bất kỳ thông tin thỏa đáng nào về chuyện đó; vì sự thật là tôi—”

“Dừng lại!” đại tá hét lên, liếc nhìn phóng viên chiến trường của mình với vẻ nghiêm khắc và gật đầu một cái sau mỗi câu. “Rằng ngài chưa từng nghe nói về Jefferson Brick, thưa ngài. Rằng ngài chưa từng đọc bài của Jefferson Brick, thưa ngài. Rằng ngài chưa từng thấy tờ Rowdy Journal, thưa ngài. Rằng ngài chưa từng biết, thưa ngài, về tầm ảnh hưởng to lớn của nó đối với các nội các châu Âu. Phải không?”

“Đó chính xác là điều tôi chuẩn bị nói đấy,” Martin nói.

“Bình tĩnh nào, Jefferson,” đại tá nghiêm trang bảo. “Đừng có mà phát điên lên! Ồ, những người châu Âu các ngài! Sau chuyện này, chúng ta hãy làm một ly vang nhé!” Nói đoạn, ông ta trèo xuống khỏi bàn, lấy ra từ một cái giỏ đặt ngoài cửa một chai sâm-panh và ba chiếc ly.

“Ông Jefferson Brick, thưa ngài,” đại tá nói, rót đầy ly của Martin và ly của chính mình, rồi đẩy chai rượu về phía vị đó, “sẽ gửi tặng chúng ta một lời chúc.”

“Chà, thưa ngài!” phóng viên chiến trường cất lời, “Vì ngài đã quyết định gọi tên tôi, tôi xin đáp lời. Tôi xin gửi tặng ngài, thưa ngài, tờ Rowdy Journal và những người anh em của nó; dòng suối của Sự thật, với dòng nước đen ngòm vì được pha trộn từ mực in, nhưng lại đủ trong trẻo để đất nước tôi nhìn thấy bóng dáng Vận mệnh của mình phản chiếu trong đó.”

“Hay lắm, hay lắm!” đại tá hô lên đầy mãn nguyện. “Có những thành phần đầy hoa mỹ phải không thưa ngài, trong ngôn từ của bạn tôi?”

“Quả thật là vậy,” Martin nói.

“Đây là tờ Rowdy hôm nay, thưa ngài,” đại tá nhận xét, đưa cho cậu một tờ báo. “Ngài sẽ thấy Jefferson Brick ở vị trí quen thuộc nơi tuyến đầu của nền văn minh nhân loại và sự thuần khiết đạo đức.”

Lúc này đại tá đã ngồi lại lên bàn. Ông Brick cũng chiếm một vị trí trên món đồ nội thất đó; và họ bắt đầu uống khá mạnh tay. Họ thường xuyên nhìn Martin khi cậu đọc báo, rồi lại nhìn nhau. Khi cậu đặt tờ báo xuống, lúc đó họ đã uống xong chai thứ hai, đại tá hỏi cậu nghĩ gì về nó.

“Chà, nó mang tính công kích cá nhân khủng khiếp,” Martin nói.

Đại tá có vẻ rất phổng mũi vì nhận xét này; và nói rằng ông ta hy vọng là vậy.

“Chúng tôi độc lập ở đây, thưa ngài,” ông Jefferson Brick nói. “Chúng tôi thích gì làm nấy.”

“Nếu tôi có thể phán đoán từ bản mẫu này,” Martin đáp lại, “chắc hẳn ở đây có vài ngàn người hoàn toàn trái ngược với sự độc lập, những kẻ phải làm những gì họ không thích.”

“Chà! Họ nhượng bộ trước tâm trí quần chúng của Người Hướng dẫn Quần chúng, thưa ngài,” đại tá nói. “Đôi khi họ cũng nổi đóa lên; nhưng nhìn chung chúng tôi nắm thóp được các công dân của mình, cả trong đời sống công cộng lẫn riêng tư, điều đó cũng là một trong những thể chế tôn vinh đất nước hạnh phúc của chúng tôi hệt như—”

“Hệt như chế độ nô lệ da đen vậy,” ông Brick gợi ý.

“Ho—àn toàn là thế,” đại tá nhận xét.

“Xin lỗi,” Martin nói sau một lúc chần chừ, “tôi có dám mạn phép hỏi, liên quan đến một vụ việc tôi quan sát thấy trên tờ báo này của các ông, rằng liệu Người Hướng dẫn Quần chúng có thường xuyên dùng đến—tôi đang thấy khó diễn đạt mà không làm các ông mợ lòng—như tội làm giả không? Ví dụ như những bức thư giả mạo,” cậu tiếp lời, vì đại tá vẫn hoàn toàn bình tĩnh và thoải mái, “có vẻ như được viết một cách trang trọng vào thời gian gần đây bởi những người còn sống chăng?”

“Chà, thưa ngài!” đại tá đáp. “Có chứ, thỉnh thoảng vẫn có.”

“Và những người được quần chúng hướng dẫn—họ làm gì?” Martin hỏi.

“Mua chúng chứ,” đại tá nói.

Ông Jefferson Brick khạc nhổ và cười lớn; người trước thì tuôn trào, người sau thì đầy vẻ tán thành.

“Mua chúng bằng cả trăm ngàn bản,” đại tá tiếp lời. “Chúng tôi là một dân tộc lanh lợi ở đây, và biết trân trọng sự lanh lợi.”

“‘Lanh lợi’ là từ tiếng Mỹ chỉ tội làm giả phải không?” Martin hỏi.

“Chà!” đại tá nói, “Tôi đoán đó là từ tiếng Mỹ dùng cho khá nhiều thứ mà các ngài gọi bằng những cái tên khác. Nhưng các ngài ở châu Âu thì chẳng thể tự cứu mình được đâu. Còn chúng tôi thì có.”

“Và thỉnh thoảng cũng tự cứu bằng những cách rất thô thiển nữa,” Martin thầm nghĩ.

“Dù sao đi nữa, bất kể chúng ta chọn dùng cái tên nào đi chăng nữa,” đại tá nói, cúi người xuống để lăn cái chai rỗng thứ ba vào góc nhà nối tiếp hai chai trước, “tôi cho rằng nghệ thuật làm giả không phải được phát minh ở đây đâu nhỉ thưa ngài?”

“Tôi đoán là không,” Martin đáp.

“Cả bất kỳ loại lanh lợi nào khác nữa, tôi dám cá?”

“Phát minh á! Không, tôi cho là không.”

“Chà!” đại tá nói; “vậy thì tất cả là chúng tôi học được từ cựu lục châu cả, và cựu lục châu phải chịu trách nhiệm về điều đó, chứ không phải lục châu mới. Thế là hết chuyện nhé. Giờ thì, nếu ông Jefferson Brick và ngài chịu khó dọn dẹp đi, tôi sẽ là người ra sau cùng và khóa cửa lại.”

Hiểu đúng đây là hiệu lệnh để họ rời đi, Martin bước xuống cầu thang theo sau vị phóng viên chiến trường, người đi trước cậu với vẻ uy nghi lẫm liệt. Đại tá theo sau, họ rời khỏi văn phòng tờ Rowdy Journal và bước ra đường phố; Martin cảm thấy hoang mang không biết mình nên đá đít tên đại tá vì dám cả gan bắt chuyện với mình, hay liệu việc hắn ta và cơ ngơi của hắn nằm trong số những thói tục được ca ngợi của vùng đất đã hồi sinh đó có nằm trong ranh giới của sự khả thi hay không.

Rõ ràng là Đại tá Diver, trong sự an toàn của vị thế vững chắc và sự am hiểu tường tận về tâm lý công chúng, chẳng bận tâm mấy đến việc Martin hay bất kỳ ai khác nghĩ gì về mình. Những mặt hàng cay nồng của ông ta được làm ra để bán, và chúng đã bán chạy; và hàng ngàn độc giả của ông ta có thể đổ lỗi cho ông ta về sự say mê thứ rác rưởi của họ một cách hợp lý hệt như một kẻ phàm ăn có thể đùn đẩy trách nhiệm về thói ăn uống vô độ ghê tởm của mình lên đầu người đầu bếp vậy. Sẽ chẳng có gì làm đại tá thích thú hơn việc được nghe kể rằng không có một kẻ nào như hắn ta có thể đi nghênh ngang thành công trên đường phố của bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới; vì điều đó đối với hắn ta chỉ là một sự đảm bảo mang tính logic về sự thích ứng chính xác giữa các nỗ lực của hắn với thị hiếu thịnh hành, và về việc hắn ta hoàn toàn và đặc biệt là một nét đặc trưng mang tính quốc gia của nước Mỹ.

Họ đi bộ khoảng một dặm hoặc hơn dọc theo một con phố đẹp mà đại tá cho biết gọi là Broadway, và mà ông Jefferson Brick tuyên bố là “đè bẹp cả vũ trụ”. Cuối cùng, rẽ vào một trong số vô số con phố nhánh xuất phát từ đại lộ chính này, họ dừng lại trước một ngôi nhà trông có vẻ hơi tồi tàn với những khung cửa chớp ở mọi ô cửa sổ; một bậc thềm trước cửa ra vào màu xanh lá; một vật trang trí trắng sáng bóng trên các thanh lan can ở hai bên trông giống như một quả dứa hóa thạch đã được đánh bóng; một tấm bảng nhỏ hình chữ nhật làm bằng cùng chất liệu phía trên chiếc vòng gõ cửa, trên đó khắc tên ‘Pawkins’; và bốn con heo vô tình đang nhòm xuống tầng hầm.

Đại tá gõ cửa ngôi nhà này với phong thái của một kẻ sống ở đó; và một cô gái người Ireland thò đầu ra từ một trong những ô cửa sổ tầng trên để xem ai đấy. Trong lúc cô ta đang lật đật đi xuống lầu, bầy heo liền được nhập bọn bởi hai hoặc ba người bạn đến từ con phố bên cạnh, cùng với đó chúng nằm dài một cách thân thiện dưới rãnh nước.

“Thiếu tá có ở nhà không?” đại tá hỏi khi bước vào.

“Ý ngài là ông chủ phải không ạ?” cô gái đáp lại, với vẻ ngập ngừng dường như ngụ ý rằng cơ ngơi đó có quá nhiều thiếu tá nên cô phải hỏi lại cho chắc.

“Ông chủ chứ ai!” Đại tá Diver khựng lại, quay người nhìn vị phóng viên chiến trường của mình.

“Ồ! Những thể chế đầy kìm kẹp của cái đế quốc Anh đó, đại tá ơi!” Jefferson Brick nói. “Ông chủ!”

“Từ đó có gì sai sao?” Martin hỏi.

“Tôi hy vọng là từ đó chưa từng được nghe thấy ở đất nước chúng tôi, thưa ngài; thế thôi,” Jefferson Brick nói; “ngoại trừ khi nó được dùng bởi một kẻ Hầu hạ đê tiện nào đó, còn quá bỡ ngỡ với các ân huệ từ hình thức chính phủ của chúng tôi, hệt như con Hầu này vậy. Ở đây chẳng có ông chủ nào cả.”

“Toàn là ‘chủ sở hữu’ cả đúng không?” Martin nói.

Ông Jefferson Brick bước đi theo bước chân của tờ Rowdy Journal mà không đưa ra bất kỳ câu trả lời nào. Martin đi theo con đường tương tự, vừa đi vừa nghĩ rằng có lẽ những công dân tự do và độc lập, những người trong sự nâng cao đạo đức của mình lại nhận đại tá làm chủ nhân, có lẽ sẽ bày tỏ lòng tôn kính tốt hơn đối với nữ thần Tự do bằng những giấc ngủ mơ màng ban đêm trên cái lò sưởi của một Nông nô Nga.

Đại tá dẫn đầu đi vào một căn phòng ở phía sau nhà nằm ở tầng trệt, ngập tràn ánh sáng và có kích thước tương đối, nhưng lại vô cùng khó chịu; trong phòng chẳng có gì ngoài bốn bức tường trắng toát lạnh ngắt và trần nhà, một chiếc thảm tẻ nhạt, một dãy bàn ăn dài dằng dặc kéo dài từ đầu này đến đầu kia, và một bộ sưu tập ghế đan mây gây hoa mắt. Ở khu vực phía xa của sảnh y tiệc này là một lò sưởi, được trang hoàng ở hai bên bằng hai cái ống nhổ bằng đồng lớn, tự thân nó có hình dáng giống như ba chiếc thùng sắt nhỏ dựng đứng trên một cái vỉ chắn lò và được nối với nhau theo nguyên tắc của Cặp sinh đôi xứ Siam. Đứng trước nó, đang đung đưa trên chiếc ghế bập bênh là một quý ông vóc dáng to lớn đội mũ trên đầu, tự giải khuấy bằng cách lần lượt nhổ nước bọt vào cái ống nhổ bên phải lò sưởi, rồi cái ống nhổ bên trái, sau đó lại lặp lại quy trình ngược lại theo đúng thứ tự đó. Một thiếu niên da đen mặc chiếc áo khoác trắng bẩn thỉu đang bận rộn đặt lên bàn hai hàng dao nĩa dài, thỉnh thoảng ngắt quãng bởi những bình nước; và khi đi dọc theo một bên của chiếc bàn lễ hội này, cậu ta dùng đôi bàn tay bẩn thỉu của mình để nắn lại chiếc khăn trải bàn còn bẩn hơn đang bị xộc xệch, vốn chưa từng được dỡ ra kể từ bữa sáng. Bầu không khí trong căn phòng này trở nên nóng bức và ngột ngạt đến tột cùng bởi cái lò sưởi; nhưng lại còn bị pha lẫn bởi một luồng hơi súp nồng nặc xuất phát từ nhà bếp và chút mùi thuốc lá thoang thoảng còn vương lại trong những chiếc vật đựng bằng đồng đã được nhắc đến trước đó, khiến cho đối với giác quan của một người lạ, nó gần như không thể chịu nổi.

Quý ông trên chiếc ghế bập bênh quay lưng về phía họ, và vì quá mải mê với trò giải trí trí tuệ của mình nên không nhận ra sự xuất hiện của họ cho đến khi đại tá bước tới gần lò sưởi, góp phần công sức nhỏ bé của mình vào cái ống nhổ bên trái, đúng lúc thiếu tá — vì đó chính là thiếu tá — lao tới. Thiếu tá Pawkins bèn hoãn lại phát súng của mình, và ngước nhìn lên, cất tiếng với vẻ mệt mỏi điềm tĩnh kỳ lạ, hệt như một kẻ thức trắng đêm — vẻ mặt mà Martin đã quan sát thấy ở cả đại tá lẫn ông Jefferson Brick —

“Chào đại tá!”

“Đây là một quý ông đến từ Anh quốc, thưa thiếu tá,” đại tá đáp, “người đã quyết định định cư ở đây nếu mức đãi ngộ làm ông ấy vừa ý.”

“Rất vui được gặp ngài, thưa ngài,” thiếu tá Pawkins nhận xét, bắt tay Martin và không hề nhúc nhích một cơ mặt nào. “Ngài vẫn khỏe mạnh chớ?”

“Không thể tốt hơn,” Martin nói.

“Ngài sẽ chẳng bao giờ tốt hơn được nữa đâu,” thiếu tá đáp. “Rồi ngài sẽ được nhìn thấy mặt trời chiếu sáng ở đây.”

“Tôi nghĩ mình nhớ là thỉnh thoảng cũng từng thấy nó chiếu sáng ở quê nhà,” Martin mỉm cười nói.

“Tôi nghĩ là không đâu,” thiếu tá đáp. Ông ta nói điều đó với một sự dửng dưng khắc kỷ rõ ràng, nhưng vẫn với một giọng điệu kiên quyết không dung thứ cho bất kỳ tranh cãi nào thêm về điểm đó. Khi đã giải quyết xong vấn đề như thế, ông ta kéo chiếc mũ lệch sang một bên để gãi đầu cho thuận tiện hơn, và chào ông Jefferson Brick bằng một cái gật đầu uể oải.

Thiếu tá Pawkins (một quý ông gốc Pennsylvania) nổi bật với một chiếc hộp sọ rất lớn và một vùng trán màu vàng bệ vệ; để tôn kính những đặc điểm này, người ta thường đồn đại trong các quán rượu và những nơi giải trí tương tự rằng thiếu tá là một người có sự khôn ngoan tột độ. Ông ta còn được nhận biết bởi ánh mắt nặng nề và phong thái chậm chạp lờ đờ; và là mẫu người mà — nói theo cách nói tinh thần — cần rất nhiều không gian để xoay xở. Nhưng, khi kinh doanh dựa trên nguồn vốn khôn ngoan của mình, ông ta luôn tuân theo nguyên tắc trưng bày tất cả hàng hóa mình có (và hơn thế nữa) lên cửa sổ; và điều đó đã mang lại hiệu quả lớn đối với cử tri gồm những kẻ ngưỡng mộ ông ta. Nó mang lại hiệu quả lớn, có lẽ là cả với ông Jefferson Brick, người đã nhân cơ hội thì thầm vào tai Martin:

“Một trong những người đáng chú ý nhất ở đất nước chúng tôi đấy, thưa ngài!”

Tuy nhiên, chớ nên cho rằng việc trưng bày liên tục tại nơi công cộng toàn bộ số hàng hóa để bán hoặc cho thuê là yêu cầu duy nhất của thiếu tá đối với một phần lớn sự cảm thông và ủng hộ. Ông ta là một chính trị gia lớn; và một điều khoản duy nhất trong tín điều của ông ta, liên quan đến mọi nghĩa vụ công cộng đòi hỏi lòng trung thực và sự chính trực của đất nước mình, là: “hãy quẹt một ngòi bút sũng nước thật ngọt qua mọi thứ, rồi làm lại từ đầu.” Điều này đã biến ông ta thành một nhà ái quốc. Trong các vấn đề thương mại, ông ta là một kẻ đầu cơ táo bạo. Nói theo cách bình dân hơn, ông ta có năng khiếu thiên bẩm tuyệt đỉnh về tội lừa đảo, và có thể mở một ngân hàng, đàm phán một khoản vay, hoặc thành lập một công ty kinh doanh đất đai (gây ra sự lụn bại, dịch bệnh và cái chết cho hàng trăm gia đình) giỏi hơn bất kỳ sinh vật có tài nào trong Liên bang. Điều này biến ông ta thành một doanh nhân xuất sắc. Ông ta có thể la cà ở quán rượu, bàn luận về các công việc quốc gia suốt mười hai tiếng đồng hồ liền; và trong khoảng thời gian đó có thể lớn tiếng với sự nhàm chán đến khó chịu, nhai nhiều thuốc lá hơn, hút nhiều thuốc lá hơn, uống nhiều rượu rum-toddy, mint-julep, gin-sling và cocktail hơn bất kỳ quý ông tư nhân nào mà ông ta quen biết. Điều này biến ông ta thành một nhà hùng biện và một con người của quần chúng. Tóm lại, thiếu tá là một nhân vật đang lên, một nhân vật bình dân, và đang trên đà được phái đoàn bình dân cử đến Tòa nhà Tiểu bang New York, nếu không muốn nói là cuối cùng sẽ tiến thẳng đến Washington. Nhưng vì sự thịnh vượng cá nhân của một người không phải lúc nào cũng song hành với lòng tận tụy ái quốc đối với việc công; và vì các giao dịch gian lận cũng có lúc thăng lúc trầm, thiếu tá thỉnh thoảng cũng rơi vào cảnh túng quẫn. Do đó, hiện tại bà Pawkins mở một nhà trọ, còn Thiếu tá Pawkins thì chủ yếu thả trôi thời gian của mình mà thôi.

“Ngài đến thăm đất nước chúng tôi, thưa ngài, vào một mùa suy thoái thương mại trầm trọng,” thiếu tá nói.

“Vào một cuộc khủng hoảng đáng báo động,” đại tá nói.

“Vào một thời kỳ đình trệ chưa từng có,” ông Jefferson Brick nói.

“Tôi rất tiếc khi nghe điều đó,” Martin đáp. “Hy vọng là nó không kéo dài lâu chứ?”

Martin chẳng biết gì về nước Mỹ, nếu không cậu đã thừa biết rằng nếu tin tưởng vào từng cá nhân công dân ở đây, thì đất nước này luôn luôn suy thoái, luôn luôn đình trệ, luôn luôn lâm vào khủng hoảng báo động, và chưa bao giờ có tình trạng nào khác; mặc dù xét về tổng thể, họ sẵn sàng thề độc trên Phúc âm vào bất kỳ giờ nào trong ngày hay đêm rằng đây là đất nước thịnh vượng và phát triển nhất trên quả địa cầu này.

“Hy vọng là nó không kéo dài lâu chứ?” Martin hỏi.

“Chà!” thiếu tá đáp, “Tôi đoán chúng ta sẽ xoay sở được bằng cách nào đó, và rồi mọi chuyện sẽ ổn thỏa vào cuối cùng thôi.”

“Chúng ta là một đất nước đầy tính co giãn đàn hồi,” tờ Rowdy Journal nói.

“Chúng ta là một chú sư tử trẻ,” ông Jefferson Brick nói.

“Chúng ta mang trong mình những nguyên tắc hồi sinh và mạnh mẽ,” thiếu tá nhận xét. “Chúng ta làm một ly rượu đắng trước bữa ăn nhé, đại tá?”

Đại tá hưởng ứng đề nghị này với sự hào hứng tột độ, Thiếu tá Pawkins bèn đề xuất chuyển sang quán rượu gần đó, mà theo lời ông ta thì “chỉ cách một dãy nhà thôi”. Sau đó, ông hướng dẫn Martin tìm gặp bà Pawkins để biết mọi chi tiết liên quan đến mức phí trọ và ăn uống, đồng thời thông báo rằng cậu sẽ có vinh dự được gặp phu nhân đó vào bữa tối, vì bữa tối sẽ sớm được dọn lên lúc hai giờ, và bây giờ chỉ còn thiếu mười lăm phút nữa thôi. Điều này nhắc nhở ông ta rằng nếu muốn uống rượu đắng thì không còn thời gian để chần chừ nữa; thế là ông ta bước đi không ngần ngại, để mặc họ muốn theo sau hay không thì tùy.

Khi thiếu tá đứng dậy khỏi chiếc ghế bập bênh trước lò sưởi và do đó làm xáo trộn luồng không khí nóng cùng mùi súp thơm ngọt đang lướt qua trán họ, mùi thuốc lá cũ kỹ bỗng trở nên nồng nặc đến mức không còn nghi ngờ gì nữa là nó phát ra từ chính bộ trang phục của vị thiếu tá. Thật vậy, khi Martin đi theo sau ông ta đến quán rượu, cậu không khỏi nghĩ rằng vị thiếu tá vuông vức to lớn, trong sự uể oải và chán chường của mình, trông chẳng khác nào một cọng cỏ dại héo úa; loài cỏ dại có thể được cuốc bỏ khỏi khu vườn công cộng với lợi ích lớn lao cho sự phát triển tử tế của khu bảo tồn đó, và ném lên một đống phân xanh phù hợp nào đó.

Họ bắt gặp thêm nhiều cọng cỏ dại nữa trong quán rượu, một số người trong số đó (vừa là những kẻ khát nước vừa dơ bẩn) khá là héo úa theo nghĩa này nhưng lại khá là tươi tắn theo nghĩa khác. Trong số đó có một quý ông mà Martin lượm lặt được từ cuộc trò chuyện diễn ra bên ly rượu đắng, sẽ khởi hành vào chiều hôm đó đi Miền Tây Xa Xôi trong chuyến công tác kéo dài sáu tháng, và người này, để chuẩn bị trang thiết bị cho chuyến đi, cũng mang theo đúng một chiếc mũ bóng loáng y hệt và đúng một chiếc va-li nhỏ tái mét y hệt như hành lý của vị quý ông đã đến từ Anh quốc trên con tàu The Screw.

Họ đang thong thả đi bộ trở lại; Martin đi sát cánh tay với ông Jefferson Brick, còn thiếu tá và đại tá đi song song phía trước họ; khi họ vừa đến gần căn nhà của thiếu tá chừng một hoặc hai căn, họ nghe thấy tiếng chuông reo vang dội. Ngay khoảnh khắc âm thanh đó đập vào tai họ, đại tá và thiếu tá liền lao vút đi, phi nhanh lên bậc thềm và phóng vào cửa chính (đang khép hờ) như những kẻ tâm thần; trong khi ông Jefferson Brick, rút tay ra khỏi tay Martin, thực hiện một cú lao đầu cắm cổ theo hướng tương tự và cũng biến mất.

“Lạy Chúa!” Martin nghĩ thầm. “Cơ ngơi đang cháy! Đó là chuông báo động mà!”

Nhưng chẳng thấy khói hay ngọn lửa nào, cũng chẳng có mùi khét của lửa. Khi Martin chần chừ trên vỉa hè, thêm ba quý ông nữa với vẻ mặt đầy hoảng sợ và kích động lại cắm cổ lao rào rào qua góc phố; va vào nhau trên bậc thềm; giằng co trong giây lát; rồi lao vào nhà như một đống hỗn độn tay chân. Không thể chịu đựng thêm được nữa, Martin liền đi theo. Ngay cả trong tiến trình di chuyển nhanh chóng của mình, cậu vẫn bị vượt qua, đẩy sang một bên và qua mặt bởi hai quý ông nữa, trông có vẻ điên cuồng vì sự khích động dữ dội.

“Nó ở đâu vậy?” Martin thở hổn hển hỏi một người da đen mà cậu bắt gặp ở hành lang.

“Trong phòng ăn thưa ngài. Đại tá thưa ngài, ngài ấy đã giữ một chỗ bên cạnh mình thưa ngài.”

“Một chỗ!” Martin kêu lên.

“Cho bữa tối thưa ngài.”

Martin trân trân nhìn anh ta trong giây lát rồi bật cười lớn; người da đen, do bản tính vui vẻ và mong muốn làm hài lòng, đã hưởng ứng nụ cười đó một cách hào hứng đến mức hàm răng của anh ta sáng lấp lánh như một tia chớp. “Anh là kẻ dễ thương nhất mà tôi từng gặp đấy,” Martin vỗ vai anh ta, “và cho tôi cảm giác thèm ăn còn hơn cả rượu đắng.”

Với tâm trạng đó, cậu bước vào phòng ăn và len lỏi vào một chiếc ghế bên cạnh đại tá, vị đó (lúc này đã gần ăn xong bữa tối) đã lật ngửa ghế ra để giữ chỗ cho cậu, với phần lưng ghế áp vào bàn.

Đó là một bữa tiệc đông đúc—có lẽ khoảng mười tám hoặc hai mươi người. Trong số đó có khoảng năm hoặc sáu người là phụ nữ, họ ngồi chật ních cạnh nhau thành một nhóm nhỏ riêng biệt. Tất cả dao nĩa đều đang hoạt động với tốc độ khá đáng báo động; rất ít lời được thốt lên; và mọi người dường như đều ăn hết mức có thể như để tự vệ, cứ như thể một nạn đói sắp sửa xảy ra trước giờ ăn sáng sáng mai, và đã đến lúc phải khẳng định định luật đầu tiên của tự nhiên. Đám gia cầm, có lẽ được coi là món chính của bữa tiệc — vì có một con gà tây ở đầu bàn, một cặp vịt ở cuối bàn, và hai con gà ở giữa — biến mất nhanh chóng như thể mỗi con chim đều có đôi cánh riêng và đã bay trong tuyệt vọng xuống cổ họng con người. Những con hàu, hầm và muối chua, lao ra từ những chiếc bồn chứa rộng rãi của chúng và trượt hàng loạt vào miệng của những người có mặt. Những món dưa chua cay nhất biến mất, cả quả dưa chuột cùng lúc, hệt như những viên kẹo đường, và chẳng ai chớp mắt một cái. Những đống thức ăn khó tiêu lớn tan chảy như băng trước mặt trời. Đó là một điều trang nghiêm và đáng sợ khi chứng kiến. Những cá nhân bị khó tiêu nuốt ngấu nghiến thức ăn từng miếng lớn; nuôi dưỡng, không phải bản thân họ, mà là những bầy ác mộng đang liên tục trực sẵn bên trong họ. Những người gầy gò với đôi má hóp và cứng đờ bước ra với sự thèm thuồng chưa được thỏa mãn sau cuộc tàn sát những món ăn nặng nề, và trừng trừng đôi mắt cảnh giác nhìn vào đám bánh ngọt. Cảm giác của bà Pawkins mỗi ngày vào giờ ăn tối là điều bị che giấu khỏi mọi hiểu biết của con người. Nhưng bà ta có một niềm an ủi. Mọi chuyện kết thúc rất nhanh chóng.

Khi đại tá ăn xong bữa tối, sự kiện diễn ra trong lúc Martin, người vừa đưa đĩa đi lấy thêm gà tây, đang đợi bắt đầu, ông hỏi cậu nghĩ gì về các vị khách trọ, những người đến từ khắp nơi trong Liên bang, và liệu cậu có muốn biết bất kỳ chi tiết nào liên quan đến họ hay không.

“Xin lỗi,” Martin nói, “cô bé trông ốm yếu ngồi đối diện với đôi mắt tròn xoe kia là ai vậy? Tôi chẳng thấy ai ở đây trông giống mẹ con bé, hay có vẻ như đang chăm sóc nó cả.”

“Ý ngài là phu nhân mặc đồ xanh phải không, thưa ngài?” đại tá hỏi với vẻ nhấn mạnh. “Đó là bà Jefferson Brick đấy, thưa ngài.”

“Không, không,” Martin nói, “ý tôi là cô bé kia, trông như một con búp bê; ngồi ngay đối diện kìa.”

“Chà, thưa ngài!” đại tá kêu lên. “Đó chính là bà Jefferson Brick.”

Martin liếc nhìn mặt đại tá, nhưng ông ta hoàn toàn nghiêm túc.

“Lạy Chúa tôi! Chắc là sẽ có một tiểu Brick ra đời trong một ngày nào đó nhỉ?” Martin nói.

“Đã có hai tiểu Brick rồi đấy thưa ngài,” đại tá đáp.

Phu nhân trông trẻ đến mức bất thường hệt như một đứa trẻ khiến Martin không khỏi thốt lên điều đó. “Vâng, thưa ngài,” đại tá đáp, “nhưng một số thể chế phát triển bản chất con người; số khác thì kìm hãm nó.”

“Jefferson Brick,” ông nhận xét sau một khoảng im lặng ngắn, nhằm ca ngợi phóng viên của mình, “là một trong những người đáng chú ý nhất ở đất nước chúng tôi đấy, thưa ngài!”

Điều này hầu như được thốt lên bằng một tiếng thì thầm, vì nhân vật lừng lẫy được nhắc đến ngồi ngay ở bên tay kia của Martin.

“Xin lỗi, ông Brick,” Martin nói, quay sang cậu ta và đặt câu hỏi chủ yếu vì muốn trò chuyện hơn là vì bất kỳ cảm giác quan tâm nào đến chủ đề đó, “vị kia là ai vậy—” cậu định nói là “cậu thanh niên” nhưng thấy nên tránh dùng từ đó —“vị quý ông rất lùn đằng kia, với chiếc mũi đỏ?”

“Đó là Giáo sư Mullit, thưa ngài,” Jefferson đáp.

“Tôi có thể hỏi ông ấy là giáo sư về môn gì không?” Martin hỏi.

“Về giáo dục, thưa ngài,” Jefferson Brick đáp.

“Có lẽ là một kiểu thầy giáo trường làng chăng?” Martin mạn phép nhận xét.

“Ông ấy là một người có những yếu tố đạo đức tuyệt vời, thưa ngài, và được ban phuộc những ân huệ không tầm thường,” vị phóng viên chiến trường nói. “Ông ấy cảm thấy cần thiết, trong cuộc bầu cử Tổng thống vừa qua, phải chối bỏ và lên án người cha của mình, người đã bỏ phiếu cho phe sai lầm. Sau đó ông ấy đã viết một số cuốn sách mỏng đầy sức nặng, dưới bút danh ‘Suturb’, hay Brutus đảo ngược. Ông ấy là một trong những người đáng chú ý nhất ở đất nước chúng tôi, thưa ngài.”

“Dù thế nào đi nữa, có vẻ ở đây có rất nhiều người đáng chú ý như thế,” Martin nghĩ bụng.

Tiếp tục những câu hỏi của mình, Martin phát hiện ra có không dưới bốn thiếu tá có mặt ở đây, hai đại tá, một tướng quân và một thuyền trưởng, khiến cậu không khỏi nghĩ rằng lực lượng dân quân Mỹ được trang bị sĩ quan hùng hậu đến mức nào; và vô cùng tự hỏi liệu các sĩ quan có ra lệnh cho nhau không; hoặc nếu không thì đám lính trơn trên đời này chui ra từ đâu. Dường như không có người đàn ông nào ở đây mà không có tước hiệu; vì những ai chưa đạt được vinh dự quân sự thì hoặc là bác sĩ, giáo sư, hoặc là mục sư. Ba quý ông cực kỳ cứng nhắc và khó chịu đang thực hiện sứ mệnh từ các Tiểu bang láng giềng; một người về vấn đề tiền tệ, một người về chính trị, một người về giáo phái. Trong số các quý bà, có bà Pawkins, rất thẳng thắn, xương xẩu và im lặng; và một mụ già xơ xác, người nắm giữ những quan điểm mạnh mẽ về quyền của phụ nữ và đã truyền bá chúng qua các bài thuyết giảng; nhưng những người còn lại thì trống rỗng một cách kỳ lạ về các đặc điểm tính cách cá nhân, đến mức bất kỳ ai trong số họ cũng có thể hoán đổi tâm trí cho nhau mà chẳng ai nhận ra. Nhân tiện, đây cũng là những thành viên duy nhất trong nhóm không có vẻ thuộc về những con người đáng chú ý nhất trong nước.

Một số quý ông lần lượt đứng dậy và bỏ đi khi họ nuốt miếng ăn cuối cùng; thường dừng lại bên lò sưởi khoảng một phút để làm tươi mới bản thân tại các ống nhổ bằng đồng. Tuy nhiên, một vài nhân vật thích ngồi ì vẫn ở lại bàn trọn mười lăm phút, và chỉ đứng dậy khi các bà đứng dậy, lúc đó tất cả mới đứng lên.

“Họ đi đâu thế?” Martin hỏi nhỏ vào tai ông Jefferson Brick.

“Về phòng ngủ của họ, thưa ngài.”

“Không có tráng miệng hay khoảng thời gian trò chuyện nào khác sao?” Martin hỏi, người đang có ý định tận hưởng sau chuyến hải trình dài.

“Chúng tôi là một dân tộc bận rộn ở đây, thưa ngài, và không có thời gian cho việc đó,” câu trả lời là vậy.

Thế là các quý bà lần lượt bước ra theo hàng một; ông Jefferson Brick và những quý ông đã có vợ còn lại thì thừa nhận sự ra đi của một nửa đời mình bằng một cái gật đầu; và thế là hết chuyện. Martin nghĩ đây là một phong tục khó chịu, nhưng hiện tại cậu giữ lại ý kiến của mình, vì đang rất muốn lắng nghe và tự trang bị kiến thức cho bản thân từ cuộc trò chuyện của những vị quý ông bận rộn, những kẻ giờ đây đang lảng vảng quanh lò sưởi như thể một gánh nặng lớn đã được gỡ bỏ khỏi tâm trí họ bởi sự rút lui của phái đẹp; và những kẻ đang sử dụng thỏa thích các ống nhổ và tăm xỉa răng.

Thành thật mà nói, nó khá nghèo nàn về sự hứng thú; và phần lớn nó có thể được tóm gọn trong một từ duy nhất: Đô la. Mọi mối bận tâm, hy vọng, niềm vui, tình cảm, đức hạnh và mối quan hệ của họ dường như đều tan chảy thành đô la. Bất kể những đóng góp tình cờ nào rơi vào cái vạc trò chuyện lờ đờ của họ, họ đều khuấy cho món cháo đó trở nên đặc quánh bằng đô la. Con người được cân đo bằng đô la của họ, các biện pháp được định lượng bằng đô la; cuộc sống được bán đấu giá, định giá, đưa lên và gõ búa vì những đồng đô la. Điều đáng kính tiếp theo sau đô la chính là bất kỳ mưu đồ nào có mục đích đạt được chúng. Càng vứt bỏ nhiều thứ dằn tàu vô giá trị đó là danh dự và sự sòng phẳng ra khỏi con tàu Danh Tiếng và Ý Định Tốt của mình, thì một kẻ càng có nhiều không gian lưu trữ cho đô la. Hãy biến thương mại thành một lời nói dối khổng lồ và một vụ trộm vĩ đại. Hãy bôi nhọ lá cờ quốc gia thành một tấm giẻ rách vô thừa nhận; làm vấy bẩn nó từng ngôi sao một; và cắt bỏ từng sọc một hệt như trên cánh tay của một người lính bị hạ nhục. Hãy làm bất cứ điều gì vì đô la! Cờ xí có ý nghĩa gì với họ chứ!

Một kẻ bất chấp hiểm nghèo về tay chân và tính mạng trong cuộc săn cáo sẽ thích cưỡi ngựa một cách liều lĩnh trong hầu hết mọi thời điểm. Các quý ông này cũng vậy. Kẻ được coi là nhà ái quốc lớn nhất trong mắt họ là kẻ la hét to nhất và ít quan tâm đến phép lịch sự nhất. Kẻ được coi là nhà vô địch của họ là kẻ, trong cơn cuồng nộ tàn bạo của cuộc mưu sinh riêng mình, có thể không chừa một điều tiếng nào đối với sự gian xảo đầy cay cú của họ. Do đó, Martin đã học được qua năm phút trò chuyện tản mát quanh lò sưởi rằng: việc mang súng ngắn vào các hội đồng lập pháp, mang kiếm trong gậy và những thứ đồ chơi hòa bình tương tự; túm cổ đối thủ như loài chó hay chuột có thể làm; la lối, bắt nạt và lấn át bằng sự tấn công cá nhân; đều là những chiến công rực rỡ. Không phải là những nhát đâm chém vào Tự do, đâm sâu vào Ngôi nhà Sự sống của nàng hơn bất kỳ lưỡi gươm nào của bạo chúa có thể với tới; mà là thứ hương trầm quý hiếm trên các bệ thờ của nàng, tỏa ra mùi hương dễ chịu trong khứu giác của những kẻ ái quốc, và cuộn tròn bay lên tầng trời thứ bảy của Danh Vọng.

Một hoặc hai lần, khi có khoảng lặng, Martin đã đặt những câu hỏi tự nhiên nảy sinh trong đầu cậu với tư cách là một người lạ, về các nhà thơ quốc gia, sân khấu, văn học và nghệ thuật. Nhưng những thông tin mà những quý ông này có khả năng cung cấp cho cậu về những chủ đề đó không vượt quá những áng văn xuất thần của các bậc thầy thời đại như Đại tá Diver, ông Jefferson Brick và những người khác; những người nổi tiếng, như đã thấy, về sự xuất sắc trong việc thực hiện một phong cách tiểu luận trên báo khổ lớn gọi là “bài hò hét” (screamer).

“Chúng tôi là một dân tộc bận rộn, thưa ngài,” một trong những vị thuyền trưởng đến từ miền Tây nói, “và không có thời gian để đọc những khái niệm vớ vẩn. Chúng tôi không bận tâm đến chúng nếu chúng đến với chúng tôi trên các tờ báo cùng với những thứ cực kỳ mạnh mẽ thuộc loại khác, nhưng quỷ tha ma bắt sách vở của các ngài đi.”

Đến đây, vị tướng quân, người dường như trở nên ngất xỉu trước ý nghĩ thuần túy về việc đọc bất cứ thứ gì không phải là thương mại hay chính trị, và không nằm trên báo, bèn hỏi “liệu có quý ông nào uống chút gì không?” Hầu hết mọi người, coi đây là một ý tưởng rất tuyệt vời và hợp thời, liền lảng vảng từng người một ra quán rượu ở dãy nhà bên cạnh. Từ đó họ có thể đi đến các cửa hàng và phòng kế toán của mình; từ đó lại đến quán rượu để một lần nữa bàn về đô la, và mở rộng tâm trí bằng việc đọc và thảo luận về các bài “hò hét”; và từ đó mỗi người trở về ngáy khò khò trong vòng tay của gia đình mình.

“Có vẻ như,” Martin nối tiếp dòng suy nghĩ của chính mình, “đó là hoạt động giải trí chính mà họ cùng nhau tận hưởng.” Nói đoạn, cậu lại chìm đắm trong suy ngẫm về đô la, những kẻ mị dân và các quán rượu; tự tranh luận trong đầu xem những người bận rộn thuộc tầng lớp này có thực sự bận rộn như họ tuyên bố hay không, hay chỉ đơn giản là không có năng khiếu đối với niềm vui xã hội và gia đình.

Đó là một câu hỏi khó giải quyết; và việc nó được bày biện mạnh mẽ trước tâm trí cậu bởi tất cả những gì cậu đã thấy và nghe hoàn toàn chẳng có gì là khích lệ cả. Cậu ngồi xuống chiếc bàn đã bỏ hoang, và ngày càng trở nên chán nản khi nghĩ đến tất cả những sự bất định và khó khăn trong hoàn cảnh bấp bênh của mình, liền thở dài thườn thượt.

Lúc này, ở bàn ăn có một người đàn ông trung niên với đôi mắt sẫm màu và khuôn mặt rám nắng, người đã thu hút sự chú ý của Martin vì có điều gì đó rất cuốn hút và chân thật trong biểu cảm khuôn mặt; nhưng cậu chẳng thể tìm hiểu được gì về ông ta từ những người ngồi bên cạnh, những người dường như coi ông ta hoàn toàn dưới tầm chú ý của họ. Ông ta không tham gia vào cuộc trò chuyện quanh lò sưởi, cũng không đi ra ngoài cùng những người khác; và giờ đây, khi nghe Martin thở dài lần thứ ba hoặc thứ tư, ông ta bèn xen vào bằng một nhận xét bâng quơ, như thể muốn, mà không đường đột xen vào sự chú ý của người lạ, lôi kéo cậu vào một cuộc trò chuyện vui vẻ nếu có thể. Động cơ của ông ta quá rõ ràng, lại được thể hiện một cách tinh tế đến mức Martin cảm thấy thực sự biết ơn và đã thể hiện điều đó qua cách đáp lại của mình.

“Tôi sẽ không hỏi ngài,” người đàn ông này mỉm cười nói khi đứng dậy và tiến lại gần cậu, “rằng ngài thấy đất nước tôi thế nào, vì tôi có thể đoán trước cảm xúc của ngài về điểm đó rồi. Nhưng, vì tôi là người Mỹ, và do đó bắt buộc phải bắt đầu bằng một câu hỏi, tôi sẽ hỏi ngài thấy vị đại tá thế nào?”

“Ông quá đỗi bộc trực,” Martin đáp, “đến nỗi tôi không ngần ngại mà nói rằng tôi chẳng thích ông ta chút nào. Mặc dù tôi phải bổ sung rằng tôi mang ơn ông ta vì sự nhã nhặn khi đưa tôi đến đây — nhân tiện, còn sắp xếp cho chỗ ở của tôi với mức giá khá hợp lý,” cậu nói thêm, nhớ lại việc đại tá đã thì thầm với mình điều đó trước khi ra ngoài.

“Không mang ơn nhiều lắm đâu,” người lạ lạt lẽo nói. “Tôi nghe nói thỉnh thoảng đại tá vẫn lên các tàu dòng gói để thu lượm thông tin mới nhất cho tờ báo của mình; và tôi tin là thỉnh thoảng ông ta cũng đưa người lạ đến trọ ở đây, với mục đích kiếm chút hoa hồng gắn liền với những việc tốt đẹp đó; khoản tiền mà bà chủ nhà sẽ khấu trừ từ hóa đơn hàng tuần của ông ta. Tôi không làm ngài mếch lòng chứ, hy vọng là vậy?” ông nói thêm khi thấy Martin đỏ mặt.

“Thưa quý ông thân mến,” Martin đáp khi họ bắt tay nhau, “làm sao có chuyện đó được! Thật ra với ngài, tôi—đang—”

“Thế nào?” vị khách ngồi xuống bên cạnh cậu, nói.

“Tôi khá là lúng túng, vì phải nói thẳng ra,” Martin vượt qua sự ngập ngừng của mình, “không hiểu sao vị đại tá này lại thoát khỏi việc bị đánh đập.”

“Chà! Ông ta cũng từng bị đánh một hoặc hai lần rồi đấy,” người đàn ông điềm tĩnh nhận xét. “Ông ta thuộc về một tầng lớp người mà từ tận mười năm trước khi kết thúc thế kỷ trước, Franklin của chúng tôi đã tiên đoán trước về sự nguy hiểm và ô nhục của chúng ta. Có lẽ ngài không biết rằng Franklin, bằng những lời lẽ rất gay gắt, đã công bố quan điểm của mình rằng những ai bị phỉ báng bởi những kẻ như tên đại tá này, vì không có sự cứu rỗi thỏa đáng trong việc quản lý luật pháp của đất nước này hay trong tình cảm đàng hoàng và đúng đắn của người dân nước này, thì hoàn toàn có quyền trả đũa những kẻ làm ô uế công cộng đó bằng một cây gậy đanh thép?”

“Tôi không biết điều đó,” Martin nói, “nhưng tôi rất vui khi được biết, và tôi nghĩ điều đó xứng đáng với ký ức về ông ấy; đặc biệt—” đến đây cậu lại ngập ngừng.

“Nói tiếp đi,” người kia mỉm cười nói như thể ông biết điều gì đang mắc kẹt trong cổ họng Martin.

“Đặc biệt,” Martin tiếp lời, “vì tôi đã có thể hiểu rằng có lẽ đã phải cần đến lòng dũng cảm lớn lao, ngay cả trong thời đại của ông ấy, để viết một cách tự do về bất kỳ vấn đề nào không mang tính đảng phái ở cái xứ sở tự do này.”

“Chắc chắn là cần chút dũng cảm rồi,” người bạn mới của cậu đáp. “Ngài có nghĩ bây giờ làm điều đó sẽ cần đến lòng dũng cảm không?”

“Thực sự tôi nghĩ là có; và không ít đâu,” Martin nói.

“Ngài nói đúng. Rất đúng đến nỗi tôi tin rằng chẳng có nhà châm biếm nào có thể thở nổi bầu không khí này. Nếu một Juvenal hay một Swift khác có thể xuất hiện giữa chúng ta vào ngày mai, hắn ta sẽ bị săn lùng đến cùng. Nếu ngài có chút hiểu biết nào về văn học của chúng tôi, và có thể cho tôi biết tên của bất kỳ người đàn ông nào sinh ra và lớn lên ở Mỹ, kẻ đã mổ xẻ những thói hư tật xấu của chúng ta với tư cách là một dân tộc, chứ không phải với tư cách là phe này hay phế khác; và kẻ đã thoát khỏi những lời phỉ báng đê tiện và tàn bạo nhất, sự căm thù dai dẳng nhất và sự săn lùng bất dung thứ nhất; thì đó sẽ là một cái tên rất xa lạ đối với tai tôi đấy, tin tôi đi. Trong một số trường hợp tôi có thể kể tên cho ngài, khi một nhà văn bản xứ mạo hiểm đưa ra những minh họa vô hại và vui tính nhất về các thói hư tật xấu hoặc khuyết điểm của chúng ta, người ta lại thấy cần thiết phải thông báo rằng trong lần tái bản thứ hai, đoạn văn đó đã bị xóa bỏ, hoặc thay đổi, hoặc giải thích vòng vo, hoặc chắp vá thành những lời ca tụng.”

“Và điều này đã xảy ra bằng cách nào vậy?” Martin hoang mang hỏi.

“Hãy nghĩ về những gì ngài đã thấy và nghe ngày hôm nay, bắt đầu từ vị đại tá,” bạn của cậu nói, “và tự hỏi mình đi. Chúng xuất hiện như thế nào lại là một chuyện khác. Cầu trời chúng không phải là mẫu vật đại diện cho trí thức và đức hạnh của nước Mỹ, nhưng chúng cứ trồi lên ở vị trí cao nhất, với số lượng lớn, và quá thường xuyên đại diện cho nó. Ngài có muốn đi dạo không?”

Có một sự cởi mở chân thành trong phong thái của ông, và một sự tự tin cuốn hút rằng nó sẽ không bị lợi dụng; một phong thái nam tính từ chính bản thân ông, và một niềm tin đơn giản vào lòng tin nam tính của một người lạ; điều mà Martin chưa từng thấy trước đây. Cậu sẵn sàng khoác tay vào tay của người đàn ông Mỹ và họ cùng nhau bước ra ngoài.

Có lẽ chính đối với những người như thế này, người bạn đồng hành mới của cậu, một du khách mang tên tuổi đáng kính, kẻ đã đặt chân lên những bờ biển đó nay đã gần bốn mươi năm trước, và tỉnh dậy trên mảnh đất đó, như rất nhiều người đã làm kể từ đó đến nay, trước những vết nhơ và vết bẩn trên những lời tuyên bố cao cả của nó, mà trong ánh sáng của những giấc mơ xa xôi của ông đã bị che khuất tầm nhìn, đã cất lên những vần thơ sau:

“Ồ, nếu chẳng có những con người như thế, những ngày tháng của Columbia đã lụi tàn;

Thứ hạng chẳng có sự chín muồi, được kích thích mà chẳng có ánh mặt trời,

Thô kệch ở bề ngoài, mục rữa từ trong lõi,

Những trái cây của nàng sẽ rơi rụng trước khi mùa xuân kết thúc!”