Cửa hàng của công ty Rushton & Co. tọa lạc tại một trong những con phố chính của Mugsborough, gồm một gian hàng có hai mặt tiền với những ô cửa kính lớn. Cửa hàng kéo dài thông suốt ra tận con hẻm nhỏ phía sau lưng. Phần trước của cửa hàng được bày biện các loại giấy dán tường, phào chỉ, các kệ trưng bày mẫu trang trí tường và trần dập nổi, những hộp đựng cọ, các thùng dầu bóng, sơn men cùng nhiều mặt hàng tương tự.
Phòng làm việc nằm ở phía sau, được ngăn cách với phần còn lại của cửa hàng bằng một bức vách lắp kính mờ Muranese. Căn phòng này có hai cửa ra vào, một cửa nằm trên vách ngăn dẫn vào gian trước, cửa còn lại nằm cạnh khung cửa sổ mở ra con hẻm phía sau. Phần kính của cánh cửa sổ phía dưới bao gồm một ô kính lớn, trên đó có sơn dòng chữ “Rushton & Co.” bằng các chữ cái màu đen trên nền trắng.
Owen đứng bên ngoài khung cửa sổ này độ hai, ba giây trước khi gõ cửa. Trong phòng có ánh sáng rực rỡ. Sau đó, anh gõ cửa và Hunter lập tức mở cửa từ bên trong, Owen bước vào.
Rushton đang ngồi trên một chiếc ghế bành đặt tại bàn làm việc, hút xì gà và đọc một trong số vài bức thư đang đặt trước mặt anh ta. Phía sau là một bức ảnh lớn không khung, kích thước cỡ nửa bản, chụp cảnh nội thất của một tòa nhà nào đó. Tại một chiếc bàn khác nằm ở phía bên kia văn phòng, một phụ nữ trẻ đang ngồi viết vào một cuốn sổ cái lớn. Có một chiếc máy đánh chữ đặt trên chiếc bàn cạnh cô.
Rushton ngước lên thờ ơ khi Owen bước vào, nhưng không thèm để ý gì thêm đến anh.
“Cậu đợi một phút nhé,” Hunter nói với Owen, rồi sau khi trao đổi nhỏ giọng với Rushton vài phút, người đốc công đội mũ lên và bước ra khỏi văn phòng qua cánh cửa vách ngăn dẫn vào gian hàng phía trước.
Owen đứng chờ Rushton cất lời. Anh tự hỏi tại sao Hunter lại chuồn đi mất tẻ và cảm thấy muốn mở cửa gọi hắn quay lại. Có một điều mà anh đã quyết tâm: anh đòi hỏi phải có lời giải thích; anh sẽ không chịu đựng một cách ngoan ngoãn việc bị đuổi việc mà không có bất kỳ lý do chính đáng nào.
Khi đọc xong bức thư, Rushton ngước lên, ngả người thoải mái ra sau ghế, thổi một làn khói xì gà và nói bằng một điệu bộ niềm nở, bề trên, giống như cách người ta dùng để nói chuyện với một đứa trẻ:
“Cậu cũng có máu nghệ sĩ một chút phải không, phải thế không?”
Owen ngạc nhiên trước màn chào hỏi này đến mức nhất thời không nói nên lời.
“Cậu biết ý tôi là gì mà,” Rushton nói tiếp; “công việc trang trí ấy, đại loại như mấy cái mẫu của cậu đang treo đằng kia kìa.”
Hắn nhận thấy sự bối rối trong thái độ của Owen và cảm thấy vô cùng đắc ý. Hắn nghĩ rằng gã thợ này đang lúng túng vì được một nhân vật bề trên như hắn bắt chuyện.
Ông Rushton khoảng ba mươi lăm tuổi, có đôi mắt xám nhạt, tóc và ria mép màu vàng nhạt, làn da trắng xám. Hắn cao — khoảng năm foot mười inch — và có thân hình hơi thô kệch; không phải béo phì, mà là mập mạp — đang ở phong độ tốt. Trông hắn có vẻ ăn uống rất đầy đủ và được chăm sóc chu đáo nói chung. Quần áo của hắn được may đo kỹ lưỡng, chất lượng tốt và vừa vặn hoàn hảo. Hắn mặc bộ đồ kiểu Norfolk màu xám, đi bốt nâu sẫm và mang vớ len đan dài tới đầu gối.
Hắn là một kẻ rất coi trọng bản thân. Ở hắn tỏa ra một vẻ ta đây kiêu căng và hợm hĩnh — nếu xét về con người và thân phận của hắn — sẽ là một điều vô cùng giải trí đối với bất kỳ ai có khiếu hài hước.
“Vâng,” cuối cùng Owen mới đáp. “Tôi có thể làm được một chút công việc kiểu đó, mặc dù tất nhiên tôi không dám nhận là mình làm giỏi hay nhanh bằng một người chuyên môn làm việc đó.”
“Ồ, không, tất nhiên rồi, nhưng tôi nghĩ cậu có thể xoay sở ổn thỏa việc này. Đó là phòng khách ở biệt thự ‘Cave’. Ông Sweater đã nói chuyện với tôi về việc này rồi. Có vẻ như dạo trước khi sang Paris, ông ấy nhìn thấy một căn phòng rất hợp ý mình. Tường và trần nhà không dán giấy, mà được sơn: cậu hiểu ý tôi chứ; kiểu chia ô panel, rồi trang trí bằng hoa văn nặn khuôn và vẽ tay. Đây là bức ảnh chụp nó đây: nó được làm theo kiểu hơi hướng NHẬT BẢN.”
Hắn đưa bức ảnh cho Owen khi đang nói. Nó thể hiện một căn phòng mà tường và trần được trang trí theo phong cách Moorish.
“Lúc đầu ông Sweater định thuê một công ty ở London làm, nhưng ông ấy bỏ ý định đó vì tốn kém quá; tuy nhiên nếu cậu làm được sao cho chi phí không quá đắt đỏ, tôi nghĩ mình có thể thuyết phục ông ấy nhận làm. Nhưng nếu tốn nhiều tiền thì dẹp luôn khỏi bàn. Ông ấy sẽ chỉ cho làm một dải viền trang trí và dán giấy lên tường theo cách thông thường thôi.”
Điều này không đúng sự thật: Rushton nói vậy phòng khi Owen đòi tăng lương khi thực hiện công việc. Sự thật là Sweater đằng nào cũng sẽ cho trang trí căn phòng đó và có ý định thuê một công ty ở London thực hiện. Ông ta đã miễn cưỡng đồng ý để Rushton & Co. nộp bản dự toán vì nghĩ rằng họ sẽ không thể hoàn thành công việc một cách thỏa đáng.
Owen chăm chú quan sát bức ảnh.
“Cậu có thể làm được cái gì đại loại như thế trong căn phòng đó không?”
“Vâng, tôi nghĩ là được,” Owen đáp.
“Ừm, cậu biết đấy, tôi không muốn cậu bắt tay vào việc rồi lại không thể hoàn thành nó đâu. Rốt cuộc là cậu làm được hay không?”
Rushton chắc chắn rằng Owen có thể làm được và rất muốn anh nhận việc, nhưng hắn không muốn để lộ điều đó. Hắn muốn tạo ấn tượng rằng hắn chẳng mặn mà gì chuyện Owen có nhận làm hay không. Trên thực tế, hắn muốn tỏ ra như thể mình đang ban ơn cho anh khi kiếm cho anh một công việc tốt đẹp thế này.
“Tôi sẽ nói cho ông nghe những gì tôi CÓ THỂ làm,” Owen đáp. “Tôi có thể vẽ cho ông một bản phác thảo màu nước — một thiết kế — và nếu ông thấy đủ sức thuyết phục, tất nhiên tôi có thể tái tạo nó lên trần và tường nhà, đồng thời tôi cũng có thể cho ông biết trước ước chừng mất bao lâu thời gian.”
Rushton có vẻ đăm chiêu suy nghĩ. Owen đứng ngắm nghía bức ảnh và bắt đầu cảm thấy một khát khao mãnh liệt được làm công việc đó.
Rushton đầy hoài nghi lắc đầu.
“Nếu tôi để cậu tốn nhiều thời gian cho mấy bản phác thảo mà cuối cùng ông Sweater không phê duyệt thiết kế của cậu, thì quyền lợi của tôi trôi đi đâu?”
“Thế này đi, giả sử chúng ta thỏa thuận thế này nhé: tôi sẽ vẽ thiết kế ở nhà vào buổi tối — bằng thời gian riêng của tôi. Nếu được chấp nhận, tôi sẽ tính phí thời gian tôi đã bỏ ra cho nó. Nếu không phù hợp, tôi sẽ hoàn toàn không tính tiền thời gian đó.”
Rushton sáng rực nét mặt lên đáng kể. “Được chứ. Cậu cứ làm thế đi,” hắn nói với vẻ tốt bụng giả tạo, “nhưng dù sao thì cậu cũng đừng có đòi hỏi quá đáng nhé, bởi vì như tôi đã nói lúc nãy, ông ấy không muốn chi quá nhiều tiền cho việc đó đâu. Thực ra, nếu mà tốn kém quá thì ông ấy dẹp luôn không làm nữa.”
Rushton hiểu rõ Owen để biết chắc chắn rằng không có sự cân nhắc về thời gian hay công sức nào có thể ngăn cản anh dồn hết tâm huyết tinh hoa của mình vào công việc này. Hắn thừa biết nếu gã này đã nhận làm căn phòng thì chẳng đời nào có chuyện làm qua loa cẩu thả chỉ để cho xong chuyện; và nói cho cùng Rushton cũng chẳng muốn anh phải vội vã. Tất cả những gì hắn muốn làm là khắc sâu vào đầu Owen ngay từ phút đầu tiên rằng anh không được tính quá nhiều thời gian. Bất kỳ khoản lợi nhuận nào có thể kiếm được từ công việc này, Rushton đều quyết tâm ôm trọn cho mình. Hắn ta là một kẻ khôn ranh, tay Rushton này, hắn sở hữu một nhân cách lý tưởng: kiểu nhân cách cần thiết cho bất kỳ ai muốn thành công trong kinh doanh — để tiến thân trong cuộc đời. Nói cách khác, bản chất của hắn rất giống loài lợn — vô cùng ích kỷ.
Không ai có quyền lên án hắn vì điều này, bởi vì tất cả những ai sống dưới hệ thống hiện tại ít nhiều đều thực hành sự ích kỷ. Chúng ta buộc phải ích kỷ: Hệ thống đòi hỏi điều đó. Chúng ta phải ích kỷ nếu không muốn phải chịu cảnh đói rách và cuối cùng chết gục bên lề đường. Càng ích kỷ bao nhiêu, chúng ta càng sống tốt bấy nhiêu. Trong cái gọi là “Cuộc chiến sinh tồn”, chỉ những kẻ ích kỷ và xảo quyệt mới có thể sống sót: tất cả những kẻ khác đều bị đánh gục và giẫm đạp dưới chân. Không ai có thể bị trách cứ một cách công bằng khi hành động ích kỷ — đó là vấn đề tự vệ — chúng ta buộc phải tổn thương kẻ khác hoặc bị kẻ khác tổn thương. Chính cái hệ thống ấy mới đáng bị lên án. Còn những kẻ muốn duy trì cái hệ thống đó đáng bị trừng phạt ra sao lại là một chuyện khác.
“Cậu nghĩ khi nào thì mấy bản vẽ sẽ xong?” Rushton dò hỏi. “Cậu có làm xong chúng tối nay được không?”
“Tôi e là không,” Owen đáp, cảm thấy buồn cười trước sự ngớ ngẩn của câu hỏi đó. “Nó cần phải được suy tính kỹ lưỡng một chút.”
“Thế khi nào thì cậu làm xong? Hôm nay là thứ Hai. Sáng thứ Tư nhé?”
Owen chần chừ.
“Chúng ta không muốn bắt ông ấy chờ đợi quá lâu đâu cậu ạ, kẻo ông ấy lại bỏ xó ý định luôn đấy.”
“Thôi thì, cứ cho là sáng thứ Sáu vậy,” Owen nói, tự nhủ rằng anh sẽ thức trắng đêm nếu cần để hoàn thành nó.
Rushton lắc đầu.
“Cậu không thể làm xong sớm hơn thế à? Tôi sợ rằng nếu cứ để ông ấy đợi suốt từng ấy thời gian, chúng ta có thể mất toi cả công việc này luôn đấy.”
Owen đỏ bừng mặt, đáp lại: “Tôi không thể làm chúng nhanh hơn trong thời gian rảnh rỗi của mình được. Nếu ông cho phép tôi ở nhà ngày mai và tính công cho tôi giống như thể tôi đi làm ở công trường, tôi có thể đi làm bình thường vào ngày thứ Tư và gửi cho ông các bản vẽ vào sáng thứ Năm.”
“Ờ, được rồi,” Rushton nói rồi quay lại cắm cúi đọc tiếp những bức thư của mình.
Đêm hôm đó, tận khuya khi vợ và bé Frankie đã chìm vào giấc ngủ, Owen vẫn cặm cụi làm việc ở phòng khách, lật giở những số báo cũ của tờ *Decorators’ Journal* cùng các hình minh họa trong những cuốn sách thiết kế khác để tìm kiếm các mẫu trang trí theo phong cách Moorish, rồi phác thảo nguệch ngoạc bằng bút chì.
Anh chưa định hoàn thiện bất cứ thứ gì lúc này: việc cần làm trước tiên là suy nghĩ đã; nhưng anh đã phác thảo xong bố cục chung, và khi cuối cùng lên giường đi ngủ, anh vẫn trằn trọc mãi không sao chợp mắt được. Anh gần như tưởng tượng ra cảnh mình đang đứng trong phòng khách của biệt thự “Cave”. Trước hết sẽ phải gỡ bỏ cái bông thạch cao trang trí giữa trần vừa xấu xí lại vừa bị nhét đầy vôi trắng cũ kỹ vào các khe hở. Phào chỉ thì ổn cả; may thay đó là loại rất đơn giản, với phần lõm sâu và không có nhiều họa tiết hoa văn phức tạp. Sau đó, khi tường và trần đã được chuẩn bị kỹ càng, công đoạn trang trí sẽ được tiến hành. Tường nhà được chia thành các ô panel và vòm chứa các thiết kế vẽ tay cùng các mảng lưới đan; các cánh cửa được trang trí theo cách tương tự. Các đường phào của khung cửa ra vào và cửa sổ được điểm xuyết bằng màu sắc và vàng dát để đồng bộ với phần việc khác; phần lòng máng của phào trần sẽ có màu vàng xỉn kết hợp với một họa tiết nổi bật bằng màu sắc — không nên dùng vàng lá ở những khoảng lõm do ánh sáng phân bố không đều, nhưng một số đường phào nhỏ hơn của phào chỉ thì nên dát vàng. Trên trần nhà sẽ có một ô panel lớn được phủ một thiết kế phù hợp bằng vàng và các màu sắc, bao quanh bởi một đường viền hoặc dải biên rộng. Để tách biệt dải biên này với ô panel trung tâm, sẽ có một đường viền hẹp, và một đường viền khác — rộng hơn — chạy quanh mép ngoài của dải biên, nơi trần nhà giáp với phào chỉ. Cả hai đường viền này cùng với dải biên sẽ được phủ các họa tiết trang trí bằng màu sắc và vàng. Sẽ cần phải hết sức cẩn trọng khi quyết định những bộ phận nào sẽ được dát vàng bởi vì — trong khi những mảng dát vàng lớn dễ gây cảm giác loè loẹt, kém sang — thì vô số đường chỉ vàng mảnh lại kém hiệu quả, đặc biệt là trên bề mặt phẳng, nơi chúng không phải lúc nào cũng bắt được ánh sáng. Từng công đoạn một, anh nhẩm tính quá trình thi công, nhìn thấy nó tiến triển từng bước một cho đến khi cuối cùng, căn phòng lớn được biến đổi và lột xác huy hoàng. Và rồi giữa niềm vui sướng mà anh trải nghiệm trong việc lên kế hoạch cho công việc, nỗi sợ hãi lại dâng lên rằng có lẽ họ sẽ chẳng thèm cho thi công nó nữa.
Câu hỏi về lợi ích cá nhân mà bản thân sẽ thu được chưa từng xuất hiện trong đầu Owen. Anh đơn giản chỉ muốn làm công việc đó; và anh hoàn toàn bận rộn với suy nghĩ cùng những toan tính xem công việc phải được thực hiện ra sao đến mức vấn đề lợi nhuận đã bị gạt ra ngoài lề.
Nhưng mặc dù câu hỏi về việc có thể kiếm được bao nhiêu lợi nhuận từ công việc này chưa từng lóe lên trong đầu Owen, thì đúng thời điểm, nó sẽ được ông Rushton cân nhắc một cách kỹ lưỡng. Trên thực tế, đó là điều duy nhất về công việc mà ông Rushton sẽ suy nghĩ đến: kiếm được bao nhiêu tiền từ nó. Đây chính là ý nghĩa của câu nói được trích dẫn mãi: “Đàn ông làm việc bằng đôi tay — người chủ làm việc bằng bộ óc.”