Những Nhà Từ Thiện Quần Rách

Lượt đọc: 516 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 15
Những Kẻ Không Xứng Đáng Và Hai Cối Xay

❊ ❊ ❊

Sáng hôm ấy, Hunter đã tuyển thêm ba thợ sơn nữa. Bundy cùng hai người phụ việc bắt đầu công việc lắp đặt hệ thống cống rãnh mới; toán thợ mộc cũng quay lại làm thêm một số hạng mục phát sinh, và còn có một thợ ống nước đang làm việc trong nhà; thế nên giờ ăn trưa, nhà bếp đông đúc tựa một góc chợ nhỏ. Crass vẫn đang tìm một cơ hội thích hợp để đưa ra mẩu cắt báo mà ai cũng nhớ là hắn đã khoe với Easton vào sáng thứ Hai, nhưng hắn chờ mãi thành công cốc, bởi suốt cả tuần nay chẳng hề có mấy mẩu chuyện "chính trị" nào trong bữa ăn, và hôm nay đã là thứ Năm. Về phần Owen, tâm trí anh bận rộn với những bản thiết kế phòng khách đến mức chẳng còn thời gian cho việc gì khác, trong khi hầu hết những người còn lại đều quá sẵn lòng né tránh một chủ đề thường dễ gây ra sự khó chịu. Thông thường bản thân Crass cũng chẳng thích thú gì những cuộc tranh luận như vậy, nhưng hắn quá tự tin rằng mình có thể "đè bẹp" Owen bằng mẩu báo từ tờ Obscurer nên đã mấy lần cố lái câu chuyện theo ý muốn, nhưng cho đến nay vẫn chưa thành công.

Trong bữa ăn — theo cách họ gọi — nhiều chủ đề khác nhau được đem ra bàn tán. Harlow nhắc đến việc hắn tìm thấy dấu vết của rệp ở một trong các phòng ngủ trên lầu, và điều này khơi mào cho hàng loạt giai thoại về loài côn trùng ấy cùng những ngôi nhà bị chúng hoành hành. Philpot nhớ lại hồi làm việc trong một ngôi nhà bên tận Windley; những người sống ở đó rất bẩn thỉu và có rất ít đồ đạc; không có giường chiếu, chỗ ngủ chỉ là những chiếc nệm rách rưới và giẻ rách vứt trên sàn. Hắn quả quyết rằng những chiếc nệm rách ấy thường tự động bò quanh phòng. Ngôi nhà nhiều bọ chét đến nỗi nếu ai đó trải một tờ giấy báo lên sàn, họ có thể nghe và thấy chúng nhảy tanh tách trên đó. Thật vậy, cứ bước chân vào ngôi nhà đó là người ta bị bọ chét bám kín từ đầu tới chân! Trong mấy ngày làm việc ở nơi ấy, trọng lượng cơ thể hắn sụt đi mấy cân, và mỗi chiều trên đường đi bộ về nhà, trẻ con cùng người đi đường nhìn thấy gương mặt tơi tả của hắn lại tưởng hắn mắc bệnh gì nặng nên đều né tránh khi thấy hắn đi tới.

Có thêm vài câu chuyện tương tự như thế, bốn năm người cùng nói lớn tiếng một lúc, mỗi người kể một câu chuyện khác nhau. Ban đầu, mỗi người kể chuyện đều hướng về tất cả mọi người chung quanh, nhưng một lúc sau, thấy chẳng ai nghe thấy tiếng mình, người đó bèn chọn một cá nhân cụ thể có vẻ chịu lắng nghe để kể riêng. Đôi khi đang giữa câu chuyện, người đang nghe lại nhớ ra một tai nạn tương tự của chính mình và lập tức kể ngay mà chẳng đợi người kia dứt lời, và ai nấy thường mê mải với những chi tiết rùng rợn trong câu chuyện của mình đến mức phớt lờ việc người kia cũng đang kể. Trong một cuộc đua tài kiểu này, chiến thắng thường thuộc về kẻ có giọng nói to nhất, nhưng đôi khi một kẻ giọng yếu lại ghi điểm bằng cách lặp đi lặp lại cùng một câu chuyện cho đến khi có người nghe thấy.

Barrington, người hiếm khi lên tiếng và là một người lắng nghe lý tưởng, bị vài người lần lượt chiếm sóng, mỗi người kể cho anh nghe một câu chuyện khác nhau. Có một người ngồi trên chiếc xô lật ngược ở góc phòng, và qua chuyển động của đôi môi, có thể thấy rõ anh ta cũng đang kể chuyện, mặc dù chẳng ai biết nội dung ra sao hay nghe được dù chỉ một từ, bởi chẳng mảy quan tâm đến anh ta dù chỉ chút ít...

Khi tiếng ồn ào đã lắng xuống, Harlow nhớ lại trường hợp của một gia đình nọ có ngôi nhà rơi vào tình cảnh tồi tệ đến mức chủ nhà đã phát giấy đòi nhà và người cha đã tự tử vì bọn thợ sơn đến để đuổi họ ra khỏi chốn dung thân. Sống trong căn nhà đó có một người đàn ông, vợ ông ta và cô con gái khoảng mười bảy tuổi, cả ba người đều nát rượu như rựa. Riêng người đàn bà thì uống ác chiến phải biết! Ngày nào bà ta cũng sai cô con gái cầm vại chạy ra quán rượu góc đường mấy lần liền. Những lúc lão chồng vắng nhà, người ta có thể đòi hỏi bất cứ thứ gì từ một trong hai mẹ con chỉ đổi lấy nửa pan-tê bia, nhưng về phần mình, Harlow nói, hắn chẳng bao giờ thấy hứng thú. Cả hai mẹ con đều quá xấu xí.

Đoạn kết của câu chuyện này vấp phải tràng cười đầy hoài nghi của những kẻ đang lắng nghe.

— Cậu có nghe Harlow nói gì không, Bob? — Easton hét lên với Crass.

— Không. Gì thế?

— Hắn bảo hắn từng có cơ hội ăn phở mà không thèm nhận vì nó... quá xấu!

— Nếu là tao, tao đã nhắm tịt cái mắt khốn kiếp lại rồi — Sawkins la lên. — Tao chẳng đời nào bỏ qua một chuyện cỏn con thế.

— Đúng thế — Crass nói giữa những tiếng cười — và mày cứ cá chắc là hắn chẳng đời nào chịu bỏ lỡ đâu, mặc dù hắn cứ cố ra vẻ ngây thơ vô số tội.

— Tao vẫn tưởng lão Harlow là một thằng nói dối khốn kiếp — Bundy nhận xét — nhưng giờ thì chúng ta biết chắc hắn đúng là thế thật.

Mặc dù ai nấy đều ra vẻ không tin, Harlow vẫn khăng khăng giữ nguyên phiên bản câu chuyện của mình.

— Mày biết đấy, có phải người ta cần cái mặt tiền đâu — Bundy vừa nói vừa tự múc thêm trà.

— Tao biết tối qua tao có thèm nhòm cái mặt của con mụ vợ nhà tao đâu — Crass lên tiếng, rồi giữa những tràng cười vang dội, hắn bắt đầu kể tỉ mỉ đến từng chi tiết những gì đã diễn ra giữa hai vợ chồng sau khi họ lên giường.

Câu chuyện này gợi cho người đàn ông ngồi trên chiếc xô nhớ lại một giấc mơ kỳ lạ mà anh ta gặp phải vài tuần trước: — Ta mơ thấy mình đang đi dọc theo đỉnh một vách đá cao hay nơi chừng ấy, rồi thình lình mặt đất sụt xuống dưới chân và ta cứ trượt mãi, trượt mãi xuống vực. Để cứu mình khỏi rơi xuống, ta chộp lấy một chùm cỏ mọc ngay trong tầm với. Rồi ta ngỡ như có gã nào đang nện vào đầu ta bằng một khúc gậy to tướng, cố bắt ta buông chùm cỏ ra. Hồi lâu sau ta giật mình tỉnh giấc thì thấy mụ vợ đang gào thét và đấm thùm thụp vào người ta. Mụ bảo ta đang giật tóc mụ!

Trong lúc căn phòng náo nhiệt bởi tiếng cười đùa do những câu chuyện ấy mang lại, Crass đứng dậy, bước sang chỗ chiếc áo khoác đang treo trên cái đinh ở vách tường, lấy từ trong túi ra một mảnh bìa cứng kích thước khoảng tám nhân bốn inch. Một mặt của nó chi chít chữ in, và khi quay trở về chỗ ngồi, Crass giục mọi người lắng nghe để hắn đọc to lên. Hắn bảo đây là một trong những thứ hay ho nhất mà hắn từng thấy: nó được cho bởi một gã ở quán Cricketers tối hôm trước.

Crass đọc không giỏi lắm, nhưng hắn đọc trôi chảy đoạn này vì đã đọc nó quá nhiều lần thuộc làu làu. Nó mang tựa đề “Nghệ thuật xì hơi”, và gồm một loạt các quy luật cùng định nghĩa. Tiếng cười vang dội chào đón từng đoạn được đọc lên, và khi hắn dứt lời, mảnh bìa dơ bẩn chuyền tay nhau cho những ai muốn tự đọc. Tuy nhiên, khi được đưa cho, một vài người đã từ chối nhận và với vẻ mặt ghê tởm rõ rệt, họ đề nghị ném nó vào lò sưởi. Quan điểm này không được lòng Crass lắm; sau khi mọi người xem xong, hắn bỏ lại nó vào túi áo khoác.

Trong khi đó, Bundy đứng lên để múc thêm trà. Chiếc cốc anh ta đang uống bị mẻ một miếng lớn ở một bên nên chứa chẳng được bao nhiêu, thế là anh ta thường phải múc ba bốn bận.

— Có ai muốn thêm nữa không? — anh ta hỏi.

Chiếc cốc và lọ đựng được chuyền tới tấp. Những vật dụng này nãy giờ đặt dưới sàn nhà vốn rất bẩn và phủ đầy bụi, nên trước khi nhúng chúng vào xô, Bundy — người đã cặm cụi dưới cống suốt cả buổi sáng — liền chùi đáy các cái lọ vào quần, ngay chỗ hắn vẫn thường quẹt tay mỗi khi dính bẩn. Hắn rót đầy tràn đến mức khi cầm vành cốc chuyền cho chủ nhân, nước bên trong tràn lê láng qua kẽ tay. Lúc xong việc, sàn nhà đã đọng đầy những vũng trà nhỏ.

— Người ta bảo Chúa dựng nên vạn vật đều có mục đích hữu ích — Harlow quay lại với chủ đề ban đầu — nhưng tao muốn biết quái vật như rệp, bọ chét và mấy thứ tương tự thì có ích cái thá gì.

— Thì để dạy con người ta biết giữ gìn vệ sinh chứ sao — Slyme nói.

— Đúng là một chủ đề buồn cười phải không? — Harlow tiếp lời, phớt lờ câu trả lời của Slyme. — Người ta bảo mọi bệnh tật đều do côn trùng nhỏ gây ra. Nếu Chúa không tạo ra mầm bệnh ung thư hay vi trùng lao thì đã chẳng có bệnh ung thư hay lao phổi.

— Đó là một trong những bằng chứng cho thấy KHÔNG HỀ có một vị Thượng đế cá thể nào cả — Owen lên tiếng. — Nếu chúng ta tin rằng vũ trụ và mọi sinh vật được chủ tâm thiết kế và tạo dựng bởi Chúa, thì chúng ta cũng phải tin rằng Ngài đã tạo ra những mầm bệnh mà cậu vừa nhắc tới nhằm mục đích tra tấn các tạo vật khác của mình.

— Cậu đừng có mà bịp bợm tôi bằng cái thứ lý luận chết tiệt đó — Crass chen vào bằng giọng cộc cằn. — Có một Đấng Tối Cao cai trị chúng ta đấy, anh bạn ạ, rồi cậu sẽ sớm nhận ra thôi.

— Nếu Chúa không tạo ra thế giới, vậy nó từ đâu chui ra? — Slyme hách dịch hỏi.

— Tôi cũng mù tịt về chuyện đó như cậu thôi — Owen đáp. — Nghĩa là — tôi chẳng biết gì sất. Điểm khác biệt duy nhất giữa chúng ta là cậu TƯỞNG là mình biết. Cậu tưởng rằng mình biết Chúa đã tạo ra vũ trụ như thế nào; Ngài mất bao lâu để làm việc đó; tại sao Ngài lại tạo ra nó; nó đã tồn tại bao lâu và cuối cùng sẽ diệt vong ra sao. Cậu cũng tưởng tượng rằng mình biết chúng ta sẽ tiếp tục sống sau khi chết; chúng ta sẽ đi đâu, và sẽ tồn tại dưới hình thức nào. Thật đấy, với sự ‘khiêm nhường’ thái quá của mình, cậu cứ ngỡ mình rành rọt mọi thứ. Nhưng thực ra cậu chẳng biết gì về những điều đó hơn bất kỳ con người nào khác; nghĩa là, cậu MÙ TỊT.

— Đó chỉ là quan điểm CỦA CẬU thôi — Slyme nói.

— Nếu chúng ta chịu khó học hỏi — Owen tiếp lời — chúng ta có thể hiểu đôi chút về cách vũ trụ phát triển và biến đổi; nhưng về thuở ban đầu thì chúng ta chẳng biết gì cả.

— Ý tôi cũng thế thôi, anh bạn trẻ — Philpot nhận xét. — Nó chỉ là một bí ẩn chết tiệt, thế thôi.

— Tôi không mạo nhận là mình có sự hiểu biết kinh viện — Slyme nói — nhưng sự hiểu biết kinh viện không cứu rỗi được linh hồn con người: chính sự hiểu biết từ TRÁI TIM mới làm được điều đó. Tôi biết trong tim mình rằng mọi tội lỗi của tôi đều đã được gột rửa dưới dòng Máu Thánh, và chính sự thấu hiểu đó đã mang lại cho tôi niềm hạnh phúc cùng sự bình an vượt lên trên mọi sự hiểu biết kể từ khi tôi trở thành một tín đạo Cơ Đốc.

— Vinh quang thay, vinh quang thay, hallelujah! — Bundy reo lên, và hầu như tất cả đều bật cười.

— ‘Tín đồ Cơ Đốc’ cơ đấy — Owen cười nhạt. — Cậu cũng có chút danh nghĩa để gọi mình là tín đồ Cơ Đốc đấy nhỉ? Còn về niềm hạnh phúc vượt lên trên mọi sự hiểu biết, thì quả thật nó vượt quá sự hiểu biết CỦA TÔI khi cậu có thể cảm thấy hạnh phúc lúc tin rằng hàng triệu con người đang bị tra tấn trong Địa ngục; và tôi cũng không sao hiểu nổi tại sao cậu lại không thấy xấu hổ khi được hạnh phúc trong hoàn cảnh như thế.

— À thì, rồi cậu sẽ sáng mắt ra khi đến lúc phải chết, anh bạn ạ — Slyme đáp với giọng đe dọa. — Lúc đó cậu sẽ suy nghĩ và ăn nói khác đi cho mà xem!

— Đó chính là điều làm tao cứ bận tâm mãi — Harlow nhận xét. — Dường như chẳng công bằng chút nào khi sau suốt cuộc đời khổ sở nghèo đói của chúng ta, làm lụng vất vả từng giờ từng phút do Chúa Trời ban phước, để rồi chúng ta lại bị quăng vào địa ngục thiêu rụi đời đời kiếp kiếp! Tao thấy điều đó thật vô lý, hiểu chứ.

— Theo niềm tin của tao — Philpot triết lý — thì khi mày chết là hết chuyện. Đó là dấu chấm hết cho mày.

— Tao cũng nghĩ vậy — Easton lên tiếng. — Còn cái vụ tôn giáo này nọ, chẳng qua chỉ là một mánh khóe kiếm tiền. Đó là nghề của mấy tay mục sư, cũng giống như nghề sơn nước của chúng ta thôi, chỉ có điều họ chẳng phải nhúng tay làm việc gì mà thù lao thì cao hơn chúng ta gấp vạn lần.

— Đó là kế sinh nhai của họ, và là một kế sinh nhai béo bở nữa nếu cậu hỏi tôi — Bundy nói.

— Đúng vậy — Harlow tiếp lời; — họ sống trên mỡ phần của đất nước, mặc toàn đồ xịn, và chẳng làm gì ngoài việc phun ra một tràng những lời nhảm nhí hai hay ba lần một tuần. Thời gian còn lại họ dành để đi xin xỏ tiền bạc từ mấy bà già ngốc nghễu coi đó như một thứ bảo hiểm hỏa hoạn.

— Có câu cổ ngữ thế này mà rất đúng — người đàn ông ngồi trên chiếc xô lật ngược chen vào. — Mục sư và chủ quán rượu là những kẻ thù tệ hại nhất mà người lao động từng có. Có thể CÓ MỘT VÀI kẻ tốt, nhưng hiếm hoi như lá rụng mùa thu.

— Nếu tao kiếm được một chân như Tổng giám mục Canterbury — Philpot trang trọng tuyên bố — tao sẽ từ bỏ công ty này ngay.

— Tao cũng vậy — Harlow hưởng ứng, — nếu tao là Tổng giám mục Canterbury, tao sẽ ôm thùng sơn và cọ xuống văn phòng, ném thẳng chúng qua cái cửa sổ chết tiệt rồi bảo lão Misery xéo xuống địa ngục.

— Tôn giáo là thứ chẳng làm TÔI bận tâm mấy — Newman nhận xét; — còn chuyện điều gì xảy ra với mình sau khi chết, đó là thứ tôi tin là cứ để nước đến chân rồi hẵng nhảy — lo trước cái sự lo thì chỉ rước họa vào thân. Mọi thứ họ nhồi sọ chúng ta có thể đúng hoặc sai, nhưng tôi đã đầu bù tóc rối để lo cho CÁI thế giới NÀY rồi. Tôi tin là mình chưa bén mảng tới nhà thờ quá nửa tá lần kể từ khi cưới vợ — tính ra cũng hơn mười lăm năm nay — và những lần đó đều là lúc làm lễ rửa tội cho lũ trẻ. Mụ vợ tôi thỉnh thoảng vẫn đi và tất nhiên bọn nhỏ cũng thế; anh phải nhồi nhét cho chúng thứ gì đó chứ, và chúng thà học những điều được dạy ở Trường Chủ nhật còn hơn là bất cứ thứ gì khác.

Một tiếng lầm rầm tán thành vang lên khắp phòng. Dường như đó là ý kiến đồng thuận tuyệt đối rằng, dù đúng hay sai, “tôn giáo” vẫn là một thứ hay ho để dạy dỗ trẻ con.

— Tao thậm chí chẳng bước chân đến đó lần nào kể từ khi cưới vợ — Harlow nói — và đôi lúc tao ước gì Chúa phạt tao vì đã trót dại đến đó vào ngày cưới.

— Tao thấy chẳng có chó gì quan trọng chuyện người ta tin cái quái gì — Philpot nói — miễn là mày không làm hại ai. Nếu mày thấy một thằng khốn nào đang gặp vận đen, hãy chìa tay giúp đỡ nó. Ngay cả khi chẳng có đồng nào trong túi, mày vẫn có thể thốt ra một lời tử tế. Nếu một người làm tròn việc của mình, chăm lo cho gia đình và con cái, đồng thời làm một việc tốt cho đồng loại khi có thể, tao cho rằng cơ hội được lên thiên đàng của hắn — nếu có cái nơi chốn đó — cũng ngang ngửa với mấy tay chuyên cãi kinh kia, bất kể hắn có bao giờ đặt chân đến nhà thờ hay nhà nguyện hay không.

Những tâm sự này được tất cả hưởng ứng, ngoại trừ một mình Slyme, kẻ quả quyết rằng Philpot sẽ phải sáng mắt ra sau khi chết, khi hắn phải đứng trước Đại Ngai Trắng để chịu phán xét!

— Và vào Ngày Tận Thế, khi ngươi thấy mặt trăng biến thành Máu, ngươi sẽ gào thét đòi núi non và đá tảng sập xuống đè lên mình để che giấu ngươi khỏi cơn thịnh nộ của Chiên Con!

Những người còn lại cười mỉa mai.

— Bản thân tao là một tín đồ Baptist vùng bụi rậm — người đàn ông trên chiếc xô lật ngược lên tiếng. Cá nhân này, tên là Dick Wantley, sở hữu vẻ ngoài mà người ta hay gọi là “gồ ghề”. Trông anh ta gợi nhớ mạnh mẽ đến một bức tượng máng xói cổ xưa, hoặc một con rồng.

Hầu hết thợ thuyền lúc này đã châm tẩu thuốc, nhưng có vài người thích nhai thuốc lá hơn. Vừa hút vừa nhai, họ nhổ nước bọt xuống sàn hoặc vào lò sưởi. Wantley là một trong những kẻ thích nhai và hắn đã nhổ nước bọt xuống sàn nhiều đến mức giờ đây xung quanh hắn đã hình thành một dạng hào bán nguyệt bằng bọt thuốc lá màu nâu sẫm.

— Tao là một tín đồ Baptist vùng bụi rậm! — hắn hét qua cái hào — và tụi mày đều biết quái gì về cái đó rồi đấy.

Lời xưng tội này châm ngòi cho một tràng cười phá lên tươi vui nữa, bởi tất cả tất nhiên đều biết tín đồ Baptist vùng bụi rậm là cái thá gì.

— Nếu thiên đàng mà toàn những thằng khốn nạn như Hunter — Easton nhận xét — tao nghĩ thà tao xuống cái xơ khối kia còn hơn.

— Nếu lão Misery MÀ thực sự lên được thiên đàng — Philpot nói — lão sẽ chẳng trụ lại ở đó lâu đâu. Tao đoán lão sẽ bị tống cổ khỏi đó trước khi ở được một tuần, vì thể nào lão cũng giở trò ăn cắp châu báu trên vương miện của mấy vị thánh khác cho mà xem.

— Ờ, nếu họ không chịu nhận lão lên thiên đàng, tao dám cá chẳng biết đời lão rồi sẽ ra sao — Harlow ra vẻ quan tâm giả tạo — bởi tao tin chắc bây giờ lão chẳng đời nào được bén mảng xuống địa ngục nữa.

— Sao lại không? — Bundy hật giọng. — Tao nghĩ đó chính là cái xó xỉnh hoàn hảo cho mấy thằng khốn như lão.

— Hồi trước thì đúng là thế, nhưng giờ họ thay đổi tất cả rồi. Dưới đó vừa có một cuộc cách mạng: phế truất Ác Quỷ, bầu một gã mục sư lên làm Tổng thống và bắt đầu dập tắt ngọn lửa rồi.

— Theo những gì tao nghe được — Harlow tiếp lời khi tiếng cười đã dứt — địa ngục bây giờ đúng là một nơi tuyệt cú mèo để sống. Ở đó có tàu điện ngầm và xe điện chạy điện, rồi ở góc gần như mọi con đường đều có một kiểu quán rượu nơi mày có thể mua kem, chanh đá, bia nhẹ và đồ uống lạnh kiểu Mỹ; và mày được phép ngồi trong tủ lạnh hai tiếng đồng hồ chỉ với sáu xu.

Mặc dù họ cười cợt và chế nhạo những chuyện đó, người đọc không được nghĩ rằng họ thực sự hoài nghi chân lý của đạo Cơ Đốc, bởi — mặc dù tất cả đều được nuôi dưỡng bởi các bậc cha mẹ “Cơ Đốc” và được “giáo dục” trong các trường học “Cơ Đốc” — chẳng ai trong số họ hiểu đủ về đạo Cơ Đốc để có thể thực sự tin hay không tin nó. Những kẻ bịp bợm kiếm sống sung sướng bằng cách giả danh mục sư và môn đồ của Người Thợ Nazareth quá ư gian xảo để có thể khuyến khích đám đông u mê đạt được bất kỳ sự hiểu biết thông minh nào về chủ đề này. Họ không muốn mọi người biết hay hiểu bất cứ điều gì: họ muốn con người ta có Đức Tin — tin mà không cần kiến thức, sự hiểu biết hay bằng chứng. Suốt bao nhiêu năm, Harlow và các bạn đồng nghiệp — khi còn là trẻ con — đã được “dạy dỗ” về “đạo Cơ Đốc” ở trường tiểu học, Trường Chủ nhật và trong nhà thờ hay nhà nguyện, để rồi giờ đây họ chẳng biết mảy may gì về nó thực tế cả! Nhưng dẫu vậy họ vẫn là “tín đồ Cơ Đốc”. Họ tin Kinh Thánh là lời của Chúa, nhưng họ chẳng biết nó từ đâu ra, nó đã tồn tại bao lâu, ai đã viết nó, ai dịch nó hay có bao nhiêu phiên bản khác nhau. Hầu hết họ hoàn toàn mù tịt về nội dung bên trong cuốn sách đó. Nhưng dẫu vậy, họ vẫn tin — theo một cách nào đó.

— Nhưng dẹp hết mấy trò đùa sang một bên nhé — Philpot nói — tao không thể tin có cái nơi gọi là địa ngục đâu. Có thể có một hình phạt nào đó, nhưng tao không tin có thứ lửa thật sự.

— Chẳng có ai có chút óc khôn ngoan nào lại tin cả — Harlow khinh khỉ đáp.

— Tao tin CÁI thế giới NÀY mới chính là địa ngục — Crass vừa đảo mắt nhìn quanh với vẻ mặt triết lý vừa nói. Quan điểm này được hầu hết những người khác hưởng ứng, dẫu Slyme giữ im lặng và Owen bật cười.

— Cái quái gì mà CẬU cười dữ vậy hả? — Crass gặng hỏi với giọng bất bình.

— Tôi cười vì anh vừa bảo anh nghĩ thế giới này là địa ngục.

— Thì tao thấy chẳng có mẹ gì để cười ở cái câu đó cả — Crass nói.

— Thì nó LÀ địa ngục còn gì — Easton lên tiếng. — Chẳng thể tìm đâu ra chỗ nào tệ hại hơn nơi này nữa đâu.

— Chuẩn, chuẩn — người đàn ông phía sau lớp hào ủng hộ.

— Điều tôi cười là thế này — Owen giải thích. — Hệ thống đương thời quản lý các công việc của thế giới này quá tồi tệ và đã gây ra những hậu quả khủng khiếp đến mức các anh phải cho rằng trái đất này là địa ngục: thế mà các anh lại là người ủng hộ phe Bảo thủ! Các anh muốn bảo tồn hệ thống hiện tại — cái hệ thống đã biến thế giới thành một địa ngục trần gian!

— Tao cứ tưởng chúng ta sẽ qua khỏi giờ ăn trưa mà không dính tới chính trị nếu có mặt Owen — Bundy càu nhàu. — Chán ngấy đến tận cổ.

— Đừng khắc nghiệt với cậu ta thế — Philpot can thiệp. — Cậu ta đã rất im ắng suốt mấy ngày qua rồi còn gì.

— Nhưng hôm nay thì chúng ta đìu hiu rồi — Harlow tuyệt vọng nhận xét. — Tao thấy điềm sắp đến rồi đấy.

— TÔI không ngồi đây nghe mấy chuyện này nữa — Bundy tuyên bố, — tôi chuồn đây! Và thế là hắn nốc cạn phần trà còn lại, đóng sập giỏ cơm trống không lại, đặt lên bệ lò sưởi rồi lao thẳng ra cửa.

— Tao nhường phần tụi mày đấy — hắn vừa đi vừa nói. Những người còn lại cười ồ lên.

Crass, nhớ đến mẩu báo từ tờ Obscurer trong túi áo, thầm thấy vô cùng đắc ý trước chiều hướng mà cuộc trò chuyện đang trôi qua. Hắn quay sang Owen với giọng cục cằn:

— Hôm bữa, khi chúng ta bàn về nguyên nhân gây ra nghèo đói, cậu phản bác tất cả mọi người. Ai cũng sai bét! Thế bản thân cậu có chỉ ra được nguyên nhân của nghèo đói là gì không?

— Tôi nghĩ là có.

— Ồ, dĩ nhiên rồi, cậu thì lúc nào chẳng tưởng mình biết tuốt — Crass nhếch mép — và đương nhiên cậu nghĩ ý kiến của mình là đúng còn của thiên hạ là sai bét.

— Đúng vậy — Owen đáp.

Vài người bày tỏ sự dị ứng với thái độ ngạo mạn này của Owen, nhưng anh điềm nhiên đáp lại:

— Dĩ nhiên tôi nghĩ ý kiến của mình là đúng và bất cứ ai bất đồng với tôi đều là sai. Nếu không nghĩ ý kiến của họ là sai thì tôi đã chẳng tranh cãi với họ. Nếu không nghĩ quan điểm của mình là đúng thì tôi đã chẳng giữ lấy nó.

— Nhưng có cần thiết phải cãi nhau ngày này qua ngày khác đâu — Crass gạt đi. — Cậu có quan điểm của cậu và tôi có quan điểm của tôi. Cứ để mỗi người tận hưởng quan điểm của riêng mình, tôi nói thế đấy.

Một tiếng lầm rầm tán thưởng từ đám đông chào đón những lời này; nhưng Owen phản bác:

— Nhưng chúng ta không thể cùng đúng được; nếu quan điểm của anh là đúng còn của tôi không phải, thì làm sao tôi tìm ra chân lý nếu chúng ta chẳng bao giờ đem ra thảo luận?

— Thế theo cậu thì nguyên nhân gây ra nghèo đói là cái qué gì nào? — Easton hật giọng.

— Hệ thống hiện tại — sự cạnh tranh — chủ nghĩa tư bản.

— Nói kiểu đó thì ai chẳng nói được — Crass càu nhàu, hoàn toàn không hiểu nổi tuyên bố này có nghĩa gì. — Nhưng cậu chứng minh thế nào?

— Ờ, tôi nói ngắn gọn thế cho vuông — Owen đáp. — Giả sử có một nhóm người đang sống trong một ngôi nhà...

— Lại giả sử với giả thiết! — Crass nhạo báng.

— Và giả sử họ cứ liên miên đau ốm, giả sử ngôi nhà đó được xây cẩu thả, tường nhà ngấm và giữ ẩm, mái nhà thủng dột, cống rãnh tắc nghẽn, cửa ra vào và cửa sổ cong vênh không khít, các phòng thì méo mó và lùa gió tứ bề. Nếu được yêu cầu chỉ đích danh trong một từ nguyên nhân gây ra tình trạng ốm đau của những con người sống ở đó, các anh sẽ trả lời thế nào — ngôi nhà. Mọi sự chắp vá trên đời này cũng chẳng thể biến cái nhà đó thành một nơi đáng sống; việc duy nhất có thể làm với nó là đập đi xây lại cái mới. Chà, tất cả chúng ta đều đang sống trong một ngôi nhà mang tên Hệ thống Tiền tệ; và hậu quả là phần lớn chúng ta đang mắc phải một căn bệnh gọi là nghèo đói. Hệ thống hiện tại có quá nhiều điều bất cập đến mức chắp vá kiểu gì cũng vô ích. Mọi ngóc ngách của nó đều sai và chẳng có chỗ nào là đúng cả. Chỉ có một cách duy nhất xử lý nó là đập nát bét và xây dựng một hệ thống hoàn toàn khác. Chúng ta phải dọn ra khỏi nó.

— Tao thấy hình như đó chính là điều cậu đang cố làm đấy thôi — Harlow mỉa mai. — Cậu có vẻ đang cố trốn tránh việc trả lời câu hỏi mà Easton vừa đặt ra cho cậu thì phải.

— Đúng thế! — Crass gầm lên giận dữ. — Sao mày không chịu trả lời thẳng vào câu hỏi khốn kiếp hả? Nguyên nhân của nghèo đói là gì?

— Cái hệ thống hiện tại có vấn đề quái gì nào? — Sawkins hạch hỏi.

— Nó sẽ bị thay đổi kiểu gì đây? — Newman tiếp lời.

— CẬU nghĩ chúng ta nên có cái hệ thống chết tiệt nào cơ chứ? — gã đứng sau lớp hào hét lên.

— Nó chẳng bao giờ thay đổi được đâu — Philpot quả quyết. — Bản chất con người vẫn mãi là bản chất con người, đằng trời mà trốn thoát.

— Dẹp mẹ cái bản chất con người đi — Crass quát. — Bám sát trọng tâm vào. Nguyên nhân của nghèo đói là cái gì?

— Ồ, dẹp cái nguyên nhân nghèo đói đi! — một trong những tay thợ mới lên tiếng. — Tao ngấy cái màn cãi cọ khốn kiếp này lắm rồi. Hắn đứng phắt dậy, chuẩn bị chuồn khỏi phòng.

Gã này có hai miếng vá ở phần mông quần và ống quần thì sờn rách tua tủa. Hắn đã thất nghiệp khoảng sáu tuần trước khi được Rushton & Co. nhận vào làm. Suốt quãng thời gian đó, hắn và gia đình sống trong cảnh nửa đói nửa rét nhờ đồng lương đi làm giúp việc nhà của vợ cùng những mẩu thức ăn thừa bà ta mang về từ những nơi làm thuê. Dù vậy, vấn đề nguyên nhân của nghèo đói chẳng mảy may hấp dẫn được hắn.

— Có rất nhiều nguyên nhân — Owen đáp, — nhưng tất cả đều là một phần của hệ thống và không thể tách rời khỏi nó. Để xóa bỏ nghèo đói, chúng ta phải tiêu diệt các nguyên nhân: để tiêu diệt các nguyên nhân, chúng ta phải đập nát toàn bộ hệ thống.

— Thế các nguyên nhân đó là gì nào?

— Chà, trước hết là tiền bạc.

Tuyên bố kỳ quái này vấp phải một tràng cười phá lên sảng khoái, giữa lúc ấy người ta nghe thấy Philpot bình phẩm rằng nghe Owen nói chuyện thú vị chẳng kém gì đi xem gieo rạp xiếc. Tiền bạc là nguyên nhân gây ra nghèo đói!

— Tao cứ tưởng nguyên nhân là vì đéo có nó chứ! — gã thợ vá đít quần vừa lẩm bẩm vừa bước qua cánh cửa.

— Những nguyên nhân khác — Owen tiếp tục — là quyền sở hữu tư nhân đối với đất đai, đường sắt, hệ thống xe điện, nhà máy khí đốt, nhà máy nước, quyền sở hữu tư nhân đối với các nhà máy và các phương tiện sản xuất nhu yếu phẩm cùng vật dụng thiết yếu khác cho cuộc sống. Sự cạnh tranh trong kinh doanh...

— Nhưng cậu chứng minh thế nào hả? — Crass thiếu kiên nhẫn gặng hỏi.

Owen chần chừ. Trong suy nghĩ của anh, mọi thứ rõ mồn một và vô cùng đơn giản. Nguyên nhân của nghèo đói rành rành ra đó khiến anh ngạc nhiên vì sao bất kỳ một sinh linh lý trí nào lại không thể nhìn thấy; nhưng đồng thời anh cũng thấy rất khó để tự định nghĩa chúng. Anh không thể tìm ra những từ ngữ truyền đạt rõ ràng suy nghĩ của mình tới những con người có vẻ thù địch, không muốn thấu hiểu và dường như đã quyết tâm phản đối, chối bỏ bất cứ điều gì anh nói. Họ không biết nguyên nhân của nghèo đói là gì và rõ ràng họ cũng KHÔNG MUỐN biết.

— Thôi được, cuối cùng tôi sẽ cố cho các anh thấy một trong những nguyên nhân đó — anh bèn lên tiếng với vẻ căng thẳng.

Anh nhặt một mẩu củi cháy dở từ lò sưởi rơi ra, quỳ xuống sàn và bắt đầu vẽ. Hầu hết những người còn lại nhìn anh với ánh mắt pha lẫn giữa sự tò mò khoan dung, khinh khỉ cùng thái độ bề trên, trịch thượng. Họ chắc mẩm rằng Owen quả là một tay cừ khôi: công việc của anh đã chứng minh điều đó: nhưng anh đích thực hơi bị điên đầu óc.

Lúc này Owen đã vẽ một vòng tròn đường kính khoảng hai feet. Bên trong, anh vẽ hai ô vuông, một ô lớn hơn ô kia rất nhiều. Hai ô vuông này được anh tô đen đặc bằng than.

— Cái trò gì thế này? — Crass nhếch mép hỏi.

— Chà, cậu không thấy à? — Philpot nháy mắt nói. — Cậu ta chuẩn bị làm ảo thuật đấy! Chút nữa cậu ta sẽ làm vật gì đó chui từ ô vuông này sang ô vuông kia mà chẳng ai thấy thủ thuật ra sao cả.

Khi vẽ xong, Owen ngẩn ngơ đứng lặng mất vài phút, bị đè nặng bởi sự dự cảm về những lời chế nhạo và cảm giác bất lực trong việc diễn đạt suy nghĩ thành lời lẽ thông thường. Anh bắt đầu hối hận vì đã ôm đồm việc này. Cuối cùng, với một nỗ lực lớn, anh cất lời bằng giọng đứt quãng, căng thẳng:

— Vòng tròn này — hay đúng hơn là không gian bên trong vòng tròn — được giả định đại diện cho nước Anh.

— Ồ, hóa ra từ trước tới nay tôi không biết nó hình tròn đấy — Crass chế giễu. — Tôi cứ tưởng TRÁI ĐẤT mới hình tròn...

— Tôi không nói về hình dáng — tôi nói nó được giả định ĐẠI DIỆN cho nước Anh.

— À, hiểu rồi. Tôi cứ tưởng chúng ta sắp bắt đầu giả sử cơ đấy.

— Hai ô vuông màu đen — Owen tiếp tục — đại diện cho những con người sống trong đất nước đó. Ô vuông nhỏ đại diện cho vài ngàn người. Ô vuông lớn tượng trưng cho phần còn lại — khoảng bốn mươi triệu người — nghĩa là đại đa số.

— Tụi tao có ngu ngốc đến mức nghĩ số lượng lớn hơn lại là thiểu số đâu — Crass ngắt lời.

— Phần lớn những người được đại diện bởi ô vuông đen lớn phải lao động để kiếm sống; và đổi lấy sức lao động của họ, họ nhận được tiền công: người này nhiều hơn, người kia ít hơn.

— Cậu không nghĩ họ ngốc đến mức làm việc không công đấy chứ? — Newman la lên.

— Chắc cậu nghĩ tất cả bọn họ phải nhận được mức lương y chang nhau ấy nhỉ! — Harlow gào lên. — Cậu có nghĩ là công bằng khi một tên phu quét rác nhận mức lương bằng một thợ sơn không?

— Tôi không hề nói về chuyện đó — Owen đáp. — Tôi đang cố cho các anh thấy điều mà tôi nghĩ là một trong những nguyên nhân gây ra nghèo đói.

— Câm cái mồm lại xem nào, hả Harlow — Philpot càu nhàu, bắt đầu thấy hứng thú. — Chúng ta không thể nhao lên nói cùng lúc được.

— Tao biết chứ — Harlow đáp với giọng điệu cay đắng: — nhưng hắn mất toi cả thế kỷ để thốt ra được một câu thế này. Chẳng ai chen được dù chỉ một nửa chữ.

— Để những con người này có thể sống — Owen tiếp tục, chỉ tay vào ô vuông đen lớn — điều kiện tiên quyết là họ phải có MỘT NƠI để ở...

— Ồ! Tao chẳng bao giờ đời nào ngờ tới đấy! — gã trên chiếc xô thốt lên, ra vẻ kinh ngạc tột độ. Những người còn lại cười ồ, và hai ba người bỏ ra khỏi phòng, vừa đi vừa lẩm bẩm khinh bỉ với nhau đủ nghe:

— Đúng là đồ nhảm nhí vớ vẩn!

— Tự tưởng tượng cái thá gì không biết? Một dạng giáo viên làng à?

Sự căng thẳng của Owen dâng cao khi anh tiếp tục:

— Bây giờ, họ không thể sống lơ lửng trên không hay dưới biển. Những con người này là động vật trên cạn, do đó họ buộc phải sống trên đất liền.

— Cậu ám chỉ ai là động vật thế? — Slyme hặc hỏi.

— Con người chứ con gì, đồ ngu! — Crass phẫn nộ thốt lên.

— Đúng, chúng ta chính là động vật! — Harlow cãi. — Cứ bước chân vào bất kỳ hiệu thuốc nào rồi hỏi lão dược sĩ xem, hắn sẽ nói cho cậu biết...

— Thôi, dẹp cái trò đó đi! — Philpot ngắt lời. — Để nghe Owen nói tiếp xem nào.

— Họ buộc phải sống trên đất liền: và đó chính là khởi nguồn của mọi rắc rối; bởi vì — dưới hệ thống hiện tại — đa số người dân thực ra chẳng có chút quyền nào được ở trên đất nước này cả! Dưới hệ thống hiện tại, đất đai thuộc về một thiểu số — những kẻ được đại diện ở đây bởi ô vuông đen nhỏ này. Nếu thấy có lợi, và nếu họ muốn, nhóm thiểu số này hoàn toàn có quyền — dưới hệ thống hiện tại — ra lệnh cho tất cả những người khác xéo đi ngay lập tức! Nhưng họ không làm thế, họ cho phép đa số được ở lại đất nước với một điều kiện — đó là phải trả tiền thuê nhà cho đặc quyền được phép sinh sống trên mảnh đất chôn nhau cắt rốn của mình. Số tiền thuê nhà mà những kẻ sở hữu đất nước này đòi hỏi lớn đến mức, để trả nổi nó, đại đa số người dân thường phải tước đoạt của chính họ và con cái không chỉ những tiện nghi, mà thậm chí cả những nhu yếu phẩm thiết yếu nhất cho cuộc sống. Trong trường hợp của giai cấp công nhân, tiền thuê nhà ngốn mất ở mức ước tính thấp nhất cũng khoảng một phần ba tổng thu nhập của họ, bởi phải nhớ rằng tiền thuê nhà là một khoản chi phí diễn ra triền miên, dù họ có việc làm hay không. Nếu họ nợ đọng khi thất nghiệp, họ sẽ phải trả gấp đôi khi tìm được việc làm trở lại.

Đa số làm việc quần quật và sống trong nghèo đói để thiểu số được sống trong nhung lụa mà chẳng cần động tay động chân vào việc gì, và vì đại đa số toàn là những kẻ ngốc, họ không chỉ cam chịu quãng đời nô lệ và túng quẫn không dứt để nộp tiền thuê nhà cho những kẻ sở hữu đất nước, mà họ còn cho rằng việc đó hoàn toàn đúng đắn, và tỏ ra vô cùng biết ơn nhóm thiểu số ít ỏi kia vì đã ban ơn cho họ được phép ở lại đất nước này.

Owen dừng lại, và lập tức một làn sóng náo loạn bùng lên từ những người lắng nghe.

— Thì nó ĐÚNG là phải thế chứ sao, phải không nào? — Crass gào lên. — Nếu mày có một ngôi nhà và cho người ta thuê, mày chẳng muốn đòi tiền thuê nhà của người ta à?

— Tôi cho rằng — Slyme hằn học lên tiếng, vì hắn có một vài cổ phần trong hội xây dựng địa phương — sau khi một người đã chắt chiu, bóp mồm bóp miệng, chịu đựng thiếu thốn suốt cả đời để mua nổi vài căn nhà nương thân lúc tuổi già — thì tất cả những thứ đó phải bị tước đoạt hết chắc? Đúng là một số kẻ — hắn bổ sung — chẳng có chút liêm sỉ tối thiểu nào.

Hầu như ai cũng có điều gì đó để chỉ trích những quan điểm mà Owen vừa nêu ra. Harlow, trong một bài phát biểu ngắn gọn nhưng đầy sức nặng, đẫm những câu chửi rủa đao to búa lớn nhắm thẳng xuống vực thẳm không đáy, lên án mọi hành vi xâm phạm quyền tư sản thần thánh. Easton lắng nghe với vẻ mặt bối rối, còn đôi mắt lồi của Philpot đảo cuồn cuộn một cách kinh hoàng khi anh ta trừng trừng nhìn vào vòng tròn và hai ô vuông mà không thốt nên lời.

— Phần lớn diện tích đất đai — Owen cất lời khi tiếng ồn đã lắng xuống — lại nằm trong tay những kẻ tuyệt đối không có chút quyền lợi đạo đức nào với nó. Quyền sở hữu phần lớn đất đai đó có được thông qua những vụ giết người và trộm cắp do tổ tiên của những kẻ nắm giữ hiện tại gây ra. Trong các trường hợp khác, khi một vị vua hay hoàng tử muốn đá vè một tình nhân đã chán ngấy, ngài liền ban tặng một dải đất nước chúng ta cho một gã “quý tộc” nào đó với điều kiện hắn phải cưới ả đàn bà kia. Những điền trang khổng lồ cũng được ban tặng cho tổ tiên xa xôi của những kẻ nắm giữ hiện tại để đổi lấy những công trạng có thật hoặc được thêu dệt. Hãy nghe cái này — anh tiếp tục, lấy một mẩu báo nhỏ từ cuốn sổ tay ra.

Crass nhìn chằm chằm mẩu giấy với vẻ chán nản. Nó gợi cho hắn nhớ đến mẩu giấy trong túi áo của chính mình, thứ mà hắn bắt đầu lo ngại rằng rốt cuộc hôm nay hắn sẽ chẳng có cơ hội để đem ra khoe nữa rồi.

“Ngày nộp thuế giáp hạt tại Ballcartridge.

Lễ kỷ niệm một trăm năm Trận chiến Ballcartridge đã diễn ra ngày hôm qua và theo thông lệ, Công tước Ballcartridge đã trao cho nhà chức trách lá cờ nhỏ mà hàng năm ông ta vẫn tiến cúng cho Nhà nước dựa trên quyền sở hữu mảnh đất mênh mông của đất nước này vốn được ban tặng cho một trong các tổ tiên của ông ta — vị Công tước đời đầu — ngoài tiền lương, để ghi nhận chiến công trong trận chiến Ballcartridge.

Lá cờ — thứ tiền thuê nhà duy nhất mà Công tước phải trả cho điền trang rộng lớn đem lại cho ông ta hàng trăm ngàn bảng Anh mỗi năm — là một lá cờ nhỏ ba màu với cán cờ có hình con đại bàng phía trên.

Công tước Blankmind hàng năm cũng tiến cúng cho Nhà nước một lá cờ lụa màu nhỏ để đổi lấy đặc quyền tiếp tục sở hữu phần lãnh thổ nước Anh vốn được ban tặng — ngoài tiền lương — cho một người tổ tiên rất xa xôi của Ngài Công tước, để ghi nhận công trạng của vị này trong trận chiến tại Commissariat — thuộc vùng Hà Lan.

Công tước Southward là một ví dụ khác — Owen tiếp tục. — Ông ta ‘sở hữu’ hàng dặm vuông lãnh thổ mà chúng ta vẫn gọi là ‘của chúng ta’. Phần lớn lãnh thổ của ông ta bao gồm các vùng đất tu viện bị tịch thu do vua Henry VIII cướp đoạt từ tay các chủ nhân thực sự rồi ban tặng cho tổ tiên của vị Công tước đương thời.

Dù việc những phần lãnh thổ của đất nước chúng ta từng được ban tặng cho những con người đó là đúng hay sai — câu hỏi liệu những vị tổ tiên đó có thực sự xứng đáng nhận được hay không — là điều chúng ta không cần phải bận tâm suy nghĩ lúc này. Nhưng những kẻ nắm giữ hiện tại rõ ràng không phải là những con người xứng đáng. Bọn họ thậm chí còn chẳng buồn giả vờ điều đó. Họ đã chẳng làm gì và hiện tại cũng chẳng làm gì để biện minh cho quyền sở hữu những ‘điền trang’ mà họ gọi tên. Và theo quan điểm của tôi, không một người nào có óc phán đoán bình thường lại có thể thực sự nghĩ rằng thật công bằng khi những kẻ này được phép bòn rút đồng bào của họ như những gì họ đang làm hiện tại. Hay việc con cháu họ được phép tiếp tục bòn rút con cháu chúng ta mãi mãi! Hàng ngàn con người trên những điền trang đó phải làm việc vất vả và sống trong cảnh bần hàn để ba gã này cùng gia đình họ được tận hưởng những giây phút thảnh thơi và xa hoa. Hãy nghĩ xem điều đó vô lý đến mức nào! — Owen tiếp tục, chỉ tay vào những hình vẽ. — Tất cả những con người đó lại để cho bản thân bị vắt kiệt sức lao động, bị bắt nạt, bị bỏ đói và bị cướp bóc bởi cái nhúm người tí hon này đây!”

Nhận thấy những dấu hiệu của một trận bão phản đối sắp bùng phát trở lại, Owen vội vã kết luận:

— Dù đúng hay sai, các anh không thể chối cãi được sự thật rằng việc thiểu số nhỏ bé này sở hữu hầu hết đất đai của đất nước chính là một trong những nguyên nhân chính gây ra cảnh nghèo đói của đại đa số.

— Chà, nghe có vẻ đúng phết đấy — Easton chầm chậm nói. — Tiền thuê nhà là khoản chi tiêu lớn nhất mà một người lao động phải trả. Khi thất nghiệp và không đủ tiền chi trả cho những thứ khác, mày có thể nhịn, nhưng tiền thuê nhà thì dứt khoát phải nộp dù mày có đang làm việc hay không.

— Đúng, hoàn toàn chính xác — Harlow bực dọc chen vào; — nhưng mày nhận lại giá trị tương xứng với số tiền bỏ ra chứ: mày đâu thể đòi hỏi có một ngôi nhà để ở không công.

— Giả sử chúng ta thừa nhận nó sai trái đi, cứ coi như để tranh luận thôi — Crass nói với giọng giễu cợt. — Thì sao nào? Thế thì thế nào? Nó sẽ được thay đổi kiểu gì đây?

— Đúng thế! — Harlow đắc thắng kêu lên. — Đó mới là câu hỏi khốn kiếp chứ! Nó sẽ bị thay đổi thế nào? Đời nào làm được!

Một tiếng lầm rầm thỏa mãn chung vang lên. Hầu như ai nấy đều tỏ ra vô cùng phấn khởi khi nghĩ rằng hiện trạng đương thời hoàn toàn không thể bị thay đổi nổi.

— Dù nó có thể thay đổi hay không, dù đúng hay sai, chế độ địa chủ vẫn là một trong những nguyên nhân gây ra nghèo đói — Owen lặp lại. — Nghèo đói không phải do đàn ông đàn bà kết hôn sinh con gây ra; nó không phải do máy móc; không phải do ‘sản xuất thừa’; không phải do rượu chè hay lười biếng; và không phải do ‘bùng nổ dân số’. Nó gây ra bởi Chủ nghĩa Độc quyền Tư nhân. Đó chính là hệ thống hiện tại. Bọn họ đã độc quyền mọi thứ có thể độc quyền; họ thâu tóm toàn bộ trái đất, khoáng sản trong lòng đất và những dòng suối nuôi dưỡng trái đất. Lý do duy nhất họ chưa độc quyền ánh sáng ban ngày và không khí là vì điều đó bất khả thi. Nếu có thể chế tạo ra những chiếc bình chứa khí khổng lồ để gom lại và nén toàn bộ bầu khí quyển vào đó, chúng đã làm từ lâu rồi, và chúng ta sẽ bị buộc phải làm việc cho chúng để kiếm tiền mua không khí mà thở. Và nếu điều có vẻ bất khả thi đó xảy ra vào ngày mai, các anh sẽ chứng kiến hàng ngàn con người chết vì thiếu không khí — hoặc vì thiếu tiền để mua nó — y như lúc này hàng ngàn người đang chết vì thiếu các nhu yếu phẩm khác của cuộc sống. Các anh sẽ thấy người ta đi lại thoi thóp thở hắt ra, bảo với nhau rằng những kẻ như họ đừng hòng mong có không khí để thở trừ phi có tiền để trả. Lấy ví dụ, hầu hết các anh ở đây sẽ đều suy nghĩ và thốt lên như thế. Ngay cả lúc này các anh vẫn đang nghĩ rằng việc một nhúm người sở hữu Trái Đất, Khoáng sản và Nguồn Nước — những thứ thiết yếu y hệt như không khí — là điều hoàn toàn đúng đắn. Cùng một tâm lý y hệt như khi các anh nói hiện tại: ‘Đó là Đất của họ,’ ‘Đó là Nước của họ,’ ‘Đó là Than của họ,’ ‘Đó là Sắt của họ,’ các anh sẽ nói ‘Đó là Không khí của họ,’ ‘Đây là những bình chứa khí của họ, và lũ như chúng ta có quyền gì mà mong họ cho phép hít thở miễn phí?’ Và ngay cả trong lúc làm điều đó, kẻ độc quyền không khí kia sẽ vẫn rao giảng những bài thuyết giáo về Tình huynh đệ giữa người với người; hắn sẽ ban phát những lời khuyên về ‘Nghĩa vụ Cơ Đốc’ trên các tạp chí Chủ nhật; hắn sẽ thốt ra vô số châm ngôn đạo đức để hướng dẫn giới trẻ. Và trong lúc đó, khắp mọi nơi, người ta sẽ chết vì thiếu một phần không khí mà hắn đã đóng chai trong các bình chứa khí của hắn. Và khi tất cả các anh đang lê lết một sự tồn tại khốn khổ, thoi thóp thở hay chết vì thiếu không khí, nếu một người trong số các anh đề xuất đập thủng một lỗ bên sườn bình chứa khí, các anh sẽ xông vào người đó nhân danh luật pháp và trật tự, rồi sau khi cố gắng xé xác anh ta ra từng mảnh, các anh sẽ lôi anh ta đầm đìa máu me trong sự khải hoàn tới đồn Cảnh sát gần nhất để nộp cho ‘công lý’ với hy vọng được thưởng vài lạng không khí cho công sức của mình.”

— Cậu tưởng mấy ông chủ đất phải cho dân chúng sống trong nhà của họ không công chắc? — Crass phá vỡ sự im lặng sau đó.

— Dĩ nhiên — Harlow nhận xét, ra vẻ đột ngột cải đạo theo quan điểm của Owen, — tao cho rằng chủ nhà phải trả tiền thuê nhà cho người thuê mới phải!

— Dĩ nhiên, chế độ địa chủ không phải là nguyên nhân duy nhất — Owen phớt lờ những lời châm chọc này. — Hệ thống tuyệt vời đó còn nuôi dưỡng rất nhiều nguyên nhân khác. Ví dụ, những kẻ sử dụng lao động cũng là nguyên nhân gây ra nghèo đói chẳng kém gì bọn chủ đất.

Tuyên bố kỳ quái này vấp phải sự im lặng đầy kinh ngạc.

— Cậu có ý định bép xép rằng nếu tôi thất nghiệp và một ông chủ cho tôi một công việc, thì lão ta đang gây tổn hại cho tôi đấy à? — cuối cùng Crass lên tiếng.

— Không, dĩ nhiên là không — Owen đáp.

— Thế cái thá gì CẬU ĐANG NÓI THẾ hả?

— Ý tôi là thế này: giả sử chủ một ngôi nhà muốn sơn lại. Thông thường hắn sẽ làm gì?

— Theo quy luật, hắn sẽ đến gặp ba bốn nhà thầu sơn và yêu cầu họ báo giá cho công việc đó.

— Đúng; và những nhà thầu sơn đó quá khát việc đến mức họ hạ giá xuống mức mà họ cho là thấp nhất có thể — Owen đáp, — và ai bỏ thầu thấp nhất thường sẽ vớ được việc. Kẻ thắng thầu thường ép giá sát nút đến mức để có lãi hắn phải bớt xén vật tư, trả lương rẻ mạt, rồi thúc ép, bóc lột công nhân do hắn thuê mướn. Hắn muốn họ làm sản lượng của hai ngày chỉ với tiền công của một ngày. Hậu quả là một công việc mà — nếu làm đàng hoàng — lẽ ra phải tuyển ví dụ hai mươi thợ làm trong hai tháng, lại bị đẩy nhanh và bớt xén chỉ trong nửa thời gian đó với một nửa số thợ.

Điều này có nghĩa là — trong một trường hợp như thế này — mười công nhân bị tước đoạt một tháng việc làm; và mười công nhân khác bị tước đoạt hai tháng việc làm; và tất cả chỉ vì những chủ thầu đang tự cắt cổ lẫn nhau để giành giật công việc.

— Và chúng ta chẳng thể tự cứu lấy mình, cậu hay tôi cũng thế thôi — Harlow nói. — Giả sử một người trong chúng ta ở công trình này quyết định không cày cuốc bán sống bán chết như tụi mình vẫn làm, mà cứ làm việc từ tốn và hoàn thành một ngày công hợp lý: điều gì sẽ xảy ra?

Không ai trả lời; nhưng cùng một suy nghĩ hiện lên trong đầu mọi người. Kẻ đó sẽ sớm bị Hunter đưa vào tầm ngắm; và ngay cả khi lão ta không nhận ra thì cũng chẳng mất bao lâu để Crass báo cáo hành vi của hắn.

— Chúng ta chẳng thể tự cứu mình — Easton ủ rũ nói. — Nếu một gã không chịu làm thì có tới hai mươi gã khác sẵn sàng nhảy vào thế chỗ.

— Chúng ta có thể tự cứu mình phần nào nếu biết đoàn kết bên nhau. Ví dụ như nếu tất cả chúng ta đều gia nhập Nghiệp đoàn — Owen nói.

— Tao không tin tưởng Nghiệp đoàn — Crass nhận xét. — Tao thấy chẳng có gì là công bằng khi một tên thợ kém cỏi lại hưởng mức lương y chang tao.

— Bọn chúng toàn là một lũ nát rượu bia bét nhè — Slyme nhận xét. — Đó là lý do tại sao tụi nó toàn họp hành trong mấy quán rượu.

Harlow không bình luận gì về vấn đề này. Đã có lúc hắn thuộc về Công đoàn và hắn thấy hơi xấu hổ vì đã rời bỏ nó.

— Nghiệp đoàn từng làm được tích sự gì ở đây chưa? — Easton hỏi. — Chẳng có cái vẹo gì mà tao từng nghe thấy cả.

— Nó có thể làm được điều gì đó hữu ích nếu phần lớn chúng ta gia nhập; nhưng rốt cuộc, đó là chuyện khác. Dù chúng ta có thể tự cứu mình hay không, thực tế là chúng ta không làm thế. Nhưng các anh phải thừa nhận rằng sự cạnh tranh giữa các chủ thầu này là một trong những nguyên nhân gây ra nạn thất nghiệp và nghèo đói, bởi vì nó không chỉ xảy ra trong ngành của chúng ta — điều y hệt cũng diễn ra ở mọi ngành nghề và kỹ nghệ khác. Những chủ thầu cạnh tranh chính là cối xay trên và cối xay dưới nghiền nát những người lao động ở giữa họ.

— Chắc cậu nghĩ lẽ ra không nên có bất kỳ ông chủ nào trên đời này nhỉ? — Crass nhạo báng. — Hoặc có lẽ cậu nghĩ mấy ông chủ phải tự mình làm toàn bộ cái đám công việc chết tiệt đó rồi giao tiền cho chúng ta à?

— Tao không thấy chuyện đó thay đổi kiểu gì được — Harlow nhận xét. — PHẢI có chủ chứ, và CÁI AI ĐÓ phải chịu trách nhiệm quản lý công việc và suy tính chứ.

— Dù nó có thể thay đổi hay không — Owen nói — Chế độ địa chủ và Chủ thầu cạnh tranh là hai trong số các nguyên nhân gây ra nghèo đói. Nhưng dĩ nhiên chúng chỉ là một phần nhỏ của cái hệ thống sản sinh ra sự xa hoa, tao nhã và văn minh cho một thiểu số, đồng thời kết án đại đa số vào cuộc đấu tranh sinh tử kéo dài suốt đời với nghịch cảnh, và đẩy hàng ngàn người tới cảnh sa đọa, đói khát cùng rách rưới. Đây chính là hệ thống mà tất cả các anh đang tung hô và bảo vệ, dù các anh chẳng ngại ngần thừa nhận rằng nó đã biến thế giới thành một địa ngục.

Crass từ từ rút mẩu báo Obscurer khỏi túi áo ghi-lê, nhưng sau một thoáng suy nghĩ, hắn lại nhét nó vào, quyết định hoãn việc đem ra cho đến một dịp thích hợp hơn.

— Nhưng cậu vẫn chưa nói cho bọn tao biết cậu chứng minh thế nào việc tiền bạc gây ra nghèo đói cơ mà — Harlow vừa nháy mắt với những người khác vừa nói. — Đó mới là cái mà TAO đang nóng lòng muốn nghe đấy!

— Tôi cũng vậy — gã phía sau hào nhận xét. — Tôi đang tự hỏi không biết có nên nói với lão Misery là tuần này tôi không cần nhận lương nữa không.

— Tao nghĩ tao sẽ bảo lão vào ngày Thứ Bảy là cứ giữ TIỀN CỦA TAO đi rồi tự mua dăm chén rượu mà nốc — Philpot nói. — Biết đâu nó sẽ giúp lão phấn chấn hơn một chút và trở nên cởi mở, thân thiện hơn đôi chút.

— Tiền bạc CHÍNH LÀ nguyên nhân chính gây ra nghèo đói — Owen khẳng định.

— Cậu chứng minh kiểu gì thế hả? — Sawkins hét lên.

Nhưng sự tò mò của họ buộc phải gác lại bởi Crass thông báo rằng “đến giờ rồi”.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.