Những Nhà Từ Thiện Quần Rách

Lượt đọc: 527 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 25
Hình Chữ Nhật

❊ ❊ ❊

Trong tuần tiếp theo, công việc tại “Cái Hang” tiến triển nhanh chóng hướng tới hoàn thành, dẫu cho số giờ ban ngày rất ít, những người thợ chỉ làm việc từ 8 giờ sáng đến 4 giờ chiều và họ đã ăn sáng trước khi đến. Tính ra là 40 tiếng một tuần, thế nên những ai được trả bảy xu một giờ kiếm được 1 bảng 3 xu 4 xu. Những người nhận sáu xu rưỡi bỏ túi 1 bảng 1 xu 8 xu. Những người có mức lương năm xu một giờ được trả một số tiền vương giả là 16 xu 8 xu cho một tuần lao động cực nhọc, và những ai có mức thù lao bốn xu rưỡi “vớt vát” được 15 xu.

Thế mà vẫn có những kẻ trơ trẽn đến mức lớn tiếng quả quyết rằng Rượu chè chính là nguyên nhân gây ra nghèo đói.

Và không ít trong số những kẻ nói câu đó lại tự mình ném nhiều tiền vào hơi men hơn thế—trong mọi ngày của cuộc đời vô tích sự của chúng.

Đến tối thứ Ba, toàn bộ phần nội thất đã hoàn thành trừ nhà bếp và phòng rửa bát. Việc sơn nhà bếp bị trì hoãn do chiếc lò nấu mới chưa được giao đến, và phòng rửa bát vẫn đang dùng làm xưởng sơn. Công việc ngoài trời cũng gần xong: toàn bộ lớp sơn lót thứ nhất đã hoàn tất và lớp thứ hai đang được tiến hành. Theo bảng kỹ thuật, toàn bộ đồ gỗ bên ngoài đáng lẽ phải được sơn ba lớp, còn máng xối, ống thoát nước mưa và các vật dụng bằng sắt khác là hai lớp, nhưng Crass và Hunter đã bàn nhau chỉ cho sơn hai lớp đối với phần lớn cửa sổ và đồ gỗ, riêng mọi hạng mục bằng sắt thì chỉ quét một lớp duy nhất. Các cửa sổ được sơn hai màu: các cánh chớp màu xanh sẫm còn khung cửa màu toàn trắng. Toàn bộ phần còn lại — đầu hồi, cửa ra vào, lan can, máng xối, vân vân — đều là màu xanh sẫm; và tất cả loại sơn xanh sẫm ấy đều được pha bằng dầu hạt lanh đun sôi với dầu bóng; tuyệt đối không được phép dùng dầu thông cho phần việc này.

“Thứ này đúng là quái quỷ thật khi phải dùng đến đấy chứ, phải không mày?” Harlow nhận xét với Philpot vào sáng thứ Tư. “Trông nó giống mật rỉ hơn là bất cứ thứ gì khác.”

“Ừ: và hè sang năm khi dính chút nắng vào thì nó chẳng phồng rộp lên cho mà xem,” Philpot cười gằn đáp lại.

“Tao đoán chúng nó sợ rằng nếu bỏ thêm chút dầu thông vào, sơn sẽ không bám bền, và thế là sẽ phải tốn công quét thêm lớp nữa.”

“Mày cá cược mạng sống cũng được đấy, chính là lý do đó đấy,” Philpot nói. “Nhưng dẫu sao thì tao vẫn tính cướp lấy một ít để pha vào sơn của tao ngay khi thằng Crass chuồn.”

“Chuồn đi đâu?”

“Ơ hay, mày không biết gì à? Hôm nay có một đám tang nữa đấy! Mày không thấy tấm biển quan tài mà thằng Owen đang hì hục khắc trong phòng khách vào sáng thứ Bảy tuần trước à?”

“Không, tao có ở đây đâu. Mày không nhớ là tao bị sai đi làm cái trần nhà với chút việc sơn phết đằng Windley à?”

“Ồ, phải rồi; tao quên mất,” Philpot kêu lên.

“Tao tính chắc là Crass và Slyme vớ bẫm được một cọc tiền nho nhỏ từ mấy đám ma này mất,” Harlow nói. “Đây là đám thứ tư trong vòng nửa tháng nay rồi chứ ít gì. Chúng nó vơ vét được bao nhiêu cho mấy vụ này thế?”

“Một xiling tiền khiêng quan tài về nhà với nhấc thây ma vào, và bốn búp cho đám tang — tổng cộng là năm búp.”

“Khá phết nhỉ, đúng không?” Harlow nói. “Mỗi tuần dăm ba đám thế này ngoài tiền công cả tuần ra chứ lị, hử? Năm búp cho hai ba tiếng làm việc!”

“Ừ, tiền nong thì ngon thật đấy bạn ạ, nhưng phần tao thì xin cẩn cáo. Tao chẳng thèm dây dưa quẩn quanh gì với mấy cái xác chết đâu,” Philpot rùng mình đáp.

“Thế cái đám tang cuối này là của vị thánh nào vừa nghẻo thế?” Harlow hỏi sau một lúc im lặng.

“Một tay mục sư từng thuộc nhà nguyện ‘Ánh Sáng Rực Rỡ’. Lão vừa đi nghỉ mát ở nước ngoài về — tận Monte Carlo. Có vẻ như lão đã ốm từ trước lúc đi, nhưng chuyến đi đổi gió làm lão khỏe ra phết; thực ra là lão đã bình phục hẳn và đang trên đường quay về. Thế nhưng trong lúc lão đang đứng trên sân ga ở nhà ga Monte Carlo chờ tàu, một tên phu khuân vác đẩy chiếc xe cút kít chở đầy hành lý đâm sầm vào lão, thế là lão nổ tung.”

“Nổ tung á?”

“Ừ,” Philpot nhắc lại. “Nổ tung! Bùm! Tan tành! Nát vụn thành từng mảnh. Nhưng người ta đã gom hết lại nhét vào một cái quan tài và chiều nay sẽ đem đi chôn.”

Harlow giữ vẻ im lặng đầy kinh hãi, và Philpot tiếp lời:

“Tối nọ tao có nhậu với một gã hàng thịt từng cung cấp thịt cho tay mục sư này, và chúng tao bàn về cái chết kỳ quặc làm sao của lão, nhưng gã đó bảo chẳng lấy gì làm ngạc nhiên khi nghe tin ấy; điều duy nhất khiến gã ngạc nhiên là sao lão ta không nổ tung từ lâu rồi, tính theo số lượng đồ ăn thức uống mà lão từng nốc sạch. Gã bảo cái số lượng thực phẩm mà lão ta mang về đó và chứng kiến những người bán hàng khác mang đến thì quả là kinh hoàng. Cả tấn ấy chứ chẳng chơi!”

“Thế mục sư tên là gì thế?” Harlow hỏi.

“Belcher. Chắc mày phải để ý thấy lão quanh thị trấn này rồi. Một gã béo ú,” Philpot đáp. “Tiếc là mày không có mặt ở đây hôm thứ Bảy để ngắm cái biển quan tài. Thằng Frank gọi tao vào xem phần chữ khắc khi nó vừa làm xong. Trên đó ghi: ‘Jonydab Belcher. Sinh ngày 1 tháng Giêng, 1849. Thăng thiên, ngày 8 tháng Mười hai, 19—’.”

“À, tao nhớ ra cái gã này rồi!” Harlow kêu lên. “Tao nhớ mấy đứa nhỏ nhà tao mang về một tờ danh sách quyên góp do bọn chúng lập ra ở Trường Chúa Nhật để quỹ cho lão đi nghỉ mát vì lão bị ốm, và tao đã cho mỗi đứa một xu thả vào phiếu của chúng vì không muốn chúng thấy tủi thân trước mặt tụi trẻ khác.”

“Ừ, đúng gã đó đấy. Hồi đó dăm ba đứa nhóc cũng xin tao dăm xu để đóng góp. Và tao thấy chúng lại đang có một danh sách quyên góp khác rồi đây. Hôm qua tao gặp một đứa con của nhà Newman và nó khoe với tao. Quỹ dùng để tổ chức liên hoan và Cây Thông N Noel cho toàn bộ lũ trẻ đi học Trường Chúa Nhật, thế nên tao chẳng ngại gì mà không bố thí chút đỉnh cho mấy việc thế này đâu.”...

“Trời có vẻ lạnh hơn rồi nhỉ?”

“Lạnh có mà cóng xoắn cả tai khỉ lên ấy chứ!” Easton vừa thốt lên vừa trèo từ cái thang gần đó xuống, đặt thùng sơn xuống đất rồi bắt đầu xoa và đập hai tay vào nhau để sưởi ấm.

Cậu ta đang run lẩy bẩy, răngập vào nhau cầm cập vì rét.

“Lúc này mà được một vại bia tươi ngon thì tuyệt cú mèo,” cậu ta vừa dậm chân bình bịch xuống nền đất vừa nói.

“Đúng là điều tao đang nghĩ,” Philpot ngậm ngùi nói, “và hơn thế nữa, tao nhất định sẽ làm một vại vào giờ nghỉ trưa. Tao sẽ chuồn ra quán ‘Cricketers’. Dù có về muộn hơn một chút sau một giờ thì cũng chẳng sao, vì Crass và Nimrod đã đi dự đám tang mất rồi.”

“Mày mang hộ tao một vại bằng chai về nhé?” Easton hỏi.

“Ừ, chắc chắn rồi,” Philpot đáp.

Harlow im lặng. Cậu ta cũng rất thèm một vại bia, nhưng ngặt nỗi như thường lệ, trong túi chẳng có nổi xu dính túi. Sau khi vận động cho máu huyết lưu thông phần nào, họ lại quay trở lại với công việc, và vừa đúng lúc, bởi chỉ vài phút sau, họ trông thấy lão Gớm ghiếc đang ngó nghiêng lén lút ở góc nhà và tự hỏi không biết lão đã đứng đó từ bao lâu rồi, và liệu lão có nghe lén được cuộc trò chuyện của họ hay không.

Đến mười hai giờ, Crass và Slyme chuồn đi mất tăm với vẻ vô cùng vội vã, rồi một lát sau, Philpot cởi tạp dề, mặc áo khoác vào để đi ra quán “Cricketers”. Khi những người khác biết cậu ta định đi đâu, vài người liền nhờ mang đồ uống về giúp, rồi có ai đó đề nghị tất cả những ai muốn uống bia hãy góp mỗi người hai xu. Thế là tiền được gom lại: một xiling bốn xu được trao cho Philpot, người sẽ mang một gallon bia về trong một chiếc bình đất. Cậu ta hứa sẽ quay lại nhanh nhất có thể, và một vài cổ đông quyết định sẽ không uống trà trong bữa trưa nữa mà chờ bia, dù họ thừa biết lúc cậu ta về tới nơi thì cũng suýt soát đến giờ làm việc trở lại. Sớm nhất thì cũng phải mười hai giờ kém mười lăm.

Những phút giây trôi qua nặng nề chậm chạp, và một lúc sau, người duy nhất trên công trường có mang theo đồng hồ bắt đầu nổi cáu, từ chối trả lời bất kỳ câu hỏi nào về thời gian nữa. Thế là ngay sau đó, cậu bé Bert được cử lên tầng trên cùng của ngôi nhà để nhìn chiếc đồng hồ nhà thờ có thể trông thấy từ đó, và khi chạy xuống, cậu thông báo đã là một giờ kém mười.

Những dấu hiệu bồn chồn bắt đầu xuất hiện trong nhóm cổ đông, vài người trong số họ đi xuống đường cái để ngó xem Philpot đã xuất hiện chưa, nhưng ai nấy đều quay về với cùng một câu trả lời — chẳng thấy bóng dáng cậu ta đâu cả.

Chẳng có ai chính thức “cầm quyền chỉ huy” công việc trong lúc Crass vắng mặt, nhưng tất cả bọn họ đều quay lại làm việc đúng một giờ vì sợ rằng Sawkins hay một kẻ nịnh hót nào khác sẽ báo cáo những chuyện bất thường lên Crass hoặc lão Gớm ghiếc.

Đến một giờ rưỡi, Philpot vẫn bặt vô âm tín và sự số ruột của các cổ đông bắt đầu biến thành hoảng loạn. Vài người thẳng thừng bày tỏ quan điểm rằng cậu ta đã nốc sạch tiền để đi chơi bời trác táng rồi. Khi thời gian cứ thế trôi đi, điều này trở thành suy nghĩ chung của tất cả. Đến hai giờ, khi mọi hy vọng cậu ta quay về đã tiêu tan, hai ba người trong nhóm đành đi uống tạm chỗ trà nguội ngắt.

Những lo sợ của họ hoàn toàn có cơ sở, bởi mãi đến sáng hôm sau họ mới gặp lại Philpot, khi cậu ta xuất hiện với bộ dạng vô cùng thẹn thùng, hối hận và hứa sẽ hoàn trả toàn bộ số tiền vào ngày thứ Bảy. Cậu ta cũng ngụy biện bằng một tràng dài luyên thuyên, đại ý là trên đường ra quán “Cricketers”, cậu ta tình cờ gặp đôi ba gã bạn quen đang thất nghiệp nên mời họ vào làm một vại. Khi đến quán rượu, họ lại chạm mặt gã Sái Sỉn và Gã Nát Rượu Bê Tha. Hết vại này đến vại khác, rồi họ bắt đầu cãi cọ, và cậu ta đã quên bén mất cái bình một gallon bia cho đến khi tỉnh dậy vào sáng nay.

Trong lúc Philpot đang giải thích thì mọi người đang buộc tạp dề và mặc áo blouse vào, còn Crass thì đang phân phát các phần sơn màu. Slyme không tham gia vào cuộc trò chuyện, mà nhanh chóng chuẩn bị đâu vào đấy rồi đi ra ngoài để bắt đầu làm việc. Lý do của sự vội vã này nhanh chóng lộ diện với những người khác, bởi họ nhận ra hắn đã chọn và bắt đầu sơn một ô cửa sổ lớn nằm ở vị trí được che khuất khỏi ngọn gió buốt giá đang thổi lồng lộng.

Tầng hầm của ngôi nhà thấp hơn mặt đất một chút và có một thứ rãnh hoặc khoảng sân trũng sâu khoảng ba thước trước các cửa sổ tầng hầm. Thành của cái rãnh này phủ đầy những khóm hoa hồng và cây xanh quanh năm, còn dưới đáy là một khối đất nhầy nhụa, hôi thối, sũng nước mưa, nhớp nhúa phân của lũ động vật hoang dã về đêm. Để quét lớp sơn thứ hai cho những ô cửa sổ tầng hầm này, Philpot và Harlow buộc phải trèo xuống và đứng giữa đống bùn nhơ nhớp ấy, thứ nước bẩn ngấm qua phần đế giày đã mòn rách tả tơi của họ. Trong lúc họ làm việc, những chiếc gai hồng vướng vào, làm rách toạc quần áo và cào cấu rách tứa cả da thịt trên đôi bàn tay đã cóng đờ.

Owen và Easton đang làm việc trên thang, sơn những ô cửa sổ ngay phía trên Philpot và Harlow; Sawkins, trên một chiếc thang khác, đang sơn phần đầu hồi, và những người thợ khác đang làm việc ở các góc độ khác nhau bên ngoài ngôi nhà. Cậu nhóc Bert đang sơn hàng rào sắt ở mặt tiền. Thời tiết lạnh thấu xương, mặt trời bị che khuất bởi một tầng mây xám xịt ảm đạm bao trùm bầu trời mùa đông.

Trong suốt thời gian đứng làm việc ở đó, hầu như họ bất động hoàn toàn, bộ phận duy nhất trên cơ thể được vận động chính là cánh tay phải. Công việc họ đang làm đòi hỏi sự cẩn thận và tỉ mỉ tối đa, nếu không lớp kính sẽ bị lem luốc hoặc lớp sơn trắng ở khung cửa sẽ “chảy” vào màu xanh sẫm của cánh chớp, bởi cả hai loại sơn đều còn ướt cùng một lúc, mỗi người thợ đều phải cầm hai thùng sơn và hai bộ cọ. Gió không thổi từng cơn thốc bất chợt, mà quét qua thành một luồng mạnh mẽ, liên hồi xuyên thấu qua lớp quần áo, khiến họ run rẩy và tê dại vì lạnh. Gió thổi từ bên phải tới; và vì thế mà tình hình càng tệ hơn, bởi cánh tay phải đang phải cử động đã để hở hoàn toàn phía bên đó của cơ thể. Họ đành nhét bàn tay trái vào túi quần và ép sát cánh tay trái vào mạn sườn trong hầu hết thời gian. Điều đó tạo ra sự khác biệt lớn.

Một lý do nữa khiến cái lạnh tồi tệ hơn khi gió thổi từ phía bên phải là hàng cúc trên áo khoác của đàn ông luôn nằm ở bên phải, và hậu quả là gió lùa được vào bên trong. Philpot càng thấm thía điều này hơn khi một vài chiếc cúc trên áo khoác và áo gile của cậu ta đã bị mất từ lúc nào.

Trong lúc họ tiếp tục làm việc, run lẩy bẩy với hàm răng đánh vào nhau cầm cập, khuôn mặt và bàn tay họ chuyển sang sắc tím tái thường thấy trên đôi môi của một xác chết. Đôi mắt ngấn nước và mí mắt đỏ hoe, sưng tấy. Giày của Philpot và Harlow chẳng mấy chốc đã sũng nước thấm từ lớp đất ẩm ướt dưới chân, còn đôi chân thì đau nhức ê ẩm vì lạnh buốt.

Đôi bàn tay dĩ nhiên là bộ phận chịu đựng nhiều nhất, chúng tê dại đi đến mức chẳng còn cảm nhận được chiếc cọ đang cầm trên tay; thực tế là chẳng mấy chốc, trong lúc Philpot đang nhúng cọ vào thùng màu, cây cọ tuột khỏi tay rơiỏm xuống đáy thùng; rồi nhận ra mình không thể cử động nổi các ngón tay, cậu đành thọc tay vào túi quần để rã đông, và bắt đầu đi lại, dậm chân thình thịch xuống đất. Hành động của cậu nhanh chóng được Owen, Easton và Harlow học theo, thế là tất cả lũ lượt kéo nhau ra góc khuất phía bên hông nhà — nơi Slyme đang làm việc — bắt đầu đi qua đi lại, xoa tay, dậm chân và vung vẩy cánh tay để sưởi ấm.

“Nếu tao nghĩ thằng Nimrod không đến, tao đã mặcừ áo khoác vào rồi làm việc luôn cho rồi,” Philpot lẩm bẩm, “nhưng mày chẳng bao giờ biết trước được lúc nào cái thằng chó đẻ ấy ló mặt ra, và nếu nó bắt gặp tao mặc áo này thì có nghĩa là cuốn gói ra đi ngay lập tức.”

“Có mặc thì cũng chẳng ảnh hưởng gì đến chuyện làm việc của chúng ta đâu,” Easton nói; “thậm chí chúng ta còn làm nhanh hơn nếu không bị cóng thế này.”

“Dù lão Gớm có không tới, tao đoán thằng Crass cũng sẽ lèm bèm vài câu nếu chúng mình mặc áo khoác vào cho mà xem,” Philpot nói tiếp.

“Ừ thì, mày đâu thể trách nó được nếu nó mở miệng phàn nàn, đúng không?” Slyme hằn học đáp. “Chính cái thằng Crass cũng sẽ bị ăn mắng nếu Hunter bắt gặp chúng ta mặc áo khoác làm việc. Trông lố bịch lắm.”

Slyme ít chịu ảnh hưởng của cái lạnh hơn những người khác, không chỉ vì hắn chiếm được ô cửa sổ kín gió nhất, mà còn vì quần áo hắn ta ấm áp hơn đa số bọn họ.

“Thế rốt cuộc thằng Crass đang làm cái qué gì ở trong nhà thế?” Easton vừa đi dạo qua dạo lại, vừa rụt cổ lại và thọc sâu hai tay vào túi quần vừa hỏi.

“Có mà quỷ sứ mới biết,” Philpot đáp. “Quanh quẩn tô điểm lại hay pha sơn màu thôi. Nó chẳng bao giờ chịu gánh vác phần việc nặng nhọc trong mấy vụ thế này cả; nó thừa biết cách sắp xếp mọi chuyện có lợi cho bản thân cơ mà.”

“Thế thì sao nào? Chúng ta cũng sẽ làm thế nếu ở vị trí của nó thôi, và bất kỳ ai khác cũng vậy,” Slyme nói, rồi bồi thêm giọng mỉa mai: “Hoặc có lẽ mày sẽ nhường hết mấy việc nhẹ nhàng cho người khác còn việc nặng nhọc thì mày ôm tất chắc!”

Slyme thừa biết rằng dẫu họ đang nói về Crass, thì họ cũng đồng thời ám chỉ chính bản hắn, và khi đáp lời Philpot, hắn liếc xéo Owen — người từ nãy đến giờ vẫn đứng ngoài cuộc trò chuyện.

“Đây không phải là vấn đề chúng ta sẽ làm gì,” Harlow xen vào. “Mà là vấn đề thế nào là công bằng. Nếu việc Crass vơ vét toàn bộ mấy việc nhẹ nhàng cho bản thân và đẩy hết việc nặng nhọc cho người khác là không công bằng, thì việc chúng ta cũng có thể làm thế nếu có cơ hội chẳng hề biến hành động đó thành đúng đắn đâu.”

“Chẳng thể trách ai vì đã cố làm những điều tốt nhất cho bản thân trong hoàn cảnh hiện tại cả,” Owen cất tiếng đáp lại cái nhìn dò xét của Slyme. “Đó chính là nguyên tắc của hệ thống hiện tại — mỗi người vì mình và mặc kệ kẻ khác. Về phần mình, tôi không giả vờ là kẻ vị tha. Tôi không giả vờ định hướng hành động của mình theo các quy tắc ghi trong Bài Giảng trên Núi. Nhưng quả thực rất đáng ngạc nhiên khi nghe chính anh — kẻ tự nhận là tín đồ của Đấng Christ — lại đi cổ vũ cho sự ích kỷ. Hoặc đúng hơn, điều đó sẽ chẳng có gì đáng ngạc nhiên nếu cái danh ‘Cơ Đốc nhân’ giờ đây không còn mang ý nghĩa là người đi theo Đấng Christ nữa, mà đã biến thành từ đồng nghĩa với kẻ dối trá và đạo đức giả.”

Slyme không đáp lời. Có lẽ việc là một tín đạo chân chính đã giúp hắn nhẫn nhịn sự sỉ nhục này với lòng khiêm nhường và ôn hòa.

“Không biết bây giờ là mấy giờ rồi nhỉ?” Philpot chen vào.

Slyme nhìn đồng hồ. Đã gần mười giờ.

“Lạy Chúa Giê-su! Mới có từng ấy thôi á?” Easton càu nhàu khi họ quay lại chỗ làm việc. “Còn tận hai tiếng nữa mới đến giờ nghỉ trưa!”

Chỉ còn hai tiếng nữa thôi, nhưng đối với những con người khốn khổ, nửa đói nửa khát, ăn mặc rách rưới này, những kẻ đang đứng giữa cơn gió căm căm xuyên thấu xiêm y, cào xé tận tâm can và buồng phổi bằng những ngón tay băng giá, thì khoảng thời gian ấy trông dài đằng đẵng như cả một cõi vĩnh hằng. Nhìn vào sự khắc khoải mong chờ giờ ăn trưa của họ, người ta cứ ngỡ họ đang chờ đón một bữa tiệc thịnh soạn nào đó chứ không phải là bánh mì với phô mai và hành tây, hay cá trích muối — cùng thứ trà nấu nhạt nhẽo.

Thêm hai tiếng tra tấn nữa trước bữa trưa; và ba tiếng nữa sau đó. Rồi thì, tạ ơn Chúa, trời sẽ lại tối mịt để chẳng thể nhìn rõ đường mà làm việc tiếp.

Giá mà thay vì là những “Con người Tự do”, họ là những kẻ nô lệ, là tài sản chứ không phải là những lao động làm thuê cho ông Rushton thì có lẽ đã tốt hơn biết mấy. Đằng này, LÃO ta sẽ chẳng thèm bận tâm nếu một người hay tất cả bọn họ đổ bệnh hoặc mạng vong vì phơi nhiễm thời tiết. Chẳng có gì khác biệt đối với lão cả. Ngoài kia còn đầy rẫy những kẻ thất nghiệp đang đứng bên bờ vực đói khát, những kẻ sẵn sàng chớp lấy cơ hội để thế chân họ. Nhưng nếu họ là tài sản của Rushton, thì những công việc thế này đã được hoãn lại cho đến khi có thể thực hiện mà không gây nguy hiểm cho sức khỏe và tính mạng của những người nô lệ; hoặc chí ít, dù có phải tiến hành trong thời tiết này, chủ nhân của họ cũng sẽ đảm bảo họ được mặc ấm và ăn uống tử tế; lão sẽ chăm sóc họ chu đáo như chăm con ngựa của mình vậy.

Người ta luôn chăm sóc cực kỳ cẩn thận cho những con ngựa của họ. Nếu họ vắt kiệt sức một con ngựa khiến nó đổ bệnh, họ sẽ tốn kém tiền thuốc men và bác sĩ thú y, chưa kể đến chi phí ăn ở của con vật. Nếu họ bắt ngựa làm việc đến chết, họ sẽ phải mua con khác. Nhưng không một cân nhắc nào trong số đó áp dụng cho những người thợ thuyền. Nếu họ vắt kiệt sức một người thợ đến chết, họ có thể kiếm ngay một kẻ khác miễn phí ở góc đường bên cạnh. Họ chẳng phải mua hắn; tất cả những gì họ phải làm là ném cho hắn đủ tiền để kiếm đồ ăn và quần áo — loại xoàng xĩnh thôi — trong lúc hắn còn đang làm việc cho họ. Nếu họ chỉ làm hắn đổ bệnh, họ cũng chẳng phải nuôi ăn hay lo chi phí y tế trong thời gian hắn nằm liệt giường. Hắn sẽ phải tự chịu đựng hoặc tự móc tiền túi ra trả. Đồng thời, phải thừa nhận rằng người thợ thuyền vẫn có phần “hơn đứt” cả con ngựa lẫn người nô lệ ở chỗ anh ta tận hưởng đặc ân vô giá của Sự Tự do. Nếu không thích các điều kiện của kẻ thuê mướn, anh ta hoàn toàn có thể từ chối chấp nhận. Anh ta có quyền từ chối làm việc, và anh ta có thể đi ra đường mà chết đói. Chẳng có sợi dây thừng nào trói buộc anh ta cả. Anh ta là một Người Tự do. Anh ta là Người Thừa kế của Muôn Đời. Anh ta tận hưởng Tự do hoàn toàn. Anh ta có quyền tự do lựa chọn việc mình muốn làm — Đầu hàng hay Chết đói. Gặm bùn hay nhịn đói.

Gió thổi mỗi lúc một lạnh buốt hơn. Bầu trời vốn ban đầu còn lác đác vài khoảng xanh nhỏ qua những kẽ hở giữa các đám mây dày đặc, giờ đây đã xám xịt một màu đồng nhất. Mọi dấu hiệu đều cho thấy một trận bão tuyết sắp sửa đổ bộ.

Những người thợ nhận ra điều này với tâm trạng giằng xé mâu thuẫn. Nếu tuyết thực sự rơi, họ sẽ không thể tiếp tục công việc này nữa, và vì thế trong vô thức, họ lại thầm mong trời đổ tuyết, hoặc mưa, hoặc mưa đá, hay bất cứ thứ gì có thể chặn đứng công việc lại. Nhưng mặt khác, nếu thời tiết ngăn cản họ hoàn thiện phần ngoại thất, một số người trong số họ sẽ phải “ngồi chơi xơi nước”, bởi phần nội thất thực tế đã xong xuôi. Chẳng ai muốn bị mất công mất việc nếu còn có thể xoay sở được, bởi chỉ còn đúng mười ngày nữa là đến Giáng sinh.

Buổi sáng trôi qua chậm chạp và tuyết vẫn không rơi. Những đôi bàn tay tiếp tục làm việc trong im lặng, bởi họ chẳng còn chút tâm trạng nào để trò chuyện, và hơn thế nữa, họ sợ rằng Hunter, Rushton hay Crass có thể đang rình rập họ từ phía sau lùm cây, bụi rậm nào đó, hoặc qua những ô cửa sổ. Nỗi sợ hãi này ám ảnh họ sâu sắc đến mức đa số gần như chẳng dám quay đầu nhìn ngó xung quanh, mà chỉ cắm cúi làm việc đều đặn. Chẳng ai muốn làm hỏng cơ hội được giữ lại để làm tiếp ngôi nhà thứ hai mà thiên hạ đồn thổi rằng Rushton & Co. sắp sửa “tân trang” cho ông Sweater.

Cuối cùng thì mười hai giờ cũng tới, tiếng còi của Crass vừa dứt âm vang là tất cả đã tề tựu đông đủ trong nhà bếp trước lò sưởi đang cháy bập bùng. Sweater đã gửi đến hai tấn than và ra lệnh phải nhóm lửa sưởi ấm mỗi ngày ở hầu hết mọi căn phòng để ngôi nhà kịp đáng sống vào dịp Giáng sinh.

“Không biết có đúng là hãng vừa nhận được một mối làm ăn nữa cho lão Sweater già không nhỉ?” Harlow vừa nướng một con cá trích muối trên đầu một thanh gỗ nhọn vừa lên tiếng.

“Thật á? Không đời nào!” gã đàn ông ngồi trên thùng sơn khinh miệt đáp. “Toàn chuyện bịp bợm cả đấy. Mấy người còn nhớ cái ngôi nhà bỏ hoang mà thiên hạ đồn lão Sweater đã mua — cái căn mà người ta nhìn thấy Rushton với Nimrod săm soi ấy không?”

“Có,” Harlow đáp. Những người thợ khác lắng nghe với vẻ tò mò rõ rệt. “Ừ thì, chúng có thèm định giá gì cho cam! Chủ nhân của căn nhà đó đang ở nước ngoài, và trong vườn có một số loại cây mà Rushton khoái nên lão ta dặn dò lão Gớm xem lấy những cây nào. Rồi sau đó lão Pontius Pilate mò đến cùng với Ned Dawson và một cỗ xe kéo. Chúng chạy qua chạy lại hai ba chuyến và hốt sạch sành sanh gần như mọi thứ có giá trị trong khu vườn. Mấy thứ không chở về nhà Rushton thì tống thẳng sang nhà Hunter.”

Sự thất vọng vì tiêu tan hy vọng về một mối làm việc mới nhanh chóng bị lãng quên trước sự tò mò dành cho câu chuyện này.

“Ai kể cho mày nghe chuyện đó thế?” Harlow hỏi.

“Chính mồm Ned Dawson kể. Mày yên tâm là lời tao chuẩn đét. Cứ đi mà hỏi nó.”

Ned Dawson, thường được gọi là “chiến hữu của Bundy”, đã rời khỏi ngôi nhà này vài ngày xuống xưởng để làm mấy việc vặt, và chỉ mới quay trở lại “Cái Hang” vào sáng nay. Khi được chất vấn, hắn hoàn toàn xác nhận lời kể của Dick Wantley.

“Chúng nó sẽ tự chuốc họa vào thân cho mà xem nếu không cẩn thận đấy,” Easton nhận xét.

“Ồ, không đâu, Rushton cáo già lắm không dễ dính bẫy đâu. Nghe bảo tay môi giới bất động sản làạạ ruột của lão, và hai thằng đã thông đồng với nhau vụ này.”

“Đúng là trơ trẽn hết chỗ nói!” Harlow kêu lên.

“Ôi dào, thế quái nào bằng mấy trò tao từng chứng kiến chúng làm trước đây,” gã ngồi trên thùng sơn nói. “Chẳng hạn, mấy người còn nhớ hồi mùa hè năm ngoái, cái bàn sảnh bằng gỗ sồi chạm trổ mà Rushton vác đi từ cái nhà ở Grand Parade không?”

“Có chứ; vụ đó cũng ra ra phết nhỉ?” Philpot kêu lên, và vài người khác cười phá lên.

“Mấy người biết đấy, cái ngôi nhà to tướng mà chúng mình tân trang hồi hè năm ngoái — số 596,” Wantley tiếp tục kể cho những ai chưa ‘nắm thóp’ nghe. “Ừ thì, nhà đó bỏ trống cả đống thời gian và bọn tao chộp được cái bàn này trong một cái tủ dưới gầm cầu thang. Đẹp tuyệt cú mèo luôn. Một trong mấy cái loại bàn gắn tường dạng giá đỡ, chẳng có chân cẳng gì sất. Nó có mặt bàn bằng đá cẩm thạch hình bán nguyệt, và phía dưới là một bức tượng gỗ sồi chạm trổ hình một nàng tiên cá, hai tay giơ cao qua đầu để đỡ lấy mặt bàn — trông tráng lệ thôi rồi!” Gã ngồi trên thùng sơn ra điều hào hứng khi nhớ lại. “Chắc chắn phải đáng giá ít nhất năm bảng. Thế là, vừa lúc bọn tao lôi cái bàn này ra, ai bước vào các mày đoán xem? Chính là Rushton, và khi vừa trông thấy nó, lão liền sai Crass lấy một cái bao tải trùm lên không cho ai nhìn thấy. Rồi lão chuồn thẳng về cửa hàng, sai thằng nhóc mang xe kéo đến chở thẳng về nhà riêng của lão, và nó đang nằm lù lù ở đó, được gắn ngay ở sảnh trước. Tao từng được sai đến đó cách đây vài tháng để sơn và đánh vecni mấy cánh cửa phòng khách nên tự mắt tao nhìn thấy rành rành. Trên tường ngay phía trên nó có treo một bức tranh mang tên ‘Ngày Phán Xét’ — nào là sấm sét, động đất rồi xác chếtmồ mơi bò dậy — trông kinh dị vãi đái! Và ngay phía dưới bức tranh là một tấm biển nhỏ ghi câu trích dẫn trong Kinh Thánh — ‘Chúa Christ là Chủ ngôi nhà này: vị khách vô hình trong mọi bữa ăn. Kẻ lắng nghe thầm lặng trong mọi cuộc trò chuyện.’ Tao làm việc ở đó suốt ba bốn ngày nên thuộc làu làu.”

“Thế thì đúng là nhất quả đất rồi còn gì nữa, nhỉ?” Philpot nói.

“Ừ: nhưng hay ho nhất là thế này,” gã ngồi trên thùng sơn tiếp lời, “hay ho nhất là khi lão Gớm già nghe tin về cái bàn, lão ta điên tiết lồng lộn lên vì tiếc hùi hụi không hốt được nó nên lão lôi ngay một cái rèm sáo Venetian đi rồi sai thằng nhóc chở về nhà mình, để dăm ngày sau một gã thợ mộc phải hộc tốc đến lắp nó vào phòng ngủ của lão.”

“Thế không bị phát hiện ra à?” Easton thắc mắc.

“Ừ thì, cũng có dăm ba lời ra tiếng vào đấy chứ. Hắn môi giới muốn biết cái bàn biến đi đâu mất, nhưng lão Pontius Pilate thề sống thề chết rằng chẳng hề có cái rèm nào trong căn phòng đó cả, và kết cục là hãng lại nhận được đơn đặt hàng để mua thay một cái mới.”

“Cái điều tao không tài nào hiểu nổi là, rốt cuộc cái bàn đó thuộc về ai?” Harlow hỏi.

“Đó là một vật dụng cố định thuộc về ngôi nhà,” Wantley đáp. “Nhưng tao đoán những người thuê trước đó có món đồ nội thất riêng của họ muốn đặt vào sảnh nơi cái bàn này được gắn, nên họ tháo xuống rồi cất xó vào cái tủ này, và khi rời khỏi nhà chắc họ quên bẵng béng không lắp trả lại vị trí cũ. Dù sao thì vẫn còn vết hằn trên tường nơi nó từng được bắt ốc, nhưng khi chúng ta quét sơn lại cầu thang, chỗ đó đã bị dán giấy đè lên, và tao đoán chủ nhà hoặc tay môi giới chẳng mảy may nhớ đến cái bàn nữa. Dù thế nào đi nữa, Rushton cũng đã nẫng gọn nó đi trót lọt.”

Hàng loạt câu chuyện tương tự lại được dăm ba người kể tiếp về hành tung của những ông chủ khác nhau mà họ từng làm thuê, nhưng chẳng mấy chốc câu chuyện lại quay ngược về chủ đề đang choán ngợp tâm trí họ — thảm hoạ thất nghiệp sắp sửa ập đến, và sự mong manh của việc kiếm được một công việc khác, khi mà số lượng người thất nghiệp ngoài kia đã quá đông đúc.

“Tao tự hỏi không hiểu nổi nữa,” Easton nhận xét. “Mọi thứ có vẻ tồi tệ đi từng năm. Hình như lượng việc làm không còn bằng một nửa ngày trước, và ngay cả những việc ít ỏi có sẵn thì cũng bị làm nham nhở như thể những kẻ bỏ tiền thuê mướn chẳng đủ khả năng chi trả nổi vậy.”

“Ừ,” Harlow nói; “chuẩn không cần chỉnh. Cứ nhìn vào công trình trong mấy ngôi nhà ở Grand Parade mà xem. Người ta rõ ràng có nhiều tiền để tiêu xài hơn vào thời đó đấy, mấy cái gờ rèm cửa khổng lồ trên cửa sổ phòng khách và phòng ăn ấy — dát vàng đặc luôn! Chứ còn thời nay phỏng có khối tiền bằng số đó mà đòi thuê sơn sửa toàn bộ cái nhà từ trong ra ngoài cơ chứ.”

“Có vẻ như thời nay hầu như ai nấy đều túng thiếu ít nhiều,” Philpot nói. “Tao thề là tao không tài nào hiểu nổi, nhưng thực tế nó rành rành ra đấy.”

“Mày nên nhờ thằng Owen giải thích cho mà nghe,” Crass cười khẩy nói. “Nó rành sáu câu về nguyên nhân gây ra nghèo đói là gì, nhưng ngặt nỗi chẳng chịu hé răng với ai. Nó HỨA sẽ giảng giải cho chúng ta nghe từ đời thuở nào rồi, nhưng có thấy hiện thực hóa bao giờ đâu.”

Crass vẫn chưa có cơ hội để chìa bài báo trên tờ Obscurer ra, và hắn cố tình nói câu này với hy vọng bẻ lái cuộc trò chuyện sang hướng có thể giúp hắn thực hiện ý đồ. Nhưng Owen chẳng mảy may đáp lời, tiếp tục cúi đầu đọc tờ báo của mình.

“Dạo này chúng ta chẳng có buổi diễn thuyết nào ra hồn nữa nhỉ?” Harlow cất giọng với vẻ phụ ấm ức. “Tao nghĩ đã đến lúc Owen giải thích nguyên nhân thực sự của nghèo đói là gì rồi đấy. Tao bắt đầu thấy sốt ruột lắm rồi đây.”

Những người khác cười rộ lên.

Khi Philpot ăn xong bữa trưa, cậu ta bước ra khỏi nhà bếp và chốc sau quay lại với một chiếc thang xếp nhỏ, mở tung ra rồi đặt vào một góc phòng, với phần lưng thang quay về hướng thán giả.

“Nào, mời ngài!” cậu ta quay sang nói với Owen. “Cái bục giảng của ngài đây nhé.”

“Đúng thế! Lên đây mau lên!” Crass vừa lúi húi thọc tay vào túi áo gile tìm mẩu báo vừa giục giã.

“Đúng đấy, lên đi!” gã ngồi trên thùng sơn hét lớn. “Trèo lên cái bục quỷ quái ấy rồi làm một bài thuyết giáo cho anh em mở mang tầm mắt xem nào.”

Vì Owen vẫn dửng dưng không đáp lại những lời mời chào, đám đông bắt đầu la ó và huýt sáo phản đối.

“Lên đi nào anh bạn,” Philpot nháy mắt đầy vẻ thuyết phục với Owen. “Lên đi, cứ coi như diễn một màn cho vui để giết thời gian ấy mà.”

Thế là Owen đành bước lên bậc thang — khiến Crass sướng rơn trong lòng — và ngay lập tức được chào đón bằng một tràng pháo tay nhiệt liệt.

“Các vị thấy chưa,” Philpot quay sang hướng khán giả tuyên bố. “La ó với dọa dẫm thì phỏng ích gì, vì hắn là loại diễn giả chỉ chịu thuần phục bằng sự mềm mỏng. Nếu không nhờ có tao, đời nào hắn chịu đồng ý lên đây phát biểu.”

Sau khi Philpot được nhất trí bầu làm chủ tịch theo đề cử của Harlow và sự ủng hộ của gã ngồi trên thùng sơn, Owen bắt đầu cất tiếng:

“Thưa ngài chủ tịch và các quý ông:

Vì vốn không quen đứng trước công chúng để phát biểu, tôi mang theo không ít sự ngập ngừng khi mạo muội cất lời trước một cử tọa đông đảo, xuất chúng, thời thượng và trông có vẻ thông minh nhường này mà tôi có vinh dự được chiêm ngưỡng trước mắt trong buổi lễ hôm nay.” (Tiếng pháo tay vang lên.)

“Một trong những diễn giả cừ khôi nhất mà tao từng được nghe!” gã ngồi trên thùng sơn thì thầm to tát với chủ tịch, người đang ra hiệu bảo hắn im lặng.

Owen tiếp tục:

“Trong một vài bài diễn thuyết trước đây, tôi đã nỗ lực thuyết phục các vị rằng bản thân tiền bạc vốn chẳng có chút giá trị hay công dụng thực tế nào sất. Về điểm này, e rằng tôi đã thất bại thảm hại.”

“Không hề đâu bạn tôi ơi,” Crass mỉa mai kêu lên. “Tụi này hoàn toàn đồng ý đấy chứ.”

“Chuẩn, chuẩn,” Easton hét lớn. “Bây giờ mà có gã nào xông vào đây ban ơn bố thí cho tao một đồng bảng — tao thề là tao sẽ từ chối thẳng thừng!”

“Tao cũng thế,” Philpot phụ họa.

“Dù các vị có đồng ý hay không thì thực tế vẫn hoàn toàn là thực tế. Một người có thể sở hữu lượng tiền lớn đến mức ở Anh, anh ta có thể coi là tương đối giàu có, thế nhưng nếu đặt chân đến một quốc gia nào đó nơi chi phí sinh hoạt cực kỳ đắt đỏ, anh ta sẽ thấy mình rơi vào tình cảnh nghèo đói. Hoặc người ta hoàn toàn có thể rơi vào một nơi mà những nhu yếu phẩm của cuộc sống chẳng thể mua nổi bằng tiền. Do đó, để thấu hiểu vấn đề một cách thông minh hơn, chúng ta nên định nghĩa rằng sự giàu có không nhất thiết nằm ở việc có nhiều tiền, mà là khả năng tận hưởng sự dồi dào của những thứ được làm ra bởi lao động; và sự nghèo đói không chỉ đơn thuần là việc thiếu thốn tiền bạc, mà là sự thiếu thốn các nhu yếu phẩm cùng tiện nghi cuộc sống — hay nói cách khác là thiếu đi những Thành quả của Nền văn minh, những thứ không có ngoại lệ, đều do lao động sản xuất ra. Cho dù các vị có đồng ý hay không với bất kỳ điều gì khác tôi vừa nói, thì tất cả các vị cũng phải thừa nhận rằng đó chính là tình trạng của chúng ta hiện nay. Chúng ta không tận hưởng trọn vẹn thành quả của nền văn minh — tất cả chúng ta đều đang chìm trong một trạng thái nghèo đói cùng cực ở những mức độ khác nhau.”

“Cần phải xem lại!” Crass hét lên, và lập tức có những tiếng lầm bầm phản đối đầy bất bình từ nhiều phía khi Owen tiếp tục:

“Làm thế nào mà chúng ta lại lâm vào cảnh thiếu thốn trầm trọng những thứ được làm ra bởi lao động như vậy?”

“Lý do khiến chúng ta thiếu thốn những thứ do lao động làm ra ấy à,” Crass nhại lại ngữ điệu của Owen để ngắt lời, “chính là vì chúng ta đéo có đồng tiền quái nào trong túi để mà mua chúng chứ sao.”

“Đúng thế,” gã ngồi trên thùng sơn phụ họa; “và như tao đã nói trước đó, nếu toàn bộ tiền bạc trong nước hôm nay được chia đều theo đúng tư tưởng của thằng Owen — thì chỉ sáu tháng sau, số tiền đó sẽ lại quay y nguyên về những cái túi đang nắm giữ nó lúc này, và rồi các người tính sao đây?”

“Thì lại chia đều tiếp chứ sao.”

Câu trả lời cất lên đầy vẻ chế giễu từ nhiều góc độ cùng một lúc, và rồi tất cả bọn họ bắt đầu nhao nhao lên, thi nhau chế nhạo sự ngớ ngẩn của “mấy thằng Xã hội chủ nghĩa ấy”, những kẻ mà họ gọi là “Bọn Chuyên Chia Chác”.

Barrington gần như là người duy nhất không tham gia vào cuộc trò chuyện. Hắn ngồi ở vị trí quen thuộc của mình và như thường lệ, lặng lẽ nhả khói tẩu thuốc, phớt lờ hoàn toàn mọi thứ xung quanh.

“Tôi chưa từng nói câu nào về chuyện ‘chia đều toàn bộ tiền bạc’ cả,” Owen lên tiếng trong khoảng lặng giữa cơn bão tranh cãi, “và tôi cũng chẳng biết có tên Xã hội chủ nghĩa nào lại đi cổ súy cho việc quái quỷ đó. Có ai trong các anh nêu nổi tên của một kẻ chủ trương làm thế không?”

Chẳng ai đáp lời, khi Owen lặp lại câu hỏi, lần này nhìn thẳng vào Crass — người vừa hăng hái nhất trong việc bài bác và chế nhạo “Bọn Chuyên Chia Chác”. Bị dồn vào chân tường, Crass — kẻ hoàn toàn mù tịt về chủ đề này — ngớ người ra một lát trông khá ngọng nghịu. Rồi hắn bắt đầu gân cổ lên quát tháo:

“Thì đó là sự thật rành rành ai cũng biết. Mọi người đều biết tụi nó muốn thế. Nhưng ngặt nỗi tụi nó khôn hồn chẳng bao giờ dám tự mình làm theo cái trò đó đâu. Cứ nhìn mấy cái lão nghị sĩ Lao động kia mà xem — một đám b—rs lười chảy thây ra có thèm làm việc kiếm sống đéo đâu! Trước khi leo lên cái ghế đó thì chúng nó là cái thá gì chứ? Chỉ là những tên thợ thuyền rách việc giống y như mày với tao thôi! Nhưng ngặt nỗi chúng nó dẻo mỏ và—”

“Ừ, chúng tôi thừa biết mấy chuyện đó rồi,” Owen nói, “nhưng cái tôi đang hỏi anh là hãy chỉ tên xem kẻ nào chủ trương tịch thu toàn bộ tiền bạc trong nước rồi đem chia đều cho thiên hạ?”

“Và tao bảo ai cũng biết tụi nó đang mưu tính trò đó!” Crass quát. “Và mày thừa biết điều đó giống tao. Rõ vớ vẩn!” hắn bất bình bồi thêm. “Theo cái logic đó, một thằng hốt rác hay một tên phu phen ruộng vườn chắc cũng phải được trả lương cao bằng mày với tao chắc!”

“Chuyện đó chúng ta có thể bàn vào lúc khác. Cái tôi muốn biết lúc này là — anh dựa vào căn cứ nào để quả quyết rằng những người Xã hội chủ nghĩa tin vào việc chia đều toàn bộ tiền bạc cho mọi người?”

“Thì, đó là điều tao vẫn hằng đinh ninh từ trước tới nay chứ sao,” Crass đáp lại có phần đuối lý.

“Đó là sự thật hiển nhiên ai cũng rõ,” vài kẻ khác hùa vào.

“Nghĩ kỹ lại thì,” Crass nói tiếp vừa thò tay móc túi áo gile lôi ra tờ mẩu báo trên tờ Obscurer, “tao có sẵn một thứ ở đây định đọc cho tụi mày nghe từ nãy. Trích từ tờ Obscurer đây. Tao suýt quên bẵng mất.”

Nhận xét rằng con chữ quá nhỏ so với mắt mình, hắn liền chuyền mẩu giấy cho Harlow, người đọc to rõ từng chữ như sau:

CHỨNG MINH NGUYÊN TẮC CỦA ANH ĐI: HOẶC, HÃY NHÌN NHẬN TỪ HAI PHÍA

“Ước gì tôi có thể mở mắt anh ra trước thực tế khốn cùng của chúng ta: bất công, bạo ngược và áp bức!” một cỗ xe ngựa gầy gò thốt lên với một con ngựa kéo xe mệt mỏi khi chúng đứng cạnh nhau trong hàng xe chưa có khách.

“Tôi thà được mở mắt ra để thấy thứ gì dễ chịu hơn thì hơn, cảm ơn anh,” con ngựa thợ đáp.

“Tôi thấy tiếc cho anh. Giá như anh có thể thấu cảm với những khát vọng cao cả—” con ngựa kéo xe bắt đầu.

“Nói tiếng người đi. Anh muốn cái gì nào?” con ngựa thợ ngắt lời.

“Tôi muốn gì á? Chứ còn gì nữa, sự bình đẳng, và hưởng thụ chia đều trên khắp thế giới này,” con ngựa kéo xe đáp.

“Anh thực lòng thế chứ?” con ngựa thợ hỏi.

“Tất nhiên rồi. Bọn ngựa săn và ngựa đua béo tốt, nuông chiều kia dựa vào đâu mà có chuồng ốc ấm áp và thức ăn hảo hạng, có cả người dắt lẫn nài ngựa riêng? Nghĩ đến thôi đã thấy lộn cả ruột gan,” con ngựa kéo xe đáp.

“Biết đâu anh nói phải,” con ngựa thợ bảo, “và để chứng minh tôi là kẻ nói thật lòng, không chừng anh cũng thế, hãy chia cho tôi một nửa số đậu ngon lành trong túi của anh đi, còn anh sẽ nhận lại một nửa số yến mạch mốc meo và vỏ trấu trong túi của tôi. Chẳng có gì thiết thực bằng việc chứng minh nguyên tắc của bản thân cả.”

Ngụ ngôn Nguyên bản. Bởi Bà Prosier.

“Thế nào, rõ ràng chưa!” nhiều giọng hét lên.

“Thế nghĩa là thế nào hả?” Crass đắc thắng hét lớn. “Sao mày không xách thân đi mà chia sẻ tiền lương của mày cho mấy gã thất nghiệp ngoài kia đi?”

“Nghĩa là thế nào á?” Owen khinh miệt đáp. “Nó có nghĩa là nếu Chủ bút tờ Obscurer nhét bài đó vào báo như một luận điểm chống lại Xã hội chủ nghĩa, thì hoặc bản thân hắn thiểu năng trí tuệ, hoặc hắn nghĩ đa số độc giả của mình cũng thế. Đó chẳng phải là luận điểm chống lại Xã hội chủ nghĩa — đó là lời đả kích nhắm vào đám đạo đức giả ra vẻ Cơ Đốc nhân — những kẻ mở miệng ra là ‘Yêu thương hàng xóm như chính bản thân’ — những kẻ giả vờ tin vào Tình Anh em Phổ quát, rằng chúng trần thế không vương vấn trần gian hay vật chất phù phiếm và tự nhận mình chỉ là những ‘Lữ khách trên đường tìm về miền đất hứa’. Còn về lý do tại sao tôi không làm thế ư — tại sao tôi phải làm chứ? Tôi đâu có giả vờ làm người Cơ Đốc. Nhưng các anh đều là ‘Cơ Đốc nhân’ đấy chứ — sao các anh không làm đi?”

“Chúng ta đang không bàn về tôn giáo,” Crass sốt ruột cắt ngang.

“Thế các anh đang bàn về cái qué gì? Tôi chưa từng nói nửa lời về ‘Chia Đều’ hay ‘Gánh vác hoạn nạn thay cho nhau’. Tôi không hề mạo nhận sẽ ‘Ban phát cho bất kỳ ai xin xỏ’ hay ‘Dâng cả áo choàng cho kẻ cướp áo ngoài’. Tôi từng đọc được rằng Chúa Christ dạy các môn đồ của Ngài phải làm tất cả những điều đó, nhưng vì tôi không giả vờ làm môn đồ của Ngài nên tôi không làm. Thế còn các anh, các anh tin vào đạo Cơ Đốc cơ mà: sao các anh không làm những gì Ngài đã dạy?”

Vì chẳng ai tìm ra câu trả lời cho câu hỏi này, vị diễn giả tiếp tục:

“Trong vấn đề này, điểm khác biệt giữa cái gọi là ‘Cơ Đốc nhân’ và những người Xã hội chủ nghĩa là thế này: Chúa Christ dạy về tình Phụ tử của Thiên Chúa và tình Huynh đệ của Nhân loại. Những kẻ ngày nay ra điều làm tín đồ của Đấng Christ thì đạo đức giả rêu rao thực hiện những giáo lý đó. Nhưng chúng có làm đâu. Chúng dựng lên cái hệ thống ‘Cuộc Chiến Sinh Tồn’ mất rồi!

Người Xã hội chủ nghĩa — hoàn toàn trái với mong muốn của bản thân — thấy mình lọt thỏm giữa cuộc chiến kinh hoàng này, và anh ta kêu gọi những kẻ chiến đấu khác hãy ngừng chém giết lẫn nhau để thiết lập một hệ thống Tình Huynh đệ và Sự Tương trợ Lẫn nhau, nhưng anh ta không giả vờ đạo đức giả rằng mình dành tình anh em cho những kẻ khước từ lời kêu gọi, những kẻ ép anh ta phải chiến đấu cùng chúng để giữ lấy mạng sống. Anh ta thừa biết trong cuộc chiến này mình hoặc phải chiến đấu hoặc là gục ngã. Do đó, để tự vệ, anh ta chiến đấu; nhưng trong suốt thời gian đó, anh ta vẫn tiếp tục tiếng kêu gọi chấm dứt sự tàn sát. Anh ta khẩn cầu thay đổi hệ thống. Anh ta chủ trương Hợp tác thay vì Cạnh tranh; nhưng làm sao anh ta có thể hợp tác với những kẻ khăng khăng muốn cạnh tranh với mình đây? Chẳng cá nhân nào có thể tự mình thực hiện sự hợp tác được cả! Chủ nghĩa xã hội chỉ có thể được thực thi bởi cả Cộng đồng — đó chính là ý nghĩa của từ này. Hiện tại, những thành viên khác trong cộng đồng — những ‘Cơ Đốc nhân’ — lại chế nhạo và chống đối lời kêu gọi của người Xã hội chủ nghĩa.

Chính những kẻ mạo nhận là Cơ Đốc nhân này mới là những kẻ nói một đằng làm một nẻo, bởi vì suốt dọc đường ca hát về Tình Huynh đệ và Tình Yêu thương, chúng vẫn đang cấu xé nhau, bóp cổ nhau và dẫm đạp lên nhau trong cái ‘Cuộc Chiến Sinh Tồn’ kinh tởm ấy!

Chẳng có người Xã hội chủ nghĩa nào đề xuất ‘Chia đều’ tiền bạc hay bất cứ thứ gì theo cái cách mà các anh gán ghép cả. Và thêm một điều nữa: nếu các anh có thêm chút ít óc suy xét, các anh sẽ nhận ra rằng cái ‘lập luận’ tủ này của các anh thực chất là một nhát dao đâm vào hệ thống hiện tại, bởi nó chứng minh rằng Tiền bạc tự nó chẳng có chút giá trị công dụng nào sất. Giả sử toàn bộ tiền bạc được chia đều; và giả sử số tiền đó đủ cho mỗi người mười ngàn bảng; rồi giả sử sau đó ai nấy đều tưởng mình giàu có và chẳng thèm làm việc nữa. Thế họ sẽ sống bằng cái gì? Bằng tiền ư? Họ ăn được, uống được hay mặc được đống tiền đó chắc? Sẽ chẳng mất quá nhiều thời gian để họ nhận ra rằng thứ tiền bạc tuyệt diệu này — thứ dưới hệ thống hiện tại đang là quyền lực tối thượng tồn tại — thực chất chẳng có chút giá trị nào hơn một nhúm bùn. Họ sẽ nhanh chóng lụi tàn, không phải vì thiếu tiền, mà vì thiếu của cải — nghĩa là thiếu đi những thứ được làm ra bởi lao động. Và hơn thế nữa, đúng là nếu toàn bộ tiền bạc được phân phát đều cho mọi người vào ngày mai, thì chẳng mấy chốc nó lại chất đống lên như cũ. Nhưng điều đó chỉ chứng minh rằng chừng nào Hệ thống Tiền tệ hiện tại còn tồn tại, thì việc xóa bỏ nghèo đói là điều bất khả thi, bởi những đống tiền chất cao ở nơi này đồng nghĩa với sự thiếu thốn hoặc trắng tay ở những nơi khác. Do đó, chừng nào hệ thống tiền tệ còn kéo dài, chúng ta vẫn mãi bị trói buộc với nghèo đói và mọi thảm họa do nó gây ra.”

“Ồ, đương nhiên thiên hạ ngu ngốc hết chỉ trừ mày ra,” Crass cười khẩy, bắt đầu thấy hơi lú lẫn.

“Tôi xin đóng góp một ý kiến theo thủ tục,” Easton lên tiếng.

“Còn tôi xin đặt mua một vại,” Philpot hét lên.

“Mày thích gọi cái quái gì thì gọi,” Harlow nhận xét, “miễn là tao không phải móc hầu bao trả tiền cho nó.”

“Của tao là một vại bia đen nhé,” gã ngồi trên thùng sơn ý kiến.

“Ý kiến là,” Easton tiếp tục, “bao giờ thì vị diễn giả định giải thích cho chúng ta nghe nguyên nhân thực sự gây ra nghèo đói là gì đây.”

“Chuẩn, chuẩn,” Harlow hét lớn. “Đó cũng là điều tao muốn biết.”

“Và điều tao muốn biết là, rốt cuộc ai mới là người đang đứng đây thuyết giảng thế này?” gã ngồi trên thùng sơn thắc mắc.

“Thì đương nhiên là Owen chứ còn ai vào đây nữa,” Harlow đáp.

“Thế sao chúng mày không chịu ngậm miệng lại dăm phút để hắn tiếp tục trình bày?”

“Cái thằng b—r nào còn dám ho hoe cắt lời nữa,” Philpot vừa xắn ống tay áo vừa đảo mắt đe dọa xung quanh phòng. “Thằng nào dám mở mồm ngắt lời lần nữa là bay thẳng ra ngoài cửa sổ bằng đường kính đấy nhé!”

Nghe vậy, ai nấy đều giả vờ hoảng sợ, lùi ra xa Philpot nhất có thể. Easton, kẻ ngồi cạnh cậu ta, đứng phắt dậy bước sang chỗ ngồi đang bỏ trống của Owen. Gã ngồi trên thùng sơn là kẻ duy nhất không tỏ vẻ sợ sệt; có lẽ hắn cảm thấy an toàn hơn vì đang được bao bọc bởi một con hào quen thuộc.

“Nghèo đói,” vị diễn giả tiếp lời, “bắt nguồn từ sự thiếu thốn các nhu yếu phẩm của cuộc sống — hay đúng hơn là sự thiếu vắng các thành quả của nền văn minh.”

“Mày nhai lại câu đó đến cả trăm lần rồi đấy,” Crass càu nhàu.

“Tôi biết; và chắc chắn tôi sẽ còn phải nhắc lại nó tầm năm trăm lần nữa trước khi các anh chịu hiểu ý nghĩa thực sự của nó là gì.”

“Nói mau lên cho phắt chuyện,” gã ngồi trên thùng sơn quát. “Đừng có đôi co cãi vã mất thời gian.”

“Thế thì giữ trật tự đi chứ, bộ không làm nổi à?” Philpot gầm lên giận dữ, “rồi tạo cơ hội cho người ta nói chứ.”

“Tất cả những thứ này đều được sản xuất theo cùng một cách thức,” Owen tiếp tục. “Chúng được làm ra từ Nguyên liệu Thô bởi những người lao động — với sự hỗ trợ của máy móc. Khi chúng ta tìm hiểu nguyên nhân của sự thiếu thốn những thứ này ở hiện tại, câu hỏi đầu tiên chúng ta nên đặt ra là — Liệu trên đời có đủ nguyên liệu thô để chúng ta sản xuất ra lượng hàng hóa thỏa mãn nhu cầu của tất cả mọi người hay không?

Câu trả lời cho câu hỏi này là — Chắc chắn là có thừa thãi mọi loại nguyên liệu thô.

Do đó, sự thiếu hụt nguyên liệu thô không phải là nguyên nhân. Chúng ta phải nhìn sang hướng khác.

Câu hỏi tiếp theo là — Chúng ta có đang thiếu lao động không? Không nhẽ không có đủ số người có khả năng và sẵn sàng làm việc hay sao? Hay máy móc không đủ dùng?

Câu trả lời cho những câu hỏi này là — Có rất nhiều người có khả năng lẫn sẵn sàng lao động, và máy móc cũng vô vàn!

Mọi chuyện rành rành ra thế, vậy cớ sao lại dẫn đến kết quả kỳ quặc này? Làm sao mà các thành quả của nền văn minh lại không được sản xuất ra với số lượng đủ để đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người? Tại sao đa số người dân lúc nào cũng phải nhịn đói nhịn khát trước phần lớn những tiện nghi, sự thoải mái và niềm vui của cuộc sống, và thường xuyên phải thiếu thốn cả những nhu yếu phẩm tối thiểu để tồn tại?

Nguyên liệu ngập tràn — Lao động thừa thãi — Máy móc bạt ngàn — mà hầu như ai nấy đều thiếu thốn đủ thứ!

Nguyên nhân của tình trạng quái gở này là mặc dù chúng ta sở hữu phương tiện để sản xuất ra của cải dồi dào vượt mức cho tất cả, chúng ta lại đang vận hành công việc bằng một hệ thống quản lý ngu si đần độn.

Hệ thống Tiền tệ hiện tại ngăn cản chúng ta thực hiện công việc cần thiết, và hậu quả là đẩy đa số người dân vào cảnh thiếu thốn những thứ có thể được làm ra bằng lao động. Họ chịu đựng đói khát ngay giữa chốn thừa mứa phương tiện sản xuất. Họ cứ thế đứng ì một chỗ chịu đói bởi đang bị trói buộc và xiềng xích bởi một sợi dây chuyền bằng vàng.

Hãy cùng mổ xẻ chi tiết của cái hệ thống điên rồ, ngu ngốc và lú lẫn này xem sao.”

Owen lúc này yêu cầu Philpot chuyền cho mình một mẩu củi cháy dở nhặt dưới lò sưởi, và khi đã có thứ mình cần, cậu liền vẽ lên tường một hình tứ giác dài khoảng bốn thước và rộng một thước. Những bức tường của nhà bếp vẫn chưa được cạo sạch lớp sơn cũ nên việc bôi bẽo lên đó chẳng có gì đáng ngại.

Hình này biểu thị toàn bộ dân số trưởng thành của đất nước

“Để tìm ra nguyên nhân của sự thiếu thốn những thứ có thể được tạo ra bằng lao động ở đất nước này, trước tiên chúng ta cần tìm hiểu xem mọi người dành thời gian của họ ra sao. Giờ thì, ô vuông này biểu thị toàn bộ dân số trưởng thành của đất nước chúng ta. Có rất nhiều tầng lớp người khác nhau, tham gia vào vô số ngành nghề khác nhau. Một số người góp sức sản xuất ra các thành quả văn minh, số khác thì không. Tất cả những con người này đều tiêu thụ những thứ đó, nhưng khi truy xét ngành nghề của họ, chúng ta sẽ thấy rằng dẫu đa số là người lao động, chỉ có một số lượng tương đối nhỏ thực sự tham gia vào việc sản xuất ra thành quả văn minh hoặc nhu yếu phẩm cuộc sống.”...

Sau khi trật tự được vãn hồi, vị diễn giả quay lại hướng về hình vẽ trên tường, giơ tay ra định bổ sung thêm chi tiết nào đó, nhưng thay vào đó cậu lại chần chừ ngập ngừng, rồi buông thõng cánh tay xuống sườn với vẻ nản lòng.

Một sự im lặng tuyệt đối, đầy ngượng ngùng bao trùm. Sự lúng túng và bồn chồn của cậu ngày càng tăng. Cậu thừa biết họ hoàn toàn chẳng có chút thiện cảm nào để lắng nghe, trò chuyện hay suy ngẫm về những chủ đề như nguyên nhân gây nghèo đói. Họ thích lôi ra làm trò đùa cợt và chế nhạo hơn. Cậu biết họ sẽ từ chối cố gắng hiểu ý nghĩa những điều cậu muốn truyền đạt nếu nó dù chỉ hơi rắc rối hoặc khó hiểu một chút. Làm thế nào để trình bày cho họ hiểu để họ BẮT BUỘC phải ngộ ra dù muốn hay không đây? Quả là bất khả thi.

Mọi chuyện sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu họ chịu MẤT CHÚT CÔNG SỨC cố gắng tìm hiểu, nhưng cậu thừa biết họ nhất định sẽ chẳng màng “đau đầu” vì một chủ đề như thế này; nó nào có giống như những vấn đề thực sự quan trọng, chẳng hạn như một câu chuyện tiếu lâm dâm ô, một trò chơi ném vòng hay ném xu, mấy thứ dính dáng đến bóng đá hay cricket, đua ngựa hay đời tư của nhân vật Hoàng gia hay quý tộc nào đó.

Vấn đề nguyên nhân của nghèo đói chỉ là thứ liên quan đến tương lai phúc lợi của chính họ và con cái họ. Một vấn đề tầm thường như vậy, vốn không đáng nhận được chút sự chú ý nghiêm túc nào, bắt buộc phải được đặt ra thật rõ ràng và mộc mạc đến mức họ buộc phải hiểu ngay từ cái nhìn đầu tiên; và điều đó gần như là bất khả thi.

Quan sát sự chần chừ của cậu, vài gã thợ bắt đầu khúc khích cười. “Trông nó có vẻ tự đẩy mình vào một đám sương mù dày đặc rồi đấy,” Crass thì thầm to tiếng với Slyme, kẻ đang cười khúc khích.

Âm thanh đó kéo Owen bừng tỉnh, và cậu tiếp tục:

“Tất cả những con người này đều góp phần tiêu thụ những thứ do lao động sản xuất ra. Bây giờ chúng ta sẽ chia họ thành các tầng lớp riêng biệt. Những kẻ góp sức sản xuất; những kẻ chẳng làm gì cả, những kẻ gây hại, và những kẻ làm những công việc vô bổ.”

“Và,” Crass cười khẩy, “những kẻ chuyên nói nhảm vô bổ.”

“Trước tiên chúng ta sẽ tách riêng nhóm những kẻ chẳng những không làm bất cứ việc gì, mà thậm chí còn chẳng thèm giả vờ là mình có ích; những kẻ tự coi mình là ô uế nếu chẳng may phải nhúng tay làm việc hữu ích nào đó. Tầng lớp này bao gồm kẻ lang thang, ăn mày, ‘Giới Quý tộc’, người thuộc ‘Giới Thượng lưu’, các đại điền chủ, và nhìn chung là tất cả những kẻ sở hữu tài sản thừa kế.”

Vừa nói, cậu vừa vẽ một đường thẳng đứng cắt ngang một đầu của hình chữ nhật.

1 Kẻ lang thang Ăn mày Người thuộc giới Thượng lưu Giới Quý tộc Các đại điền chủ Tất cả những kẻ sở hữu tài sản thừa kế

“Những kẻ này hoàn toàn chẳng làm gì sất ngoài việc ngốn ngấu hoặc tận hưởng những thành quả do mồ hôi nước mắt của người khác làm ra.

Phân khu tiếp theo của chúng ta đại diện cho những kẻ làm việc theo một cách thức nào đó — ‘công việc trí óc’ nếu các anh thích gọi thế — thứ công việc mang lại lợi ích cho bản thân chúng và gây tổn hại cho người khác. Chủ doanh nghiệp — hay nói đúng hơn là Kẻ Bóc lột Lao động; Kẻ trộm, Kẻ lừa đảo, Móc túi; cổ đông trục lợi; kẻ trộm đêm; Giám mục; Nhà tài phiệt; Tư bản, và những kẻ được gọi một cách hài hước là các ‘Mục sư’ tôn giáo. Nếu các anh nhớ rằng từ ‘minister’ có nghĩa là ‘đầy tớ’ thì các anh sẽ thấy trò đùa này thú vị thế nào.

12 Kẻ lang thang Kẻ bóc lột lao động Ăn mày Kẻ trộm Người thuộc giới Thượng lưu Kẻ lừa đảo Giới Quý tộc Móc túi Đại điền chủ Kẻ trộm đêm Tất cả những kẻ sở hữu tài sản thừa kế Giám mục Nhà tài phiệt Tư bản Cổ đông Mục sư tôn giáo

“Không một kẻ nào trong số này tự sản xuất ra bất cứ thứ gì, nhưng bằng sự ranh mãnh và mưu mô, chúng cấu kết với nhau để chiếm đoạt phần lớn những thành quả do lao động của người khác tạo ra.

Con số ba tượng trưng cho những kẻ làm việc hưởng lương hoặc phụ cấp, nhưng lại làm những công việc vô bổ. Nghĩa là sản xuất ra những thứ hoặc làm những công việc — dẫu có ích và cần thiết cho Hệ thống Ngu si — thì cũng không thể được miêu tả là nhu yếu phẩm của cuộc sống hay thành quả của văn minh. Đây là phân khu lớn nhất trong tất cả. Nó bao gồm Nhân viên Tiếp thị, Nhân viên Tiếp thị thị trường, Đại lý Bảo hiểm, đại lý hoa hồng, đông đảo Nhân viên Bán hàng, phần lớn các thư ký, những người thợ làm việc trong việc xây dựng và trang trí các cơ sở kinh doanh, những người bận rộn với thứ họ gọi là ‘Việc kinh doanh’, nghĩa là bận rộn tối mắt tối mũi mà chẳng sản xuất ra được cái quái gì. Rồi còn có cả một đội quân khổng lồ những kẻ chuyên thiết kế, soạn thảo, vẽ vời hoặc in ấn các quảng cáo, những thứ phần lớn chẳng có chút công dụng thực tế nào sất, mục đích của hầu hết quảng cáo chỉ đơn thuần là phỉnh phờ người ta mua hàng của hãng này thay vì hãng khác. Nếu anh muốn mua chút bơ thì việc mua của Brown, Jones hay Robinson chẳng có gì khác biệt cả.”

1 23 Kẻ lang thang Kẻ bóc lột lao động Tất cả những kẻ làm những công việc vô bổ Ăn mày Kẻ trộm Người thuộc giới Thượng lưu Kẻ lừa đảo Giới Quý tộc Móc túi Đại điền chủ Kẻ trộm đêm Tất cả những kẻ sở hữu tài sản thừa kế Giám mục Nhà tài phiệt Tư bản Cổ đông Mục sư tôn giáo

Trong quá trình trình bày phần này của bài diễn thuyết, khán giả bắt đầu biểu lộ những triệu chứng thiếu kiên nhẫn và bất mãn. Nhận thấy điều đó, Owen nói rất nhanh và tiếp tục:

“Nếu các anh đi xuống khu phố mua sắm, các anh sẽ thấy nửa tá cửa hàng vải vóc nằm cách nhau chỉ trong một tầm ném đá — thường thậm chí nằm sát vách nhau — tất cả đều bán cùng một mặt hàng. Các anh không thể nghĩ rằng tất cả những cửa hàng đó thực sự đều cần thiết chứ? Các anh thừa biết chỉ một trong số đó cũng đủ đáp ứng mục đích mà tất cả chúng sinh ra để phục vụ — làm nơi lưu trữ và trung tâm phân phối những thứ được làm ra bởi lao động. Nếu các anh thừa nhận rằng năm trong số sáu cửa hàng đó thực sự không cần thiết, các anh cũng phải thừa nhận rằng những người thợ xây dựng nên chúng, những nhân viên bán hàng nam nữ hay trợ lý làm việc trong đó, cùng những kẻ thiết kế, viết lách và in ấn quảng cáo cho chúng đều đang làm những công việc vô bổ; tất cả đều đang lãng phí thời gian và sức lao động một cách vô ích, thời gian và sức lao động đáng lẽ có thể dùng để giúp sản xuất ra những thứ mà chúng ta đang thiếu thốn trầm trọng hiện nay. Các anh phải thừa nhận rằng không một ai trong số những kẻ này tham gia sản xuất ra nhu yếu phẩm hay thành quả văn minh. Chúng mua chúng, bán chúng, cầm nắm chúng, kỳ kèo mặc cả về chúng và trưng bày chúng sau lớp kính cửa sổ của các ‘Cửa bách hóa’ và ‘Trung tâm thương mại’ để kiếm lời từ chúng, nhưng bản thân những kẻ này chẳng sản xuất ra nổi thứ gì cần thiết cho cuộc sống hay hạnh phúc, và những thứ mà một số kẻ trong đó làm ra chỉ phục vụ cho cái hệ thống ngu ngốc hiện tại mà thôi.”

“Cái thể loại hệ thống quái quỷ gì mà mày nghĩ chúng ta nên có đây, hả?” gã ngồi trên thùng sơn cắt ngang.

“Đúng thế: mày rất giỏi vạch lá tìm sâu,” Slyme mỉa mai, “nhưng sao mày không chỉ cho chúng tao cách mọi thứ sẽ được sắp xếp ổn thỏa lại thế nào đi?”

“Chà, đó đâu phải là điều chúng ta đang bàn lúc này, phải không nào?” Owen đáp. “Lúc này chúng ta chỉ đang cố tìm hiểu xem tại sao lại không có đủ sản phẩm được làm ra cho mọi người có đủ những thứ do lao động tạo ra. Mặc dù hầu hết mọi người ở phân khu số ba làm việc cực kỳ vất vả, họ chẳng sản xuất ra nổi cái gì.”

“Toàn là rác rưởi vớ vẩn!” Crass sốt ruột thốt lên.

“Dù có nhiều cửa hàng hơn mức thực sự cần thiết đi chăng nữa,” Harlow kêu lên, “thì nó vẫn giúp mọi người kiếm sống chứ bộ! Nếu một nửa số đó đóng cửa, thì đồng nghĩa với việc tất cả những kẻ làm việc ở đó sẽ mất việc làm. Sống và để cho người ta sống chứ, tao nói thật: mấy thứ này tạo ra việc làm đấy chứ.”

“Chuẩn, chuẩn,” gã ngồi sau con hào hét lớn.

“Ừ, tôi biết nó tạo ra ‘việc làm’,” Owen đáp, “nhưng chúng ta đâu thể sống chỉ bằng mấy cái ‘việc làm’ rỗng tuếch đó được, các anh biết đấy. Để sống thoải mái, chúng ta cần một lượng vừa đủ những thứ có thể tạo ra bằng lao động. Một người có thể làm việc rất vất vả nhưng vẫn đang lãng phí thời gian của mình nếu không sản xuất ra thứ gì thiết thực hoặc hữu ích.

Tại sao lại có lắm cửa hàng, tiệm bách hóa và trung tâm thương mại đến thế? Các anh tưởng chúng tồn tại với mục đích ban phát cho những kẻ xây dựng chúng hoặc làm việc trong đó cơ hội kiếm sống chắc? Không đời nào. Chúng được vận hành, và những mức giá trên trời được gán cho các mặt hàng chúng bán, chỉ để chủ nhân của chúng vơ vét những gia tài kếch xù, và cống nạp tiền thuê nhà cắt cổ cho bọn địa chủ. Đó là lý do tại sao lương lộc của hầu hết những kẻ lao động tạo ra công việc cho các doanh nghiệp này lại bị cắt giảm xuống mức thấp nhất có thể.”

“Tụi này biết thừa mấy chuyện đó rồi,” Crass nói, “nhưng mày không thể chối cãi được thực tế là tất cả những thứ đó tạo ra Việc làm; và đó là cái chúng ta cần — Thật nhiều Việc làm.”

Tiếng hô “Chuẩn, chuẩn,” và những biểu hiện phản đối quan điểm của diễn giả vang lên khắp phòng, hầu như mọi người đều nói cùng một lúc. Sau một lúc, khi tiếng ồn dịu xuống phần nào, Owen tiếp tục:

“Tự nhiên không ban phát sẵn sàng mọi thứ cần thiết cho cuộc sống và hạnh phúc của nhân loại. Để có được những thứ đó, chúng ta buộc phải Lao động. Lao động hợp lý duy nhất là lao động hướng tới việc kiến tạo ra những thứ đó. Bất kỳ loại công việc nào không giúp chúng ta đạt được mục đích này đều là một sự lãng phí thời gian vô lối, ngớ ngẩn, tội ác và đần độn.

Đó chính là những gì đại quân người được biểu thị bởi phân khu số ba đang làm hiện tại: tất cả bọn họ đều rất bận rộn — làm việc cực kỳ vất vả — nhưng xét về mặt ý nghĩa hữu ích thì họ chẳng làm gì cả.”

“Thôi được rồi,” Harlow nói. “Muốn nói thế nào thì tùy mày, nhưng chẳng việc gì phải nhai đi nhai lại mãi một ý hết lần này đến lần khác.”

“Phân khu tiếp theo,” Owen tiếp tục, “tượng trưng cho những kẻ tham gia vào lao động thực sự hữu ích — việc sản xuất ra các thành quả văn minh — những nhu yếu phẩm, tiện nghi và sự thoải mái của cuộc sống.”

1 2 3 4 Kẻ lang thang Kẻ bóc lột lao động Tất cả những kẻ làm việc vô bổ Tất cả những kẻ làm việc có ích — việc sản xuất ra các thành quả văn minh Ăn mày Kẻ trộm Người thuộc giới Thượng lưu Kẻ lừa đảo Giới Quý tộc Móc túi Đại điền chủ Kẻ trộm đêm Tất cả những kẻ sở hữu tài sản thừa kế Giám mục Nhà tài phiệt Tư bản Cổ đông Mục sư tôn giáo

“Hoan hô!” Philpot hét lên, hô hào một tiếng cổ vũ được hưởng ứng nhiệt liệt bởi đám đông, “Hoan hô! Đây mới là chỗ CHÚNG TA có mặt,” cậu nói thêm, gật đầu và nháy mắt gồ ghề với cuộc họp.

“Tôi muốn gọi ngài chủ tịch về trật tự,” gã ngồi trên thùng sơn nói.

Khi Owen viết xong danh sách các ngành nghề, vài thành viên trong khán giả đứng lên chỉ ra rằng những người tham gia sản xuất bia đã bị bỏ sót. Owen đính chính sự thiếu sót nghiêm trọng này rồi tiếp tục:

“Vì hầu hết mọi người ở phân khu số bốn đều thất nghiệp ít nhất một phần tư thời gian của họ, chúng ta phải thu nhỏ kích thước của phân khu này đi một phần tư — như thế này. Phần màu xám biểu thị những người thất nghiệp.”

“Nhưng một vài kẻ ở phân khu số ba cũng thường xuyên thất nghiệp đấy chứ,” Harlow nói.

“Đúng thế: nhưng vì HỌ chẳng sản xuất ra cái quái gì ngay cả khi có việc làm nên chúng ta chẳng cần bận tâm xếp họ vào diện thất nghiệp, bởi mục đích trước mắt của chúng ta chỉ là khám phá lý do tại sao không có đủ lượng sản phẩm được sản xuất ra cho tất cả mọi người tận hưởng sự dồi dào; và điều này — Hệ thống Quản lý Công việc Hiện tại — chính là nguyên nhân của sự thiếu hụt — là nguyên nhân của nghèo đói. Khi các anh ngẫm nghĩ rằng tất cả những kẻ khác đang ngốn ngấu những thứ do người ở phân khu số bốn làm ra — các anh có ngạc nhiên khi thấy không có sự dồi dào cho tất cả không?”

“‘Ngốn ngấu’ là một từ hay đấy,” Philpot nói, và những người khác cười lớn.

Vị diễn giả lúc này vẽ một ô vuông nhỏ lên tường phía dưới bức vẽ trước. Ô vuông này được tô kín màu đen.

1 2 3 4 Kẻ lang thang Kẻ bóc lột lao động Tất cả những kẻ làm việc vô bổ Tất cả những kẻ làm việc có ích — việc sản xuất ra các thành quả văn minh Ăn mày Kẻ trộm Người thuộc giới Thượng lưu Kẻ lừa đảo Giới Quý tộc Móc túi Đại điền chủ Kẻ trộm đêm Tất cả những kẻ sở hữu tài sản thừa kế Giám mục Nhà tài phiệt Tư bản Cổ đông Mục sư tôn giáo

Điều này biểu thị tổng lượng thành quả văn minh và nhu yếu phẩm cuộc sống do những người ở phân khu số bốn sản xuất ra.

“Đây biểu thị tổng lượng thành quả văn minh và nhu yếu phẩm cuộc sống do những người ở phân khu số bốn sản xuất ra. Bây giờ chúng ta tiến hành ‘Chia Chác’ số của cải đó theo đúng cách mà chúng thực tế được phân bổ cho các tầng lớp dân cư dưới hệ thống ngu ngốc hiện tại.

Vì những người ở phân khu một và hai được toàn xã hội coi là những kẻ xứng đáng và đáng kính nhất, chúng ta ban cho họ — hai phần ba tổng số.

Phần còn lại chúng ta nhường lại để ‘Chia Chác’ cho những cư dân được biểu thị bởi phân khu số ba và bốn.

1 2 3 4 Kẻ lang thang Kẻ bóc lột lao động Tất cả những kẻ làm việc vô bổ Tất cả những kẻ làm việc có ích — việc sản xuất ra các thành quả văn minh Ăn mày Kẻ trộm Người thuộc giới Thượng lưu Kẻ lừa đảo Giới Quý tộc Móc túi Đại điền chủ Kẻ trộm đêm Tất cả những kẻ sở hữu tài sản thừa kế Giám mục Nhà tài phiệt Tư bản Cổ đông Mục sư tôn giáo

\___________ ____________/ \___________ ___________/

\/ \/

Cách những thứ do người ở phân khu 4 sản xuất ra được “chia chác” cho các tầng lớp dân cư khác nhau.

“Bây giờ các anh đừng có ảo tưởng rằng những người ở phân khu ba và bốn nhận phần của họ một cách yên ổn rồi chia đều cho nhau nhé. Không có chuyện đó đâu. Vài kẻ vớ được rất ít, vài kẻ chẳng có gì, vài kẻ vơ vét nhiều hơn phần công bằng. Chính trong hai phân khu này, cái ‘Cuộc Chiến Sinh Tồn’ khốc liệt mới diễn ra dữ dội nhất; và dĩ nhiên trong cuộc chiến này, kẻ yếu đuối và người đức hạnh sẽ chịu kết cục thảm hại nhất. Ngay cả những kẻ nhờ năng lực xuất chúng hoặc cơ hội hiếm có mà thành công, cũng buộc phải thực hành sự ích kỷ, bởi một kẻ có năng lực xuất chúng mà không ích kỷ sẽ dốc cạn năng lực của mình để xoa dịu nỗi thống khổ rõ rành của người khác thay vì vun vén lợi ích cho bản thân, và nếu làm điều trước, anh ta sẽ chẳng thể thành công theo cái cách mà thế giới hiểu về từ đó. Tất cả những ai thực sự tìm cách ‘Yêu hàng xóm như chính bản thân’, hay lấy ơn báo oán, những kẻ ôn hòa, nhân hậu, và tất cả những ai từ chối làm những điều mình không muốn người khác áp đặt lên mình; tất cả những con người ấy chắc chắn sẽ nằm trong số bại trận; bởi chỉ có những kẻ tồi tệ nhất — chỉ những kẻ hung hăng, ranh mãnh, ích kỷ và tiểu nhân mới thích nghi để tồn tại. Và tất cả những con người ở phân khu ba và bốn này đều bận rộn ngập đầu trong cuộc chiến kinh hoàng để giành giật chút đỉnh đó, đến mức rất ít người trong số họ dừng lại để tự hỏi tại sao lại không có nhiều hơn những thứ họ đang chiến đấu vì nó, hay tại sao lại phải lao vào cuộc chiến sát phạt thế này!”

Một khoảng lặng kéo dài trong vài phút, tâm trí mỗi người bận rộn suy nghĩ tìm kiếm một phản bác nào đó đối với các luận điểm của diễn giả.

“Làm sao mà cái nhúm người ít ỏi ở phân khu một và hai lại có thể ngốn ngấu hết số lượng nhiều như anh vẽ trên tường kia được chứ?” Crass chất vấn.

“Họ không thực sự tiêu thụ hết sạch số đó đâu,” Owen đáp. “Phần lớn bị lãng phí một cách vô lối. Họ cũng vơ vét gia tài bằng cách đem bán một phần ở nước ngoài; nhưng họ tự mình tiêu thụ một phần lớn, bởi khối lượng lao động đổ dồn vào những thứ phục vụ cho những kẻ này còn lớn hơn cả lượng lao động dành cho việc sản xuất ra những thứ mà người lao động sử dụng. Hầu hết những kẻ chẳng làm gì cả lại được hưởng những thứ ngon lành nhất. Hơn ba phần tư thời gian của tầng lớp lao động bị tiêu tốn vào việc sản xuất ra những thứ phục vụ cho giới nhà giàu. Hãy so sánh chất lượng và số lượng quần áo của vợ hoặc con gái một kẻ giàu có với vợ hoặc con gái một người thợ xem. Thời gian và công sức bỏ ra để làm ra món đồ của bên này cao gấp hai mươi lần bên kia; và mọi thứ khác cũng thế. Nhà cửa, quần áo, giày dép, mũ nón, trang sức và thực phẩm của họ. Mọi thứ phải là loại tuyệt hảo nhất mà nghệ thuật hoặc quá trình lao động lâu dài, đau đớn có thể tạo ra. Nhưng đối với phần lớn những người lao động đã tạo ra tất cả những thứ tốt đẹp ấy — thì cái gì cũng bị coi là đủ tốt đối với họ. Cho bản thân họ, những người thợ nhân đức sản xuất ra vải bạt rởm — tức là loại vải rẻ tiền làm từ giẻ rách và bụi bẩn; cùng những đôi giày bốt bọc sắt nặng nề, khó chịu. Nếu anh thấy một người thợ mặc một bộ đồ thực sự tử tế, anh có thể đoán chắc rằng hoặc anh ta đang sống một cuộc đời phi tự nhiên — nghĩa là chưa vợ con gì — hoặc anh ta mua trả góp từ một tay đại lý nào đó mà chưa trả hết tiền — hoặc đó là bộ đồ cũ của ai đó được sang tay hoặc được ai đó có lòng tốt ban cho. Đồ ăn cũng vậy. Toàn bộ vị, ngỗng, trĩ, gà gò, và những phần ngon nhất của những loại thịt ngon nhất — tất cả cá bơn, cá bơn sao ngon nhất, cá hồi và cá hồi vân—”

“Thôi đủ rồi đấy,” Harlow giận dữ hét lên. “Tụi này đéo muốn nghe thêm nữa đâu,” và vài kẻ khác phản đối việc diễn giả lãng phí thời gian vào những chi tiết vụn vặt đó.

“—tất cả những gì ngon lành nhất đều được dành riêng cho sự thụ hưởng của những kẻ ở phân khu một và hai, trong khi người lao động chỉ sống bằng đồ trang trí bệ cửa, bơ thực vật, trà pha tạp chất, bia bùa mê, và vẫn tỏ ra mãn nguyện — chỉ dám càu nhàu khi không kiếm nổi dẫu là những thứ ấy.”

Owen dừng lời và một sự im lặng ảm đạm bao trùm, nhưng đột nhiên Crass sáng bừng mặt. Hắn đã chộp được một lỗ hổng nghiêm trọng trong luận điểm của diễn giả.

“Mày bảo dân tình ở phân khu một và hai vơ vét toàn bộ những thứ ngon nhất, thế còn lũ lang thang với ăn mày thì sao? Mày nhét chúng vào phân khu một cơ mà.”

“Ừ, tôi biết. Các anh thấy đấy, đó mới là vị trí đích thực của chúng. Chúng thuộc về tầng lớp ăn bám. Về mặt tinh thần hay đạo đức, chúng chẳng khá khẩm hơn lũ ăn bám nào khác trong phân khu đó; và cũng chẳng có chút ích lợi gì hơn. Dĩ nhiên, khi xét chúng dưới góc độ lượng tiêu thụ những thứ do người khác sản xuất ra, chúng không gây hại bằng những kẻ ăn bám khác, vì chúng tiêu thụ tương đối ít. Nhưng dẫu thế, chúng vẫn nằm đúng vị trí trong phân khu đó. Không phải tất cả những con người đó đều nhận được phần bằng nhau. Phân khu này đại diện không phải cho các cá nhân — mà là cho tầng lớp ăn bám.”

“Nhưng tao tưởng mày bảo mày sẽ chứng minh tiền bạc là nguyên nhân gây ra nghèo đói cơ mà,” Easton nói.

“Thì đúng là thế,” Owen đáp. “Các anh không thấy rằng chính đồng tiền đã khiến tất cả những con người này đánh mất mục đích đích thực của lao động — là sản xuất ra những thứ chúng ta cần hay sao? Tất cả bọn họ đang chìm đắm trong hoang tưởng rằng làm loại công việc gì — hoặc thậm chí chẳng làm gì sất — không quan trọng, miễn là họ kiếm được TIỀN từ đó. Dưới hệ thống kỳ quặc hiện tại, đó là mục đích duy nhất họ hướng tới — kiếm tiền. Tư duy của họ lộn tùng phèo đến mức họ coi thường những ai tham gia lao động hữu ích! Ngoại trừ tội phạm và tầng lớp ăn bám nghèo hèn nhất, giai cấp công nhân bị coi là thấp kém nhất và ít giá trị nhất trong cộng đồng. Những ai xoay sở kiếm được tiền từ những việc không phải sản xuất thì được kính trọng hơn vì lý do đó. Những kẻ chẳng làm gì sất, nhưng vơ vét tiền từ mồ hôi nước mắt của người khác, lại được nhìn nhận là đáng kính hơn nữa! Nhưng những kẻ được tôn sùng nhất và tôn vinh trên tất cả những kẻ khác, chính là những kẻ kiếm ra tiền nhờ việc hoàn toàn chẳng làm cái quái gì cả!”

“Nhưng tao không thấy điều đó chứng minh được tiền là nguyên nhân gây nghèo đói ở chỗ nào,” Easton nói.

“Nghe này,” Owen nói. “Những người ở phân khu số bốn sản xuất ra mọi thứ, đúng không?”

“Đúng; tụi này biết thừa điều đó rồi,” Harlow cắt lời. “Nhưng họ được trả công cho việc đó chứ bộ? Họ nhận tiền lương cơ mà.”

“Ừ, thế tiền lương của họ bao gồm những gì?” Owen hỏi.

“Thì tiền chứ cái gì nữa,” Harlow sốt ruột đáp.

“Và họ làm gì với số tiền kiếm được khi nhận nó? Họ ăn, uống hay mặc nó chắc?”

Trước câu hỏi có vẻ ngớ ngẩn này, vài kẻ từ nãy đến giờ vẫn chăm chú lắng nghe liền cười chế giễu; quả thực rất khó để kiên nhẫn lắng nghe những lời nhảm nhí như thế.

“Tất nhiên là không rồi,” Harlow khinh miệt đáp. “Họ dùng tiền để mua những thứ họ muốn chứ.”

“Các anh nghĩ đa số họ xoay sở để dành dụm được một phần tiền lương — đem cất vào ngân hàng chứ?”

“Thì tao có thể nói thay cho chính bản thân tao,” Harlow cười nói giữa những tiếng cười đùa. “Tao phải vắt cổ chày ra nước mới đủ tiền trả tiền nhà cùng các chi phí khác và lo giày dép cho bầy con, và số tiền tao nướng vào bia thì ít đến thảm hại; họa hoằn lắm thì sáu xu hoặc một shilling mỗi tuần là kịch kim.”

“Đàn ông độc thân thì có thể tiết kiệm tiền nếu hắn thích,” Slyme nói.

“Tôi không nói đến những kẻ độc thân,” Owen đáp. “Tôi đang nói đến những người sống một cuộc đời bình thường.”

“Thế còn tất cả số tiền nằm trong Ngân hàng Tiết kiệm Bưu điện, với các hội Xây dựng và Tương tế thì sao?” Crass nói.

“Một phần rất lớn trong số đó thuộc về những kẻ kinh doanh, hoặc có nguồn thu nhập khác ngoài tiền lương của chính họ. Có một số ít người lao động vô cùng may mắn tình cờ có được vị trí tốt và mức lương cao hơn thợ thuyền bình thường. Rồi có những kẻ ở vào hoàn cảnh — chẳng hạn như cho thuê phòng trọ — mà có thể sống không mất tiền nhà. Những người khác có vợ đi làm thêm; và lại có những kẻ có công việc đặc biệt làm thêm giờ rất nhiều — nhưng đó đều là những trường hợp ngoại lệ.”

“Tao khẳng định là không một gã thợ thuyền đã có gia đình nào có thể tiết kiệm nổi dù chỉ một xu!” Harlow hét lớn, “trừ phi hắn chịu nhịn bớt dăm ba thứ trong số ít ỏi những thứ chúng ta có thể với tới — và bắt vợ con hắn cũng phải nhịn theo.”

“Chuẩn, chuẩn,” tất cả mọi người đều đồng thanh trừ Crass và Slyme, hai gã vốn là những người thợ tằn tiện, và mỗi người đều có sẵn một khoản tiền tiết kiệm trong một quỹ nào đó trong số các tổ chức vừa kể.

“Thế có nghĩa là,” Owen nói, “có nghĩa là tiền lương mà những người ở phân khu số bốn nhận được không tương xứng với công sức họ bỏ ra.”

“Ý mày là gì, tương xứng?” Crass hét lên. “Sao mày không nói tiếng Anh cho dễ hiểu mà cứ lôi lắm từ dài dòng tràng giang đại hải chẳng ai hiểu nổi vào làm gì?”

“Ý tôi thế này,” Owen vừa nói vừa chậm rãi từng chữ. “Mọi thứ đều do những người ở phân khu số bốn sản xuất ra. Đổi lại cho công sức của họ, họ được trao cho — Tiền, còn những thứ họ làm ra thì lọt vào tay của những kẻ chẳng làm cái quái gì sất. Rồi, vì tiền chẳng có công dụng gì, người thợ kéo ra các cửa hàng đem nó đi đổi lấy một vài thứ do chính họ làm ra. Họ tiêu sạch — hoặc nộp lại — TOÀN BỘ tiền lương; nhưng vì số tiền lương họ nhận được không tương đương với giá trị những thứ họ sản xuất, họ nhận ra mình chỉ có thể mua lại được một PHẦN VÔ CÙNG NHỎ. Thế nên các anh thấy đấy, những đồng kim loại nhỏ bé này — Tiền bạc — chính là một công cụ giúp cho những kẻ không lao động cướp đoạt của người thợ phần lớn thành quả lao động của họ.”

Sự im lặng kéo theo bị phá vỡ bởi tiếng của Crass.

“Nghe có vẻ hay ho đấy,” hắn mỉa mai, “nhưng bản thân tao chẳng tài nào hiểu đầu đuôi ra sao cả.”

“Nghe đây!” Owen hét lên. “Tầng lớp sản xuất — những người ở phân khu số bốn này đáng lẽ phải được trả công xứng đáng cho lao động của họ. Tiền lương của họ đáng lẽ phải tương đương với giá trị công việc họ làm. Nhưng thực tế không phải vậy. Nếu đúng thế, bằng cách tiêu hết tiền lương của mình, tầng lớp sản xuất sẽ có khả năng mua lại Toàn bộ những gì họ đã sản xuất ra.”

Owen dứt lời và sự im lặng lại ngự trị. Chẳng ai ra hiệu đã hiểu, đồng ý hay phản đối những gì cậu vừa nói. Thái độ của họ hoàn toàn trung lập. Tẩu thuốc của Barrington đã tắt ngúm từ lúc nào trong suốt cuộc tranh luận. Hắn châm lại tẩu bằng đống lửa dùng một mẩu giấy xoắn.

“Nếu tiền lương của họ thực sự tương đương với sản phẩm do lao động của họ làm ra,” Owen lặp lại, “họ sẽ có khả năng mua lại không phải một phần nhỏ — mà là Toàn bộ.”...

Đến lúc này, một câu nói của Bundy châm ngòi cho một tràng cười vang dội, và khi Wantley bồi thêm điểm nhấn cho câu đùa bằng một âm thanh giống hệt tiếng súng lục nổ, tiếng cười đùa lập tức tăng lên gấp bội.

“Thế là xong phim,” Easton nhận xét khi đứng dậy bước ra mở toang cửa sổ.

“Đã đến lúc chôn mày được rồi đấy, nếu cái mùi bốc lên làm tiêu chuẩn,” Harlow quay sang nói với Wantley, kẻ đang cười ha hả ra điều đắc ý vì vừa lập được chiến tích.

“Nhưng ngay cả khi chúng ta tính toàn bộ tầng lớp lao động,” Owen tiếp tục, “nghĩa là cả những người ở phân khu số ba lẫn những người ở phân khu số bốn, chúng ta vẫn thấy tổng số tiền lương gộp lại của họ không đủ để mua nổi những thứ do những người sản xuất làm ra. Tổng giá trị của cải được sản xuất ra ở đất nước này trong năm ngoái là 1.800.000.000 bảng, và tổng số tiền trả cho công nhân trong cùng kỳ chỉ vỏn vẹn 600.000.000 bảng. Nói cách khác, thông qua Trò Lừa Tiền Bạc, người lao động đã bị cướp đi hai phần ba giá trị lao động của họ. Tất cả mọi người ở phân khu ba và bốn đang làm việc, đang chịu đựng, đang chết đói và chém giết lẫn nhau để những kẻ giàu có ở phân khu một và hai được sống trong nhung lụa và chẳng phải làm gì cả. Chính những kẻ khốn nạn này là thủ phạm gây ra nghèo đói: chúng không chỉ ngốn ngấu, lãng phí hay tích trữ những thứ do người thợ làm ra, mà ngay khi nhu cầu của bản thân được thỏa mãn — chúng liền ép những người thợ phải ngừng làm việc và ngăn cản họ sản xuất ra những thứ họ cần. Hầu hết bọn chúng!” Owen thốt lên, khuôn mặt vốn tái nhợt nay bỗng đỏ bừng lên và đôi mắt ánh lên ngọn lửa giận dữ bất chợt, “hầu hết những kẻ này không xứng đáng được gọi là con người! Chúng là quỷ sứ! Chúng thừa biết rằng trong lúc chúng đang đắm chìm trong mọi loại hoan lạc — thì xung quanh chúng, biết bao người đàn ông, đàn bà và trẻ thơ đang phải tồn tại trong sự thiếu thốn hoặc ngắc ngoải chết đói.”

Sự im lặng kéo theo cuối cùng bị phá vỡ bởi Harlow:

“Mày bảo người thợ có quyền hưởng mọi thứ do họ làm ra, nhưng mày quên mất là còn phải trả tiền cho nguyên liệu thô nữa chứ. Đâu phải họ tự làm ra nguyên liệu thô đâu, mày thừa biết thế mà.”

“Dĩ nhiên là người thợ không tạo ra nguyên liệu thô rồi,” Owen đáp. “Nhưng tôi không rõ là các nhà tư bản hay địa chủ có làm được điều đó không. Nguyên liệu thô tồn tại dồi dào trong và trên bề mặt trái đất, nhưng chúng sẽ chẳng có chút công dụng nào cho đến khi sức lao động được đặt lên chúng.”

“Nhưng ngặt nỗi, mày thấy đấy, đất đai thuộc về bọn địa chủ cơ mà!” Crass bất cẩn hét lên.

“Tôi biết chứ; và dĩ nhiên các anh nghĩ việc toàn bộ đất đai thuộc sở hữu của một nhúm người là điều đúng đắn—”

“Tôi phải gọi diễn giả về trật tự,” Philpot cắt ngang. “Vấn đề ruộng đất hiện không nằm trong chương trình thảo luận của cuộc họp.”

“Mày nói về việc những người sản xuất bị cướp mất phần lớn giá trị của những gì họ làm ra,” Harlow nói, “nhưng mày phải nhớ rằng đâu phải mọi thứ đều được sản xuất bằng lao động thủ công đâu. Thế còn những thứ được làm ra bằng máy móc thì tính sao?”

“Chính bản thân những cỗ máy đó cũng do người thợ làm ra,” Owen đáp lại, “nhưng dĩ nhiên chúng không thuộc về người lao động, những kẻ đã bị tước đoạt chúng thông qua Trò Lừa Tiền Bạc.”

“Nhưng ai là kẻ phát minh ra toàn bộ máy móc đó chứ?” Crass hét lên.

“Điều đó vượt quá tầm hiểu biết của mày, của tao hay bất kỳ ai khác,” Owen đáp, “nhưng chắc chắn đó không phải là lũ ăn bám giàu có, không phải bọn địa chủ, hay đám chủ doanh nghiệp. Hầu hết những người phát minh ra máy móc đều sống và chết trong vô danh, trong nghèo đói và thường là trong sự thiếu thốn cơ cực. Các nhà phát minh cũng bị tước đoạt bởi tầng lớp bóc lột lao động. Hiện chẳng có ai đang sống có thể tự vỗ ngực nhận mình là kẻ phát minh ra hệ thống máy móc tồn tại ngày nay cả. Điều tối đa họ có thể nói một cách trung thực là họ đã bồi đắp hoặc cải tiến dựa trên những ý tưởng của những người đã sống và làm việc trước họ. Ngay cả Watt và Stevenson cũng chỉ cải tiến dựa trên những cỗ máy hơi nước và đầu máy xe lửa đã có sẵn từ trước đó mà thôi. Câu hỏi của mày thực ra chẳng liên quan gì đến chủ đề chúng ta đang bàn luận: chúng ta chỉ đang cố tìm hiểu lý do tại sao đa số người dân phải chịu cảnh thiếu thốn các thành quả văn minh. Một trong những nguyên nhân là — đa số dân số đang bận rộn làm những công việc không tạo ra những thứ đó; và phần lớn những gì CÓ ĐƯỢC sản xuất ra lại bị chiếm đoạt và lãng phí bởi những kẻ không có quyền sở hữu chúng.

Người thợ sản xuất ra Mọi thứ! Nếu các anh đi dọc qua các đường phố của một thị trấn hay thành phố, và nhìn ngó xung quanh, Mọi thứ các anh có thể thấy — Nhà máy, Máy móc, Nhà cửa, Đường sắt, Đường tàu điện, Kênh đào, Đồ đạc, Quần áo, Thực phẩm và thậm chí cả con đường hay vỉa hè các anh đang đứng dưới chân — tất cả đều do giai cấp công nhân tạo ra, những người tiêu sạch tiền lương của mình chỉ để mua lại một phần vô cùng nhỏ bé những thứ do chính họ sản xuất ra. Do đó, những gì còn lại nằm trong tay các ông chủ của họ chính là khoản chênh lệch giữa giá trị công việc đã làm và tiền lương được trả cho công việc đó. Sự cướp bóc có hệ thống này đã diễn ra qua nhiều thế hệ, giá trị của chiến lợi phẩm tích lũy được là khổng lồ, và toàn bộ số đó, toàn bộ của cải hiện nằm trong tay giới nhà giàu, đích thực là tài sản thuộc về giai cấp công nhân — chúng đã bị đánh cắp khỏi tay họ thông qua Trò Lừa Tiền Bạc.”...

Trong giây lát, một sự im lặng áp đảo ngự trị. Những người thợ ngẩn ngơ với ánh mắt bối rối, khó chịu nhìn luân phiên lẫn nhau rồi nhìn lên những bức tranh vẽ trên tường. Họ bị ép phải động não suy nghĩ một chút, và đó là một quá trình mà họ hoàn toàn không quen thuộc. Ngay từ thủa nhỏ, họ đã được dạy phải hoài nghi trí tuệ của chính mình và phó mặc “suy nghĩ” cho những “mục sư”, chủ nhân và những kẻ “bề trên” nói chung của họ. Suốt cả cuộc đời, họ luôn trung thành với lời dạy đó, họ luôn đặt niềm tin mù quáng, không mảy mai thắc mắc vào sự khôn ngoan và lòng nhân đạo của các mục sư và bề trên. Đó là lý do tại sao họ và con cái họ suốt đời quẩn quanh bên bờ vực đói khát và rách rưới, trong khi những kẻ “bề trên” của họ — những kẻ chẳng làm gì ngoài việc suy nghĩ — lại được khoác lên mình áo tía lụa là và ăn vận ê chề thị soạn mỗi ngày.

Vài người thợ đã đứng dậy khỏi ghế và chăm chú nghiên cứu các biểu đồ mà Owen đã vẽ trên tường; và hầu như tất cả những người còn lại đều đang nỗ lực tư duy tương tự — họ đang cố tìm ra điều gì đó để nói nhằm biện hộ cho những kẻ đã tước đoạt của họ thành quả mồ hôi nước mắt.

“Tao thấy chẳng có mẹ gì hợp lý trong cái trò suốt ngày chê bai người giàu cả,” Harlow cuối cùng cũng lên tiếng. “Trên đời từ xưa đến nay vẫn luôn có người giàu kẻ nghèo và mọi chuyện sẽ mãi mãi như thế.”

“Đương nhiên rồi,” Slyme nói. “Kinh Thánh đã viết rằng người nghèo sẽ luôn ở bên chúng ta mà.”

“Cái thể loại hệ thống quái quỷ gì mà mày nghĩ chúng ta nên có đây hả?” Crass gặng hỏi. “Nếu mọi thứ đều sai lầm, thì làm sao mà thay đổi được chứ?”

Đến đây, mọi người lại phấn khởi hẳn lên, trao nhau những ánh mắt thỏa mãn và nhẹ nhõm. Phải rồi chứ! Chẳng có gì cần phải bận tâm suy nghĩ về những chuyện này sất! Chẳng có thứ gì có thể thay đổi được cả: mọi thứ từ xưa đến nay vẫn thế và sẽ luôn luôn như vậy.

“Tôi thấy các anh đều HY VỌNG rằng việc thay đổi nó là điều bất khả thi,” Owen nói. “Thay vì tìm hiểu xem liệu điều đó có thực hiện được không, các anh tự thuyết phục bản thân rằng nó là bất khả thi, và rồi, thay vì buồn bã, các anh lại thấy vui mừng vì điều đó!”

Vài người trong số họ cười ngớ ngẩn với vẻ ngượng ngùng nửa vời.

“Theo mày thì làm thế nào mà thay đổi được nó chứ?” Harlow thách thức.

“Cách để thay đổi nó, trước hết là phải khai sáng cho người dân về nguyên nhân thực sự dẫn đến sự thống khổ của họ, và rồi—”

“Thôi đi,” Crass ngắt lời bằng một tiếng cười khúc khích đầy tự mãn, “sẽ phải cần một gã giỏi giang hơn mày rất nhiều mới mong khai sáng nổi TAO đấy!”

“Tao không muốn bị khai sáng để chui đầu vào Bóng tối!” Slyme sùng đạo thốt lên.

“Nhưng rốt cuộc mày đề xuất Hệ thống nào cơ chứ?” Harlow lặp lại câu hỏi.

“Sau khi mày khai sáng cho tất cả tụi nó rồi — nếu mày không tin vào việc chia đều tiền bạc, thì MÀY SẼ thay đổi nó bằng cách NÀO hả?”

“Tao đéo biết nó định thay đổi kiểu gì đâu,” Crass cười khẩy, liếc nhìn đồng hồ rồi đứng phắt dậy, “nhưng tao thừa biết bây giờ là mấy giờ — hai phút quá một giờ rồi đấy!”

“Buổi diễn thuyết tiếp theo,” Philpot tuyên bố trước cuộc họp khi tất cả đang chuẩn bị quay lại làm việc, “buổi diễn thuyết tiếp theo sẽ được hoãn lại đến ngày mai vào giờ giấc quen thuộc, khi đó tôi sẽ có nghĩa vụ đau đớn là mời ngài Owen trình bày bài phát biểu nổi tiếng và vô cùng đáng ghét của ngài mang tựa đề ‘Làm việc và cách né tránh nó.’ Kính mời toàn thể anh em nào muốn được khai sáng hãy đến tham dự đầy đủ.”

“Hoặc kính mời toàn thể anh em nào không muốn bị sa thải ngay tối nay,” Easton nghiêm nghị lẩm bẩm.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.