Suốt cả mùa đông, những vị tai mắt thông thái, thực tế, nhân đức và béo tốt mà người dân Mugsborough đã bầu ra để quản lý công chuyện chung của họ — hoặc tự ý cho phép họ quản lý mà chẳng cần qua bầu cử — vẫn tiếp tục loay hoay, hoặc làm bộ loay hoay, với cái “vấn đề” thất nghiệp và đói nghèo. Họ tiếp tục tổ chức các cuộc họp, các phiên chợ đồ cũ, các buổi biểu diễn giải trí và những buổi lễ tôn giáo đặc biệt. Họ tiếp tục phân phát những bộ quần áo, đôi giày rách rưới đã bỏ đi, cùng các phiếu nhận thực phẩm. Ai nấy đều tỏ ra vô cùng thương xót người nghèo, nhất là “những đứa trẻ đáng yêu”. Họ làm đủ mọi cách để giúp đỡ lũ trẻ.
Thực ra, chẳng có việc gì mà họ không sẵn sàng làm cho lũ trẻ, trừ việc đánh thêm nửa xu thuế địa phương. Làm thế thì tuyệt đối không được. Lỡ ra điều đó làm hư đổng các bậc phụ huynh và phá hủy tinh thần trách nhiệm của gia đình thì sao. Họ hiển nhiên cho rằng thà để sức khỏe hay thậm chí tính mạng của “những đứa trẻ đáng yêu” bị tổn hại còn hơn là làm hư các bậc cha mẹ hoặc xói mòn trách nhiệm gia đình. Những kẻ này hình như coi lũ trẻ là tài sản riêng của cha mẹ chúng. Chúng chẳng đủ sáng suốt để nhận ra rằng lũ trẻ hoàn toàn không phải là tài sản của riêng cha mẹ, mà là tài sản chung của cả cộng đồng. Khi trưởng thành, nếu kém cỏi về thể chất hay tinh thần, chúng sẽ trở thành gánh nặng cho cộng đồng; nếu phạm tội, chúng sẽ trở thành mối họa cho cộng đồng; còn nếu khỏe mạnh, có học thức và được nuôi dưỡng trong môi trường tốt, chúng sẽ trở thành những công dân hữu ích, có khả năng đóng góp những giá trị to lớn, không chỉ cho cha mẹ mà cho cả cộng đồng. Do đó, trẻ em chính là tài sản của cộng đồng, và việc bảo đảm cho thể chất của chúng không bị hủy hoại bởi nạn đói kém là nghĩa vụ cũng như lợi ích sát sườn của cộng đồng. Thư ký của Hội đồng Lao động địa phương, một tổ chức gồm các đại biểu từ khắp các công đoàn trong thị trấn, đã viết một bức thư gửi tờ Obscurer để trình bày quan điểm này. Ông chỉ ra rằng chỉ cần thu thêm nửa xu tiền thuế ở thị trấn đó là sẽ thu được khoản tiền 800 bảng Anh, dư dả để cung cấp bữa ăn cho tất cả trẻ em đói khổ. Trong số báo tiếp theo, xuất hiện thêm vài bức thư nữa từ những nhân vật tai mặt trong thị trấn, tất nhiên bao gồm cả Sweater, Rushton, Didlum và Grinder. Họ chế nhạo đề xuất của Hội đồng Lao động, gọi những người này bằng những từ ngữ miệt thị như “chính khách quán rượu”, “những kẻ kích động nồng mùi bia” v.v. Quyền được đại diện cho giai cấp công nhân của những người này bị phủ nhận hoàn toàn; và Grinder — kẻ sau khi dò la khắp giới công nhân đã nắm được tình hình — khẳng định rằng chẳng có lấy một chi nhánh công đoàn địa phương nào có nổi quá chục hội viên. Vì lời khẳng định của Grinder là đúng sự thật, viên thư ký đành ngậm tăm không dám cãi lại. Đa số công nhân cũng vô cùng phẫn nộ khi nghe về bức thư của viên thư ký; họ bảo rằng mức thuế hiện tại đã quá cao rồi, đồng thời mỉa mai ông ta vì cái tội dám cả gan viết thư đăng báo:
“Cái quái gì mà hắn lại đòi xớ rớ?” — họ nói. — “Hắn chẳng phải quý ông gì sất! Hắn cũng chỉ là một thằng thợ thuyền giống như bọn mình thôi, một tay thợ mộc còi cọc! Thì giờ hắn biết mẹ gì về chuyện này chứ? Chẳng biết quái gì sất. Hắn chỉ đang cố làm nổi để tỏ ra mình là Ông Này Bà Nọ, thế thôi. Đúng là nực cười khi một kẻ hạng bét lại dám viết thư đăng báo!”
Một ngày nọ, chẳng có việc gì làm, Owen đứng ngắm mấy cuốn sách bày bán trên chiếc bàn đặt trước một cửa hàng đồ cũ. Có một cuốn sách đặc biệt thu hút sự chú ý của anh: anh đọc liền mấy trang với vẻ đầy hứng thú, và thấy tiếc rẻ vì trong túi không có đủ sáu xu để mua nó. Tựa đề cuốn sách là: Bệnh lao phổi: Nguyên nhân và cách chữa trị. Tác giả là một vị bác sĩ nổi tiếng dành toàn bộ tâm huyết để nghiên cứu về căn bệnh này. Bên cạnh nhiều nội dung khác, cuốn sách đưa ra những quy tắc về chế độ dinh dưỡng cho trẻ em ốm yếu, cùng một số thực đơn khác nhau dành cho người lớn mắc bệnh. Một trong số những thực đơn ấy khiến anh vô cùng buồn cười, bởi vì đối với đa phần những ai đang oằn mình vì bệnh lao, vị bác sĩ đáng kính ấy thà khuyên họ làm một chuyến lên mặt trăng khéo lại thực tế hơn:
“Ngay khi thức dậy vào buổi sáng: nửa pint sữa — nếu được thì nên uống nóng — kèm một lát bánh mì phết bơ nhỏ.
“Bữa sáng: nửa pint sữa, dùng kèm cà phê, sô-cô-la hoặc cháo yến mạch; trứng và thịt xông khói, bánh mì phết bơ, hoặc bánh mì nướng giòn.
“Lúc mười một giờ: nửa pint sữa đánh cùng một quả trứng, hoặc một ít nước súp thịt bò và bánh mì phết bơ.
“Lúc một giờ: nửa pint sữa ấm kèm một chiếc bánh bích-quy hoặc bánh mì kẹp.
“Lúc hai giờ: cá và thịt cừu quay, hoặc một miếng sườn cừu có càng nhiều mỡ càng tốt; thịt gia cầm, thú rừng v.v., có thể ăn kèm rau củ và bánh pudding sữa.
“Lúc năm giờ: sữa nóng pha cà phê hoặc sô-cô-la, bánh mì phết bơ, cải xoong v.v.
“Lúc tám giờ: một pint sữa pha yến mạch hoặc sô-cô-la, và bánh mì gluten, hoặc hai quả trứng luộc lòng đào kèm bánh mì phết bơ.
“Trước khi đi ngủ: một ly sữa ấm.
“Trong đêm: nên đặt một ly sữa kèm bánh bích-quy hoặc bánh mì phết bơ ngay bên đầu giường để ăn nếu bệnh nhân tỉnh giấc.”
Trong lúc Owen đang chăm chú đọc cuốn sách đó, Crass, Harlow, Philpot và Easton đang đứng tụ tập bên kia đường, và chẳng mấy chốc Crass đã nhìn thấy anh. Bọn họ vừa bàn tán về bức thư của viên thư ký đề cập đến khoản thuế nửa xu, và vì Owen là một trong những thành viên của Hội đồng Lao động, Crass liền rủ mọi người băng qua đường để chất vấn anh về chuyện này.
“Nhà anh bị định mức thuế bao nhiêu?” — Owen hỏi sau khi đã lắng nghe khoảng một phần tư tiếng đồng hồ những lời phản đối của Crass.
“Mười bốn bảng,” — Crass đáp.
“Điều đó có nghĩa là anh sẽ phải đóng bảy xu mỗi năm nếu chúng ta áp dụng mức thuế nửa xu. Chẳng lẽ số tiền bảy xu một năm ấy không đáng để anh đổi lấy sự thật là không còn đứa trẻ nào phải chịu cảnh đói lả ở thị trấn này sao?”
“Tại sao tao lại phải gánh tiền nuôi con của một thằng lười biếng chẳng chịu làm việc, hoặc nướng sạch tiền vào rượu chè chứ?” — Crass quát lên. — “Thế tụi mày tính sao với mấy cái loại người đó?”
“Nếu con cái họ bị đói, chúng ta nên cho chúng ăn trước, rồi trừng phạt kẻ làm cha sau.”
“Tiền thuế tự nó đã đủ nặng cổ rồi,” — Harlow cằn nhằn, bản thân hắn có tới bốn đứa con.
“Điều đó hoàn toàn đúng, nhưng các anh phải nhớ rằng số tiền thuế mà giai cấp lao động đang đóng phần lớn được chi cho lợi ích của người khác. Đường xá tốt được duy trì cho những kẻ đi xe hơi và xe ngựa dạo chơi; Công viên và Ban nhạc Thị trấn dành cho những ai có dư dả thời gian để thưởng thức; lực lượng Cảnh sát để bảo vệ tài sản cho những kẻ có cái để mà mất, cứ thế mà suy ra. Nhưng nếu chúng ta đóng khoản thuế này, chúng ta sẽ nhận lại được thứ gì đó xứng đáng với đồng tiền mình bỏ ra.”
“Bọn tao cũng được hưởng lợi từ mấy con đường tốt đó chứ bộ, những lúc bọn tao phải đẩy xe kéo chở đầy sơn với thang ấy chứ,” — Easton nói.
“Đương nhiên rồi,” — Crass tiếp lời, — “hơn nữa, giai cấp công nhân cũng được hưởng lợi từ tất cả những thứ khác nữa chứ, vì suy cho cùng tất cả đều tạo ra việc làm mà.”
“Thôi thì phần tao,” — Philpot nói, — “tao chẳng ngại đóng phần của mình cho cái thuế nửa xu đâu, dù tao chẳng có đứa con nào vướng bận.”
Sự thù địch của đa phần giai cấp công nhân đối với khoản thuế được đề xuất cũng cay độc chẳng kém gì tầng lớp “thượng đẳng” — những kẻ nhân đức cao thượng luôn miệng thốt ra những lời sướt mướt bày tỏ sự cảm thông với “những sinh linh bé bỏng đáng yêu”, những kẻ đạo đức giả đáng ghớm ghiếc làm bộ làm tịch rằng chẳng cần phải áp thuế vì chúng sẵn sàng bỏ ra một số tiền làm từ thiện để giải quyết vấn đề: thế nhưng lũ trẻ vẫn cứ phải chịu đói khát như cũ.
“Những kẻ đạo đức giả đáng ghớm ghiếc” nghe có vẻ là một lời lẽ cay nghiệt, nhưng ai cũng thừa biết rằng phần lớn học sinh theo học tại các trường tiểu học địa phương đều không được ăn uống đầy đủ. Người ta thừa nhận rằng số tiền quyên góp được từ mức thuế nửa xu sẽ thừa sức cung cấp cho tất cả bọn chúng một bữa ăn ngon mỗi ngày. Những kẻ buôn nước bọt từ thiện, kẻ nào kẻ nấy ra điều bày tỏ sự đồng cảm thái quá với “những đứa trẻ đáng yêu”, lại chống đối việc thu thuế “vì nó sẽ đè nặng lên vai những người nộp thuế nghèo khó”, và lớn tiếng rằng họ sẵn sàng quyên góp từ thiện nhiều hơn cả số tiền thu thuế mang lại: thế nhưng, “những đứa trẻ đáng yêu” ấy — theo cách gọi đầy trìu mến của họ — rốt cuộc vẫn cứ phải đến trường trong cái bụng đói meo.
Đánh giá họ qua lời nói và việc làm, có cảm giác như những con người tốt bụng này sẵn sàng làm bất cứ thứ gì trên đời cho “những đứa trẻ đáng yêu” ngoại trừ việc để cho chúng được ăn no.
Nếu những kẻ này thực sự có ý định làm điều họ khoác lác, họ đã chẳng bận tâm xem mình nộp tiền cho nhân viên thu thuế hay cho thư ký hội từ thiện, và họ hẳn đã ưu tiên đạt được mục đích của mình bằng cách hiệu quả và tiết kiệm nhất.
Nhưng mặc cho việc họ nhất quyết không để cho lũ trẻ được ăn no, họ vẫn đến nhà thờ với xiêm y lộng lẫy điểm xuyết trang sức ngập người, cái thân xác béo múp miếp khoác lên mình gấm vóc lụa là, rồi ngồi ngệch ra với nụ cười mãn nguyện trên môi để nghe mấy vị mục sư béo tốt đọc lên những lời từ một Cuốn Sách mà chẳng ai trong số họ có vẻ hiểu nổi, bởi vì đây là những gì được đọc:
“Và Đức Giê-su gọi một đứa trẻ lại, đặt nó đứng giữa họ, rồi phán rằng: Kẻ nào vì danh Ta mà tiếp rước một đứa trẻ như thế này, tức là tiếp rước Ta. Nhưng kẻ nào làm vấp phạm đến một trong những kẻ nhỏ mọn này, thà buộc cối đá vào cổ nó rồi dìm xuống đáy biển sâu còn hơn.
“Hãy coi chừng, đừng khinh dẫm một trong những kẻ nhỏ mọn này; vì Ta bảo các ngươi rằng trên trời các thiên thần của chúng vẫn luôn chiêm ngưỡng tôn nhan Cha Ta.”
Và đoạn này nữa: “Bấy giờ Ngài sẽ phán cùng những kẻ ở bên tả rằng: Hỡi những kẻ bị rủa sả, hãy xéo khỏi mặt Ta mà vào lửa đời đời đã dọn sẵn cho quỷ dữ và các sứ giả của nó; vì ta đói, các ngươi không cho ăn; ta khát, các ngươi không cho uống; ta là khách lạ, các ngươi không tiếp rước; ta trần truồng, các ngươi không mặc áo cho.
“Bấy giờ họ sẽ thưa rằng: ‘Lạy Chúa, khi nào chúng tôi thấy Ngài bị đói, hoặc khát, hoặc là khách lạ, hoặc trần truồng, hoặc đau ốm, mà không phục dịch Ngài?’ Ngài sẽ đáp lại rằng: ‘Quả thật, ta bảo các ngươi, hỡi các ngươi không làm điều đó cho một trong những kẻ kém cỏi nhất này, tức là không làm điều đó cho Ta.’”
Đó là những lời lẽ mà những vị mục sư vô tín ngưỡng đã ê a trong những ngôi đền vô tín ngưỡng trước các giáo đoàn vô tín ngưỡng ăn mặc sang trọng, những kẻ nghe nhưng chẳng thể hiểu, bởi vì lòng dạ họ đã đâm ra chai đá và tai họ đã trở nên nặng thính. Và trong khi đó, khắp xung quanh họ, từ những con hẻm cho đến các khu ổ chuột, và thậm chí còn khủng khiếp hơn — vì nó kín đáo hơn — tại những dãy phố tươm khấm khá hơn nơi tầng lớp thợ thủ công lành nghề đáng kính sinh sống, lũ trẻ ngày một gầy gò và xanh xao hơn vì thiếu thốn dinh dưỡng, phải lên giường đi ngủ sớm bởi chẳng có nổi một đốm lửa sưởi.
Ngài Graball D’Encloseland, nghị sĩ đại diện cho khu bầu cử, là một trong những kẻ chống đối quyết liệt nhất khoản thuế nửa xu; nhưng vì ngài nghĩ rằng có lẽ chẳng bao lâu nữa sẽ có một cuộc Tổng tuyển cử mới và ngài lại muốn những người cha của lũ trẻ bầu phiếu cho mình lần nữa, ngài sẵn sàng làm điều gì đó cho họ theo một cách khác. Ngài có một cô con gái mười tuổi sinh nhật vào đúng tháng đó, thế nên vị Nam tước tốt bụng đã lên kế hoạch tổ chức một buổi Tiệc trà cho tất cả học sinh trong thị trấn để mừng sự kiện này. Tiệc trà được dọn ra tại các phòng học và mỗi đứa trẻ được tặng một tấm thiệp viền vàng in bức chân dung của cô tiểu thư chủ nhà, kèm dòng chữ in hoa vàng: “Gửi từ người bạn nhỏ yêu quý của các em, Honoria D’Encloseland.” Trong buổi tối hôm đó, cô bé, đi cùng Nam tước và phu nhân D’Encloseland, đã ngồi xe hơi đi vòng qua tất cả các trường học nơi buổi tiệc đang diễn ra: vị Nam tước phát biểu vài lời, còn Honoria đọc một bài diễn văn nhỏ xinh xắn đã được học thuộc lòng cho dịp này ở mỗi điểm dừng, và họ đã nhận được những tràng pháo tay vang dội cùng sự ngưỡng mộ nồng nhiệt. Sự phấn khích không chỉ giới hạn ở các nam sinh nữ sinh, bởi vì trong lúc màn diễn thuyết đang diễn ra bên trong, một đám đông gồm những “đứa trẻ lớn xác” đã tụ tập vòng quanh ở lối ra vào bên ngoài để chiêm bái chiếc xe hơi: và khi nhóm người xuất hiện, đám đông ấy cũng tung hô họ nhiệt liệt, rơi vào trạng thái ngây ngất ngu ngốc vì ngưỡng mộ lòng nhân từ cùng những bộ cánh lộng lẫy của họ.
Suốt mấy tuần liền, mọi người trong thị trấn ngập chìm trong sự ngây ngất vì buổi tiệc trà này — hay nói đúng hơn, là mọi người trừ một thiểu số khốn khổ gồm những kẻ theo chủ nghĩa Xã hội, những người cho rằng đó chỉ là một thủ đoạn hối lộ, một mánh khóe vận động tranh cử chẳng mang lại lợi ích thực sự nào, và họ vẫn tiếp tục lớn tiếng đòi thu thuế nửa xu.
Một trò lừa bịp ra vẻ hợp pháp khác chính là “Ủy ban Cứu trợ”. Cơ quan này — hay đúng hơn là cái thây ma, bởi chẳng có mấy sức sống trong đó — được lập ra với mục đích cung cấp việc làm cho “những trường hợp đáng được giúp đỡ”. Người ta có thể dễ dàng tha thứ nếu nghĩ rằng bất cứ người đàn ông nào — dù quá khứ của hắn ra sao đi nữa — hễ sẵn sàng lao động kiếm sống thì đều là “trường hợp đáng được giúp đỡ”: nhưng hiển nhiên đó lại không phải là suy nghĩ của những kẻ đã vạch ra các quy tắc hoạt động cho ủy ban này. Mọi người xin việc ngay lập tức được giao cho một công việc dài hơi, kèm theo một tờ giấy khổ lớn gấp đôi để thực hiện nó. Này nhé, nếu mục đích của ủy ban là cung cấp cho người xin việc nguyên liệu để tự chế cho mình một chiếc mũ trùm đầu phù hợp, thì chẳng ai có thể trách cứ họ được; nhưng tờ giấy khổ lớn đó không phải để dùng vào việc ấy; người ta gọi nó là “Phiếu Lý lịch”, với ba trang chi chít những câu hỏi xấc xược, tọc mạch và chẳng dính dáng gì đến đời tư cũng như quá khứ của cái “trường hợp” đang mong được phép lao động kiếm sống, và tất cả những câu hỏi đó phải được trả lời sao cho vừa lòng các ông D’Encloseland, Bosher, Sweater, Rushton, Didlum, Grinder cùng các thành viên khác trong ủy ban, thì kẻ đó mới có chút hy vọng kiếm được việc làm.
Thế nhưng, dẫu cho bản chất xúc phạm của các câu hỏi trong mẫu đơn xin việc, trong suốt năm tháng mà cái ủy ban quý hóa này nhóm họp, đã có không dưới 1.237 những “đứa con sư tử” có tinh thần nhụt chí và hèn mọn cúi đầu điền đơn và trả lời các câu hỏi ngoan ngoãn hệt như những chú cừu. Ngân quỹ của ủy ban gồm 500 bảng Anh nhận từ Ngân khố Hoàng gia và khoảng 250 bảng tiền quyên góp từ thiện. Số tiền này được dùng để trả công cho một số công việc nhất định — vài trong số đó vốn dĩ vẫn phải được làm ngay cả khi ủy ban này chưa từng tồn tại — và nếu mỗi người trong số 1.237 người nộp đơn được nhận một phần việc bằng nhau, số tiền công họ nhận được sẽ chỉ rơi vào khoảng mười hai xu mỗi người. Đấy là cách mà những kẻ “thực tế”, những “doanh nhân”, gọi là “giải quyết vấn đề thất nghiệp”. Thử tưởng tượng cảnh phải nuôi sống gia đình suốt năm tháng trời với vỏn vẹn mười hai xu xem nào!
Và nếu thích, bạn cứ tưởng tượng tiếp rằng khoản trợ cấp của Chính phủ cao gấp bốn lần thực tế, và tiền từ thiện cũng nhiều gấp bốn lần, để rồi thử tưởng tượng cảnh phải vật lộn nuôi gia đình suốt năm tháng trời với hai bảng tám xu xem sao!
Đúng là một vài thành viên trong ủy ban sẽ rất vui mừng nếu họ có thể tạo cơ hội kiếm sống cho bất kỳ ai sẵn sàng làm việc; ngặt nỗi họ hoàn toàn chẳng biết phải làm gì, hay làm thế nào. Họ không hề mù quáng trước thực trạng phũ phàng của cái tai họa mà họ có trách nhiệm phải “giải quyết” — những minh chứng kinh hoàng về nó đập vào mắt họ ở mọi ngóc ngách, và xét cho cùng thì những thành viên ủy ban này cũng là con người chứ không phải ác quỷ, họ hẳn đã sẵn lòng xoa dịu nó nếu có thể làm điều đó mà không tổn hại đến quyền lợi bản thân: nhưng sự thật phũ phàng là họ chẳng biết phải làm gì!
Đó chính là những con người “thực tế”; những kẻ độc quyền trí tuệ, những bậc thông thái nắm giữ vận mệnh thế giới: điều kiện sống của con người đều được nhào nặn theo tư duy của những con người như thế đấy.
Cục diện sự việc là thế này:
Người ta thừa nhận rằng chưa bao giờ trong lịch sử nhân loại, nhu yếu phẩm lại có thể được sản xuất ra với số lượng dồi dào như hiện tại.
Việc quản lý công việc của thế giới — nhiệm vụ sắp đặt các điều kiện sống của chúng ta — hiện đang nằm trong tay những Doanh nhân Thực tế, Đầu óc Thực tế, Sáng suốt.
Kết quả của sự quản lý đó là phần lớn người dân đều thấy việc duy trì sự sống là một cuộc đấu tranh cay đắng. Một số lượng lớn con người tồn tại trong cảnh nghèo đói vĩnh viễn: rất nhiều người khác định kỳchịu đói: nhiều người thực sự chết vì túng quẫn; hàng trăm kẻ tự vẫn còn hơn phải tiếp tục sống trong đau khổ.
Khi những Doanh nhân Thực tế, Đầu óc Thực tế, Sáng suốt đó bị chất vấn rằng tại sao họ không khắc phục tình trạng này, họ đáp lại rằng họ không biết phải làm gì! Hoặc rằng việc đó là bất khả thi để khắc phục!
Thế mà người ta vẫn phải thừa nhận rằng giờ đây, việc sản xuất nhu yếu phẩm với số lượng dồi dào hơn bao giờ hết là điều hoàn toàn khả thi!
Với lòng nhân từ vô bờ bến, Đấng Tối Cao đã ban tặng vạn vật cần thiết cho sự tồn tại và hạnh phúc của muôn loài. Gợi ý rằng không phải thế là một lời lộng ngôn báng bổ: đó là cách nói ngầm rằng Đấng Tối Cao không nhân từ hay thậm chí chẳng công bằng. Khắp mọi nơi đều tràn ngập sự dư thừa của nguyên liệu cần thiết để sản xuất mọi nhu yếu phẩm cho cuộc sống: từ những nguyên liệu đó, mọi thứ chúng ta cần đều có thể được sản xuất với số lượng dồi dào — bằng Lao động. Ấy thế mà ở đây lại có một đội ngũ đông đảo những con người thiếu thốn những thứ có thể được làm ra bằng lao động, đang phải đứng chầu chực trong cảnh rảnh rỗi. Họ sẵn sàng làm việc; họ đang gào thét đòi được phép làm việc, vậy mà những Doanh nhân Thực tế, Đầu óc Thực tế, Sáng suốt lại chẳng biết phải làm gì!
Tất nhiên, nguyên nhân thực sự của mọi rắc rối nằm ở chỗ những nguyên liệu thô vốn được tạo ra cho lợi ích và công dụng chung của tất cả mọi người đã bị thâu tóm bởi một nhúm kẻ độc chiếm, những kẻ nhất quyết không cho phép người ta sử dụng chúng đúng với mục đích ban đầu. Thiểu số không đáng kể về số lượng này từ chối không cho đa số được lao động và sản xuất ra những thứ họ cần; và dẫu có ban ơn phước cho phép làm một ít công việc đi chăng nữa, thì mục đích của công việc đó cũng không phải để tạo ra nhu yếu phẩm cho người lao động, mà là để đẻ ra lợi nhuận cho chủ nhân của chúng.
Và rồi, điều kỳ lạ nhất trong tất cả, là những con người đang phải chật vật đấu tranh để sinh tồn, hoặc đang tồn tại trong cảnh nghèo đói cùng cực và thỉnh thoảng phải chịu đói khát, thay vì tìm cách hiểu rõ nguyên nhân của nỗi thống khổ và tự tìm ra phương thuốc cứu chữa, lại dành toàn bộ thời gian để tung hô những Doanh nhân Thực tế, Sáng suốt, Đầu óc Thực tế — những kẻ đang phá hoại và điều hành tồi tệ cuộc sống của họ — lại còn trả cho những kẻ đó những khoản lương kếch xù vì cái côngmò mẫm ấy. Lấy ví dụ như Ngài Graball D’Encloseland, ngài là một “Bộ trưởng” và được trả mức lương 5.000 bảng một năm. Khi mới nhận chiếc ghế đó, mức lương chỉ vỏn vẹn 2.000 bảng bèo bọt, nhưng vì nhận thấy không thể sống nổi với số tiền ít hơn 100 bảng một tuần, ngài quyết định nâng lương của mình lên ngang mức đó; và những kẻ khờ khạo đang phải chật vật mưu sinh kia đã ngoan ngoãn móc tiền trả, để rồi khi nhìn thấy chiếc xe hơi lộng lẫy cùng những bộ cánh và trang sức đắt tiền mà ngài mua cho vợ bằng tiền đó, và khi nghe bài Diễn văn vĩ đại mà ngài đọc — kể cho họ nghe rằng sự thiếu thốn đủ thứ xuất phát từ nguyên nhân Sản xuất dư thừa và Cạnh tranh nước ngoài — họ liền vỗ tay phổng mũi và phát cuồng vì ngưỡng mộ. Tiếc nuối duy nhất của họ là chiếc xe hơi không được kéo bằng ngựa, bởi nếu có, họ hẳn đã tháo ngựa ra và tự lao vào tròng để cày kéo thay cho nó rồi.
Chẳng có gì làm thỏa mãn tâm hồn trẻ con của những con người khốn khổ này bằng việc lắng nghe hoặc đọc các trích đoạn từ bài phát biểu của những nhân vật như thế; thế nên để giải trí cho họ, cứ cách một độ trịnh trọng giữa chốn lầm than, một vài vị chính khách lớn lại tung ra những “bài diễn văn vĩ đại” đầy rẫy những câu cú ranh mãnh nhằm mục đích bịp bợm đám đông ngu ngốc đã bầu ra họ. Đúng vào cái tuần mà mức lương của ngài Graball được nâng lên 5.000 bảng một năm, tất cả các tờ báo đều ngập tràn một bài phát biểu cực kỳ xuất sắc do ngài thực hiện. Chúng xuất hiện với những dòng tiêu đề lớn thế này:
BÀI DIỄN VĂN VĨ ĐẠI CỦA NGÀI GRABALL D’ENCLOSELAND
Châm ngôn xuất chúng!
Không ai nên có nhiều hơn thứ họ cần, chừng nào vẫn còn ai đó có ít hơn thứ họ cần!
Sự giả dối của một câu nói như vậy khi thốt ra từ miệng một kẻ đang đút túi mức lương năm nghìn bảng một năm dường như chẳng lọt vào cái đầu của bất kỳ ai. Ngược lại, đám bồi bút thuê mướn của Báo chí tư bản đã viết nguyên cả cột báo với những lời ca tụng bợ đỡ dành cho thứ ngôn từ vô giá trị ấy, còn những người công nhân đã bầu cho hắn ta lại tỏ ra vô cùng ngây ngất trước “Châm ngôn xuất chúng” cứ như thể nó là thứ có thể ăn được vậy. Họ cắt nó ra từ báo chí và mang theo bên người: họ khoe cho nhau xem: họ đọc và đọc lại nó cho nhau nghe: họ trầm trồ kinh ngạc và sung sướng tột cùng về nó, nhe răng cười nhăn nhở và khua tay múa chân trong sự bùng nổ của lòng nhiệt thành ngu muội.
Ủy ban Cứu trợ không phải là cơ quan duy nhất làm bộ “giải quyết” cái “vấn đề” đói nghèo: nỗ lực của nó còn được tiếp sức bởi tất cả các cơ quan khác đã được nhắc đến — Khu vực Lao động, các phiên chợ đồ cũ, Hiệp hội Từ thiện Tổ chức, v.v., chưa kể đến một kế hoạch hết sức nhân đạo do ban quản lý Khu mua sắm của Sweater khởi xướng. Họ đã thông báo trong một bức thư được đăng trên báo chí địa phương rằng họ sẵn sàng thuê năm mươi người trong vòng một tuần để mang bảng quảng cáo di động với mức thù lao một shilling — kèm theo một ổ bánh mì — mỗi ngày.
Họ đã tuyển được người; vài gã lao động chân tay không có tay nghề, một số thợ thủ công già cỗi, mòn mỏi đã bị khốn cùng tước đoạt đi những tia tự trọng hoặc liêm sỉ cuối cùng; một lũ nát rượu quen thói cùng đám ăn mày lang thang, và một mẻ những ông lão rách rưới tả tơi vô danh — cựu chiến binh và đủ loại người mà chẳng ai có thể đoán nổi trước kia họ từng là ai.
Đoàn diễu hành của những người mang bảng quảng cáo được dẫn đầu bởi Kẻ nát rượu lâu năm và Tên khốn đờ đẫn, trên vai mỗi người là một tấm bảng dán áp phích in dòng chữ: “Đợt xả hàng lớn áo blouse nữ hiện đang diễn ra tại Khu mua sắm của Adam Sweater.”
Bên cạnh mưu mẹo tinh vi này của Sweater nhằm kiếm một bài quảng cáo hời, vô số kế hoạch khác nhằm tạo việc làm hoặc xoa dịu nỗi thống khổ đang lan tràn cũng được đưa ra trên các cột báo địa phương và tại các buổi họp diễn ra rôm rả. Bất kỳ gợi ý ngốc nghếch, đần độn hay vô tích sự nào cũng chắc chắn nhận được sự chú ý kính cẩn; bất kỳ kế hoạch tinh vi nào được vạch ra vì lợi ích riêng hoặc nhằm trục lợi cá nhân của một tên nào đó trong cái bầy đàn những kẻ bóc lột và chủ đất đang thao túng thị trấn, cũng chắc chắn được tán thành bởi những cư dân còn lại của Mugsborough — phần lớn trong số đó là những kẻ thiểu năng trí tuệ, không những để mặc cho một vài tên gian xảo xỏ mũi bóc lột mà còn tôn sùng và tung hô chúng vì việc làm đó.