Phần lớn thời gian này, con dâu của Jack Linden nhận được "Rất nhiều việc", may áo cánh và áo yếm cho hãng Sweater & Co. Công việc nhiều đến mức người ta có thể tưởng rằng thời đại hoàng kim của phe Bảo thủ đã đến, và cải cách thuế quan đã trở thành sự thật hiển nhiên.
Cô thực sự có rất nhiều việc.
Ban đầu, họ chỉ giao cho cô loại áo cánh rẻ tiền nhất—loại được trả công hai shilling một tá, nhưng giờ thì họ không giao mấy loại đó nữa. Cô khéo léo đến mức họ cứ giao liên tục các loại cao cấp hơn, vốn chẳng bõ công là bao, bởi dù tiền công tính theo tá có cao hơn, lượng công sức bỏ ra lại lớn hơn rất nhiều so với hàng giá rẻ. Có bận, cô nhận may một chiếc áo đặc biệt và được trả sáu shilling; nhưng cô phải mất tới bốn ngày rưỡi—làm việc từ sáng sớm đến tối mịt—mới hoàn thành. Người phụ nữ mua chiếc áo đó được bảo rằng nó hàng từ Paris sang, và đã trả tới ba guinea. Nhưng tất nhiên bà Linden chẳng hay biết gì về điều đó, và dẫu có biết đi nữa, thì mọi chuyện cũng chẳng khác gì.
Hầu hết số tiền cô kiếm được đều dùng để trả tiền nhà, và đôi khi chỉ còn vỏn vẹn hai hay ba shilling để mua thức ăn cho cả nhà: có lúc thậm chí còn chẳng được bấy nhiêu, bởi dẫu có Rất nhiều việc nhưng không phải lúc nào cô cũng đủ sức làm. Có những khi sự căng thẳng khi đạp máy khâu trở nên quá sức chịu đựng: vai cô nhức mỏi, cánh tay tê cứng, còn đôi mắt đau buốt khiến cô chẳng thể tiếp tục nổi. Những lúc ấy, để thay đổi không khí, cô đành gác việc may vá lại để làm chút việc nhà.
Có lần, khi đã nợ tiền nhà tới bốn tuần, tay chủ nhà hăm dọa dữ dội đến mức họ sợ mất vía trước viễn cảnh bị tịch thu tài sản và đuổi ra khỏi nhà, thế là cô quyết định bán chiếc bàn tròn bằng gỗ gụ cùng một số đồ đạc khác trong phòng khách. Hầu như toàn bộ đồ đạc trong nhà lúc bấy giờ đều là của cô, vốn là tổ ấm từ trước khi chồng cô qua đời. Hai ông bà đã lần lượt cho người khác hầu hết đồ đạc của mình từ dạo cô dọn đến ở cùng. Các con trai của ông bà đều đã lập gia đình và có việc làm ổn định. Người thứ nhất làm thợ lắp ráp ở nhà máy gas; người thứ hai làm nhân viên khuân vác đường sắt, còn người kia làm thợ thịt; nhưng giờ đây khi ông cụ thất nghiệp, họ hiếm khi ghé qua nhà. Lần cuối cùng họ đến là vào đêm Giáng sinh, và khi ấy đã xảy ra một trận cãi vã kinh hoàng đến mức lũ trẻ giật mình thức giấc và sợ suýt chết khiếp. Nguyên nhân là vì trước đó ít lâu, họ đã thỏa thuận với nhau rằng mỗi người sẽ góp một shilling mỗi tuần để phụng dưỡng hai cụ. Họ làm thế được ba tuần thì người thợ thịt ngưng đóng góp: anh ta chợt nghĩ rằng mình không có nghĩa vụ phải giúp nuôi vợ góa và con của em trai. Nếu hai cụ chịu dọn đi, ở trọ đâu đó một mình, anh ta sẽ tiếp tục đóng một shilling mỗi tuần, bằng không thì thôi. Nghe vậy, nhân viên đường sắt và thợ máy gas cũng ngừng đóng góp. Họ bảo thật không công bằng khi mỗi người phải è cổ đóng một shilling mỗi tuần trong khi người anh cả—lại kiếm được nhiều tiền nhất—lại chẳng bỏ ra xu nào. Nếu anh ta đóng, họ sẽ đóng; còn nếu anh ta không đóng gì hết, họ cũng mặc kệ. Đêm Giáng sinh hôm đó, cả ba người tình cờ đến nhà cùng một lúc; họ chì trích lẫn nhau, và suýt nữa thì thượng cẳng chân hạ cẳng tay trước khi bỏ đi trong cơn thịnh nộ, chửi rủa và từ đó chẳng thèm bén mảng tới nơi này nữa.
Ngay khi quyết định bán đồ đạc, Mary liền đến cửa hàng đồ cũ của Didlum, và người quản lý bảo sẽ ghé qua xem chiếc bàn cùng mấy thứ khác. Cô thấp thỏm chờ suốt buổi sáng nhưng chẳng thấy hắn đâu, đành phải ra tiệm nhắc lại một lần nữa. Lúc hắn chịu đến nơi thì tỏ thái độ vô cùng coi thường chiếc bàn cùng mọi thứ khác mà cô định bán. Năm shilling là mức giá cao nhất hắn có thể nghĩ ra cho chiếc bàn, và ngay cả thế, hắn còn ngờ vực không biết liệu có thu hồi được vốn hay không. Cuối cùng, hắn trả cô ba mươi shilling cho chiếc bàn, chiếc kệ trang trí gắn tường, chiếc ghế bành, ba chiếc ghế khác và hai bức tranh đẹp nhất—một bức tranh khắc thép cỡ lớn mang tên “Người Sam-ari nhân hậu” và bức kia là “Chúa chúc phúc cho trẻ nhỏ”.
Hắn trả tiền ngay tại chỗ; nửa tiếng sau, chiếc xe tải đến chở đồ đi, và khi chúng đã khuất dạng, Mary quỵ xuống tấm thảm trước lò sưởi trong căn phòng trống hoác và nức nở như thể tim gan đang tan nát.
Đây là cuộc giao dịch đầu tiên trong số nhiều lần tương tự. Cứ thế, từng món một, để có tiền mua thức ăn và trả tiền nhà, đồ đạc trong nhà lần lượt bị đem bán. Mỗi lần đến, Didlum đều làm ra vẻ như thể hắn đang ban ơn vô cùng lớn lao cho họ khi chịu mua lại mớ đồ đạc ấy. Gần như là một hành động bác ái vậy. Hắn nào có cần chúng. Việc làm ăn ế ẩm quá: có khi phải mất nhiều năm hắn mới bán lại được, vân vân và vân vân. Mấy bận, hắn hỏi Mary xem cô có muốn bán chiếc đồng hồ không—chiếc do người chồng quá cố tự tay làm tặng mẹ mình, nhưng Mary thấy ghê sợ ý nghĩ bán nó, cho tới tận lúc trong nhà chẳng còn thứ gì khác mà Didlum chịu mua nữa, và có tuần, khi Mary quá ốm để may vá—nó đành phải ra đi. Hắn trả họ mười shilling cho chiếc đồng hồ ấy.
Mary cứ tưởng bà cụ sẽ đau đớn đến đứt ruột khi phải chia tay chiếc đồng hồ này, nhưng cô ngạc nhiên thấy bà tỏ ra dửng dưng đến lạ lùng. Sự thật là dạo gần đây, cả hai ông bà dường như đều trở nên mụ mẫm, mất đi khả năng nhận thức nhạy bén trước những gì đang diễn ra xung quanh, và mọi việc trong nhà đều một tay Mary phải lo toan.
Hết lần này đến lần khác, hầu như mọi tài sản còn lại của họ—những thứ có giá trị kém hơn mà Didlum chẳng thèm liếc mắt—đều được cô mang đi bán ở các tiệm đồ cũ nhỏ xíu nằm sâu trong mấy con hẻm hoặc đem cầm cố ở hiệu cầm đồ. Gối lông vũ, ga giường, chăn ấm; những mảnh thảm hay vải dầu lót sàn, và bất cứ thứ quần áo nào còn có thể bán hay cầm được. Họ cảm thấy sự mất mát về chăn đệm còn đau đớn hơn bất cứ thứ gì khác, bởi mặc dù tất cả quần áo mặc ban ngày, mọi thứ áo quần cũ kỹ trong nhà, thậm chí cả chiếc khăn trải bàn màu cũ kỹ đều được đắp lên giường vào ban đêm, chúng vẫn chẳng thể bù đắp nổi cho những chiếc chăn ấm, và họ thường xuyên không tài nào chợp mắt nổi vì cái lạnh thấu xương.
Thỉnh thoảng, một nữ tình nguyện viên đi thăm các hộ gia đình lại ghé qua, tặng Mary một phiếu nhận một trăm cân than, hoặc một shilling tiền tạp hóa, hay một phiếu nhận một lít súp mà chiều tối Elsie sẽ ra Bếp ăn từ thiện để lấy về. Nhưng chuyện này chẳng mấy khi xảy ra, bởi như lời vị quý bà ấy nói, có quá nhiều hoàn cảnh giống như gia đình họ đến mức chẳng thể giúp gì nhiều hơn cho bất cứ ai.
Có những lúc Mary trở nên kiệt sức và suy sụp hoàn toàn vì làm việc quá sức, lo lắng và thiếu thốn dinh dưỡng đến độ cô ngã quệnh hẳn, tuyệt đối chẳng thể nhấc tay làm nổi việc gì. Những lúc ấy, cô lại nằm bẹp trên chiếc giường trong phòng rồi khóc.
Cứ mỗi lần cô như vậy, đi học về là Elsie và Charley lại xắn tay làm việc nhà, pha trà và nướng bánh mì mang lại tận giường trên một chiếc ghế để cô có thể nằm ăn. Khi không có bơ thực vật hay mỡ nước để phết lên bánh, chúng nướng thật mỏng, thật giòn rồi giả vờ đó là bánh quy.
Lũ trẻ có vẻ khá thích thú những khoảng thời gian này; sự yên tĩnh và thảnh thơi khác xa với những ngày thường khi mẹ bận rộn đến mức chẳng có thời gian để nói chuyện với chúng.
Chúng thường ngồi ở mép giường, bà cụ ngồi chiếc ghế đối diện bên cạnh chú mèo đang vểnh tai nghe chuyện, khi thì rừ rừ khi thì kêu meo meo mỗi khi có ai vuốt ve hay cất tiếng gọi nó. Chúng chủ yếu bàn chuyện tương lai. Elsie bảo sau này lớn lên nó sẽ làm cô giáo và kiếm thật nhiều tiền mang về cho mẹ mua sắm đồ đạc. Charley thì mơ ước mở một tiệm tạp hóa và sắm một cỗ xe ngựa. Khi nhà có tiệm tạp hóa, lúc nào cũng có vô số thứ để ăn; dẫu chẳng có đồng nào trong túi, bạn vẫn có thể tự do lấy bất cứ thứ gì mình thích từ cửa hàng—toàn đồ ngon thôi, nào cá hồi hộp, mứt, cá mòi, trứng, bánh ngọt, bánh quy và đủ thứ loại như thế—và chắc chắn ngày nào cũng có tiền, bởi chẳng đời nào lại có chuyện trôi qua cả ngày mà chẳng có lấy một vị khách ghé vào tiệm mua hàng. Khi đi giao hàng bằng xe ngựa, nó sẽ cho tất cả lũ bạn quen biết ngồi nhờ xe, và vào mùa hè, khi công việc đã xong xuôi và cửa hàng đóng cửa, Mẹ, Elsie và Nội cũng có thể đi những chuyến dã ngoại thật xa về vùng quê.
Bà cụ—về sau đã trở nên lẫn cẩn—thường ngồi lắng nghe mọi câu chuyện ấy với vẻ bề trên. Thỉnh thoảng, bà lại tranh luận với lũ trẻ về những dự định của chúng rồi cười nhạo chúng. Bà hay cười khúc khích bảo rằng bà từng nghe người ta nói thế từ lâu lắm rồi—rất nhiều lần là đằng khác—nhưng cuối cùng thì chẳng đi đến đâu cả.
Vào một tuần giữa tháng Hai, khi hoàn cảnh đã cùng đường khốn đốn, cụ già Jack đành đến xin sự giúp đỡ từ thư ký Hội Từ thiện có Tổ chức. Khoảng mười một giờ sáng, khi rẽ vào góc phố nơi đặt văn phòng của hội, ông trông thấy một đám đông khoảng ba mươi người đang đứng chờ cửa mở để xin phiếu nhận súp. Trong số đó có những kẻ lang thang hoặc đám lưu manh nát rượu; có những công nhân già nua, tàn tạ như ông, và cả những lao động mặc quần vải nhung sọc tăm hoặc vải mộc có quấn dây buộc chặt ở ống chân ngay dưới đầu gối.
Linden đứng đợi ở một góc khuất cho đến khi tất cả đám đông giải tán rồi mới bước vào. Người thư ký tiếp đón ông với vẻ thông cảm và đưa cho ông một tờ mẫu dài để điền vào, nhưng ngài Linden mắt mũi kèm nhèm, tay chân run lẩy bẩy nên người thư ký rất nhiệt tình tự tay điền hộ các câu trả lời, đồng thời thông báo rằng ông sẽ tiến hành xác minh hoàn cảnh và trình đơn xin trợ giúp lên ủy ban trong cuộc họp tiếp theo diễn ra vào thứ Năm tới—khi ấy hãy còn là thứ Hai.
Linden giải thích rằng gia đình họ thực sự đang chết đói. Ông đã thất nghiệp mười sáu tuần nay, và suốt khoảng thời gian ấy, họ chủ yếu sống nhờ vào tiền thu nhập của cô con dâu, nhưng ngặt nỗi cô đã nghỉ làm gần hai tuần nay do hãng cô thuê múa không có việc cho làm. Trong nhà chẳng còn hạt gạo giọt cơm nào và bọn trẻ đang khóc đói. Suốt tuần trước, chúng phải đến trường trong bụng rỗng, vì ngày nào cũng chỉ có bánh mì khô với trà: nhưng tuần này—theo những gì ông thấy—thậm chí họ còn chẳng có nổi thứ đó mà ăn. Sau một hồi trò chuyện thêm, người thư ký đưa cho ông hai phiếu ăn súp cùng một giấy nhận ổ bánh mì, đồng thời nhắc lại lời hứa sẽ cho người xác minh và đưa vụ việc ra trước hội đồng.
Trên đường trở về nhà, Jack đi ngang qua Bếp ăn từ thiện và bắt gặp đám đông hồi nãy từng đứng ở văn phòng Hội Từ thiện để xin phiếu súp. Họ đang xếp hàng dài chờ đến lượt vào cửa. Do cơ sở quá chật chội, chủ quán chỉ phục vụ mỗi mẻ mười người một lúc.
Đến thứ Tư, người thư ký đến thăm nhà, và vào thứ Sáu, Jack nhận được thư thông báo rằng hoàn cảnh của họ đã được ủy ban xem xét kỹ lưỡng, nhưng vì đây là trường hợp "kinh niên" nên họ không thể giải quyết và khuyên ông nên đến xin trợ giúp từ Hội đồng Giám hộ. Đây là điều mà trước nay Linden vẫn luôn e dè không dám làm, nhưng tình thế nay đã đường cùng. Họ đã nợ tiền nhà năm tuần, và trớ trêu thay, thị lực của ông ngày càng kém đi, đến mức dẫu có chút hy vọng kiếm được việc làm đi chăng nữa thì cũng rất mơ hồ chuyện ông còn khơi thông nổi công việc. Thế là Linden, trong tâm trạng suy sụp và nhục nhã tột cùng, nuốt trôi mọi lòng tự trọng còn sót lại và lê bước như một con chó bại trận đến gặp viên chức cứu tế; hắn dẫn ông ra trước Hội đồng Giám hộ, nhưng hội đồng lại không cho rằng đây là trường hợp thích hợp để nhận trợ cấp ngoài viện dưỡng lão, và sau vài thủ tục sơ lược, người ta sắp xếp để hai vợ chồng Linden vào nhà tế bần, còn Mary sẽ được trợ cấp ba shilling mỗi tuần để tự trang trải cuộc sống cho cô và hai đứa con. Riêng về phần các cậu con trai của Linden, Hội đồng Giám hộ tuyên bố rõ ý định sẽ buộc họ phải đóng góp chi phí phụ dưỡng cha mẹ.
Mary tiễn hai cụ đến tận cổng nơi ở mới của họ, và khi trở về nhà, cô nhìn thấy một bức thư gửi cho J. Linden nằm đó. Thư của chủ nhà gửi đến, bên trong kèm theo trát yêu cầu dọn đi trước khi kết thúc tuần tới. Không có một lời nào đả động đến số tiền nhà đang nợ. Có lẽ ông chủ Sweater nghĩ rằng vì bản thân đã thu được gần sáu trăm bảng tiền thuê nhà từ Linden, ông ta có quyền rộng lượng với khoản nợ năm tuần còn đọng lại—hoặc có lẽ ông ta thừa hiểu chẳng đời nào đòi lại được số tiền ấy. Dù thế nào đi nữa, lá thư hoàn toàn không nhắc đến chuyện đó—đó đơn thuần là thông báo cút đi, gửi cho Linden, nhưng thực chất là nhắm vào Mary.
Khoảng ba giờ rưỡi chiều, cô trở về nhà và phát hiện lá thư nằm trên sàn ngay lối ra vào. Cô lả đi vì mệt mỏi và đói khát, bởi cả ngày hôm nay cô chẳng có gì vào bụng ngoài một tách trà và một lát bánh mì mỏng, và những bữa ăn của cô trong suốt nhiều tuần qua cũng chẳng khá khẩm hơn là bao. Lũ trẻ đang đi học, còn ngôi nhà—giờ đây gần như trống hoác chẳng còn mội món đồ đạc, không thảm lót sàn hay vải dầu—trở nên hoang vắng, lạnh lẽo và tĩnh lặng như mộ địa. Trên chiếc bàn bếp chỉ còn trơ trọi vài chiếc tách và đĩa lót đã nứt mẻ, một con dao gãy, dăm chiếc thìa trà bằng chì, dở ổ bánh mì, một cái bát nhỏ đựng chút mỡ nước và một cái ấm pha trà bằng sành màu nâu đã gãy vòi. Gần bàn là hai chiếc ghế bếp gãy chân, một chiếc đã mất thanh ngang tựa lưng, chiếc kia thì rách tơi tả chẳng còn chút tựa nào. Sự trống trải của những bức tường chỉ được khỏa lấp bằng một cuốn lịch màu và mấy bức tranh giấy do lũ trẻ đính lên, còn bên cạnh lò sưởi là chiếc ghế mây trống không nơi bà cụ từng ngồi. Trong lò không có nổi một đống lửa, tro tàn tích tụ đầy ắp khiến góc bếp lạnh ngắt thêm phần bừa bộn, bởi trong cơn hoảng loạn của mấy ngày qua, cô chẳng còn tâm trí hay thời gian để dọn dẹp nhà cửa. Sàn nhà chưa quét, vương vãi đầy bụi bặm và mẩu giấy vụn: ở một góc là đống củi khô cùng những cành cây nhỏ mà Charley kiếm được đâu đó mang về để nhóm bếp.
Khung cảnh lộn xộn bao trùm khắp ngôi nhà: tất cả các cửa đều mở toang, và từ chỗ đứng trong bếp, cô có thể nhìn thấy chiếc giường ngủ chung với Elsie cùng đống chăn màn hỗn độn vứt ngổn ngang. Phòng khách chẳng có gì ngoài một mớ đồ vụn vặt tả tơi thuộc về Charley—những món "đồ chơi" theo cách gọi của thằng bé—nào là mẩu gỗ, dây thừng; một chiếc bánh xe nôi trẻ con, con quay, vòng sắt, vân vân. Qua cánh cửa khác, có thể trông thấy chiếc giường cũ kỹ xiêu vẹo mà hai cụ từng dùng, đắp thứ chăn đệm tương tự như giường cô, cùng lớp vải bọc nệm rách rưới thò cả bông ra ngoài, rơi lả tả từng nhúm xuống mặt sàn.
Khi đứng đó tay cầm lá thư—kiệt quệ và rã rời giữa chốn hoang tàn này, cô có cảm giác như cả thế giới đang tan rã và đổ sụp hoàn toàn xung quanh mình.