Những Nhà Từ Thiện Quần Rách

Lượt đọc: 482 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 7
Những Cỗ Máy Tiêu Diệt

❊ ❊ ❊

“Nào, mau đến ngày thứ Bảy đi!” Philpot hô lên, vừa lúc hơn bảy giờ sáng một ngày thứ Hai khi họ đang chuẩn bị bắt tay vào việc.

Bên ngoài trời vẫn còn tối, nhưng căn bếp nhỏờ chập choạng ánh sáng lung linh từ hai ngọn nến mà Crass đã thắp lên, cắm trên chiếc kệ phía trên lò sưởi để lão có thể nhìn thấy mà phân phát các loại sơn và cọ cho mấy người thợ.

“Ừ, tuần này đúng là dài như cái địa ngục ấy nhỉ?” Harlow nhận xét trong lúc treo chiếc áo bọc ngoài lên đinh rồi bắt đầu mặc tạp dề và áo blouse vào. “Tao ngán đến tận cổ rồi đây này.”

“Ước gì Chúa cho đến giờ ăn sáng quách đi cho rồi,” Easton, kẻ dễ thỏa mãn hơn, làu bàu.

Dù có vẻ kỳ lạ, nhưng chẳng ai trong số họ lấy làm tự hào về công việc của mình: họ chẳng hề “yêu” nó cái lý tưởng cao cả về “làm việc vì bản thân công việc” vốn rất được lòng những kẻ chẳng làm quái gì trên đời này hoàn toàn vắng bóng trong đầu họ. Ngược lại, khi đến nơi làm việc vào buổi sáng, họ chỉ ước sao mau đến giờ ăn sáng. Lúc quay lại làm việc sau bữa sáng, họ lại ước sao mau tới giờ ăn trưa. Sau bữa trưa, họ lại mong cho đến một giờ chiều ngày thứ Bảy.

Cứ thế, ngày qua ngày, năm nối năm, họ mỏi mòn mong ngóng thời gian trôi mau và, mà chẳng hề nhận thức được, thực chất họ đang khao khát được chết đi cho rồi.

Điều này chắc hẳn phải kỳ lạ lắm đối với những kẻ mộng mơ tin vào “lao động vì bản thân lao động”, những kẻ mà ngoài đời chẳng làm gì ngoài việc ngấu nghiến, sử dụng, tận hưởng hay phung phí những thứ do mồ hôi công sức của những người lao động làm ra — những người vốn chẳng bao giờ được phép hưởng một phần công bằng từ những giá trị tốt đẹp mà chính họ góp sức tạo dựng nên?

Crass rót từng loại màu vào các thùng khác nhau.

“Harlow,” lão bảo, “lát nữa Sawkins đến, cậu và cậu ta cứ lên lầu sơn mấy phòng ngủ tầng trên bằng mầu này nhé. Lên đó các cậu sẽ thấy hai cây nến. Phòng chỉ quét một lớp sơn thôi, nên nhớ làm sao cho kín màu đấy, với lại kèm cặp Sawkins một chút để nó đừng làm bôi bác bẩn thỉu ra. Cậu lo phần cửa ra vào và cửa sổ, còn cứ để nó làm chân tường với tủ âm tường.”

“Phải công nhận là tuyệt đấy,” Harlow nói lớn cho mọi người cùng nghe. “Chúng ta lại phải đi dạy dỗ một thằng khốn như nó để rồi mai mốt nó cướp mất cơm áo của mình bằng cách nhận thầu giá rẻ cho xem.”

“Thì tao biết sao được,” Crass làu bàu. “Cậu biết đấy: Hunter phái nó đến đây làm thợ sơn, và tao thì phải bố trí việc cho nó chứ. Chẳng có việc nào khác cho nó làm cả.”

Cuộc bàn tán về chủ đề này bị cắt đứt bởi sự xuất hiện của Sawkins, muộn gần mười lăm phút.

“Ồ, thế ra cậu cũng chịu tới đấy phỏng,” Crass mỉa mai. “Cứ tưởng cậu đi nghỉ mát luôn rồi chứ.”

Sawkins lầm bầm vài câu về chuyện ngủ quên, rồi sau khi vội vã tròng chiếc tạp dề vào, cậu ta cùng Harlow đi lên lầu.

“Nào, để xem nào,” Crass quay sang nói với Philpot. “Cậu và Newman tốt nhất nên xuống tầng hai bắt tay vào việc đi: đây là thùng màu, còn đây là hai cây nến. Hai cậu đừng có chui cả vào một phòng mà làm, kẻo Hunter lại càu nhàu đấy. Cậu lấy một phòng phía trước, còn để Newman làm phòng phía sau. Nhớ mang theo ít bột trét nhé: tuy phòng chỉ quét hai lớp, nhưng lần này cậu cũng phải trét kín mấy cái lỗ càng cẩn thận càng tốt.”

“Chỉ có hai lớp thôi á!” Philpot kêu lên. “Mấy cái phòng đấy mà sơn màu sáng thế này thì hai lớp sao mà che nổi.”

“Dù sao thì cũng chỉ có hai lớp thôi,” Crass hậm hực đáp. “Hunter bảo thế, nên các cậu đành phải xoay sở thế nào cho khéo với ngần ấy lớp thôi, lại còn phải phết lên tường cho nhanh gọn vào đấy.”

Crass không thấy cần phải nhắc nhở rằng, theo bản sao bảng chi tiết công việc đang nằm trong túi áo của lão, mấy căn phòng đó đáng lẽ phải được sơn tới bốn lớp.

Lúc này Crass quay sang Owen.

“Còn cái phòng khách đó nữa,” lão nói. “Tao chưa biết xử lý thế nào với nó đây. Hình như họ vẫn chưa quyết định xong. Dù có làm gì với nó đi nữa thì cũng tính là tiền công ngoài, bởi vì trong hợp đồng chỉ ghi rõ là trét bột phẳng phiu và quét một lớp sơn trắng thôi. Thế nên cậu với Easton cứ tiến hành trước đi đi.”

Slyme đang bận rộn làm mềm một ít bột trét bằng cách dùng hai tay nhào nặn và bóp nghẹn nó.

“Chắc tôi cứ làm nốt căn phòng dang dở từ hôm thứ Bảy chứ?” cậu ta hỏi.

“Được rồi,” Crass đáp. “Cậu đủ sơn chưa?”

“Rồi,” Slyme nói.

Trên đường đi đến chỗ làm việc, khi bước qua nhà bếp, Slyme liền cất tiếng gọi Bert, cậu nhóc đang hì hục nhóm lửa bằng mấy thanh củi nhỏ để đun nước pha trà chuẩn bị cho bữa sáng lúc tám giờ.

“Tao có con cá trích khô nhờ mày nướng hộ đấy nhé,” cậu ta bảo.

“Vâng,” Bert đáp gọn lỏn. “Anh cứ để lên cái tủ đựng chén bát đằng kia, cạnh phần của anh Philpot với của em ấy.”

Slyme lấy con cá trích từ trong giỏ đựng đồ ăn của mình ra, nhưng khi định đặt nó vào chỗ đã dặn, cậu ta nhận ra con cá của mình có vẻ to hơn hẳn hai con còn lại. Đây là một vấn đề quan trọng đây. Sau khi nướng chín lên rồi thì chẳng dễ gì phân biệt được đâu là con nào: rất có thể cậu ta sẽ bị đưa cho một con nhỏ hơn thay vì con cá của chính mình. Nghĩ vậy, cậu ta liền rút chiếc dao bỏ túi ra và cắt phăng phần đuôi của con cá trích lớn.

“Của tao đây nhé,” cậu nói với Bert. “Tao cắt đuôi con cá của tao đi rồi để mày còn biết đường mà nhận ra.”

Lúc này đã là khoảng bảy giờ hai mươi phút, và sau khi tất cả những người thợ khác đã được phân công công việc, Crass liền ra bồn nước rửa tay. Sau đó, lão đi vào nhà bếp, tự chế một chiếc ghế ngồi bằng cách rút hai ngăn kéo từ tủ đựng chén ra đặt xuống sàn cách nhau chừng sáu thước rồi bắc một tấm ván lên trên. Lão ngồi xuống trước bếp lửa đang bốc cháy phừng phừng bên dưới nồi nước, châm ống tẩu lên và bắt đầu nhả khói. Cậu thiếu niên thì lủi thủi đi vào căn bếp nhỏ để rửa sạch đám tách và lọ cho đám thợ dùng uống nước.

Bert là một cậu nhóc gầy gò, còi cọc chừng mười lăm tuổi và cao khoảng bốn thước chín inch. Cậu có mái tóc nâu sáng cùng đôi mắt màu xám phớt nâu, còn quần áo thì đủ mọi màu sắc, bám đầy những lớp sơn dày cộp hậu quả của sự vụng về trong lúc làm việc, bởi vì cậu mới vào nghề được chừng một năm. Mấy người thợ thường đặt cho cậu biệt danh là “tiệm sơn di động”, một cái tên mà Bert vui vẻ đón nhận.

Cậu bé này là một đứa trẻ mồ côi. Cha cậu từng là một nhân viên khuân vác đường sắt, người đã phải đầu tắt mặt tối làm việc vất vả mười hai đến mười bốn tiếng mỗi ngày suốt bao nhiêu năm trời, và kết quả quen thuộc là ông cùng gia đình cứ mãi chìm đắm trong cảnh nghèo túng khốn cùng. Bert là đứa con duy nhất và sức khỏe lại chẳng được cường tráng cho lắm, từ nhỏ đã sớm bộc lộ năng khiếu vẽ vời. Thế nên, khi người cha qua đời cách đây hơn một năm, mẹ cậu đã lập tức gật đầu đồng ý khi nghe con trai bày tỏ nguyện vọng muốn trở thành một thợ trang trí. Đó là một nghề nhẹ nhàng, sạch sẽ, và bà nghĩ rằng một người thợ sơn thực thụ giỏi giang — điều mà bà tin chắc con mình rồi sẽ đạt được — ít ra cũng luôn có thể kiếm được một mức sống đàng hoàng. Quyết định trao cho con trai cơ hội tốt nhất có thể, bà nhẩm tính nếu được sẽ đưa cậu vào làm việc tại hãng Rushton, một trong những hãng thợ hàng đầu trong thị trấn. Ban đầu, ông Rushton đòi mười bảng tiền thế chân, và cậu nhóc sẽ phải ký hợp đồng làm việc trong năm năm: không có tiền công cho năm đầu tiên, hai shilling một tuần vào năm thứ hai, và tăng thêm một shilling mỗi năm cho khoảng thời gian còn lại của hợp đồng. Sau đó, như một đặc ân — thực chất là một sự bố thí, bởi vì bà là một phụ nữ vô cùng nghèo khó — ông ta đồng ý nhận năm bảng.

Số tiền này tượng trưng cho khoản tiền dành dụm chắt chiu qua bao nhiêu năm trời, thế nhưng người đàn bà khốn khổ ấy vẫn sẵn sàng dốc túi để con trai mình có thể trở thành một người thợ lành nghề. Thế là Bert được nhận làm thợ học việc — ký hợp đồng năm năm — tại hãng Rushton & Co.

Mấy tháng đầu đời thợ của cậu trôi qua trong xưởng sơn nằm ở khu nhà dưới sân, một nơi nửa giống hầm rượu nửa giống chuồng ngựa. Ở đó, vây quanh bởi những thứ phẩm màu độc hại và vật liệu của nghề nghiệp, người thợ trẻ tuổi làm việc, hầu như chỉ có một mình, cọ rửa những cái thùng sơn bẩn thỉnh do đám thợ mang về từ những “công trình” đã hoàn thành bên ngoài, và thỉnh thoảng pha sơn theo chỉ dẫn của ông Hunter hoặc một trong các thợ cả phụ.

Có lúc cậu bị sai đi giao vật liệu đến các công trình nơi mấy người thợ đang làm việc — những khối sơn hoặc chì trắng nặng trịch — có lúc là những xô nước vôi mà đôi tay mảnh khảnh của cậu yếu đến mức chỉ xách đi nổi vài thước là phải dừng lại nghỉ.

Thường thì người ta bắt gặp bóng dáng mỏng manh, non nớt của cậu bé đang oằn mình lê bước, còng lưng dưới sức nặng của một chiếc thang kép hay một tấm ván dày.

Cậu có thể cáng đáng cùng lúc khá nhiều gói đồ: vài gói ở mỗi tay và một số được cột chặt bằng dây thừng vắt qua vai. Tuy nhiên, đôi lúc số lượng đồ đạc vượt quá sức mang của cậu; thế là chúng được chất lên một chiếc xe tay kéo mà cậu phải hì hục đẩy hoặc lê lết theo sau đến những công trình ở xa.

Mùa đông đầu tiên ấy, những ngày tháng của cậu bé chủ yếu trôi qua trong căn xưởng sơn ẩm ướt, nồng nặc mùi hôi và lát đá phiến lạnh lẽo, thậm chí chẳng có lấy một lò sưởi để sưởi ấm bầu không khí buốt giá.

Thế nhưng trong tất cả những điều đó, cậu chẳng hề thấy đó là cay đắng cực nhọc gì. Với sự vô tư lự của tuổi thiếu niên, cậu vẫn làm việc chăm chỉ và vui vẻ. Thời gian trôi đi, đích đến của hoài bão thuở nhỏ cuối cùng cũng đạt được — cậu được phái đi làm việc cùng những người thợ! Và cậu mang theo nguyên vẹn tinh thần ấy bên mình, luôn cố gắng hết sức để làm vừa lòng những ai làm việc chung.

Cậu cố gắng học hỏi và trở thành một đứa bé ngoan, và cậu đã thành công, cũng khá suôn sẻ.

Cậu nhanh chóng chiếm được cảm tình của Owen, người mà cậu dành cho sự kính trọng và quý mến sâu sắc, bởi cậu nhận ra rằng cứ hễ có công việc đặc biệt nào cần làm thì chính Owen là người đảm nhận. Những lúc như thế, bằng cái vẻ ranh mãnh, ngây thơ của tuổi trẻ, Bert thường tìm mưu tính kế để được phái đi phụ giúp Owen, và bản thân Owen hễ có thể là lại xin cho cậu bé được làm việc cùng mình.

Tình cảm gắn bó của Bert dành cho Owen cũng mãnh liệt ngang ngửa sự chán ghét của cậu đối với Crass, kẻ hay có thói quen chế giễu những hoài bão của cậu nhóc. “Mày còn khối thời gian để mơ mộng chuyện làm hoa văn sau khi đã học xong cách sơn trơn đi đã nhé,” lão hay nói thế.

Sáng nay, sau khi rửa xong số tách và ly, Bert mang chúng trở lại nhà bếp.

“Nào để xem nào,” Crass ngẫm nghĩ nói, “chắc là mày đã bỏ trà vào xô rồi chứ.”

“Vâng.”

“Và giờ thì mày đang cần việc để làm phỏng?”

“Vâng,” cậu bé đáp.

“Ừ, thế thì lấy một xô nước với cái cọ cũ cùng giẻ lau đi, rồi ra rửa sạch mấy lớp vôi cũ và màu sơn trên trần với tường phòng đựng thức ăn đi nhé.”

“Vâng ạ,” Bert nói. Khi ra đến cửa dẫn vào căn bếp nhỏ, cậu quay đầu lại bảo:

“Em phải nướng xong ba con cá trích đấy trước giờ ăn sáng đấy nhé.”

“Mặc kệ mấy con cá đó đi,” Crass bảo. “Để tao làm cho.”

Bert đi lấy xô và cọ, múc một ít nước từ vòi, vác ra một chiếc thang gấp cùng một tấm ván ngắn — một đầu gác lên chiếc kệ dưới cùng của phòng đựng thức ăn, đầu kia tựa vào thang — rồi bắt tay thực hiện mệnh lệnh của Crass.

Trong phòng đựng thức ăn vừa lạnh lẽo, ẩm ướt lại vừa thê lương, ánh nến leo lét chỉ càng làm tăng thêm vẻ u ám đó. Bert run lẩy bẩy; cậu rất muốn mặc chiếc áo khoác vào, nhưng với một công việc thế này thì điều đó là bất khả thi. Cậu nhấc xô nước lên một chiếc kệ, trèo lên tấm ván, nhúng cọ vào nước rồi thoa đẫm một khoảng trần nhà chừng một thước vuông; sau đó cậu bắt đầu dùng cọ chà mạnh.

Cậu chưa thành thạo lắm, nên trong lúc chà, nước chảy ròng ròng qua cán cọ, chảy tuột xuống bàn tay và dọc theo cánh tay giơ cao, làm ướt sũng phần tay áo sơ mi xắn lên. Khi đã chà xong xuôi, cậu cố gắng dùng cọ hắt nước rửa trôi đi chừng nào hay chừng nấy, rồi để hoàn tất, cậu thọc tay thẳng vào xô nước, vớt chiếc giẻ lau ra vắt kiệt nước rồi lau lại phần trần vừa kỳ cọ. Tiếp đó, cậu thả giẻ về lại xô nước và vẫy vẫy những ngón tay đã tê cứng để máu huyết lưu thông trở lại. Cậu ngó đầu vào nhà bếp, nơi Crass vẫn đang ngồi bên đống lửa, vừa hút thuốc vừa hơ một con cá trích cắm ở đầu cây gậy nhọn. Bert thèm gì lão biến mau lên lầu, hay đi đâu quách đi, để cậu có thể mon men lại gần lò sưởi mà hơ ấm người.

“Lão thà để mặc mình làm mấy con cá ấy có chết ai đâu,” cậu lầm bầm một mình, trừng mắt nhìn Crass đầy căm ghét qua khe cửa.

“Đúng là một việc tuyệt vời để sai phái người ta vào cái buổi sáng lạnh buốt thế này.”

Cậu dịch chiếc xô nước nhích lên một đoạn trên kệ rồi lại tiếp tục cặm cụi làm việc.

Chốc lát sau, Crass, vẫn đang ngồi sưởi ấm bên đống lửa, nghe thấy tiếng bước chân đang tiến lại gần hành lang. Lão giật nảy mình đầy chột dạ, vội vã thọc tay cầm tẩu thuốc vào túi tạp dề rồi ba chân bốn cẳng lùi vào căn bếp nhỏ. Lão đinh ninh đó là Hunter, kẻ có thói quen thình lình xuất hiện vào đủ mọi thời điểm oái oăm, nhưng hóa ra chỉ là Easton.

“Tôi có một nhúm thịt xông khói muốn nhờ thằng nhỏ hơ giùm,” Easton nói khi Crass quay trở ra.

“Cậu tự làm lấy cũng được nếu thích,” Crass nhã nhặn đáp, liếc nhìn đồng hồ. “Sắp tám giờ kém mười rồi đấy.”

Easton đã làm việc cho hãng Rushton & Co. được nửa tháng, và đủ khôn ngoan để khoản đãi Crass vài ly trong mấy dịp khác nhau; thế nên hiện tại cậu đang được lòng lão thợ cả này.

“Trong đấy làm ăn thế nào rồi hả cậu?” Crass hỏi, nhắc đến công việc mà Easton và Owen đang thực hiện trong phòng khách. “Cậu chắc là chưa cãi nhau với bạn đồng hành đấy chứ?”

“Chưa; sáng nay hắn ta chẳng nói năng mấy đâu, cơn ho nặng tiếng lắm. Mà ai chứ tôi thì lúc nào cũng có thể xuôi chèo mát mái với bất kỳ ai thôi,” Easton nói thêm.

“Ừ, tao cũng thế thôi, nhưng tao ngấy đến tận cổ khi phải nghe cái thằng khốn điên rồ đó lải nhải rồi. Theo lời hắn thì cái gì cũng sai bét nhè. Nay thì tôn giáo, mai lại chính trị, ngày mốt lại lòi ra thứ khác.”

“Đúng vậy, nghe nhức cả đầu; lảm nhảm quá mức,” Easton đồng tình, “nhưng tôi mặc kệ đời, chẳng thèm để ý đến cái thằng khốn điên ấy làm gì: thế là thượng sách.”

“Dĩ nhiên, chúng ta thừa biết là dạo này mọi thứ có hơi khó khăn túng thiếu thật,” Crass tiếp lời, “nhưng nếu mấy kẻ như hắn mà được làm theo ý mình thì chúng sẽ đẩy mọi chuyện tồi tệ hơn gấp vạn lần cho mà xem.”

“Ý tôi cũng y như vậy,” Easton hưởng ứng.

“Tao đã chuẩn bị sẵn một liều thuốc độc cho hắn rồi đây, phen nào hắn mở mồm ra lải nhải nữa là tao cho ngậm miệng luôn,” Crass tiếp tục, vừa rút một mảnh giấy báo cắt vụn từ túi áo ghi lê ra. “Cậu đọc thử xem; cắt từ tờ Obscurer ra đấy.”

Easton cầm mẩu báo lên đọc: “Được đấy chứ,” cậu nhận xét rồi trả lại.

“Ừ, tao nghĩ thế là đủ bịt cái mỏ hắn lại rồi. Cậu có để ý hôm nọ lúc chúng ta bàn về chuyện nghèo đói và thất nghiệp, hắn cứ lảng tránh không dám đáp lại điều tao nói về chuyện máy móc chính là thủ phạm gây ra cơ sự đó không? Hắn chẳng thèm trả lời tao! Lại đánh trống lảng sang chuyện khác ngay.”

“Ừ, tôi nhớ là hắn chẳng đáp lại thật,” Easton nói, dẫu thực ra trong đầu cậu chẳng hề có chút ký ức nào về vụ đó.

“Ý tao là phải truy cứu hắn vụ này vào giờ ăn sáng mới được. Tao không hiểu sao lại cứ để hắn chuồn êm kiểu đó được chứ. Tối nọ ở quán ‘Cricketers’ có một gã bàn về chuyện y hệt như thế này — một lão rất quan tâm đến chính trị các thứ — và lão ta nói y chang như ý tao luôn. Chà, số lượng người bị đẩy ra đường thất nghiệp vì mấy cái máy móc tân thời kiểu mới này đúng là nhiều vô kể!”

“Đương nhiên rồi,” Easton đồng tình, “ai mà chẳng biết điều đó.”

“Tối nào đó cậu nên ghé qua quán ‘Cricketers’ một chuyến đi. Ở đó có khối gã tử tế đàng hoàng lui tới.”

“Vâng, chắc tôi sẽ ghé.”

“Thế bình thường cậu hay lai vãng quán nào?” Crass hỏi sau một thoáng ngập ngừng.

Easton cười trừ. “À, nói thật với anh là dạo này tôi chẳng lui tới quán xá nào cả. Nghỉ việc nhiều quá mà.”

“Thế thì khác biệt lớn đấy nhỉ?” Crass bảo. “Nhưng cậu cứ yên tâm làm việc ở đây đi, cho đến khi xong công việc này. Cứ tự ý tứ giữ mình một chút, đừng có đi làm muộn vào buổi sáng. Lão Nimrod đại kỵ nhất điều đó đấy.”

“Tôi sẽ chú ý vụ đó,” Easton đáp. “Tôi không thích lãng phí thời gian khi mà CÓ việc để làm. Cảnh không có việc làm đã đủ khốn đốn lắm rồi.”

“Cậu biết đấy,” Crass tiếp tục với giọng đầy tin cẩn. “Nói nhỏ cho riêng cậu với tôi biết thôi nhé, tao có cảm giác cái gã Owen khốn kiếp ấy sẽ chẳng trụ lại đây lâu nữa đâu. Nimrod căm ghét gã ra mặt.”

Easton thoáng nghĩ đến việc buột mồm nói rằng Nimrod có vẻ căm ghét tất cả bọn họ như nhau: nhưng cậu nín lặng, và Crass lại tiếp tục:

“Lão ta đã nghe hết chuyện Owen cứ lải nhải về chính trị với tôn giáo, chuyện này chuyện nọ, rồi cả chuyện hãng làm ăn cẩu thả bớt xén vật liệu nữa. Cậu biết đấy, kiểu nói năng bép xép đó chẳng đi đến đâu cả, đúng không?”

“Đương nhiên là thế rồi.”

“Hunter đã tống cổ gã từ lâu lắm rồi, ngặt nỗi ban đầu không phải lão ta là người nhận gã vào làm. Chính tay Rushton đã cho gã cơ hội khởi đầu đó. Hình như Owen đã mang một đống mẫu sản phẩm của mình đến khoe với Sếp lớn.”

“Có phải mấy thứ đang treo lơ lửng ở cửa kính tiệm không hả anh?”

“Đúng thế!” Crass khinh khỉnh đáp. “Nhưng gã có làm nổi việc trơn tru đâu cơ chứ. Dĩ nhiên là gã cũng làm được một chút việc vân gỗ với viết lách — ra vẻ ta đây — khi nào có việc, mà chuyện đó thì hiếm hoi lắm, chứ còn việc sơn trơn bình thường ấy à, thì Sawkins thừa sức làm tốt như gã vào bất cứ ngày nào!”

“Vâng, chắc là thế thật,” Easton đáp, trong lòng cảm thấy hơi hổ thẹn vì đã hùa theo cuộc trò chuyện này.

Dù lúc này đã quên bẵng sự hiện diện của Bert, Crass vẫn theo bản năng hạ thấp giọng xuống, nhưng cậu nhóc — kẻ vừa tạm ngưng tay để đút hai tay vào túi quần sưởi ấm — đã rướn tai lắng nghe cẩn thận và tóm được từng chữ một.

“Cậu thừa biết có khối kẻ sẽ chẳng thèm giao việc cho hãng nữa nếu chúng biết được mưu mô này,” Crass tiếp tục. “Thử nghĩ mà xem, sai một thằng khốn nạn như thế vào làm việc trong nhà mấy quý ông quý bà — một kẻ Vô thần chết tiệt!”

“Ừ, nghĩ lại thì đúng là quá quắt thật.”

“Tôi chắc chắn là mụ vợ tôi — trước tiên là thế — đời nào chịu cho một kẻ như vậy bước chân vào nhà. Nhà tôi từng có một tay khách thuê phòng và khi mụ phát hiện ra hắn ta là một kẻ tự do tư tưởng hay đại loại thế, mụ tống cổ hắn ra đường ngay lập tức cho cậu sáng mắt ra!”

“À nhân tiện đây,” Easton nói, mừng vì chớp được cơ hội đổi chủ đề, “anh có tình cờ biết ai đang muốn tìm phòng trọ không? Nhà tôi đang thừa ra một phòng nên vợ tôi bảo chi bằng cứ cho thuê quách đi.”

Crass trầm ngâm suy nghĩ giây lát. “Tạm thời thì tao không rõ,” lão đáp với giọng hoài nghi. “Tuần trước Slyme có bàn chuyện muốn chuyển đi chỗ trọ hiện tại, nhưng tao không biết cậu ta đã kiếm được chỗ nào khác để chuyển đến chưa. Cậu cứ hỏi thẳng cậu ta xem sao. Còn ai khác thì tao chịu.”

“Để tôi hỏi cậu ta,” Easton đáp. “Mấy giờ rồi nhỉ? Chắc sắp đến giờ rồi đấy.”

“Đúng thế thật: sát nút tám giờ rồi,” Crass kêu lên, và rút chiếc còi ra thổi một tiếng chói tai để báo hiệu cho những người khác biết.

“Có ai thấy lão Jack Linden từ dạo bị sa thải không hả mấy cậu?” Harlow hỏi trong bữa ăn sáng.

“Tôi thấy lão hôm thứ Bảy,” Slyme lên tiếng.

“Lão có đang làm gì không?”

“Tôi không biết: tôi chẳng có thời gian bắt chuyện với lão.”

“Không, lão chẳng có việc gì làm đâu,” Philpot nhận xét. “Tối thứ Bảy tôi gặp lão, và lão bảo với tôi là lão cứ lang thang đi bộ suốt từ dạo đó đến giờ.”

Philpot không nói thêm rằng cậu đã “cho” Linden mượn một shilling, và chẳng hề mong có ngày được đòi lại.

“Lão sẽ chẳng đời nào kiếm lại được việc làm sớm đâu,” Easton nhận xét. “Lão già quá rồi.”

“Nói cho cùng thì cậu cũng chẳng thể trách lão Misery vì đã sa thải lão ta được,” Crass ngập ngừng lên tiếng sau một thoáng im lặng. “Lão làm việc chậm chạp như rùa bò đi dự đám tang ấy.”

“Tao tự hỏi không biết mày làm được tích sự gì khi già bằng ngần ấy tuổi nhỉ?” Owen nói.

“Biết đâu lúc đó tao chẳng cần làm quái gì nữa ấy chứ,” Crass đáp kèm theo một tiếng cười nhạt nhẽo. “Tao sẽ sống bằng tài sản của mình.”

“Tôi cho là điều khôn ngoan nhất mà lão Jack có thể làm lúc này là vào trại tế bần,” Harlow bảo.

“Ừ: tôi đoán thế nào kết cục cũng rứa thôi,” Easton lững thững nói với giọng tỉnh rụi.

“Quả là một cái kết tuyệt đẹp nhỉ,” Owen mỉa mai nhận xét. “Sau cả đời làm lụng vất vả để rồi cuối đời bị đối xử chẳng khác nào tội phạm.”

“Tôi chẳng hiểu các cậu gọi thế nào là đối xử như tội phạm,” Crass gắt lên. “Tôi thấy họ có một cuộc sống sung sướng phát phiền lên ấy chứ, trong khi chúng ta phải è cổ ra kiếm tiền lo cho họ.”

“Ôi, vì Chúa xin đừng lải nhải tranh cãi nữa,” Harlow kêu lên, hướng về phía Owen. “Tuần trước cãi nhau ngấy đến tận cổ rồi. Cậu không thể đòi hỏi một ông chủ phải thuê một gã thợ đã quá tuổi làm việc được.”

“Đương nhiên là không rồi,” Crass hùa theo.

Philpot — không nói gì cả.

“Tôi chẳng thấy có lý do gì cứ phải lằn nhằn than vãn mãi,” Crass tiếp lời. “Mấy chuyện đó chẳng thể thay đổi được đâu. Cậu không thể đòi hỏi lúc nào cũng có sẵn việc làm cho tất cả mọi người với ngần ấy loại máy móc tiết kiệm nhân công đã được phát minh ra.”

“Tất nhiên rồi,” Harlow nói, “những người từng làm những công việc giờ đây do máy móc đảm nhận, buộc phải tìm việc khác mà mưu sinh. Vài người trong số họ tràn sang nghề của chúng ta chẳng hạn: kết quả là số lượng thợ thì thừa thãi mà việc làm thì chẳng đủ để nuôi sống tất cả.”

“Đúng thế,” Crass hào hứng hô lên. “Ý tao y hệt như vậy. Máy móc chính là cội nguồn đích thực của nghèo đói. Hôn nọ tao vừa nói thế xong.”

“Máy móc đích thực là nguyên nhân dẫn đến thất nghiệp,” Owen đáp, “nhưng nó không phải là nguyên nhân gây ra nghèo đói: đó lại là một vấn đề hoàn toàn khác.”

Những người còn lại cười rộ lên đầy vẻ khinh miệt.

“Ừ, với tôi thì xem ra chúng cũng là một giuộc với nhau cả thôi,” Harlow nói, và hầu như tất cả đều đồng tình.

“Tôi lại thấy chúng chẳng hề giống nhau chút nào,” Owen đáp lại. “Theo quan điểm của tôi, tất cả chúng ta đều đang chìm đắm trong cảnh nghèo đói ngay cả khi có việc làm — còn cái cảnh ngộ mà chúng ta phải gánh chịu khi mất việc thì gọi chính xác hơn là sự túng quẫn cùng cực.”

“Nghèo đói,” Owen tiếp tục sau một khoảng lặng ngắn, “bắt nguồn từ việc thiếu thốn những nhu yếu phẩm thiết yếu cho cuộc sống. Khi những thứ đó trở nên quá khan hiếm hoặc quá đắt đỏ khiến con người ta không tài nào kiếm đủ để thỏa mãn mọi nhu cầu sinh hoạt, thì khi ấy họ đang rơi vào tình cảnh nghèo đói. Nếu các cậu cho rằng máy móc — thứ vốn có khả năng sản xuất ra vô số nhu yếu phẩm ê hề — lại là thủ phạm gây ra sự thiếu thốn đó, thì tôi thấy đầu óc các cậu chắc chắn có vấn đề rồi đấy.”

“À vờn thế, dĩ nhiên là tất cả chúng tao đều ngu ngốc như bò cả chỉ trừ mình mày ra,” Crass hằn học. “Lúc người ta ban phát khôn ngoan, mày húp trọn một bọc to tướng chẳng chừa lại tí nào cho ai khác cả.”

“Nếu đầu óc các cậu không có vấn đề gì bất thường,” Owen tiếp tục, “thì các cậu phải nhận ra rằng chúng ta hoàn toàn có thể rơi vào cảnh ‘Thừa thãi việc làm’ mà vẫn túng quẫn cùng cực như thường. Những con người khốn khổ phải đầu tắt mặt tối mười sáu hay mười tám tiếng mỗi ngày — từ cha mẹ cho đến những đứa trẻ thơ — cặm cụi dán hộp diêm, may áo sơ mi hay áo blouse, họ có ‘thừa việc để làm’ đấy, nhưng cá nhân tôi thì chẳng đời nào thèm ghen tị với họ. Có lẽ các cậu nghĩ rằng nếu không có máy móc và tất cả chúng ta phải bán mạng làm việc mười ba, mười bốn tiếng mỗi ngày chỉ để đổi lấy cái ăn qua ngày đoạn tháng thì chúng ta sẽ không bị nghèo đói chắc? Lại còn dám bảo đầu óc người khác có vấn đề! Nếu đầu óc các cậu mà bình thường thì đời nào có chuyện hôm nay mở miệng bàn về Cải cách Thuế quan như một liều thuốc cứu cánh cho nạn thất nghiệp, rồi ngày mai lại quay sang thừa nhận Máy móc mới chính là thủ phạm gây ra nó! Cải cách Thuế quan đâu có dẹp bỏ nổi máy móc, phải không nào?”

“Cải cách Thuế quan chính là chiếc phao cứu sinh cho tình trạng buôn bán ế ẩm,” Crass cãi lại.

“Nếu vậy thì Cải cách Thuế quan chẳng qua chỉ là phương thuốc chữa trị cho một căn bệnh không hề tồn tại. Nếu các cậu chịu khó tự mình tìm hiểu một chút, các cậu sẽ nhận ra rằng việc buôn bán chưa bao giờ phát đạt như hiện tại: tổng sản lượng — số lượng hàng hóa đủ mọi chủng loại — được sản xuất tại đất nước này và xuất khẩu đi còn lớn hơn bất cứ giai đoạn nào trước đây trong lịch sử. Của cải tích lũy trong kinh doanh cũng khổng lồ hơn bao giờ hết: thế nhưng đồng thời — đúng như các cậu vừa thừa nhận — do sự xuất hiện liên tục và ứng dụng rộng rãi của loại máy móc tiết kiệm sức lao động, số lượng con người có việc làm lại đang giảm sút đều đặn. Tôi đang có sẵn ở đây,” Owen tiếp tục, rút cuốn sổ tay ra, “một vài con số mà tôi chép lại từ Niên giám Daily Mail năm 1907, trang 33: “‘Một thực tế vô cùng đáng chú ý là mặc dù số lượng các nhà máy và giá trị của chúng tại Vương quốc Anh đã gia tăng vượt bậc, lại có sự sụt giảm tuyệt đối về số lượng nam nữ công nhân làm việc trong các nhà máy đó trong khoảng thời gian từ năm 1895 đến năm 1901. Điều này chắc chắn là do sức lao động thủ công đã bị máy móc thay thế!’ “Liệu Cải cách Thuế quan có giải quyết được vấn đề đó không? Liệu những nhà tư bản tốt bụng nhân hậu có chịu từ bỏ việc sử dụng máy móc tiết kiệm sức lao động nếu chúng ta đánh thuế tất cả hàng hóa ngoại nhập không? Liệu cái gọi là ‘Thương mại Tự do’ của các cậu có cứu giúp chúng ta nổi không? Hay các cậu nghĩ rằng việc xóa bỏ Viện Quý tộc, hoặc giải thể Giáo hội, sẽ giúp những người thợ bị mất việc tìm lại được sinh kế? Một khi đúng là sự thật — như chính các cậu đã thừa nhận — rằng máy móc là nguyên nhân chủ yếu gây ra nạn thất nghiệp, thì các cậu định làm gì với nó đây? Liệu phương thuốc của các cậu là gì?”

Không một ai đáp lời, bởi chẳng một ai trong số họ biết nổi bất kỳ phương thuốc nào; và Crass bắt đầu thấy hối hận vì đã khơi mào lại cái chủ đề quái gở này.

“Trong tương lai không xa,” Owen tiếp tục, “rất có thể loài ngựa sẽ bị thay thế gần như hoàn toàn bởi ô tô và xe điện chạy bằng điện. Do nhu cầu sử dụng sức ngựa không còn nữa, toàn bộ số ngựa đó — ngoại trừ một nhúm nhỏ — sẽ bị đẩy đến bờ vực diệt vong: người ta sẽ không còn nuôi giống chúng với số lượng lớn như trước kia nữa. Chúng ta không thể trách loài ngựa vì đã để cho chính mình bị tiêu diệt. Chúng không có đủ trí thông minh để nhận thức được những gì đang diễn ra với mình. Thế nên chúng sẽ ngoan ngoãn cúi đầu chấp nhận sự tuyệt chủng của phần lớn giống loài.”

“Như chúng ta đã thấy, phần lớn công việc trước đây vốn do con người đảm nhận giờ đây đang dần bị máy móc thâu tóm. Số máy móc này thuộc về một nhúm người: nó được vận hành cốt để đem lại lợi ích cho chính cái nhóm nhỏ đó, y hệt như cách mà những con người bị nó hất cẳng từng gánh chịu. Nhóm Ít ỏi ấy giờ đây không còn cần đến sức lao động của quá nhiều công nhân nữa, thế nên họ dự định sẽ tiêu diệt luôn những con người ấy! Những con người thừa thãi sẽ bị bỏ mặc cho đến chết đói! Và họ thậm chí còn được dạy rằng việc kết hôn sinh con là sai trái, bởi vì các Bậc Tôn Quý kia đâu cần đến ngần ấy con người làm thuê làm mướn cho họ như trước nữa!”

“Ừ, và mày sẽ chẳng đời nào ngăn cản được chuyện đó đâu, anh bạn ạ!” Crass gào lên.

“Tại sao lại không thể chứ?”

“Bởi vì đó là điều bất khả thi!” Crass hầm hầm quát lớn. “Chuyện đó không tài nào làm nổi!”

“Mày lúc nào cũng mở miệng chê bai mọi thứ đều sai bét nhè,” Harlow phàn nàn, “nhưng sao cái địa ngục nhà mày không chỉ cho bọn tao cách thế nào để sửa chữa mọi thứ cho đúng đắn xem nào?”

“Xem chừng như chẳng ai trong số các cậu thực sự muốn biết thì có. Tôi tin rằng ngay cả khi có người chứng minh được điều đó là hoàn toàn làm được, phần lớn các cậu cũng sẽ thấy tiếc rẻ và tìm đủ mọi cách để ngăn cản nó cho mà xem.”

“Chính gã còn chẳng biết đường nào mà lần ấy chứ,” Crass khinh khỉnh mỉa mai. “Theo lời gã thì Cải cách Thuế quan chẳng tích sự gì — Thương mại Tự do cũng vứt đi nốt, và thiên hạ ngoài kia sai tất! Thế nhưng hễ ai hỏi gã xem phải làm thế nào — thì gã lại đực mặt ra tịt ngòi.”

Crass chẳng thấy thỏa mãn chút nào với kết quả của cuộc tranh luận về máy móc vừa rồi, nhưng lão tự an ủi bản thân rằng mình sẽ sớm vả cho đối thủ tâm phục khẩu phục ở một đề tài khác. Mẩu báo cắt từ tờ Obscurer mà lão đang thủ sẵn trong túi áo chắc chắn sẽ đủ sức đấm chết tươi mọi lý lẽ! Khi bạn đã có bằng chứng rành rành trên mặt giấy — giấy trắng mực đen — thì cãi vào đâu được nữa! Nếu nó không đúng thì đời nào một tờ báo như thế lại dám in ra. Dù sao đi nữa, vì lúc này đã gần tám giờ rưỡi, lão quyết định hoãn chiến tích này lại đến một dịp khác. Món quà tuyệt vời thế này thì không thể vội vã đem ra dùng ngay được.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.