Thật khó lòng phóng đại sự chấn động mà các tờ báo và công chúng nói chung tạo ra xung quanh việc Mark Twain trở về quê hương. Ông đã rời nước Mỹ trong cảnh oằn mình gánh chịu những khoản nợ nặng nề và dấn thân vào một cuộc hành trình chuộc lại danh dự. Đúng vào thời điểm cái đích ấy tưởng như đã nằm trong tầm mắt, một nỗi đau lớn lại ập xuống đời ông, khơi dậy làn sóng đồng cảm sâu sắc đến tận tâm can từ khắp nơi trên thế giới. Tiếp sau đó là những màn chào đón nồng nhiệt hiếm khi nào dành cho một công dân bình thường, và giờ đây, khi tuổi già đang đến gần mà sức sáng tạo vẫn còn sung mãn, ông trở về mảnh đất quê hương mang theo hào quang của những vinh danh ấy cùng niềm tự hào vô bờ bến vì đã đơn thương độc mã chiến đấu cho vấn đề tài chính – và giành chiến thắng.
Ông được ca tụng chẳng khác nào một anh hùng khải hoàn. Mọi tờ báo trên khắp xứ sở đều đăng bài xã luận kể lại câu chuyện về những khoản nợ, nỗi đau và chiến thắng của ông.
Howells kể lại: “Ông đã hành xử như Walter Scott, điều mà hàng triệu người vô cùng vui mừng khi biết đến – những người vốn chẳng hề hay biết Walter Scott đã hành xử ra sao cho đến khi họ nhận ra điều đó thật giống với Clemens.”
Howells thừa nhận rằng ông từng có chút hoài nghi về tính bền vững của làn sóng hoan hô cuồng nhiệt từ công chúng Mỹ, khi nhớ đến, hoặc có lẽ dạo ấy đã mặc định, sự thất thường mang tính quốc gia. Howells chia sẻ:
Cho đến lúc đó, ông đã được đón nhận một cách thấu đáo hơn hoặc được hình dung một cách lớn lao hơn ở châu Âu, và tôi cho rằng chính cảm nhận ấy đã xui khiến tôi thốt ra một câu thật ngớ ngẩn khi chúng tôi bàn về “tình hình học thuật lịch thiệp” ở nước nhà: “Anh không nên mong đợi mọi người ở đây sẽ duy trì điều đó nhiệt thành như ở Anh đâu.” Nhưng hóa ra đồng bào của ông chỉ đang chờ đợi cơ hội, và họ đã tôn vinh ông cuồng nhiệt vượt qua mọi tiền lệ.
Clemens đến khách sạn Earlington và bắt đầu tìm kiếm một căn nhà có sẵn đồ đạc ở New York. Họ sẽ không quay về Hartford – ít nhất là chưa phải lúc này. Những kỷ niệm ở đó vẫn còn quá đỗi buồn đau, và chúng nhanh chóng trở nên nặng nề hơn nữa. Năm ngày sau khi Mark Twain trở về Mỹ, người bạn đồng hành lâu năm của ông, Charles Dudley Warner, qua đời. Clemens đã về Hartford để làm người khiêng quan tài, và nhân tiện ghé thăm ngôi nhà cũ. Vài ngày sau, ông viết thư cho Sylvester Baxter ở Boston, người từng có mặt ở đó rằng:
Thật là một niềm vui lớn cho tôi khi được ôn lại những ngày tháng cũ cùng anh, & việc được nhìn lại Hartford cùng ngôi nhà mang đến một nỗi buồn thương xót xa; nhưng tôi nhận ra rằng nếu chúng ta bước chân vào ngôi nhà ấy một lần nữa để sinh sống, trái tim chúng ta sẽ tan nát. Tôi không dám chắc liệu mình có đủ mạnh mẽ để chịu đựng thử thách đó hay không.
Ngay cả khi khung cảnh xung quanh ít tang thương hơn đi nữa, có lẽ Clemens cũng chưa muốn quay lại Hartford vào thời điểm này. Ông đã trở thành một nhân vật tầm cỡ thế giới, một cư dân của các thủ đô. Đi đến đâu, cả thế giới lại xoay quanh ông đến đó. Một nhân vật như thế ở Đức thì tự nhiên sẽ sống ở Berlin; ở Anh là London; ở Pháp là Paris; ở Áo là Vienna; còn ở Mỹ thì tổng hành dinh của ông không thể ở đâu khác ngoài New York.
Clemens ủy quyền cho một số bạn bè tìm giúp một tổ ấm cho mình, và ông Frank N. Doubleday đã tìm thấy một căn nhà hấp dẫn được trang bị đầy đủ nội thất sang trọng tại số 14 phố Tây Tây Mười, được ông chấp thuận ngay lập tức. Doubleday, người chuẩn bị đi Boston, đã dặn dò người đại diện soạn hợp đồng thuê nhà và mang đến cho vị khách thuê mới ký kết. Ông nói với Clemens rằng:
“Căn nhà coi như là của anh rồi. Việc duy nhất anh phải làm là ký hợp đồng thuê nhà thôi. Anh cứ xem như mọi chuyện đã hòm hòm cả đi.”
Khi Doubleday từ Boston trở về vài ngày sau đó, người đại diện liền đến phàn nàn rằng ông chẳng thể tìm thấy Mark Twain ở bất cứ đâu. Khách sạn của ông thông báo rằng ông đã rời đi và không để lại địa chỉ. Doubleday vô cùng hoang mang; rồi chợt ngẫm nghĩ lại, ông lóe lên một ý tưởng. Ông bèn đi bộ đến số 14 phố Tây Tây Mười và tận mắt thấy đúng như điều mình vẫn nghi ngờ – Mark Twain đã dọn vào ở từ lúc nào. Ông đã thuyết phục người quản ốc rằng mọi chuyện đều ổn thỏa và vô cùng thoải mái như ở nhà mình. Doubleday lên tiếng:
“Ơ hay, anh đã làm thủ tục ký hợp đồng đâu cơ chứ.”
“Không,” Clemens đáp, “nhưng anh bảo căn nhà coi như là của tôi còn gì,” nghe vậy Doubleday đành chịu, nhưng gợi ý họ nên ra văn phòng bất động sản để thông báo cho người đại diện biết rằng ông đã chính thức dọn vào quản lý cơ ngơi ấy.
Tuy nhiên, rắc rối của Doubleday vẫn chưa chấm dứt hẳn. Clemens bắt đầu phát hiện ra những điểm bất hợp lý trong tổ ấm mới và trút mọi trách nhiệm lên đầu Doubleday. Ngày nào ông cũng gửi bưu thiếp phàn nàn về những ô cửa sổ, lò sưởi, bếp lò, nguồn nước – bất cứ thứ gì ông nghĩ có thể làm cho cuộc đời Doubleday thêm phần thú vị. Trên thực tế, ông rất hài lòng với nơi này. Ông viết thư cho MacAlister rằng:
Chúng tôi thật quá may mắn khi thuê được căn nhà lớn đầy đủ tiện nghi này. Trong thị trấn chẳng còn căn nào khác phù hợp với chúng tôi nữa, nhưng căn này thì tuyệt – diện tích đủ rộng cho vài gia đình sinh sống, các phòng đều theo kiểu cổ và có kích thước vô cùng rộng lớn.
Căn nhà ở số 14 phố Tây Tây Mười bỗng chốc trở thành một trong những dinh cơ nổi bật nhất ở New York. Các mặt báo ngay lập tức làm cho sự hiện diện của nó trở nên quen thuộc. Rất nhiều người qua lại trên con phố vốn dĩ yên tĩnh ấy, dừng chân để quan sát hoặc chỉ trỏ nơi Mark Twain sinh sống. Dòng người đến thăm đủ mọi thành phần cứ nườm nượp không dứt. Rất nhiều người là bạn bè cũ lẫn mới, nhưng đông đảo hơn cả là vô số người xa lạ. Hàng trăm người kéo đến chỉ để bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với các tác phẩm của ông, mang theo hy vọng nhận được một vài lời trò chuyện, một cái bắt tay hay chữ ký; nhưng cũng có hàng trăm người khác đến vì mục đích này mục đích khác – có dụng ý riêng – chưa kể đến các phóng viên báo chí đến để xin ý kiến của ông về chính trị, đa thê, quyền bầu cử của phụ nữ; về thiên đàng, địa ngục và hạnh phúc; về cuốn tiểu thuyết mới nhất; về cuộc chiến ở Châu Phi, những rắc rối ở Trung Quốc; về bất cứ chuyện gì dưới ánh mặt trời, dù quan trọng hay phù hợp hay ngớ ngẩn, mà người ta có thể đưa ra quan điểm. Ông luôn là nguồn “tin bài” béo bở nếu họ có thể tranh thủ nói chuyện được với ông vài câu. Bất cứ điều gì ông chọn để nói về bất kỳ chủ đề nào cũng bị chộp lấy, phóng đại lên rồi đưa tin kèm theo những tiêu đề giật gân. Thậm chí có đôi khi ý kiến còn bịa ra gán cho ông. Chỉ cần ông thốt ra vài lời, chúng liền bị thổi phồng thành cả một bài phỏng vấn dài nguyên trang báo.
“Phóng viên đó đã làm được một phép lạ sánh ngang với tích bánh mì và cá,” ông nhận xét về một màn lên báo như thế.
Nhiều người có lẽ đã cảm thấy bực bội và khó chịu khi những chuyện này cứ tiếp diễn; nhưng Mark Twain vĩ đại hơn thế nhiều. Cuối cùng, ông thuê một thư ký đứng ra làm lá chắn giữa ông và dòng người cuồn cuộn ấy, như một thứ đê chắn sóng; nhưng ông hiếm khi nổi giận dù cho yêu cầu được đặt trước mặt ông có là gì đi nữa, bởi ông nhận ra ẩn sâu dưới đó chính là sự tôn vinh cao cả của một dân tộc lớn lao.
Tất nhiên, giá trị văn học của ông cũng sẽ ít nhiều chịu ảnh hưởng bởi âm thanh của tiếng vỗ tay tán thưởng từ công chúng. Các tạp chí và hãng phát hành thi nhau tranh thủ xin bản thảo của ông. Người ta sẵn sàng trả năm mươi xu hay thậm chí một đô la cho mỗi từ đối với bất kỳ tác phẩm nào ông trao cho họ. Ông cảm thấy niềm vui sướng ngây thơ như trẻ thơ trước những minh chứng về giá trị tăng vọt của mình trên thị trường, nhưng ông không hề bị chúng làm cho lóa mắt. Ông chỉ giới hạn việc sáng tác cho một vài tạp chí, và vào tháng Mười một đã chốt thỏa thuận với ban quản lý mới của nhà Harper & Brothers, theo đó hãng này nắm giữ độc quyền phát hành dài kỳ mọi tác phẩm do ông viết với mức thù lao cố định là hai mươi xu một từ – mức giá sau đó được nâng lên thành ba xu theo một bản hợp đồng ký kết về sau, vốn cũng bao gồm việc tăng tỷ lệ phần trăm tiền bản quyền khi xuất bản sách của ông.
Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, với tư cách là một quốc gia, không trao bất kỳ vinh hiếm đặc biệt nào cho các công dân tư nhân. Chúng ta không có huân chương hay tước vị, dẫu đôi khi có những thời điểm tưởng chừng như những thứ ấy hoàn toàn có thể được trao tặng một cách rất thích hợp. Một số tờ báo, với lòng nhiệt thành có phần phóng khoáng hơn những tờ khác, tỏ ý muốn đề xuất – như cách nói của một tờ báo – “Một sự công nhận đặc biệt nào đó – thứ gì đó hướng đến Samuel L. Clemens, con người, chứ không phải Mark Twain, nhà văn. Hình thức chính xác của sự công nhận này nên ra sao thì vẫn còn là điều đáng bàn, bởi trường hợp này không có tiền lệ chính xác nào cả.”
Có lẽ tờ báo đó cho rằng Mark Twain xứng đáng – như chính ông từng hài hước gợi ý – nhận được “lời cảm ơn từ Quốc hội” vì đã trở về nhà bình an vô sự và sạch nợ, nhưng có lẽ tốt hơn hết là chẳng có điều gì tương tự từng được đem ra cân nhắc nghiêm túc cả. Lời tri ân từ đông đảo công chúng mang nhiều hàm lượng vật chất hơn, và đó là sự tôn vinh hướng về trí tuệ của ông nhiều hơn. Tờ báo được trích dẫn ở trên kết thúc bằng gợi ý tổ chức một buổi tiệc tối quy mô lớn cùng lễ kỷ niệm chào mừng, bởi điều đó phù hợp hơn với tư tưởng cộng hòa và cách thể hiện thiện chí của người Mỹ.
Nhưng đây lại là một gợi ý thừa thãi. Nếu ông tham gia tất cả các bữa tiệc được mời chào, chắc chắn ông chẳng thể sống thọ để tận hưởng những vinh dự công khai ấy dù chỉ trong một tháng. Thực tế là, ông đã nhận lời tham dự nhiều bữa tiệc tối hơn mức mình có thể chịu đựng, và chẳng mấy chốc rơi vào thói quen xuất hiện khi các buổi yến tiệc đã gần tàn và phần phát biểu sau bữa tiệc chuẩn bị bắt đầu. Dẫu vậy, sự kiện sức khỏe ấy vẫn vắt kiệt sức lực của ông.
“Bạn bè nhận thấy ông đang tự vắt kiệt sức mình,” Howells nói, và có lẽ điều đó hoàn toàn chính xác, bởi ông ngày càng gầy đi, xanh xao hơn và bắt đầu mắc chứng hoúng hắng. Ông đã không biết tự thương lấy mình cho phải phép. Có lần gửi cho Richard Watson Gilder dòng nhắn bày tỏ sự tiếc nuối thế này:
Đang nằm liệt giường vì cảm lạnh ngực và dăm ba thứ bệnh khác – Thứ Tư.
GILDER THÂN MẾN, – Tôi chịu. Nếu là một người khỏe mạnh, tôi đã có thể dùng chiếc bút chì này để giải thích, nhưng trong hoàn cảnh thê thảm này, tôi xin phó thác tất cả cho trí tưởng tượng của anh nhé.
Có phải Grady đã tự sát vì cố gắng tham gia tất cả các bữa tối và buổi diễn thuyết đó không?
Không đâu, ông bạn già ạ, không, không hề! Mãi là của anh, MARK.
Ông lại trở thành khách danh dự tại Lotos Club, nơi từng đãi tiệc ông vô cùng linh đình bảy năm về trước, ngay trước thềm sụp đổ tài chính của ông. Bữa tiệc tối trước đó từng là một sự kiện vô cùng nổi bật, nhưng chưa bao giờ Lotos Club lại tràn ngập lòng hiếu khách nồng nhiệt đến thế như trong dịp trọng đại lần thứ hai này. Khi kết thúc bài phát biểu khai mạc, Chủ tịch Frank Lawrence đã nói: “Chúng ta chào đón ông như một con người đã gánh vác những trọng trách lớn lao bằng tất cả sự nam tính và lòng dũng cảm, một người đã vượt qua những cuộc chiến khốc liệt để khải hoàn,” và những vị khách dự tiệc đã gầm lên những tràng pháo tay vang dội. Trong phần đáp từ của mình, Clemens phát biểu:
Chủ tịch của quý vị vừa nhắc đến một số gánh nặng mà tôi từng phải oằn mình gánh chịu. Tôi rất vui vì ông ấy đã làm thế, bởi điều đó trao cho tôi một cơ hội mà tôi hằng mong muốn – để nói về những khoản nợ ấy. Tất cả quý vị đều rõ ông ấy ám chỉ điều gì khi nhắc đến chuyện đó, & về hãng C. L. Webster & Co khốn khổ đã phá sản. Chẳng một ai thốt lên lấy một lời về những chủ nợ ấy cả. Tổng cộng có tới chín mươi sáu chủ nợ, & không có lấy một chủ nợ nào trong số chín mươi sáu con người ấy – dù chỉ bằng một sức nặng nhỏ như đầu ngón tay – lại giáng thêm gánh nặng vào quãng thời gian ấy cả. Họ đối xử với tôi rất tốt; họ đối xử với tôi vô cùng đàng hoàng. Tôi chưa bao giờ thấy mình nợ nần họ thứ gì; chẳng có lấy một tín hiệu trách móc nào phát ra từ phía họ.
Việc công khai thừa nhận điều đó mang đậm phong cách của ông. Ông không thể để lại một ấn tượng sai lệch rằng bất kỳ cá nhân hay tập đoàn nào đã trút lên vai ông một gánh nặng không cần thiết – ý thức công lý của ông không cho phép điều đó xảy ra. Nhân dịp đó, ông cũng đề cập đến một số thay đổi mang tầm quốc gia.
Biết bao nhiêu chuyện đã xảy ra trong suốt bảy năm tôi rời xa quê hương! Chúng ta đã chiến đấu trong một cuộc chiến chính nghĩa, và một cuộc chiến chính nghĩa là điều hiếm hoi trong lịch sử. Chúng ta đã gác lại sự thoải mái của bản thân để đảm bảo rằng tự do phải được tồn tại, không chỉ trong biên giới của chúng ta, mà còn ngay trong khu vực lân cận. Chúng ta đã trả lại tự do cho Cuba và đưa hòn đảo ấy vào chòm sao của các quốc gia tự do trên thế giới. Chúng ta từng khởi xướng để mang lại tự do cho những người Philippines khốn khổ ấy, nhưng tại sao kế hoạch chính nghĩa đó lại đổ bể thì có lẽ mãi mãi tôi cũng chẳng thể hiểu nổi. Chúng ta cũng đã ghi nhận những thành tích đáng nể ở Trung Quốc, và điều đó vượt trội hơn tất cả những gì các cường quốc khác có thể tự hào. “Hiểm họa da vàng” đang đe dọa thế giới, nhưng dù chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, Hoa Kỳ vẫn tuyên bố rằng mình không hề nhúng tay vào đó.
Từ khi tôi đi vắng đến nay, chúng ta vẫn đang nâng niu đồng bạc tự do. Chúng ta đã túc trực bên chiếc nôi của nó, chúng ta đã làm hết sức mình để nuôi nấng đứa trẻ ấy, nhưng cứ mỗi lần nó có vẻ lớn lên khôn ngoan tốt đẹp thì thế nào cũng có một tên Đảng viên Cộng hòa phiền phức nào đó nhảy vào cho nó uống thuốc sởi hay thứ gì tương tự. Tôi e rằng chúng ta chẳng bao giờ nuôi nổi đứa trẻ ấy thành người đâu.
Chúng ta còn làm được nhiều hơn thế nữa. Chúng ta đã bầu ra một Tổng thống bốn năm về trước. Chúng ta từng bắt bẻ và chỉ trích ông ấy, thế mà chỉ cách đây một hoặc hai hôm, chúng ta lại tiếp tục bầu ông ấy thêm một nhiệm kỳ bốn năm nữa, với số phiếu bầu dư dả để làm lại điều đó thêm lần nữa.
Câu lạc bộ này nối tiếp câu lạc bộ khác bày tỏ lòng tôn kính với Mark Twain – Aldine, St. Nicholas, Press clubs, cùng nhiều hiệp hội và hội nhóm khác. Những người bạn cũ của ông đều tề tựu trong các bữa tiệc này – Howells, Aldrich, Depew, Rogers, cựu Chủ tịch Hạ viện Reed – và họ ca tụng cũng như châm chọc ông cho đến khi thỏa thuê mãn nguyện cả đôi bên.
Đó là một năm bầu cử, và ông thường xuyên có những ý kiến bàn luận về các vấn đề thành phố, quốc gia hay quốc tế; và ông ngày càng cất lên tiếng nói một cách tự do hơn, khi mà qua mỗi cơ hội, ông lại càng trở nên tâm huyết và chính nghĩa hơn đối với chủ đề của mình.
Tại bữa tiệc do St. Nicholas Club tổ chức để khoản đãi ông, ông đã phát biểu bằng một giọng điệu đầy châm biếm sâu cay:
Thưa các quý ông, quý vị đang sở hữu chính quyền thành phố tuyệt vời nhất trên thế giới, một bộ máy trong sạch và thơm tho nhất. Ngay cả các thiên thần trên thiên đàng cũng phải ganh tị với quý vị và ước gì họ có được một chính quyền giống như thế ở trên trớn. Quý vị có được điều đó nhờ lòng trung thành cao cả đối với nghĩa vụ công dân; nhờ sự thực thi nghiêm khắc và luôn cảnh giác đối với những quyền lực vĩ đại được trao phó cho quý vị với tư cách là những người yêu mến và bảo vệ thành phố của mình; nhờ sự từ chối đầy nam tính khi không chịu ngồi yên một chỗ lúc những kẻ đê hèn có ý định xâm chiếm những vị trí cao quý và chiếm đoạt chúng; nhờ phản ứng tức thì khi bất kỳ sự lăng mạ nào nhắm vào bản thân thành phố hoặc bất kỳ cuộc tấn công nào giáng vào danh tiếng tốt đẹp của bà. Chính quý vị đã làm cho chính quyền này trở thành như ngày hôm nay, chính quý vị đã khiến nó trở thành nỗi ghen tị và tuyệt vọng của các thủ đô khác trên thế giới – và xin Chúa phù hộ cho quý vị vì điều đó, thưa các quý ông, xin Chúa phù hộ cho tất cả! Và khi cuối cùng quý vị lên đến thiên đàng, họ sẽ vui mừng thốt lên rằng: “Ồ, kìa họ đến rồi, những đại diện của nền công dân hoàn hảo nhất trong vũ trụ – hãy mở hộp danh dự của Tổng lãnh thiên thần ra và chiếu đèn sân khấu vào họ đi!”
Những thính giả từng tỏ ra thờ ơ với những mục đích mang tính nghiêm túc hơn của Mark Twain trong những năm trước bắt đầu nhận ra rằng, dù ông từng là gì đi chăng nữa trong quá khứ, giờ đây ông hoàn toàn không chỉ đơn thuần là một kẻ tấu hài mua vui, mà là một con người có những niềm tin sâu sắc và trang trọng, có khả năng diễn đạt chúng một cách trọn vẹn và mạnh mẽ nhất. Ông vẫn có thể khiến họ cười, nhưng ông cũng khiến họ phải suy ngẫm, và ông khơi dậy trong họ một thứ phúc âm đích thực về lòng yêu nước. Ông không rao giảng một chủ nghĩa ái quốc đồng nghĩa với việc hô hào ầm ĩ ủng hộ Các Sọc và Ngôi Sao dù đúng hay sai, mà là một lòng yêu nước hướng đến việc giữ cho Các Sọc và Ngôi Sao luôn trong sạch và xứng đáng để cất tiếng hô vang. Trong một bài báo, có lẽ là một bài phát biểu, được khởi soạn vào thời điểm này, ông đã viết:
Chúng ta dạy những đứa trẻ cách làm thoái hóa sự độc lập của chúng. Chúng ta dạy chúng tiếp thu lòng yêu nước qua lăng kính của người khác; dạy chúng hò hét theo số đông lớn nhất mà không cần tìm hiểu đúng sai của vấn đề – y hệt như cách mà những đứa trẻ dưới các chế độ quân chủ vẫn được dạy và luôn luôn được dạy. Chúng ta dạy chúng coi những kẻ không hò hét cùng đám đông là những kẻ phản quốc, đồng thời nuôi dưỡng sự ghê tởm và khinh miệt đối với họ, và thế là ngay tại nền dân chủ này, chúng ta đang tung hô một thứ vốn xa lạ nhất và lạc lõng nhất đối với nó – đó là việc trao phó lương tri chính trị của chính mình vào sự quản lý của người khác. Đây chính là chủ nghĩa ái quốc theo kiểu Nga.
Howells kể lại việc thảo luận những vấn đề cốt lõi này cùng ông tại “một căn phòng trên lầu, hướng về phía nam nhìn ra một khoảng không gian yên tĩnh, thoáng đãng ở những mảnh sân sau nơi,” theo lời ông, “chúng tôi đã chiến đấu cho các trận chiến của người Philippines và người Boer, đồng thời ông ấy tiến hành chiến dịch chống lại các nhà truyền giáo ở Trung Quốc.”
Vào thời điểm đó, Howells bày tỏ sự e ngại pha lẫn thích thú rằng đồng bào của Mark Twain, những người từng kỳ vọng ông chỉ là một cây hài đơn thuần trong quá khứ, giờ đây dưới ánh sáng của sự đón nhận rộng rãi hơn ở nước ngoài, sẽ đòi hỏi ông chủ yếu phải là một người nghiêm túc.
Nhưng người dân Mỹ tỏ ra hoàn toàn sẵn sàng đón nhận ông ở bất kỳ khía cạnh nào, khi họ nhận thức rõ ràng rằng bất kể triết lý hay học thuyết của ông là gì đi nữa, nó vẫn sẽ mang chút hình hài hài hước, và bất kể sự hài hước của ông ra sao, ẩn giấu đâu đó bên trong vẫn là sự uyên bác. Trên thực tế ông chẳng thay đổi là bao; suốt một thế hệ qua, ông vẫn luôn suy ngẫm về những kiểu vấn đề mà giờ đây, khi tuổi đã cao và đứng trước một khán giả khác, ông cảm thấy có đủ cơ sở để cất lên một cách công khai. Người đàn ông từng viết bài đả phá nạn tham nhũng ở San Francisco hồi năm 64, người vài năm sau đó đã đứng lên bảo vệ những người di cư Trung Quốc khỏi ái khinh miệt bức hại, người từng lên án thói đạo đức giả trong chính trị, đạo đức và các vấn đề quốc gia tại các buổi họp mặt của Câu lạc bộ Tối Thứ Hai, chẳng cần phải thay đổi gì để có thể dõng dạc lên án những tệ nạn tương tự ở hiện tại. Và một thế hệ trẻ hơn cũng sẵn sàng tôn vinh Mark Twain như một bậc hiền triết cũng như một danh hài, và trong một số dịp, sẵn sàng bỏ qua hoàn toàn sự vắng mặt của chiếc mũ chùy nhạc sĩ có gắn lục lạc.