Trong suốt bốn tuần tiếp theo, bầu không khí khủng bố quen thuộc vẫn tiếp diễn tại “Cái Hang”. Những người thợ làm việc quần quật như tù nhân dưới sự giám sát ngặt nghèo của Crass, Misery và Rushton. Không một ai cảm thấy mình được buông lỏng dù chỉ trong một khoảnh khắc. Thường thì có người đang làm việc một mình—như anh ta tưởng—nhưng khi quay lại liền thấy Hunter hoặc Rushton đang đứng ngay sau lưng: hay có người ngẩng đầu lên từ công việc và bắt gặp một ánh mắt đang nhìn chằm chằm mình qua khe cửa, ô cửa sổ, hoặc qua lan can cầu thang. Nếu họ làm việc ở một căn phòng tầng trệt, hay ở cửa sổ của bất kỳ tầng nào, họ đều biết rằng cả Rushton và Hunter có thói quen nấp giữa những tán cây quanh nhà để rình rập họ.
Có một thợ sửa ống nước làm việc ngoài trời đang sửa lại máng xối chạy quanh rìa dưới của mái nhà. Cuộc sống của kẻ khốn khổ này thực sự là một chuỗi ngày cực hình: anh ta tưởng tượng ra Hunter hoặc Rushton ẩn nấp trong mọi bụi cây. Anh ta phải làm việc trên hai chiếc thang, và kể từ khi những chiếc thang này được đưa vào sử dụng, Misery đã nghĩ ra một cách mới để theo dõi những người thợ. Nhận ra rằng hắn chẳng bao giờ tóm được ai đang lơ là công việc khi đường hoàng bước vào nhà qua cửa chính, Misery bèn áp dụng chiêu trò trèo lên một chiếc thang, chui qua cửa sổ tầng trên rồi rón rén bước xuống nhà, lảng vảng ra vào các phòng. Dù cách đó cũng chẳng bắt quả tang được ai, nhưng điều đó chẳng hề gì, bởi hắn đã đạt được mục đích chính của mình—mọi người thợ đều có vẻ sợ hãi không dám ngưng tay dù chỉ một giây.
Kết quả của tất cả những điều này, dĩ nhiên, là công việc tiến triển nhanh chóng hướng tới ngày hoàn thành. Thợ thuyền càu nhàu và chửi rủa, nhưng dẫu vậy ai nấy đều cắm cổ làm việc hết sức mình. Dù bản thân chẳng làm mấy, Crass vẫn quan sát và hối thúc những người khác. Hắn “chịu trách nhiệm về công trình này”: hắn biết rằng nếu không làm cho công việc này sinh lời, hắn sẽ không được cất nhắc quản lý công trình nào khác. Ngược lại, nếu công trình có lãi, hắn sẽ được ưu tiên hơn những người khác và tiếp tục được giữ lại chừng nào hãng còn việc làm. Và hãng sẽ chỉ ưu tiên hắn chừng nào việc đó còn mang lại lợi nhuận cho họ.
Về phần những người thợ, ai nấy đều thừa biết rằng hiện tại chẳng có mấy cơ hội kiếm việc ở đâu khác; ngoài kia đã có sẵn hàng tá kẻ thất nghiệp. Hơn nữa, dù có cơ hội tìm việc ở nơi khác đi chăng nữa, họ thừa biết điều kiện làm việc ở bất kỳ hãng nào cũng đều ná ná nhau. Thậm chí có nơi còn tồi tệ hơn ở đây. Ai cũng hiểu rằng nếu không cố gắng hết sức có thể, Crass sẽ báo cáo rằng họ làm ăn chậm chạp. Họ cũng biết rõ rằng khi công trình dần đi đến hồi kết, số lượng thợ thuyền sẽ bị cắt giảm, và khi thời điểm đó đến, những kẻ làm được nhiều việc nhất sẽ được giữ lại còn những kẻ chậm chạp sẽ bị sa thải. Do đó, với hy vọng trở thành một trong số ít những kẻ được sủng ái, dẫu trong lòng nguyền rủa những kẻ khác vì tội “làm việc bán sống bán chết”, cuối cùng ai cũng tự bảo vệ mình bằng cách lao vào “cắm cổ làm việc”.
Tất cả bọn họ đều nguyền rủa Crass, nhưng hầu hết đều rất sẵn lòng đổi vị trí cho hắn: và nếu bất kỳ ai trong số họ ở vào địa vị của hắn, họ cũng sẽ buộc phải hành xử y hệt như vậy—nếu không muốn mất việc.
Họ đều chửi rủa Hunter, nhưng đa số cũng sẵn sàng đổi chỗ cho hắn; và nếu ai trong số họ đứng vào vị trí của hắn, họ cũng sẽ buộc phải làm những điều tương tự, hoặc là mất việc.
Họ đều căm ghét và oán trách Rushton. Thế nhưng nếu họ ở vị trí của Rushton, họ sẽ buộc phải áp dụng những phương pháp y chang, nếu không muốn phá sản: bởi hiển nhiên là cách duy nhất để cạnh tranh sòng phẳng với những chủ employer bóc lột khác chính là bản thân mình cũng phải trở thành kẻ bóc lột. Thế nên, không một kẻ nào ủng hộ hệ thống hiện tại lại có quyền nhất quán mà chửi bới những con người này. Hãy trách cái hệ thống ấy.
Nếu bạn, hỡi độc giả, từng là một trong số những người thợ đó, liệu bạn có chịu làm việc quần quật không? Hay bạn thà chịu đói và nhìn gia đình mình chết đói? Nếu bạn ở vị trí của Crass, liệu bạn có từ chức chứ quyết không làm cái công việc dơ bẩn ấy chứ? Nếu bạn nắm giữ chiếc ghế của Hunter, liệu bạn có từ bỏ nó và tự nguyện hạ thấp mình xuống ngang hàng với lũ thợ thuyền? Nếu bạn là Rushton, liệu bạn thà phá sản còn hơn đối xử với “những người thợ” và khách hàng của mình theo cái cách mà các đối thủ đang đối xử với họ? Có lẽ rằng, khi đặt vào hoàn cảnh đó—với tư cách là một kẻ cao thượng hoàn hảo như bạn vẫn tưởng—bạn sẽ hành động một cách vị tha chăng. Nhưng chẳng ai có quyền đòi hỏi bạn phải hy sinh bản thân vì lợi ích của những kẻ khác, những kẻ mà rốt cuộc chỉ coi bạn là đồ ngốc khi bạn chuốc lấy khổ sở vào thân. Có thể đúng là nếu bất kỳ người thợ nào—chẳng hạn như Owen—lên làm chủ lao động, anh ta cũng sẽ hành xử giống như những ông chủ khác. Một số người dường như nghĩ rằng điều đó chứng minh hệ thống hiện tại là hoàn toàn đúng đắn! Nhưng thực ra nó chỉ chứng minh rằng hệ thống hiện tại buộc con người ta phải ích kỷ. Người ta hoặc phải giẫm đạp lên kẻ khác, hoặc bị kẻ khác giẫm đạp lên mình. Hạnh phúc có lẽ sẽ khả thi nếu mọi người đều vị tha; nếu ai nấy đều nghĩ đến phúc lợi của hàng xóm trước khi nghĩ đến bản thân mình. Nhưng vì thế giới này chỉ có một tỷ lệ vô cùng nhỏ những con người vị tha như thế, nên hệ thống hiện tại đã biến trái đất này thành một thứ địa ngục. Dưới hệ thống hiện tại, không có đủ mọi thứ để mọi người đều có phần đầy đủ. Hậu quả là xảy ra một cuộc tranh giành—được những người theo đạo Thiên Chúa gọi là “Cuộc chiến sinh tồn”. Trong cuộc chiến đó, kẻ thì vớ được nhiều hơn mức cần thiết, kẻ vừa đủ, kẻ rất ít, và có kẻ chẳng có gì cả. Bạn càng hiếu chiến, xảo quyệt, vô cảm và ích kỷ bao nhiêu, thì bạn càng sống tốt bấy nhiêu. Chừng nào cái Hệ thống “Cuộc chiến sinh tồn” này còn tồn tại, chúng ta không có quyền trách cứ người khác khi họ làm những điều mà chính chúng ta cũng bị buộc phải làm. Hãy trách cái hệ thống ấy.
Nhưng đó LẠI chính là điều mà đám thợ thuyền đã không làm. Họ đổ lỗi cho nhau; họ đổ lỗi cho Crass, cho Hunter, và cho Rushton, nhưng lại tỏ ra hoàn toàn mãn nguyện với Cái Hệ Thống vĩ đại mà họ ít nhiều đều là nạn nhân, vì họ đinh ninh rằng đó là hệ thống khả thi duy nhất và là điều tốt nhất mà trí tuệ con người có thể tạo ra. Lý do tại sao tất cả bọn họ đều tin như vậy là bởi chưa từng có lấy một ai bận tâm tìm hiểu xem liệu có thể sắp xếp mọi thứ theo một cách khác đi hay không. Họ hài lòng với hệ thống hiện tại. Nếu không hài lòng, họ đã tỏ ra sốt sắng tìm kiếm cách thức để thay đổi nó. Nhưng họ chưa từng bận tâm nghiên cứu một cách nghiêm túc xem liệu có thể tìm ra một con đường nào tốt hơn không, và mặc dù ai nấy đều láng máng biết rằng những phương pháp quản lý thế giới khác đã từng được đề xuất, họ vẫn phớt lờ không tìm hiểu xem liệu những phương pháp khác ấy có khả thi hay thực tế hay không, đồng thời sẵn sàng vùi dập bằng sự chế nhạo ngu muội hoặc vũ lực tàn bạo bất cứ kẻ nào đủ ngu ngốc hoặc viển vông dám tìm cách giải thích cho họ chi tiết về cái mà hắn cho là một con đường tốt hơn. Họ chấp nhận hệ thống hiện tại cũng tự nhiên như cách họ chấp nhận sự đổi thay của các mùa trong năm. Họ biết có mùa xuân, mùa hè, mùa thu và mùa đông. Còn về việc những mùa ấy hình thành ra sao, điều gì tạo ra chúng, thì họ hoàn toàn chẳng có lấy một manh mối, và rất đáng ngờ là liệu câu hỏi đó đã từng xuất hiện trong đầu họ chưa; nhưng điều chắc chắn không thể bàn cãi là không một ai trong số họ biết rõ điều đó. Ngay từ thủa lọt lòng, họ đã được dạy dỗ phải hoài nghi trí tuệ của chính mình, và phó mặc việc quản lý các công việc của thế giới này—và nhân tiện là cả thế giới bên kia nữa—cho những kẻ bề trên khôn ngoan hơn; và giờ đây, hầu hết bọn họ hoàn toàn bất lực trong việc suy ngẫm về bất kỳ chủ đề trừu tượng nào. Hầu như tất cả những kẻ bề trên của họ—tức là những kẻ chẳng làm quái gì cả—đều đồng lòng nhất trí rằng hệ thống hiện tại là cực kỳ tốt đẹp và việc thay đổi hay cải thiện nó là điều bất khả thi. Do đó, Crass cùng đồng bọn, dẫu chẳng biết tý gì về bản chất vấn đề, vẫn mặc nhiên chấp nhận thực trạng đương thời như một chân lý bất biến không thể chối cãi. Họ tin điều đó vì được người khác nhồi vào đầu như vậy. Họ có thể tin bất cứ thứ gì: với một điều kiện—đó là phải được những kẻ bề trên bảo hãy tin đi. Họ bảo rằng cái Hạng Như Họ thì đời nào dám nghĩ là mình biết rõ hơn những kẻ được học hành tử tế và có thừa thời gian để nghiên cứu.
Khi công việc trong phòng khách dần tiến triển, Crass đã từ bỏ hy vọng rằng Owen sẽ làm hỏng bét mọi chuyện. Vì một số căn phòng trên lầu nay đã sẵn sàng để dán giấy, Slyme được phân công làm việc đó, Bert bị điều khỏi chỗ Owen để phụ giúp Slyme quét hồ dán, và người ta sắp xếp để Crass sẽ giúp đỡ Owen bất cứ khi nào anh cần người phụ một tay.
Sweater thường xuyên ghé qua trong suốt bốn tuần này vì tỏ ra quan tâm đến tiến độ công việc. Những dịp đó, Crass luôn tìm cách có mặt trong phòng khách và chiếm phần lớn thời gian để trò chuyện. Owen rất hài lòng với sự sắp xếp này, bởi anh luôn cảm thấy ngượng ngùng khi phải giao tiếp với một kẻ như Sweater—người luôn nói năng với vẻ bề trên đầy trịch thượng và mong đợi những kẻ dân đen phải khúm núm vái chào và thưa gửi “Thưa ngài” trong từng câu chữ. Tuy nhiên, Crass có vẻ rất thích thú với thể loại trò trống đó. Hắn không đến nỗi bò lê bò lết dưới sàn nhà khi Sweater nói chuyện với mình, nhưng hắn khéo léo tạo ra ấn tượng rằng hắn sẵn sàng làm điều đó nếu được yêu cầu.
Bên ngoài ngôi nhà, Bundy cùng đồng bọn đã đào những rãnh sâu dưới lớp đất ẩm ướt để lắp đặt hệ thống cống ngầm mới. Công việc này, cũng giống như việc sơn sửa bên trong nhà, đã gần hoàn thành. Đó là một công việc vô cùng khốn khổ. Do có một đợt thời tiết xấu kéo dài, mặt đất sũng nước mưa và bùn lầy xuất hiện khắp nơi, quần áo và giày dép của thợ thuyền đều đóng một lớp bùn dày đặc. Nhưng điều tồi tệ nhất trong công việc này chính là mùi hôi thối. Suốt nhiều năm qua, những đường ống cống cũ đã hư hỏng và rò rỉ. Lớp đất sâu bên dưới bề mặt vài chục phân đã ngấm đẫm thứ nước ẩm ướt hôi hám, và một thứ mùi xú uế nồng nặc tựa như từ hàng ngàn cỗ xác chết đang phân hủy bốc lên từ lòng đất bị đào xới. Quần áo của những người thợ làm việc dưới rãnh mương ngấm đẫm thứ mùi khủng khiếp ấy, và thực ra, chính bản thân họ cũng vậy.
Họ nói rằng họ ngửi và nếm thấy nó suốt thời gian qua, ngay cả khi đã rời khỏi công việc về nhà, hay lúc đang ngồi ăn uống. Dù họ cứ ngậm tẩu hút thuốc suốt thời gian làm việc nhờ sự ban ơn miễn cưỡng của Misery, nhưng đã có vài lần Bundy cùng đồng nghiệp bị những cơn nôn mửa hành hạ.
Tuy nhiên, khi bắt đầu nhận ra thời điểm hoàn thành công việc đã cận kề, một sự hoảng loạn kiểu gì đó bao trùm lấy đám thợ, đặc biệt là những người mới được nhận vào làm gần đây nhất và do đó sẽ là những kẻ đầu tiên bị “cho nghỉ việc”. Dù vậy, Easton vẫn khá tự tin rằng Crass sẽ làm hết sức để giữ anh lại cho đến hết công việc, bởi dạo gần đây họ đã trở nên khá thân thiết, thường cùng nhau dành vài buổi tối mỗi tuần tại quán Cricketers.
“Sắp có một cuộc tàn sát đẫm máu ở đây rồi mấy chú ạ,” Harlow lẩm bẩm với Philpot một ngày nọ khi hai người đang sơn lan can cầu thang. “Tôi đoán tuần sau là xong phần bên trong thôi.”
“Và phần bên ngoài chắc cũng chẳng mất nhiều thời gian đâu, cậu biết đấy,” Philpot đáp.
“Họ không nhận được công trình nào khác nữa à?”
“Tôi chẳng nghe nói gì,” Philpot ủ rũ đáp; “và tôi nghĩ chẳng ai khác có việc đâu.”
“Cậu biết cái quán nhỏ người ta gọi là ‘Cái Kiosk’ ở dưới Grand Parate, gần bãi nhạc nước chứ,” Harlow hỏi sau một hồi im lặng.
“Nơi người ta từng bán đồ giải khát ấy hả?”
“Đúng thế; của Hội đồng thành phố đấy, cậu biết mà.”
“Dạo này nó đóng cửa rồi phải không?”
“Ờ; mấy kẻ thuê trước không làm ăn có lãi nên bỏ, nhưng tối qua tôi nghe nói tay thương gia hoa quả Grinder chuẩn bị mở lại đấy. Nếu đúng thế, sẽ có việc cho ai đó kiếm ăn đấy, vì kiểu gì cũng phải tút tát lại.”
“Ừ, tôi hy vọng nó thành sự thật,” Philpot đáp. “Lại có việc cho mấy thằng khốn khổ chúng mình.”
“Không biết họ đã cho ai làm rèm cửa chớp cho cái nhà này chưa nhỉ?” Easton hỏi sau một lát ngưng bặt.
“Tôi chịu,” Philpot đáp.
Họ lại chìm vào im lặng một lúc lâu.
“Không biết mấy giờ rồi nhỉ?” cuối cùng Philpot lên tiếng. “Tôi không biết cậu thế nào, chứ tôi bắt đầu thấy đói bụng rồi đây.”
“Tôi cũng đang nghĩ thế; chắc chẳng còn lâu nữa đâu. Gần nửa tiếng kể từ lúc thằng Bert xuống pha trà rồi đấy. Buổi sáng gì mà dài như địa ngục đối với tôi ấy.”
“Tôi cũng thế,” Philpot nói; “cậu chạy lên lầu hỏi thằng Slyme xem mấy giờ rồi đi.”
Harlow vắt cọ lên miệng thùng sơn rồi đi lên lầu. Cậu đi một đôi dép vải và bước đi rón rén vì không muốn Crass nghe thấy mình bỏ dở công việc, thế nên tình cờ là chẳng có ý định rình mò gì Slyme, Harlow đã đến trước cửa căn phòng hắn đang làm việc mà không hề bị phát hiện. Đột ngột đẩy cửa bước vào, cậu bắt gặp Slyme—đang đứng gần lò sưởi—trong hành động bẻ gãy cả một cuộn giấy dán tường qua đầu gối như thể bẻ mộth củi. Dưới sàn nhà bên cạnh hắn là thứ vốn là một cuộn giấy khác, nay đã bị bẻ gãy làm đôi. Khi Harlow bước vào, Slyme giật mình, mặt đỏ bừng vì bối rối. Hắn luống cuống vơ mấy cuộn giấy gãy lại với nhau rồi cúi người, nhét thọc chúng vào ống khói lò sưởi và đóng tấm chắn gió lại.
“Trò quỷ quái gì thế này?” Harlow hỏi.
Slyme cười ra vẻ bất cần, nhưng đôi tay hắn run rẩy và khuôn mặt lúc này tái mét.
“Chúng ta phải tự bù lại chút đỉnh chứ, Fred, cậu biết đấy,” hắn nói.
Harlow không đáp. Cậu chẳng hiểu gì cả. Sau một hồi ngẩn ngơ thắc mắc, cậu bỏ cuộc.
“Mấy giờ rồi?” cậu hỏi.
“Mười hai giờ kém mười lăm,” Slyme nói và dặn với theo khi Harlow đang quay lưng bỏ đi: “Đừng có hé răng nói gì về cuộn giấy đó với Crass hay bất kỳ ai khác đấy.”
“Tôi ú khẩu luôn,” Harlow đáp.
Dần dần, khi ngẫm nghĩ lại, Harlow bắt đầu hiểu ra ý nghĩa của việc phá hủy hai cuộn giấy dán tường. Slyme nhận lương theo sản phẩm khi dán giấy—làm được bao nhiêu tính tiền bấy nhiêu trên mỗi cuộn giấy dán. Bốn căn phòng trên lầu đều dùng chung một họa tiết đó, và Hunter—vốn không mấy tinh tế trong những chuyện thế này—rõ ràng đã gửi số giấy nhiều hơn mức cần thiết. Bằng cách tống khứ hai cuộn giấy này đi, Slyme có thể đánh lừa thiên hạ rằng hắn đã dán được nhiều hơn thực tế hai cuộn. Hắn đã bẻ gãy các cuộn giấy để có thể mang chúng ra khỏi nhà mà không bị phát hiện, rồi giấu chúng vào ống khói cho đến khi tìm được cơ hội chuồn. Harlow vừa ngẫm ra lời giải cho bài toán thì nghe thấy tiếng bậc thang ở tầng dưới kêu cóót két, cậu ló đầu ra nhìn và thấy Misery đang lúi húi bò lên. Hắn đến để xem có ai dám nghỉ làm trước giờ quy định hay không. Đi ngang qua hai người thợ mà không nói lời nào, hắn leo lên tầng tiếp theo và bước vào căn phòng Slyme đang làm việc.
“Tốt nhất cậu đừng làm căn phòng này vội,” Hunter nói. “Sẽ có một cái lò sưởi và bệ lò mới được lắp vào đây.”
Hắn bước qua chỗ lò sưởi và đứng ngắm nghía nó đăm chiêu vài phút.
“Cái lò sưởi nhỏ này cũng được đấy chứ, phải không?” hắn nhận xét. “Chúng ta sẽ tận dụng được nó ở xó xỉnh nào đó thôi.”
“Vâng; ổn cả mà,” Slyme nói, trái tim đang đập thình thịch như búa máy.
“Dùng làm phòng khách ở một căn nhà tranh thì tuyệt,” Misery nói tiếp, cúi người xuống để quan sát kỹ hơn. “Chẳng thấy có chỗ nào bị hỏng cả.”
Hắn đặt tay lên tấm chắn gió và cố gắng đẩy nó mở ra nhưng vô ích. “Hừm, có gì đó không ổn ở đây rồi,” hắn nhận xét, dùng sức đẩy mạnh hơn.
“Chắc là có viên gạch hoặc ít vữa rơi xuống thôi ạ,” Slyme hổn hển thốt lên, vội bước đến phụ giúp Misery. “Để tôi thử cạy nó ra xem sao nhé?”
“Đừng phiền thế,” Nimrod đáp, đứng thẳng người dậy. “Chắc đúng như cậu nói đấy. Lát tôi sẽ cho người đưa cái lò sưởi mới lên sau bữa trưa. Chiều nay Bundy có thể lắp nó vào rồi cậu cứ tiếp tục dán giấy tùy ý.”
Nói đoạn, Misery bước ra khỏi phòng, đi xuống lầu rồi rời khỏi ngôi nhà, còn Slyme dùng khăn tay lau mồ hôi vã ra trên trán. Sau đó hắn quỳ xuống, mở tấm chắn gió, lấy mấy cuộn giấy hỏng ra và giấu chúng lên ống khói của căn phòng bên cạnh. Trong lúc hắn đang làm việc đó, tiếng còi hú điểm giờ ăn trưa của Crass vang lên lanh lảnh khắp ngôi nhà.
“Tạ ơn Chúa!” Philpot nhiệt thành thốt lên khi đặt chiếc cọ lên miệng thùng sơn và hòa vào dòng người cùng đổ xô xuống nhà bếp. Cảnh tượng nơi đây đã quá đỗi quen thuộc với độc giả. Ghế ngồi là hai chiếc thang chữ A được đặt nằm song song với nhau, cách nhau chừng tám mét và vuông góc với lò sưởi, bắc một tấm ván dài vắt ngang qua; cùng những chiếc xô lật úp và ngăn kéo của tủ đựng bát đĩa. Sàn nhà không quét dọn bừa bộn rác rưởi, mẩu giấy vụn, mảnh vữa, đoạn ống chì và những cục bùn khô; và ở chính giữa là chiếc xô trà hãm bốc khói nghi ngút cùng bộ sưu tập những chiếc cốc mẻ, hũ mứt và hộp sữa đặc. Trân lưng trên những chỗ ngồi ấy là đám thợ với bộ quần áo xơ xác, đôi chỗ rách rưới, vừa ngồi ăn thứ thức ăn thô kệch vừa bắn ra những tràng đùa cợt.
Đó là một cảnh tượng vừa bi thảm, vừa kỳ diệu lại vừa đáng khinh bỉ. Bi thảm ở chỗ con người lại bị kết án phải dành phần lớn cuộc đời mình giữa những chốn môi trường như thế, bởi cần phải nhớ rằng hầu hết thời gian của họ đều trôi dạt trên công trình này hay công trình khác. Khi “Cái Hang” hoàn thành, họ sẽ lại kéo nhau đến một “công trình” tương tự nào đó, nếu may mắn tìm được việc. Kỳ diệu, bởi mặc dù thừa biết mình đã làm nhiều hơn phần việc đáng lẽ phải làm trong công cuộc vĩ đại tạo ra những nhu yếu phẩm và tiện nghi cho cuộc sống, nhưng họ lại chẳng hề nghĩ rằng bản thân xứng đáng được hưởng một phần tương xứng những điều tốt đẹp mà chính họ đã góp phần tạo nên! Và đáng khinh bỉ, bởi dù chứng kiến con cái mình cũng bị kết án phải sống một cuộc đời tha hóa, lao động khổ sai và túng thiếu y hệt, thế nhưng họ lại từ chối việc chung tay mang lại một tình trạng xã hội tốt đẹp hơn. Hầu hết bọn họ đều nghĩ rằng những gì đã đủ tốt cho bản thân mình thì cũng đủ tốt cho lũ trẻ.
Dường như họ coi chính những đứa con ruột thịt của mình bằng thứ ánh mắt khinh miệt nào đó, cho rằng chúng chỉ xứng đáng lớn lên để làm tôi tớ cho con cháu của những kẻ như Rushton và Sweater. Nhưng cũng phải nhớ rằng bản thân họ từng được dạy dỗ để tự khinh miệt chính mình khi còn là những đứa trẻ. Trong những ngôi trường mang mác “Thiên Chúa giáo” mà họ từng theo học ngày trước, họ được dạy phải “kính cẩn và khiêm nhường đối với các bậc bề trên”, và giờ đây họ lại đang thực sự đưa những đứa con của mình đến để học lại những bài học tha hóa y hệt như thế! Họ dành một lượng lớn sự quan tâm kính trọng cho các bậc bề trên, và cho con cái của các bề trên, nhưng lại vô cùng ít ỏi đối với con cái họ, đối với nhau, hay đối với chính bản thân mình.
Đó là lý do tại sao họ lại ngồi đó trong những bộ quần áo rách rưới, ăn thứ thức ăn thô kệch, văng những câu đùa cợt thô tục hơn, nốc thứ nước trà khủng khiếp ấy và vẫn thấy mãn nguyện! Miễn là có Đủ Việc Làm và đủ—Cái Gì Đó—để ăn, có quần áo cũ vứt đi của kẻ khác để mặc là họ mãn nguyện lắm rồi! Và họ tự hào về điều đó. Họ kiêu hãnh vì điều đó. Họ đồng tình và quả quyết với nhau rằng những điều tốt đẹp trong cuộc đời không dành cho “Cái Hạng Như Họ”, hay con cái của họ.
“Thế cái lão Giáo sư biến đi đâu mất tiêu rồi?” quý ông ngồi trên chiếc xô lật úp ở góc phòng lên tiếng hỏi, ám chỉ Owen—người vẫn chưa xuống khỏi chỗ làm.
“Chắc hắn đang soạn bài giảng chứ gì,” Harlow cười hề hề nhận xét.
“Dạo này lão có thuyết giảng gì đâu, từ lúc nhận cái phòng kia kìa,” Easton góp chuyện. “Phải không hả?”
“Mừng rơn chứ lại!” Sawkins la lên. “Nghe lão ta lải nhải mấy cái điệp khúc nhai đi nhai lại đến là phát ngấy lên được.”
“Tội nghiệp lão Frank già,” Harlow nhận xét. “Hắn cứ hay tự làm khổ mình vì mấy chuyện đâu đâu ấy nhỉ, phải không?”
“Thằng dở hơi!” Bundy bĩu môi. “Tôi đố đời nào dám đi lo bò trắng răng đến chết đi sống lại như lão ta, vì mấy cái thứ nhảm nhí chết tiệt ấy đấy.”
“Tôi dám cá chính vì thế nên sắc mặt lão mới nhợt nhạt tệ hại thế đấy,” Harlow nhận xét. “Sáng nay mấy bận tôi cứ để ý thấy lão ho ho khụ khụ mãi không thôi.”
“Tôi tưởng dạo này trông lão khá hơn chút rồi chứ,” Philpot nhận xét; “có vẻ tươi tỉnh và hạnh phúc hơn, thích pha trò cười hơn đấy chứ.”
“Lão ta đúng là một gã kỳ cục, nhỉ?” Bundy nói. “Hôm thì vui vẻ hết nấc, hát hò pha trò kể chuyện phét, hôm sau thì đố mà cạy răng ra được một câu.”
“Đúng là dở hơi cá sấu, tôi thấy thế,” gã ngồi trên thùng xô hùa theo. “Cái thá gì mà bọn dân đen như chúng mình cứ phải vác cái đầu ra mà lo nghĩ chuyện chính trị cơ chứ?”
“Ờ, tôi lại không nghĩ thế,” Harlow đáp. “Chúng ta có lá phiếu trong tay và thực chất chúng ta mới là những kẻ thao túng việc nước đấy chứ, thế nên tôi tính chúng ta CẦN PHẢI quan tâm đến nó một chút chứ, nhưng đồng thời tôi cũng chẳng thấy cái mớ lý thuyết Xã hội chủ nghĩa mà Owen cứ hay lải nhải có gì là hợp lý cả.”
“Chẳng ai thấy hợp lý hết trơn,” Crass cười chế nhạo.
“Cho dù toàn bộ số tiền bạc trên đời NÀY CÓ ĐƯỢC chia đều đi chăng nữa,” gã ngồi trên thùng xô triết lý nói, “thì cũng chẳng ích gì đâu! Sáu tháng sau đâu lại đóng đấy, tiền lại về túi mấy kẻ cũ cho mà xem.”
“Chắc chắn rồi,” mọi người đồng thanh.
“Nhưng cách đây mấy hôm lão ấy vừa gân cổ cãi rằng tiền bạc chẳng có tích sự gì sất đấy thôi!” Easton nhắc lại. “Cậu không nhớ lão bảo tiền bạc là nguyên nhân chính gây ra đói nghèo à?”
“Thì nó chính là nguyên nhân chính gây ra đói nghèo chứ sao,” Owen vừa bước vào đúng lúc đó liền tiếp lời.
“Muôn năm!” Philpot hô vang, dẫn đầu một tràng hò reo mà mấy kẻ khác lập tức hưởng ứng. “Giáo sư đã tới và bây giờ xin mời ngài phát biểu vài lời.”
Một tràng cười ầm ĩ chào đón câu nói đùa cợt đó.
“Làm ơn cho chúng tôi ăn bữa cơm chết tiệt này trước đã, lạy Chúa tôi,” Harlow khẩn nài với vẻ tuyệt vọng giả vờ.
Khi Owen đã rót đầy trà vào cốc và ngồi xuống chỗ quen thuộc của mình, Philpot trang trọng đứng dậy, đưa mắt nhìn quanh đám đông rồi dõng dạc nói:
“Thưa các quý ngài, được sự cho phép của các ngài, ngay khi Giáo sư dùng xong bữa trưa, ngài ấy sẽ thuyết trình bài giảng nổi tiếng mang tựa đề: ‘Tiền bạc là nguyên nhân chính dẫn đến cảnh túng quẫn’, qua đó chứng minh rằng tiền bạc chẳng có quái gì là tốt đẹp cho đời. Cuối buổi thuyết giảng sẽ tổ chức quyên góp một chút ít để khích lệ tinh thần diễn giả.” Philpot ngồi xuống giữa những tràng pháo tay cổ vũ.
Ngay khi ăn xong, một vài gã bắt đầu chọc ghẹo về bài thuyết trình, nhưng Owen chỉ cười trừ và tiếp tục đọc mẩu giấy báo dùng để gói phần ăn trưa của mình. Thường thì hầu hết bọn họ sẽ đi dạo sau bữa trưa, nhưng ngẫu nhiên hôm nay trời đổ mưa nên họ quyết tâm ép bằng được Owen phải thực hiện lời hứa mà Philpot đã thay mặt anh hứa trước đó.
“Hú hét phản đối hắn đi,” Harlow đề nghị, và ý kiến đó lập tức được hưởng ứng nhiệt liệt; tiếng tru tréo, rên rỉ và tiếng huýt sáo chói tai vang lên khắp phòng, hòa lẫn với những tiếng la ó “Đồ lừa đảo!”, “Quân bịp bợm!”, “Trả lại tiền đây!”, “Đập nát cái hội trường này đi!” v.v.
“Lên đi nào,” Philpot giục, đặt tay lên vai Owen. “Chứng minh cho mọi người thấy tiền là nguyên nhân gây ra đói nghèo đi.”
“Nói thì dễ hơn làm,” Crass nhếch mép cười khẩy, hắn đang sốt ruột tìm cơ hội để lôi cái mẩu cắt báo từ tờ The Obscurer đã để dành từ lâu ra.
“Tiền BẠC chính là nguyên nhân thực sự gây ra đói nghèo,” Owen nói.
“Chứng minh xem nào,” Crass lặp lại.
Owen từ từ gấp mẩu báo đang đọc dở lại rồi đút vào túi áo.
“Được thôi,” anh đáp. “Tôi sẽ cho các anh thấy Trò lừa bịp vĩ đại về tiền tệ được vận hành ra sao.”
Owen mở giỏ cơm lấy ra hai lát bánh mì, nhưng chừng đó là chưa đủ, anh bèn xin những ai còn thừa bánh mì thì cho mình xin thêm. Bọn họ đưa cho anh mấy miếng, Owen xếp chúng thành một chồng trên một mảnh giấy sạch, và sau khi mượn những con dao bỏ túi mà họ dùng để cắt và ăn trưa từ chỗ Easton, Harlow và Philpot, anh bắt đầu cất lời:
“Những miếng bánh mì này đại diện cho nguyên liệu thô vốn có sẵn trong tự nhiên và trên trái đất để phục vụ con người; chúng không do bất kỳ con người nào làm ra, mà được tạo ra bởi Đấng Tối Cao nhằm mang lại lợi ích và duy trì sự sống cho tất cả mọi người, giống như không khí và ánh sáng mặt trời vậy.”
“Cậu ăn nói khéo léo phết đấy, lâu lắm rồi tôi mới gặp một gã như cậu,” Harlow vừa nói vừa nháy mắt ra hiệu với mấy kẻ khác.
“Chuẩn đấy, bạn tôi,” Philpot tiếp lời. “Ai mà chẳng đồng ý với từng đó! Rõ như ban ngày ấy chứ.”
“Bây giờ,” Owen tiếp tục, “tôi là một nhà tư bản; hay nói đúng hơn, tôi đại diện cho giai cấp địa chủ và tư bản. Nghĩa là, toàn bộ những nguyên liệu thô này đều thuộc về tôi. Việc tôi sở hữu chúng bằng cách nào, hay tôi có thực sự có quyền hợp pháp với chúng hay không, không quan trọng đối với cuộc tranh luận của chúng ta lúc này; điều duy nhất quan trọng bây giờ là một thực tế được thừa nhận rằng tất cả các nguyên liệu thô cần thiết cho việc sản xuất ra các nhu yếu phẩm của cuộc sống nay thuộc quyền sở hữu của giai cấp Địa chủ và Tư bản. Tôi chính là giai cấp đó: toàn bộ nguyên liệu thô này đều thuộc về tôi.”
“Quá chuẩn!” Philpot tán thưởng.
“Bây giờ ba anh đại diện cho giai cấp Công nhân: các anh chẳng có gì cả—và về phần tôi, mặc dù tôi nắm giữ toàn bộ nguyên liệu thô này, nhưng chúng chẳng có chút giá trị sử dụng nào đối với tôi—thứ tôi cần là—những sản phẩm được làm ra từ những nguyên liệu thô đó nhờ Lao động: nhưng vì tôi quá lười biếng không muốn tự tay lao động, tôi đã phát minh ra Trò lừa bịp về tiền tệ để bắt các anh phải làm việc CHO tôi. Nhưng trước tiên tôi phải giải thích rằng tôi sở hữu một thứ khác ngoài nguyên liệu thô. Ba con dao này đại diện cho—toàn bộ máy móc sản xuất; các nhà máy, công cụ, đường sắt, vân vân, và nếu thiếu chúng thì các nhu yếu phẩm của cuộc sống không thể được sản xuất ra với số lượng dồi dào. Và ba đồng xu này’—vừa nói anh vừa lấy ba đồng nửa xu từ trong túi ra—‘đại diện cho Vốn Tiền tệ của tôi.”
“Nhưng trước khi chúng ta đi xa hơn,” Owen ngắt lời chính mình, “điều quan trọng nhất là các anh phải nhớ rằng tôi không đóng vai đơn thuần chỉ là ‘một’ nhà tư bản. Tôi đại diện cho toàn bộ Giai cấp Tư bản. Các anh cũng không đóng vai chỉ là ba người thợ—các anh đại diện cho toàn bộ Giai cấp Công nhân.”
“Được rồi, biết rồi, hiểu rồi,” Crass sốt ruột giục. “Làm nhanh lên xem nào.”
Owen tiến hành cắt một trong các lát bánh mì thành một đống các khối vuông nhỏ.
“Những khối này đại diện cho những thứ do lao động tạo ra, với sự hỗ trợ của máy móc, từ nguyên liệu thô. Chúng ta giả sử rằng ba khối này tượng trưng cho—một tuần làm việc. Chúng ta giả sử một tuần làm việc có giá trị bằng—một bảng Anh: và chúng ta giả sử mỗi đồng nửa xu này là một đồng bảng vàng. Chúng ta sẽ dễ minh họa trò lừa này hơn nếu có những đồng bảng vàng thật, nhưng tiếc là tôi quên mang theo rồi.”
“Tôi sẵn sàng cho cậu mượn đấy,” Philpot tiếc nuối nói, “chỉ có điều tôi bỏ ví ở trên cây đàn dương cầm lớn nhà tôi mất rồi.”
Vì một sự trùng hợp kỳ lạ là chẳng có ai mang theo tiền vàng bên người, nên mọi người quyết định tạm dùng những đồng nửa xu để chữa cháy.
“Và đây là cách thức vận hành của trò lừa—“
“Trước khi cậu tiếp tục,” Philpot lo lắng ngắt lời, “cậu có nghĩ chúng ta nên cắt cử ai đó canh gác ở cổng phòng hờ cảnh sát lảng vảng tới không? Cậu biết đấy, chúng ta đâu muốn bị tóm vào đồn đâu.”
“Tôi nghĩ chẳng cần thiết phải thế đâu,” Owen đáp, “chỉ có đúng một viên cảnh sát duy nhất dám can thiệp vào việc chúng ta chơi trò này, đó chính là Viên cảnh sát Xã hội chủ nghĩa.”
“Dẹp cái vụ Xã hội chủ nghĩa đi,” Crass cáu kỉnh gạt đi. “Làm tiếp cái trò quỷ quái ấy đi xem nào.”
Owen lúc này quay sang hướng giai cấp công nhân do Philpot, Harlow và Easton đại diện.
“Các anh tuyên bố rằng mình đang rất cần việc làm, và vì tôi là một giai cấp tư bản tốt bụng, tôi sẽ đầu tư toàn bộ tiền của mình vào các ngành công nghiệp khác nhau nhằm mang lại cho các anh Đủ Việc Làm. Tôi sẽ trả lương cho mỗi người các anh một bảng Anh một tuần, và một tuần làm việc là—mỗi người các anh phải sản xuất ra ba khối vuông này. Để làm công việc này, mỗi người các anh sẽ nhận được tiền công; số tiền đó sẽ thuộc về các anh, các anh muốn tiêu xài thế nào tùy ý, và dĩ nhiên những thứ các anh sản xuất ra sẽ thuộc về tôi, tôi muốn làm gì với chúng tùy thích. Mỗi người sẽ cầm một cỗ máy này và ngay khi hoàn thành xong một tuần làm việc, các anh sẽ nhận được tiền công của mình.”
Giai cấp Công nhân theo đó bắt đầu cắm cổ làm việc, còn Giai cấp Tư bản ngồi ngả ngốn quan sát họ. Ngay khi họ làm xong, họ giao chín khối nhỏ cho Owen, anh đặt chúng lên một mảnh giấy bên cạnh và trả tiền công cho những người thợ.
“Những khối này đại diện cho các nhu yếu phẩm của cuộc sống. Các anh không thể sống thiếu những thứ này, nhưng vì chúng thuộc quyền sở hữu của tôi, nên các anh sẽ phải mua lại chúng từ tôi: giá của tôi cho những khối này là—một bảng Anh mỗi khối.”
Vì giai cấp công nhân đang cần nhu yếu phẩm để sinh tồn và vì họ không thể ăn, uống hay mặc đống tiền vô tích sự kia đành phải bấm bụng chấp nhận các điều kiện của nhà Tư bản nhân hậu. Mỗi người bọn họ mua lại và tiêu thụ ngay lập tức một phần ba số sản phẩm do chính sức lao động của mình tạo ra. Giai cấp tư bản cũng ngốn sạch hai khối vuông, và kết quả ròng của tuần làm việc đó là nhà tư bản nhân hậu đã tiêu thụ hết số nhu yếu phẩm trị giá hai bảng Anh do lao động của những kẻ khác làm ra, và tính theo giá thị trường là một bảng Anh cho mỗi khối vuông, anh ta đã nhân đôi số vốn của mình, bởi trong tay anh ta vẫn còn nguyên ba bảng tiền mặt cộng thêm số hàng hóa trị giá bốn bảng Anh nữa. Về phần giai cấp công nhân, Philpot, Harlow và Easton, sau khi đã tiêu thụ hết số nhu yếu phẩm trị giá một bảng Anh mua bằng tiền lương của chính họ, họ lại rơi vào đúng cái cảnh ngộ y hệt như lúc bắt đầu công việc—chẳng có lấy một xu dính túi.
Quy trình này lặp đi lặp lại nhiều lần: với mỗi tuần làm việc, những người sản xuất được trả tiền công. Họ cứ thế tiếp tục làm việc và tiêu sạch toàn bộ số tiền kiếm được. Nhà tư bản nhân hậu tiêu thụ số lượng gấp đôi bất kỳ ai trong số họ và đống tài sản của hắn không ngừng phình to. Chỉ một lát sau—tính theo giá thị trường là một bảng Anh cho mỗi khối vuông nhỏ—hắn đã nắm trong tay khoảng một trăm bảng Anh, trong khi giai cấp công nhân vẫn y nguyên như thuở ban đầu, và vẫn đang cắm cổ làm việc như thể sinh mạng của họ phụ thuộc vào đó vậy.
Chẳng mấy chốc phần còn lại của đám đông bắt đầu cười rộ lên, và tràng cười của họ càng lớn hơn khi nhà tư bản nhân hậu, ngay sau khi vừa bán được một bảng Anh nhu yếu phẩm cho mỗi người thợ của mình, đột ngột giật lại các công cụ lao động của họ—từ tay những con dao tức là Máy Móc Sản Xuất—và thông báo với họ rằng vì Tình trạng Sản xuất thừa nên tất cả các nhà kho của hắn đều đã ứ đọng đầy ắp nhu yếu phẩm, vì vậy hắn quyết định đóng cửa nhà máy.
“Thế thì, mẹ kiếp, bây giờ bọn tao biết sống sao đây hả?” Philpot tru tréo.
“Đó không phải việc của tôi,” nhà tư bản nhân hậu đáp tỉnh bơ. “Tôi đã trả lương đầy đủ cho các anh, và cung cấp cho các anh Đủ Việc Làm trong suốt thời gian qua. Hiện tại tôi không còn việc gì cho các anh làm nữa. Vài tháng nữa hãy quay lại rồi tôi tính.”
“Thế còn nhu yếu phẩm để sống thì sao?” Harlow đòi quyền lợi. “Chúng tôi phải có cái gì mà bỏ vào mồm chứ.”
“Dĩ nhiên là các anh phải ăn rồi,” nhà tư bản đáp với vẻ nhã nhặn; “và tôi rất sẵn lòng bán cho các anh.”
“Nhưng bọn tao có xu mẻ nào đâu!”
“À, các anh đâu thể bắt tôi phát không hàng hóa cho các anh được! Các anh có làm không công cho tôi ngày nào đâu. Tôi đã trả lương cho công sức của các anh và đáng lẽ các anh phải biết tiết kiệm chứ: các anh phải biết ăn vén khéo giống như tôi chứ. Nhìn xem tôi đã phất lên nhờ biết tiết kiệm thế nào này!”
Những kẻ thất nghiệp ngẩn ngơ nhìn nhau, nhưng phần còn lại của đám đông thì cười hố hố; và rồi ba kẻ thất nghiệp bắt đầu chửi rủa nhà Tư bản nhân hậu, đòi hắn phải bố thí cho họ một ít nhu yếu phẩm đang chất đống trong nhà kho, hoặc cho phép họ được làm việc để tự sản xuất thêm cho nhu cầu của chính mình; thậm chí họ còn đe dọa sẽ dùng vũ lực cướp lấy một ít nếu hắn không chịu tuân thủ yêu cầu của họ. Nhưng nhà tư bản nhân hậu bảo họ đừng có mà hỗn láo, rồi giảng đạo lý về sự trung thực, và dọa rằng nếu họ còn dám láo nháo, hắn sẽ thuê cảnh sát nện cho gãy hàm, hoặc nếu cần hắn sẽ gọi quân đội đến bắn hạ họ như rạ, y như những gì hắn từng làm trước đây ở Featherstone và Belfast.
“Dĩ nhiên,” nhà tư bản nhân hậu nói tiếp, “nếu không vì sự cạnh tranh từ nước ngoài thì tôi đã có thể bán được số hàng hóa do các anh làm ra, và khi đó tôi lại có thể cho các anh Đủ Việc Làm trở lại: nhưng cho đến khi tôi bán được chúng cho ai đó, hoặc cho đến khi tôi tự mình tiêu thụ hết, các anh cứ việc ngồi đấy mà ngậm mồm ăn trơ móm.”
“Thế này thì đúng là cạn lời thật rồi chứ lị,” Harlow lẩm bẩm.
“Cách duy nhất tôi nghĩ ra lúc này,” Philpot ủ rũ nói, “là tổ chức một cuộc diễu hành của những kẻ thất nghiệp.”
“Chuẩn ý,” Harlow hưởng ứng, và cả ba bắt đầu diễu hành vòng quanh căn phòng theo hàng một, vừa đi vừa hát:
“Chúng ta chẳng có việc gì làm đâu-âu-âu
Chẳng có việc gì làm đâu-âu-âu!
Chỉ vì chúng ta đã làm việc quá sức chết tiệt,
Nên bây giờ chẳng có việc gì làm.”
Khi họ diễu hành vòng quanh, đám đông hò hét chế nhạo và đưa ra những lời lẽ khiếm nhã. Crass bảo rằng ai nhìn vào cũng thấy bọn họ đúng là một lũ lười biếng, nát rượu, chưa từng làm nổi một ngày công ra trò trong đời và cũng chẳng bao giờ có ý định làm thế.
“Kiểu này thì đói mốc mồm chẳng xin xỏ được xu nào đâu, cậu biết đấy,” Philpot nói. “Hay là thử giở chiêu bài tôn giáo ra xem sao.”
“Được thôi,” Harlow đồng tình. “Giờ hát bài gì đây?”
“Tôi biết rồi!” Philpot reo lên sau giây lát suy nghĩ. “‘Xin hãy thắp sáng ngọn đèn của tôi.’ Bài đó lúc nào cũng khiến bọn họ phải móc hầu bao cho mà xem.”
Ba kẻ thất nghiệp theo đó tiếp tục màn diễu hành vòng quanh căn phòng, vừa hát với giọng điệu thảm thiết vừa nhại lại giọngè èo thảm hại thường thấy của những kẻ hát rong trên phố:
“Hãy thắp sáng ngọn đèn yếu ớt hỡi người anh em,
Kìa người thủy thủ nghèo bão tố vùi dập,
Đang oằn mình cố bơi vào bến cảng,
Giữa màn đêm mịt mùng có thể lạc lối,
Nên xin hãy thắp sáng ngọn đèn đời tôi,
Gửi ánh sáng xuyên qua làn sóng dữ,
Biết đâu anh cứu vớt được người thủy thủ đắm tàu đang quằn quại,
Cứu vớt và chở che họ.”
“Hỡi các mạnh thường quân tốt bụng,” Philpot vừa cởi mũ ra vừa hướng về phía đám đông ngửa tay xin tiền, “chúng tôi đều là những người thợ lao động chân chính người Anh, nhưng đã thất nghiệp suốt hai mươi năm nay vì sự cạnh tranh từ nước ngoài và tình trạng sản xuất thừa. Chúng tôi không ra đường thế này vì lười biếng đâu; mà vì chúng tôi chẳng thể kiếm nổi việc làm. Nếu không vì sự cạnh tranh nước ngoài, các nhà tư bản Anh tốt bụng đã có thể bán được hàng hóa và ban phát cho chúng tôi Đủ Việc Làm, và nếu họ làm được thế, tôi xin đảm bảo với các ngài rằng tất cả chúng tôi hoàn toàn sẵn sàng và vô cùng mãn nguyện tiếp tục cắm cổ làm việc bán sống bán chết vì lợi ích của các ông chủ trong suốt phần đời còn lại. Chúng tôi hoàn toàn sẵn lòng làm việc: đó là tất cả những gì chúng tôi cầu xin—Đủ Việc Làm—nhưng vì không thể kiếm đâu ra nên chúng tôi buộc phải lê la ra đây cầu xin các ngài rủ lòng thương bố thí vài đồng xu lẻ mua mẩu bánh mì và thuê trọ qua đêm.”
Khi Philpot chìa chiếc mũ ra xin tiền quyên góp, một số kẻ định khạc nhổ vào đó, nhưng những kẻ từ thiện hơn thì ném những mẩu xỉ than hoặc đất cát nhặt dưới sàn vào, và nhà tư bản nhân hậu vô cùng xúc động trước cảnh tượng khốn cùng ấy đến mức hắn ban cho họ hẳn một đồng tiền vàng đang giắt trong túi; nhưng vì thứ đó hoàn toàn vô tích sự đối với họ nên họ liền trả lại ngay lập tức để đổi lấy một trong những khối vuông nhu yếu phẩm nhỏ xíu, rồi chia nhau ngấu nghiến nuốt chửng. Và khi đã ăn xong, họ quây quần xung quanh nhà bác ái và cất tiếng hát bài “Vì hắn là một anh chàng cự phách”, để rồi sau đó Harlow gợi ý rằng họ nên hỏi xem liệu có nên bầu hắn vào Nghị viện hay không.