Cuối tuần tiếp theo, một cuộc sa thải đẫm máu diễn ra tại công ty của Rushton. Barrington cùng toàn bộ thợ thời vụ đều bị đuổi việc, bao gồm cả Newman, Easton và Harlow; và lượng việc ít ỏi đến mức có vẻ như tất cả những người khác cũng sắp phải chung số phận. Mùa hè thực ra đã kết thúc, thế nên những kẻ bị cho nghỉ việc chẳng còn mấy hy vọng tìm được chỗ làm mới ở bất cứ đâu, bởi phần lớn các hãng thầu khác cũng đang thải bớt nhân công.
Trong thị trấn chỉ còn sót lại duy nhất một tiệm là còn chút ít việc để làm, đó là hãng Dauber và Botchit. Hãng này phất lên trông thấy trong suốt mùa hè, hốt gọn vài mối thầu lớn mà Rushton & Co. từng đinh ninh sẽ bỏ túi, đồng thời nẫng tay trên một số khách hàng lâu năm của công ty này.
Hãng này nhận thi công với giá rẻ bằng nửa so với mức của Rushton, và họ có một tay quản đốc mà ngón út còn dày hơn cả đùi của Nimrod. Một vài người từng làm cho cả hai hãng trong mùa hè nhận xét rằng, sau khi đã làm cho Dauber và Botchit, việc làm ở Rushton chẳng khác nào đi nghỉ mát.
“Có một gã ở đó,” Newman trò chuyện với Harlow và Easton. “Có một gã ở đó dán được tận hai mươi lăm cuộn giấy một ngày mà lại tự cắt lẫn bôi hồ lấy; còn mấy tay thợ sơn thì hầu như đứa nào cũng làm lượng việc bằng cả ba thằng chúng mình cộng lại, và đã làm ở đấy thì mày buộc phải theo kịp người ta, nếu không thì xác định cạp đất.”
Dù những câu chuyện về chế độ vắt kiệt sức lao động và ép thợ tại Dauber và Botchit có bao nhiêu phần chân thật, bị đặt hay phóng đại đi chăng nữa, thì có một sự thật hiển nhiên là các nhà thầu khác vô cùng chật vật khi phải cạnh tranh với họ; và rốt cuộc, đống việc ít ỏi có sẵn đều bị hoàn thành hoặc làm nham nhở chỉ trong khoảng một phần tư thời gian so với mức cần thiết để làm cho đàng hoàng.
Đến cuối tháng Chín, số lượng người thất nghiệp đã tăng lên đáng kể, và những kẻ thực tế nắm quyền điều hành thị trấn bắt đầu giở cái trò hề quen thuộc là “Giải quyết” tình cảnh khốn đốn chắc chắn sẽ xảy ra. Mục sư Bosher bàn chuyện mở lại Khu Công tác Lao động; thư ký hội OBS tha thiết kêu gọi quyên góp thêm tiền bạc cùng quần áo, giày dép cũ—trong khi quỹ của Hội đã cạn sạch vì phải trả tiền lương quý cho chính lão. Rộn lên những lời đồn rằng Bếp ăn Từ thiện sẽ sớm mở cửa trở lại để bán “chất bổ dưỡng”, và những nhà hảo tâm bắt đầu bàn về các buổi bán hàng gây quỹ cùng vé phát súp.
Thỉnh thoảng, hễ có “việc” nào “rơi vào”, một vài thợ của Rushton lại tranh thủ làm được mấy tiếng, nhưng Barrington thì chẳng bao giờ quay lại nữa. Lối sống của anh trở thành đề tài bàn tán xôn xao của những đồng nghiệp cũ; họ vô cùng tò mò trước việc anh ăn mặcm lịch sự hơn hẳn so với trước kia và lúc nào cũng rủng rỉnh tiền bạc. Anh thường có sẵn vài xu hay một si-linh để cho mượn, luôn sẵn sàng chiêu đãi mọi người cốc nước, chưa kể đến số tiền chắc chắn không nhỏ mà anh đã bỏ ra để phát không vô số tờ rơi và sách mỏng về Chủ nghĩa Xã hội. Anh trọ ở bên Windley, nhưng hay lui tới ăn uống tại một quán cà phê nhỏ dưới thị trấn, nơi anh thường mời một vài người bạn cũ ăn trưa cùng mình. Thỉnh thoảng, có người mời anh ghé nhà chơi vào buổi tối để uống chén trà hay xem vài món đồ lạ mà họ nghĩ anh sẽ thích; và vào những dịp ấy—nếu nhà họ có trẻ con—Barrington thường ghé vào cửa hàng dọc đường để mua cho lũ trẻ một gói bánh ngọt hoặc hoa quả.
Đủ mọi giả thuyết được đặt ra để lý giải cho sự giàu có bất thường của anh. Người thì bảo anh là một tay quý tộc cải trang; kẻ lại đồn anh có họ hàng giàu có nhưng xấu hổ vì anh theo chủ nghĩa xã hội, nên cấp cho anh một khoản tiền hàng tuần với điều kiện anh phải cút đi chỗ khác và không được dùng tên thật. Mấy gã theo phái Tự do lại xì xào rằng anh được phái Bảo thủ mua chuộc nhằm dùng thủ đoạn ám muội để xé lẻ Đảng Tự do Cấp tiến. Vừa đúng dạo ấy, trong thị trấn xảy ra vài vụ trộm, kẻ gian cuỗm sạch tài sản cao chạy xa bay, khiến rộ lên lời đồn đãi đen tối rằng chính Barrington là thủ phạm, và hắn đang vung vẩy những đồng tiền bất nghĩa đó.
Khoảng giữa tháng Mười, một sự kiện xảy ra khiến cả thị trấn chìm trong bầu không khí phấn khích cuồng nhiệt, đến mức những đề tài tầm phào như thất nghiệp hay đói kém gần như bị phớt lờ hoàn toàn.
Ngài Graball D’Encloseland đã được thăng chức lên một vị trí cao hơn nữa trong bộ máy phục vụ đất nước mà ngài sở hữu phần lớn diện tích; ngài không chỉ nắm giữ một chức vụ cao quý hơn mà—đương nhiên là phải thế—còn nhận được mức lương hậu hĩnh hơn. Tiền lương của ngài được nâng lên thành bảy nghìn năm trăm bảng mỗi năm, tức là một trăm năm mươi bảng mỗi tuần; và chính vì sự thăng tiến này, ngài buộc phải từ bỏ chiếc ghế nghị sĩ của mình để ra tranh cử lại.
Những người thợ rách rưới theo phái Bảo thủ lang thang khắp các con phố với cái bụng rỗng không, truyền tai nhau rằng việc vị Đại biểu của họ được thăng chức theo cách này là một vinh dự lớn lao cho Mugsborough. Họ lớn tiếng khoe khoang và ưỡn ngực đi đứng hiên ngang hết mức có thể với đôi giày rách bươm.
Họ dán các tấm bích chương tranh cử có in chân dung ngài Graball lên cửa sổ nhà mình, đồng thời buộc những dải ruy-băng màu xanh dương và vàng—màu sắc của ngài Graball—lên người lũ trẻ đói kém.
Phe Tự do nổi giận lôi đình. Họ kêu lên rằng cuộc bầu cử này đã giáng xuống đầu họ một cách bất ngờ—họ đã bị chơi kham—và họ chẳng có ứng viên nào sẵn sàng trong tay.
Họ chẳng phàn nàn gì về mức lương khủng khiếp ấy, thứ duy nhất khiến họ bực bội là thời gian thông báo quá gấp gáp. Thật là bất công, bởi trong khi họ—những yếu nhân của phe Tự do—vẫn đang đối xử với cử tri bằng thái độ dửng dưng khinh miệt như thường lệ, thì ngài Graball D’Encloseland lại vô cùng năng nổ lăn lộn giữa các cử tri từ nhiều tháng nay, mưu mô chuẩn bị cho cuộc đua. Thật ra ngài đã đi vận động tranh cử từ suốt sáu tháng trời! Mùa đông năm ngoái, ngài đã đến đá khai mạc ở không biết bao nhiêu trận bóng đá, bên cạnh việc làm đủ thứ cho các đội bóng địa phương. Ngài gia nhập hội Buffalos và hội Druids, được bầu làm Chủ tịch Hội Thiếu niên Đầu lâu Xương chéo; và dù bản thân không phải người ăn chay, ngài lại tỏ ra vô cùng thân thiện với phong trào Kiêng rượu đến mức nhiều lần đứng lên chủ trì các buổi họp của hội cai rượu, chưa kể đến những bữa tiệc trà thết đãi trẻ em nghèo và đủ mọi việc tương tự. Tóm lại, ngài đã là một chính trị gia cực kỳ xông xáo theo đúng nghĩa đen của phái Bảo thủ trong suốt mấy tháng qua, thế mà đám phe Tự do tội nghiệp lại chẳng mảy may hay biết gì cho đến khi cuộc bầu cử ập đến đột ngột.
Một cuộc họp gấp của Ban Ba Trăm phe Tự do được triệu tập, và một phái đoàn liền được cử lên London để tìm ứng viên; nhưng vì chỉ còn đúng một tuần nữa là đến ngày bỏ phiếu, sứ mệnh của họ đã thất bại. Một cuộc họp khác lại được tổ chức dưới sự chủ trì của ông Adam Sweater—có cả sự góp mặt của Rushton và Didlum.
Nỗi tuyệt vọng tột cùng hằn rõ trên gương mặt của những kẻ bóc lột sức lao động tụ họp nơi đây khi họ lắng nghe bản báo cáo từ các đại biểu. Sự im lặng ảm đạm bao trùm cuối cùng bị phá vỡ bởi ông Rushton; lão ta đột ngột đứng phắt dậy và tuyên bố rằng lão bắt đầu nghĩ họ đã sai lầm khi đi tìm người tận đẩu tận đâu ngoài khu vực bầu cử này. Thật trớ trêu nhưng đúng là chẳng ai là nhà tiên tri ở quê nhà. Họ đã hoài phí quỹ thời gian quý báu để chạy đôn chạy đáo khắp nơi, van xin cầu khẩn một ứng viên, mà lại bỏ quên mất một thực tế rằng ngay giữa lòng thị trấn, họ đang có một quý ông—một người đồng hương mà lão tin chắc sẽ có cơ hội thắng cử cao hơn bất kỳ kẻ xa lạ nào. Chắc chắn tất cả bọn họ đều sẽ đồng thuận—nếu họ có thể thuyết phục được ông ấy ra tranh cử—rằng Adam Sweater chính là Ứng viên Tự do lý tưởng nhất!
Trong lúc Rushton đang phát biểu, tinh thần đang rũượi của Ban Ba Trăm bỗng phấn chấn trở lại, và khi cái tên Sweater vừa được nhắc tới, tất cả bắt đầu vỗ tay vang dội và dậm chân thình thịch. Những tiếng hò reo tán thưởng đầy nhiệt huyết bùng lên, và khẩu hiệu “Ông Sweater già đáng kính vạn tuế” vang dội khắp căn phòng.
Khi Sweater đứng dậy đáp lời, tiếng ồn ào vụt tắt nhanh như khi nó bùng lên. Lão gửi lời cảm ơn vì vinh dự mà họ đang trao cho mình. Chẳng còn thời gian để hoài phí vào lời qua tiếng lại hay những lời tán dương sáo rỗng; thay vì để Kẻ thù dễ dàng chiến thắng mà không tốn giọt mồ hôi nào, lão sẽ thuận theo thỉnh cầu của họ và nhảy vào vòng chiến.
Một tràng pháo tay như sấm dậy bùng lên từ cổ họng của Ban Ba Trăm sung sướng.
Bên ngoài hội trường nơi diễn ra cuộc họp, một đám đông lớn gồm những người lao động Tự do nghèo túng, rất nhiều kẻ mang giày rách và mặc quần áo cũ của người khác, đang thấp thỏm chờ đợi kết quả từ phái đoàn của bọn chủ nô; và ngay khi Sweater nhận lời tranh cử, Didlum liền lao ra bật tung khung cửa sổ hướng ra phố và lớn tiếng thông báo tin vui xuống dưới đám đông. Cả đám cùng hòa giọng hò reo phấn khích. Trước những tiếng hô đòi nghe diễn văn, Sweater lê cái thân hình béo phì ra khung cửa sổ và thốt vài lời với họ, nhắc nhở họ về quỹ thời gian eo hẹp trước mắt, đồng thời khẩn khoản kêu gọi họ nỗ lực hết sức để Lá cờ Vẻ vang Cổ kính có thể rước về chiến thắng.
Những lúc như thế này, đám đông bỗng quên sạch sành sanh chuyện thất nghiệp với đói kém để sục sôi nhiệt huyết vì những “Lá cờ Vẻ vang Cổ kính”. Lòng tôn sùng của họ dành cho lá cờ này lớn đến mức miễn là được phất nó tới bời vơi vinh quang, họ chẳng màng đến chuyện mình đang nghèo mòn nghèo mỏi, đói khát và rách rưới; điều duy nhất có ý nghĩa là giáng cho những “kẻ thù” đáng ghét—những người đồng bào thuộc phe Bảo thủ—một vố đau, và đưa lá cờ kỳ cựu ấy về đích vinh quang. Việc họ từng rước lá cờ ấy chiến thắng bao nhiêu lần trong quá khứ mà chẳng hề húp mọt chút chiến lợi phẩm nào dường như chẳng hề làm sụt giảm chút nhiệt tình nào của họ. Vốn mang bản tính của những nhà từ thiện, họ hoàn toàn thỏa mãn—sau khi giành chiến thắng—với việc để cho các ông chủ của mình đời đời cướp bóc.
Vừa dứt lời phát biểu của Sweater, những nhà từ thiện liền gào thét ba tiếng hoan hô cuồng nhiệt, rồi một kẻ trong đám đông hét lên: “Thế màu gì thế nhỉ?”. Sau một hồi hội ý vội vã với Rushton—người vốn là thợ sơn “cả súp” nên được coi là chuyên gia về màu sắc—màu xanh lá—xanh màu cỏ lá—đã được định đoạt; và thông tin đó được gào lớn xuống đám đông, khiến họ lại hò reo vang dội. Ngay sau đó, một cuộc đổ xô diễn ra tại Trung tâm Thương mại của Sweater; vài thước ruy-băng xanh giá rẻ được mua đứt, cắt thành từng mảnh nhỏ rồi cài lên khuyết áo của họ. Được trang hoàng một cách thích hợp như thế, họ chỉnh đốn lại đội hình theo hàng ngũ quân sự, bốn người một hàng, rồi diễu hành qua tất cả các con phố chính, lượn lên lượn xuống Đại lộ Grand, vòng qua vòng lại Đài phun nước, và cuối cùng kéo nhau vượt đồi hướng về Windley, miệng hát vang theo giai điệu bài “Tramp, tramp, tramp, the Boys are marching”:
“Bầu, Bầu, Bầu cho Adam Sweater!
Treo cổ lão Closeland lên cây!
Adam Sweater là người của chúng ta,
Và ta sẽ có ngài nếu có thể,
Để lúc nào cũng có ổ bánh mì to nhất cho bữa trà chiều.”
Cảnh tượng do đám đàn ông này tạo ra—với nhiều kẻ đầu tóc điểm bạc và râu ria xồm xoàm—khi họ dậm chân đều nhịp hoặc bước đều hành quân miệng hát thứ nhảm nhí trẻ con ấy, hẳn đã rất buồn cười nếu nó không quá đỗi ghê tởm.
Để đổi gió, họ còn gào thét vài bài khác, bao gồm:
“Chúng ta sẽ treo cổ lão Closeland
Lên một cây táo chua,”
và
“Cùng tập hợp, hỡi những người đàn ông Windley
Vì Sweater chắc chắn sẽ thắng.”
Khi họ đi ngang qua ngôi nhà thờ lớn trên phố Quality, chiếc đồng hồ bắt đầu điểm chuông. Đó là loại đồng hồ đánh bốn tiếng chuông vào mỗi khắc giờ. Lúc này đã là mười giờ đúng, thế nên có mười sáu tiếng chuông ngân vang:
Tùng, túng! Tùng, túng!
Tùng, túng! Tùng, túng!
Tùng, túng! Tùng, túng!
Tùng, túng! Tùng, túng!
Tất cả bọn họ đồng thanh hô vang “A-dam Sweat-er” ăn khớp hoàn hảo với nhịp chuông đồng hồ. Tương tự như vậy, phe Bảo thủ cũng sẽ gào:
“Grab—all Close—land!
Grab—all Close—land!
Grab—all Close—land!
Grab—all Close—land!”
Thị trấn chẳng mấy chốc ngập ngụa trong những tài liệu dối trá và bị ngợp thở bởi những tấm bích chương khổng lồ:
“Bầu cho Adam Sweater!
Người bạn của Người lao động!”
“Bầu cho Sweater và Cải cách Kiêng rượu.”
“Bầu cho Sweater—Tự do Thương mại và Thực phẩm Giá rẻ.”
hoặc
“Bầu cho D’Encloseland: Cải cách Thuế quan và Thừa mứa Việc làm!”
Ý tưởng tuyệt đẹp này—“Thừa mứa Việc làm”—đã tác động mạnh mẽ đến những người thợ phái Bảo thủ. Họ dường như coi bản thân và con cái mình như một thứ máy móc hay súc vật thồ hàng, sinh ra chỉ để làm việc phục vụ lợi ích của kẻ khác. Họ chẳng mảy may cho rằng việc mình được Sống và tận hưởng các thành quả văn minh là điều hiển nhiên. Tất cả những gì họ khát khao cho bản thân và con cháu chính là “Thừa mứa Việc làm”.
Họ diễu hành khắp các con phố, miệng hát vang khúc Marseillaise của họ: “Làm việc đi, hỡi các chàng trai, hãy làm việc và mãn nguyện đi”, theo giai điệu bài “Tramp, tramp, tramp the Boys are marching”, và thỉnh thoảng trên bước đường hành quân, họ lại gào ba tiếng hoan hô ngài Graball, Cải cách Thuế quan, và—Thừa mứa Việc làm.
Cả hai bên đều thuê những toán diễn giả lưu động đến giảng giải mỗi tối ở các góc phố chính, trên những khoảng đất trống từ bục diễn dựng sẵn, từ xe hơi lẫn xe tải. Phe Bảo thủ bảo rằng Đảng Tự do tại Hạ viện toàn bao gồm lũ bất lương và kẻ ngốc, còn phe Tự do lại khẳng định Đảng Bảo thủ mới là lũ ngốc và kẻ bất lương. Một tá những nhà vận động ăn mặc sang trọng kéo đến Windley trên những cỗ xe ngựa và xe hơi, hạ mình van xin phiếu bầu từ những người thợ nghèo đói sống nơi đây.
Một buổi tối nọ, một cuộc mít-tinh của phe Tự do diễn ra tại ngã tư trên đồi Windley. Mặc cho thời tiết lạnh giá, một đám đông khổng lồ gồm toàn những con người ăn mặc lếch thếch kéo đến, trong số đó có nhiều kẻ đã mấy tháng trời chưa được một bữa ăn thực sự ra hồn. Đêm sáng trăng thanh. Trăng tròn vành vạnh, cảnh tượng càng thêm phần rực rỡ bởi ánh chập chờn của mấy ngọn đuốc cắm trên đỉnh những cây sào dài mười hai thước. Sân khấu là một chiếc xe tải lớn, và có khá nhiều diễn giả, bao gồm chính Adam Sweater cùng một vị Quý tộc Tự do xương thịt bằng hạt—Lãnh chúa Ammenegg. Nhân vật này đã phất lên thành một cự phú trong ngành kinh doanh tạp hóa và thực phẩm, rồi được thăng lên hàng Quý tộc nhờ chính phủ Tự do tiền nhiệm vì những cống hiến cho Đảng, và để cân nhắc đến một số yếu tố khác.
Cả Sweater lẫn Ammenegg đều phải phát biểu tại hai cuộc họp khác nữa trong tối hôm đó và dự kiến mãi đến khoảng tám giờ rưỡi mới có mặt ở Windley; thế nên để hâm nóng bầu không khí cho đến khi họ tới nơi, một vài quý ông khác—bao gồm Rushton trong vai trò chủ tọa, Didlum, cùng một trong những tay diễn giả hưởng lương năm bảng một tuần—đã lên tiếng trước đám đông. Lẫn trong đám đông có khoảng hai mươi gã mặt mũi bặm trợn—những kẻ lạ mặt trong thị trấn—đeo những bông hoa vải xanh to tướng và lớn tiếng vỗ tay tán thưởng các diễn giả. Bọn chúng cũng phân phát tài liệu vận động cho Sweater cùng các tấm thẻ ghi danh sách những cuộc họp sắp diễn ra trong suốt mùa lưu cử. Những tên này là côn đồ được thuê mướn bởi đặc phái viên của Sweater. Chúng kéo đến từ vùng lân cận Seven Dials ở London và được trả công mười shilling một ngày. Một trong những nhiệm vụ của chúng là xúi giục đám đông hành hung bất cứ ai dám phá rối cuộc họp hoặc tìm cách hóc búa để tra vấn các diễn giả.
Tên diễn giả được thuê là một người đàn ông cao, gầy với mái tóc đen, râu và ria mép đen; hắn suýt được coi là ưa nhìn nếu không có một vết sẹo gớm ghiếc trên trán, thứ mang lại cho hắn vẻ ngoài khá nham hiểm. Hắn là một diễn giả có sức hút; cử tri liên tục ngắt quãng bài phát biểu của hắn bằng những tràng hoan hô, và khi hắn kết lại bằng lời kêu gọi thiết tha gửi tới họ—với tư cách là những người lao động—hãy bầu cho Adam Sweater, sự cuồng nhiệt của họ trở nên vô bờ bến.
“Tao thấy lão này ở đâu rồi,” Barrington đứng trong đám đông cùng Harlow, Owen và Easton lẩm bẩm.
“Tôi cũng vậy,” Owen đáp với vẻ mặt đầy bối rối. “Nhưng chết tiệt là tôi không sao nhớ nổi ở đâu.”
Harlow và Easton cũng nghĩ rằng họ từng gặp gã này trước đây, nhưng những phỏng đoán của họ bị cắt đứt bởi tiếng hò reo inh ỏi báo hiệu sự xuất hiện của chiếc xe hơi chở Adam Sweater và người bạn của lão, Lãnh chúa Ammenegg. Đáng tiếc là những kẻ tổ chức cuộc họp lại quên béng việc chuẩn bị một chiếc thang, thế nên Sweater thấy việc trèo lên bục là một thử thách vô cùng khó khăn. Dẫu vậy, trong lúc đám đồng minh đang hì hục cẩu và đẩy lão lên, đám đông bèn giết thời gian bằng cách hát vang:
“Bầu, bầu, bầu cho Adam Sweater.”
Sau một cuộc chiến đấu vật vã, cuối cùng họ cũng lôi được lão lên xe tải, và trong lúc lão đang đứng thở hồng hộc lấy lại hơi sức, Rushton thốt vài câu với đám đông. Sweater liền bước lên phía trước, nhưng vì tiếng hò reo và ca hát quá lớn, lão không tài nào cất tiếng cho mọi người nghe thấy trong suốt mấy phút liền.
Đến khi lão có thể tiếp tục, hắn tung ra một bài diễn văn cực kỳ khôn ngoan—nó được viết riêng cho lão và ngốn hết mười gô-ni. Phần lớn nội dung xoay quanh những lời cảnh báo về hiểm họa của Chủ nghĩa Xã hội. Sweater đã luyện tập kỹ lưỡng bài diễn văn này và trình bày nó vô cùng hiệu quả. Lão bảo rằng một vài tên theo chủ nghĩa xã hội ấy tuy có thiện chí nhưng lại u mê, chúng không nhận thức được thảm họa sẽ giáng xuống nếu những tư tưởng kỳ quái của chúng thực sự được đưa vào thực thi. Lão hạ giọng xuống mức thì thầm lạnh sống lưng khi cất lời hỏi:
“Thứ Chủ nghĩa Xã hội mà chúng ta nghe bàn tán nhảm nhí suốt ngày nhưng lại có quá ít người thấu hiểu này rốt cuộc là gì? Nó là cái gì, và nó ngụ ý điều gì?”
Rồi, cất cao giọng vang dội khắp không gian và dội vào tai đám đông tụ hội như tiếng chuông báo tử, lão tiếp tục:
“Đó là sự điên cuồng! Hỗn loạn! Vô chính phủ! Nó đồng nghĩa với Tiêu vong! Tiêu vong Đen tối cho kẻ giàu, và hiển nhiên là theo đó, còn Tiêu vong Đen tối hơn nữa cho người nghèo!”
Khi Sweater dừng lời, một luồng rợn tóc gáy chạy dọc buổi mít-tinh. Những gã đi giày rách, vá chằng vá đục ở mông lẫn đầu gối, với những tua rua rách rưới thõng xuống tận gấu quần, bỗng tái mặt và liếc nhìn nhau đầy lo âu. Nếu Chủ nghĩa Xã hội thực sự xảy ra, rõ ràng chúng nghĩ rằng mình rất có thể sẽ phải đi lại trong một bộ dạng tiền sử giống người miền núi Scotland nào đó, hoàn toàn chẳng có lấy một cái quần hay đôi giày nào che thân.
Những người phụ nữ nhọc nhằn vì cơm áo, phần lớn mặc trên người đống quần áo cũ rách vá víu của người khác—những người mẹ mệt mỏi, hốc hác, nuôi con cái chủ yếu bằng trà pha tạp chất, sữa tách kem đóng hộp cùng bánh mì bôi bơ thực vật—nổi cơn lôi đình khi nghĩ đến đám Xã hội chủ nghĩa độc ác đang mưu toan giáng tai họa Tiêu vong xuống đầu họ.
Chẳng một ai trong số những con người khốn khổ ấy nhận ra rằng họ đã và đang chìm ngập trong vũng lầy Tiêu vong, một sự Tiêu vong Đen tối thực sự từ lâu rồi. Thế nhưng, nếu Sweater bỗng dưng rơi vào hoàn cảnh xã hội giống hệt đa số những người mà lão đang diễn thuyết, chắc chắn một điều rằng lão sẽ nghĩ ngay mình đang lâm vào cảnh Tiêu vong Đen tối tận cùng.
Sự im lặng đáng sợ bao trùm đám đông đang hoảng loạn phút chốc bị phá vỡ bởi một Tên nhà từ thiện quần rách, gã hét tướng lên:
“Bọn tôi biết bọn chúng là thể loại gì rồi, thưa ngài. Phần lớn bọn chúng là lũ chán ngấy việc lao động kiếm sống, nên muốn chúng tôi phải nuôi bọn chúng đây mà.”
Được cổ vũ bởi vô số tiếng hô đồng tình từ những Nhà từ thiện khác, gã tiếp tục: “Nhưng tụi này đâu có ngu ngốc như chúng tưởng, và rồi chúng sẽ nhận ra bài học đó vào thứ Hai tới thôi. Phần lớn bọn chúng đáng bị treo cổ, và tôi sẵn sàng tự tay phụ một bắp dây thừng ấy chứ.”
Những tràng pháo tay và tiếng cười thích thú chào đón tư tưởng cao đẹp này, và Sweater tiếp tục bài phát biểu; đúng lúc ấy, một gã khác—rõ ràng là người theo chủ nghĩa xã hội, vì đi cùng hắn là ba bốn gã khác cũng đeo cà vạt đỏ giống hắn—chen ngang và tuyên bố muốn đặt câu hỏi cho lão. Yêu cầu này hoàn toàn bị ngớt lơ bởi ông Sweater lẫn lão chủ tọa, thay vào đó là những tiếng la ó giận dữ đòi “Trật tự!” vang lên từ đám đông. Sweater tiếp tục nói, nhưng gã kia lại ngắt lời lần nữa khiến tiếng hò hét của đám đông càng thêm phần đe dọa. Rushton đứng phắt dậy tuyên bố lão không thể cho phép diễn giả bị ngắt lời, nhưng nếu quý ngài này chịu chờ cho đến cuối buổi họp, ngã ba sẽ có cơ hội đặt câu hỏi vào lúc đó.
Gã đó đáp sẽ đợi theo ý muốn; Sweater tiếp tục bài diễn văn, và chẳng mấy chốc vị khách không mời cùng đám bạn nhận ra xung quanh họ đã bị bao vây bởi lũ côn đồ được thuê mang băng hoa to tướng đang trừng trừng nhìn họ đầy đe dọa.
Sweater khép lại bài phát biểu bằng lời kêu gọi đám đông giáng một “Đòn Chí Mạng vào Kẻ Thù” vào thứ Hai tới đây; và đoạn, giữa cơn bão pháo tay, Lãnh chúa Ammenegg bước lên phía trước. Ngài bảo rằng bản thân không có ý định nhồi nhét một bài diễn văn dài lê thê vào tai họ tối hôm nay, và vì ngày mai là ngày nộp đơn ứng cử nên ngài sẽ không có vinh dự được diễn thuyết trước họ một lần nữa trong suốt mùa tranh cử; dẫu cho ngài có muốn làm thế đi nữa, thì việc đó cũng vô cùng khó khăn sau bài phát biểu xuất chúng và hùng hồn mà họ vừa lắng nghe từ ông Sweater, bởi ngài (Ammenegg) thấy rằng Adam Sweater đã chẳng còn chừa lại thứ gì cho kẻ khác nói nữa rồi. Dẫu vậy, ngài vẫn muốn kể cho họ nghe một Suy nghĩ lóe lên trong đầu ngài tối hôm nay. Ta đọc thấy trong Kinh Thánh rằng các Hiền triết đến từ Phương Đông. Windley, như mọi người đều rõ, chính là vùng cực Đông của thị trấn. Họ chính là những bậc hiền triết phương Đông, và ngài tin chắc rằng vào thứ Hai tới, họ sẽ chứng minh mình thực sự là những Bậc Hiền triết Phương Đông bằng cách bỏ phiếu cho Adam Sweater và đẩy lão lên ngôi đầu bảng với một “Chiến thắng Áp đảo”.
Những Bậc Hiền triết Phương Đông chào đón lời phát biểu của Ammenegg bằng những tiếng hò reo đần độn kéo dài; và giữa khung cảnh hỗn loạn ấy, Ngài Huân tước cùng Sweater leo lên xe hơi và chuồn thẳng, chẳng thèm mảy may đoái hoài cho gã đeo cà vạt đỏ hay bất kỳ ai khác có nhã ý đặt câu hỏi lấy một cơ hội nào. Rushton và những chóp bu khác nhảy lên một chiếc xe hơi khác bám theo phía sau để tham gia một cuộc họp dưới thị trấn do đại văn hào Sir Featherstone Blood chủ trì.
Đám đông lúc này tự động chỉnh đốn lại đội hình quân ngũ, dẫn đầu là những kẻ cầm đuốc cùng một tấm biểu ngữ màu trắng lớn thêu dòng chữ đen tổ chảng: “Người của chúng ta là Adam Sweater”.
Họ hành quân xuống đồi miệng hát vang ca khúc, và khi tiến đến Đài phun nước ở Đại lộ Grand, họ bắt gặp một đám đông khác đang tụ tập mít-tinh ở đó. Đó là lực lượng Bảo thủ; họ nổi trận lôi đình khi nghe tiếng hát của phe Tự do và trông thấy tấm biểu ngữ, đến mức họ đập phá luôn buổi họp của mình rồi lao thẳng vào đoàn diễu hành. Một cuộc hỗn chiến tự do bùng nổ. Cả hai bên quần nhau như dã thú, nhưng vì phe Tự do lép vế về quân số với tỷ lệ một chọi ba, họ nhanh chóng bị đánh bạt khỏi trận địa với tổn thất nặng nề; phần lớn gậy đuốc bị cướp sạch, còn biểu ngữ bị xé tan tành thành mảnh vụn. Bọn Bảo thủ sau đó quay lại Đài phun nước mang theo những ngọn đuốc cướp được, miệng hát theo giai điệu “Has anyone seen a German Band?”:
“Ai thấy Lá cờ Tự do nào không,
Lá cờ Tự do, Lá cờ Tự do?”
Trong lúc phe Bảo thủ nối lại cuộc họp ở Đài phun nước, phe Tự do tập hợp lại lực lượng ở một con phố phía sau. Sứ giả được phái đi khắp ngả để gọi viện binh, và khoảng nửa tiếng sau, họ túa ra từ chỗ ẩn náu, lao như vũ bão vào cuộc họp của phe Bảo thủ. Họ lật nhào bục diễn thuyết, cướp lại đuốc, xé nát băng rôn của kẻ thù và đuổi cổ chúng khỏi vị trí. Đến lượt mình, phe Tự do diễu hành khắp phố phường miệng hát vang “Has anyone seen a Tory Flag?” rồi kéo đến hội trường nơi Sir Featherstone đang diễn thuyết, đúng lúc dòng người từ trong xông ra.
Đám đông túa ra khỏi hội trường đang bị kích động đến mức cuồng nhiệt, bởi bài phát biểu họ vừa nghe chẳng khác nào một thứ tuyên ngôn gửi tới toàn quốc.
Đáp lại tiếng hò reo của đoàn diễu hành—những kẻ dĩ nhiên chẳng nghe được bài phát biểu tẹo nào, mà chỉ hò hét theo quán tính—Sir Featherstone Blood đứng bật dậy trên xe ngựa cất tiếng nói với đám đông, phác thảo ngắn ngủi những đại sách Cải cách Xã hội mà đảng của ông ta dự định ban hành để cải thiện đời sống giai cấp công nhân; và khi lắng nghe, các Bậc Hiền triết hóa điên vì phấn khích. Ông ta nhắc tới Thuế Đất đai cùng Thuế Thừa kế—những khoản tiền sẽ dùng để đóng chiến hạm bảo vệ tài sản cho kẻ giàu, đồng thời tạo ra Việc làm cho người nghèo. Một thứ thuế khác sẽ dùng để xây những con đường đẹp đẽ, phẳng lì cho đám nhà giàu vi vu trên xe hơi—và để tạo Việc làm cho người nghèo. Lại thêm một khoản thuế phục vụ cho Phát triển, cũng sẽ tạo ra Việc làm cho người nghèo. Cứ thế diễn ra. Một điểm nhấn cực mạnh được tung ra là đám nhà giàu thực ra sẽ bị bắt buộc phải tự móc tiền túi đóng góp một phần vào chi phí làm đường của chúng! Nhưng chẳng có lấy một lời đả động đến việc chúng sẽ xoay xở đâu ra số tiền đó. Không một câu nhắc tới cảnh tượng những người thợ bị vắt kiệt sức, bị hành hạ và đói khát để cày ra Cổ tức, Tiền thuê nhà, Lãi suất cùng Lợi nhuận nhét đầy túi lũ nhà giàu trước khi chúng đủ khả năng chi trả cho bất cứ thứ gì.
Đó là những điều, thưa các Quý ngài, mà chúng tôi dự định thực hiện vì các vị, và với tốc độ tiến bộ mà chúng tôi đề xuất áp dụng, tôi khẳng định không sợ ai phản bác rằng trong vòng Năm trăm năm tới, chúng ta sẽ cải cách triệt để các điều kiện xã hội ở đất nước này, sao cho giai cấp công nhân có thể thụ hưởng đôi chút thành quả văn minh.
“Câu hỏi duy nhất đặt ra cho quý vị là: Quý vị có sẵn lòng chờ đợi trong Năm trăm năm không?”
“Vâng, thưa ngài,” đám Bậc Hiền triết hô lớn đầy hào hứng trước viễn cảnh huy hoàng.
“Vâng, thưa Ngài: tụi tôi sẵn sàng chờ cả ngàn năm nếu ngài thích!”
“Tôi đã chờ suốt cả cuộc đời mình rồi,” một lão cựu binh nghèo khổ từng giúp “rước ‘Lá cờ Cũ’ đến vinh quang” không biết bao nhiêu lần trong quá khứ thốt lên; giờ đây, để đổi lấy phần chiến lợi phẩm từ những chiến thắng đó, lão đang chìm trong cảnh nghèo đói cùng cực, thê thảm, với cánh cổng nhà tế thần đang há miệng chờ đón lão; “Tôi đã đợi cả đời, hoài công hy vọng vào những điều kiện sống tốt hơn, thế nên thêm vài năm nữa cũng chẳng thay đổi được gì nhiều với tôi đâu.”
“Ngài cứ thong thả, đừng việc gì phải xoắn lên, thưa ngài,” một Solomon khác trong đám đông hét lên. “Tụi này chờ được mà. Cứ tự nhiên đi ngài. Ngài rõ hơn đám dân đen chúng tôi về việc cần mất bao lâu là vừa.”
Khép lại buổi lễ, vị nhân đại cảnh cáo họ không được để bị dắt mũi bởi bọn Xã hội chủ nghĩa—những kẻ ngốc nghếch, bất hợp lý, thiếu thực tế muốn thấy một sự cải thiện ngay tức khắc cho hoàn cảnh của mình; và ông ta nhắc nhở họ rằng thành Rome đâu phải xây trong một ngày.
Các Bậc Hiền triết vỗ tay rầm rộ. Dường như chẳng một ai trong số họ mảy may nhận ra tốc độ xây dựng của người La Mã cổ đại chẳng có chút liên quan quái quỷ gì đến tình huống hiện tại cả.
Sir Featherstone Blood ngồi xuống giữa cơn bão hò reo cuồng nhiệt, rồi đoàn diễu hành được tái lập, cộng thêm lực lượng khán giả từ trong hội trường kéo ra, họ tiếp tục hành quân qua những con phố ảm đạm, miệng hát vang theo giai điệu bài “Men of Harlech”:
“Bầu cho Sweater, Bầu cho Sweater!
Bầu cho Sweater, BẦU CHO SWEATER!
“Ngài ấy là Người, có sẵn mưu lược,
Giải phóng và phục hồi cho người lao động!
“Hỡi người Mugs’bro”, hãy tỏ khí phách,
Cho chúng thấy anh em đang hừng hực phong độ!
Giải quyết dứt điểm vấn đề này một lần cho xong
Sweater chắc chắn Sẽ Thắng!”
Chiếc xe ngựa chở Sir Featherstone, Adam Sweater cùng Rushton và Didlum nằm ở chính giữa đoàn diễu hành. Biểu ngữ cùng đuốc đi ở đầu đoàn, và sự tráng lệ của khung cảnh được tô điểm bởi bốn gã thợ đi hai bên xe ngựa, tay cầm chảo rán đốt pháo hoa xanh lè. Khi họ đi qua khu Chợ Nô lệ, một gã khốn khổ nghèo hèn ăn mặc lếch thếch, đi đôi giày rách rưới mục nát đến mức suýt rơi khỏi chân, liền trèo lên một cột đèn, cất mũ vẫy tung tóe trên không trung rồi hét lớn: “Ba tiếng hoan hô Sir Featherstone Blood, Thủ tướng tương lai của chúng ta!”
Đám Nhà từ thiện gào thét khản cả cổ rồi cuối cùng tháo luôn ngựa khỏi dây cương, tự mình lao vào kéo xe ngựa thay thế.
“Lệnh ông Sir Featherstone sẽ lãnh bao nhiêu tiền lương nếu lão được làm Thủ tướng?” Harlow hỏi một Nhà từ thiện khác cũng đang phụ đẩy đằng sau xe.
“Năm ngàn bảng một năm,” kẻ kia đáp với một sự tình cờ kỳ lạ nào đó lại nắm rõ con số này. “Tính ra là một trăm bảng một tuần đấy.”
“Ít chán đối với một người như ngài ấy,” Harlow xuýt xoa.
“Cậu nói chuẩn rồi, anh bạn,” kẻ kia đáp, giọng đầy cảm thông sâu sắc. “Lần trước ngài ấy tại chức có năm năm, thế nên vơ vét được vỏn vẹn hai mươi lăm nghìn bảng từ đó. Đương nhiên ngài ấy cũng có lương hưu nữa chứ—hai ngàn bảng một năm trọn đời thì phải; nhưng suy cho cùng, thế quái nào lại là nhiều—cho một con người tầm cỡ ấy cơ chứ?”
“Chẳng bõ bèn gì,” Harlow đáp với giọng thương cảm; và Newman, kẻ cũng có mặt ở đó đang phụ kéo xe, phán rằng số tiền ấy ít ra phải gấp đôi con số đó.
Dẫu vậy, họ cũng tìm thấy chút an ủi khi biết rằng Sir Featherstone sẽ không phải chờ đến năm bảy mươi tuổi mới được nhận lương hưu; ngài ấy sẽ nhận được ngay lập tức vừa lúc mãn nhiệm kỳ.
Chập tối hôm sau, Barrington, Owen và một vài kẻ cùng chí hướng khác—những người đã gom góp đủ tiền để mua một đống tờ rơi xã hội chủ nghĩa—lại tất bật đi phát chúng cho đám đông tại các buổi mít-tinh của cả hai phe Tự do lẫn Bảo thủ; và trong lúc làm việc đó, họ thường xuyên vướng vào những màn tranh cãi nảy lửa với những kẻ ủng hộ hệ thống tư bản chủ nghĩa. Trong nỗ lực thuyết phục người khác từ chối bỏ phiếu cho bất kỳ ứng viên nào, họ vấp phải sự chống đối ngay cả từ những kẻ tự nhận tin vào Chủ nghĩa Xã hội; những kẻ này bảo rằng vì chẳng có ứng viên xã hội chủ nghĩa nào khá hơn, việc duy nhất phải làm là bỏ phiếu cho kẻ ít tệ hại hơn trong hai tên. Đó cũng là quan điểm của Harlow và Easton mà họ tình cờ gặp trên đường. Harlow cài một dải ruy-băng xanh trên khuyết áo, còn Easton thì trưng màu của D’Encloseland.
Có gã tuyên bố nếu y có quyền, tất cả những ai có thẻ cử tri đều sẽ bị ép buộc phải đi bỏ phiếu—dù họ có muốn hay không—nếu không sẽ bị tước quyền công dân! Barrington liền hỏi y có tin vào Cải cách Thuế quan không. Gã đáp không.
“Tại sao không?” Barrington chất vấn.
Kẻ kia trả lời rằng hắn chống lại Cải cách Thuế quan vì tin rằng nó sẽ hủy hoại đất nước. Barrington hỏi tiếp liệu hắn có phải là người ủng hộ Chủ nghĩa Xã hội không. Gã bảo không, và khi bị vặn vẹo sâu hơn, hắn khai rằng nếu chủ sách đó bao giờ được áp dụng, nó sẽ giáng họa tiêu vong đen tối xuống quốc gia—hắn tin điều này vì ngài Sweater đã phán thế. Khi Barrington hỏi gã—giả sử chỉ có hai ứng viên, một người theo chủ nghĩa xã hội và kẻ kia theo đường lối Cải cách Thuế quan—hắn sẽ cảm thấy thế nào nếu bị ép phải bỏ phiếu cho một trong hai tên đó, thì gã đơ người chẳng biết đường nào mà đáp.
Trong mấy ngày kế tiếp, cuộc chiến tiếp diễn. Đám diễn giả thuê mướn tiếp tục tuôn ra những dòng thác hùng biện; và hàng tấn tài liệu ngập ngụa cả thị trấn. Khắp các bức tường dán đặc những bích chương khổng lồ: “Thêm một Lời dối trá của phe Tự do.” “Thêm một Vụ lừa bịp của phái Bảo thủ.”
Một cách vô thức, mỗi phe trong số hai đảng phái này đã thực hiện những đóng góp xuất sắc cho Chủ nghĩa Xã hội, ở chỗ mỗi bên đều vạch trần tận gốc sự đạo đức giả của đối phương. Phải chi dân chúng có chút khôn ngoan, họ hẳn đã nhận ra cuộc đấu khẩu giữa các chóp bu Tự do và Bảo thủ thực chất chỉ là màn tranh giành chiến lợi phẩm giữa những tên trộm cắp; nhưng ngặt nỗi đa phần dân chúng lại chẳng có nổi sự khôn ngoan để nhìn nhận điều đó. Họ bị lòa mắt bởi sự sùng bái mù quáng dành cho đảng phái của mình, và—chìm đắm trong cơn cuồng nộ nhiệt huyết—chẳng nghĩ ngợi gì ngoài việc “rước lá cờ của họ đến vinh quang”.
Bất chấp hiểm nguy chực chờ cho bản thân, Barrington, Owen và những người theo chủ nghĩa xã hội khác vẫn tiếp tục phân phát tờ rơi cùng chất vấn các diễn giả Tự do lẫn Bảo thủ. Họ gặng hỏi phe Bảo thủ giải thích hiện tượng thất nghiệp và nghèo đói tràn lan ở những quốc gia theo chủ nghĩa bảo hộ như Đức và Mỹ, còn tại các buổi họp của Sweater, họ yêu cầu được cho biết biện pháp của phe Tự do để trị dứt điểm nạn thất nghiệp là gì. Từ cả hai phe, những người xã hội chủ nghĩa đều nhận được chung một kiểu đáp trả—những lời đe dọa bạo lực cùng yêu cầu “đừng có mà phá rối cuộc họp”.
Hội nhóm xã hội chủ nghĩa này tự tổ chức khá nhiều buổi họp không chính thức theo cách riêng của họ. Thỉnh thoảng, khi họ đang trao tay những tờ rơi, thể nào cũng có một vài kẻ ủng hộ hệ thống tư bản thiếu cẩn trọng khơi mào tranh cãi, và chẳng mấy chốc một đám đông sẽ túm tụm lại vây quanh lắng nghe.
Đôi khi, những người xã hội chủ nghĩa thành công đẩy đối thủ vào thế câm nín hoàn toàn, bởi phe Tự do và Bảo thủ không tài nào chối cãi được rằng máy móc chính là cội nguồn khiến thị trường lao động quá tải; thị trường lao động quá tải là nguyên nhân sinh ra nạn thất nghiệp; và sự thật rành rành về việc luôn tồn tại một đội quân thất nghiệp chầu chực cướp lấy công việc của người khác đã bóp nghẹt tính độc lập của những kẻ có việc làm, giam hãm họ trong ách nô dịch đối với chủ nhân. Họ bất lực trong việc phủ nhận rằng thứ máy móc này đang được vận dụng, không phải vì lợi ích của toàn thể cộng đồng, mà để vơ vét gia tài cho một nhúm kẻ đặc quyền. Tóm lại, họ hoàn toàn đuối lý trước luận điểm chứng minh rằng việc độc quyền ruộng đất và máy móc vào tay một thiểu số tương đối chính là gốc rễ gây ra đói nghèo cho đa số. Thế nhưng, khi những lập luận không thể chối cãi ấy được đặt trước mặt họ, và khi người ta chỉ ra rằng phương thuốc duy nhất khả dĩ là Sở hữu và Quản lý Công cộng các Tư liệu sản xuất, họ lại câm nín trong cơn giận dữ, chẳng có nổi một phương án thay thế nào khác để đưa ra.
Những lúc khác, buổi mít-tinh lại thoái hóa thành một lô những màn cãi vã đấu khẩu giữa chính đám đông phe Tự do và Bảo thủ; họ xé lẻ thành từng nhóm nhỏ, và dù chủ đề ban đầu là gì đi nữa, chẳng mấy chốc họ cũng lạc trôi sang hàng trăm thứ chuyện khác, bởi phần lớn những kẻ ủng hộ hệ thống đương thời tỏ ra bất lực trong việc theo đuổi bất kỳ một chủ đề nào cho đến tận cùng logic của nó. Một cuộc tranh luận vừa được chớm nở về chuyện này chuyện nọ; ngay lập tức một vấn đề phụ tầm phào nào đó chen ngang, rồi chủ đề cốt lõi bị bỏ dở dang, để mặc họ hò hét cãi cọ về cái vấn đề phụ kia. Chỉ một lát sau, lại một vấn đề phụ khác nảy sinh, thế là vấn đề phụ thứ nhất cũng bị vứt xó dở dang, nhường chỗ cho một màn cãi cọ nảy lửa xoay quanh vấn đề thứ hai, trong khi chủ đề gốc thì bị chôn vùi quên lãng hoàn toàn.
Họ dường như chẳng thực sự khao khát đi tìm chân lý hay tìm ra phương cách tối ưu để cải thiện hoàn cảnh sống của mình, mục đích duy nhất của họ có vẻ chỉ là ghi điểm lấn át đối phương.
Thường thì sau những màn tranh luận kiểu này, Owen lại thui thủi bỏ đi một mình, đầu óc ong ong cùng cảm giác chán nản và khốn khổ vô bờ bến đè nặng trong tim; oằn mình dưới niềm xác tín ngày một lớn về sự vô vọng của mọi thứ, về sự ngu ngốc khi cứ trông mong rằng những người đồng nghiệp của mình sẽ sẵn sàng tự mình tìm hiểu nguyên nhân gây ra nỗi thống khổ của họ. Không phải vì những nguyên nhân ấy quá ư mờ mịt đến mức đòi hỏi trí thông minh xuất chúng mới nhận ra; nguồn cơn của mọi đau khổ rành rành ra đấy đến mức một đứa trẻ con cũng có thể dễ dàng hiểu thấu cả căn bệnh lẫn phương thuốc chữa trị; ngặt một nỗi, anh có cảm giác đa phần những người thợ đồng hương đã bị nhồi sọ đến mức tự ti sâu sắc về trí tuệ của chính mình, họ không dám dựa vào bộ óc để làm kim chỉ nam, thà rằng phó mặc số phận giao phó toàn bộ quyền điều hành cuộc sống của họ vào tay những kẻ đang hút máu và cướp bóc họ. Họ mù tịt về nguyên nhân gây ra cảnh đói nghèo đang kìm kẹp họ và con cái trong chiếc gọng kìm tàn nhẫn—và họ cũng chẳng buồn muốn biết! Và nếu có ai giải thích những nguyên nhân ấy cho họ bằng thứ ngôn ngữ và cách thức khiến họ gần như buộc phải hiểu, rồi sau đó chỉ rõ cho họ thấy phương thuốc rành rành trước mắt, họ chẳng hề tỏ ra vui mừng hay hưởng ứng, trái lại vẫn ngậm tăm và mang giận trong lòng vì nhận ra bản thân bất lực trong việc đối chất hay bác bỏ.
Họ vẫn cứ câm nín; sợ hãi không dám tin tưởng vào trí khôn của chính mình, và nguyên nhân sâu xa của thái độ này nằm ở chỗ họ buộc phải đứng trước lựa chọn giữa những minh chứng thực tế cùng trí tuệ của bản thân với những câu chuyện hoang đường do bọn chủ nô và kẻ bóc lột rót vào tai họ. Và khi phải đưa ra sự lựa chọn ấy, họ cho rằng bám lấy những người dẫn dắt cũ vẫn an toàn hơn là tin vào phán đoán bản thân, bởi ngay từ thuở lọt lòng, học thuyết về sự kém cỏi cả về tư duy lẫn địa vị xã hội đã được nhồi sạt vào đầu họ; và niềm xác tín vào chân lý quái gở ấy được cất lên qua cửa miệng bằng thứ ngôn ngữ hèn mọn mà họ vẫn thường thốt ra khi nói về chính mình và đồng loại—“Cái giống tụi mình ấy mà!”
Họ mù tịt về nguyên nhân gây nghèo đói, họ chẳng màng muốn biết, họ chẳng thiết tha lắng nghe.
Tất cả những gì họ khát khao chỉ là được yên thân để tiếp tục sùng bái và bám gót những kẻ trục lợi trên sự ngây thơ của họ, cướp đoạt những thành quả mồ hôi nước mắt của họ; những kẻ dẫn đường cũ—lũ ngốc nghếch hay bọn bất lương chuyên nuôi sống họ bằng những lời đầu môi chót lưỡi, từng dẫn dắt họ lạc lối vào chốn hoang tàn nơi họ giờ đây dường như bằng lòng chắt chiu từng đống tài sản cho chủ nhân, rồi chết đói khi những kẻ chủ ấy thấy việc thuê mướn họ không còn sinh lời nữa. Cảnh tượng ấy chẳng khác nào một bầy cừu ngốc nghếch tự dâng mình cho bầy sói đói khát bảo hộ.
Vài lần, tốp nhỏ những người theo chủ nghĩa xã hội suýt chút nữa đã bị đám đông hành hung hội đồng, nhưng họ vẫn may mắn tống khứ được phần lớn số tờ rơi mà chẳng gặp rắc rối quá lớn nào. Tới gần cuối một buổi tối nọ, Barrington và Owen bị tách ra khỏi nhóm, và chẳng bao lâu sau, hai người lại lạc mất nhau trong biển người chen chúc.
Khoảng chín giờ, Barrington đang đứng giữa một đám đông Tự do khổng lồ, lắng nghe chính tay diễn giả từng phát biểu trên đồi mấy tối trước—gã có vết sẹo trên trán. Đám đông đang hò reo cổ vũ hắn nhiệt liệt và Barrington lại thừ người tự hỏi không biết mình từng gặp gã này ở đâu. Cũng như lần trước, diễn giả này hoàn toàn không đả động gì đến Chủ nghĩa Xã hội, mà chỉ quanh quẩn ở những vấn đề khác. Barrington săm soi quan sát hắn thật kỹ, ráng nhớ lại trong hoàn cảnh nào họ từng chạm mặt trong quá khứ; và rồi bỗng nhiên anh nhận ra đây chính là một trong những thành viên thuộc đoàn xe đạp từng kéo vào thị trấn vào sáng Chủ nhật dạo đầu mùa hè, chính là gã từng đi theo chiếc xe tải hồi trước, từng bị hòn đá đánh gục khi đang cố há miệng phát biểu trên bục xe tải, gã suýt bỏ mạng dưới tay những kẻ bảo vệ hệ thống tư bản. Chính là hắn! Hồi đó tay xã hội chủ nghĩa này cạo râu nhẵn nhụi—còn giờ thì để râu và ria mép—nhưng Barrington đoan chắc không thể trật đi đâu được.
Khi gã dứt lời phát biểu, hắn bước xuống đứng vào khoảng tối sau bục diễn thuyết trong lúc một kẻ khác đang leo lên oang oang trước đám đông, và Barrington liền rảo bước tiến lại chỗ hắn đứng với ý định bắt chuyện.
Xung quanh họ, sự hỗn loạn ngự trị tuyệt đối. Họ đang ở vùng lân cận của Chợ Nô lệ, gần Đài phun nước trên Đại lộ Grand, nơi giao nhau của nhiều con đường; chỗ nào cũng có một cuộc họp diễn ra ở góc phố, cùng một lô các cuộc họp khác rải rác khắp lòng đường lẫn vỉa hè đại lộ. Vài trong số những buổi họp đó chỉ do hai ba gã đứng lên luân phiên diễn thuyết từ những chiếc bục di động nhỏ mang theo người, cứ hễ thấy có cơ hội kiếm chác đám đông là nhét vào đó.
Thỉnh thoảng, vài kẻ khốn khổ trong số đó—hầu hết là diễn giả được thuê mướn—lại bị đám đông thù địch vây kín, đánh đập và tra tấn dã man. Nếu đó là người ủng hộ Cải cách Thuế quan thì phe Tự do sẽ lao vào hội đồng, và ngược lại. Những hàng dài côn đồ ưỡn ngực nghênh ngang đi qua đi lại, tay trong tay, miệng hát “Bầu, Bầu, Bầu cho lão Closeland tốt bụng” hoặc “Sweater tốt bụng”, tùy thuộc vào việc chúng đeo ruy-băng xanh lá hay xanh dương pha vàng. Các toán du thủ du thực diễu hành lên xuống, tay lăm lăm gậy gộc, miệng gào thét, chửi rủa và lùng sục một kẻ nào đó để đấm đá. Số khác túm tụm thành từng nhóm trên vỉa hè với đôi tay đút sâu trong túi quần, hoặc dựa lưng vào tường hay cửa sập các cửa hàng với vẻ mặt ngây ngốc cuồng nhiệt, miệng cất vang bài ca ai điểu theo giai điệu chuông nhà thờ:
“Lão—Sweat—er—tốt
Lão—Sweat—er—tốt
Lão—Sweat—er—tốt
Lão—Sweat—er—tốt.”
Những nhóm khác—theo đúng giai điệu đó—lại hát “Lão—Close—land—tốt”; và cứ cách quãng chốc lát, chúng lại ngừng hát để quay sang đấm đá lẫn nhau. Những trận ẩu đả thường xuyên nổ ra, đa phần giữa những người thợ với nhau, tranh cãi về công trạng tương xứng giữa Adam Sweater và ngài Graball D’Encloseland.
Khắp các bức tường dán đặc bích chương khổng lồ của cả phe Tự do lẫn Bảo thủ, thể hiện rõ mồn một trong từng nét chữ sự khinh miệt của những kẻ tung ra chúng đối với trí tuệ của tầng lớp lao động mà chúng nhắm đến. Có một tấm bích chương của phái Bảo thủ vẽ cảnh bên trong một quán rượu; ngay trước quầy bar, tay lăm lăm vại bia bự, ngậm tẩu thuốc đất sét, trên lưng gác một đống đồ nghề là một gã thô lỗ mang gương mặt bỉ ổi tượng trưng cho hình mẫu lý tưởng của phe Bảo thủ về một người Anh chuẩn mực; dòng chữ in trên bích chương khẳng định đó là một người đàn ông! Đây chính là hình tượng nam tính mà họ trưng phơi cho đa số đồng bào mình chiêm ngưỡng, nhưng thầm kín—ngay giữa nội bộ bọn họ—giới quý tộc Bảo thủ lại nhìn nhận những “gã đàn ông” kiểu đó với sự khinh miệt lớn hơn nhiều so với loài vật bậc thấp. Chẳng hạn như ngựa hay chó chẳng hạn.
Bích chương của phái Tự do thì đỡ chướng mắt hơn một chút. Chúng xảo quyệt hơn, mị dân hơn, đạo đức giả hơn và do đó càng dễ bề đánh lừa và phỉnh phờ những tầng lớp cử tri có học thức hơn một chút.
Khi Barrington vòng ra phía sau bục diễn thuyết, hắn thấy gã có vết sẹo trên mặt đang đứng một mình, chìm đắm trong bóng tối với vẻ mặt rầu rĩ, lặng thinh. Barrington đưa cho hắn một tấm tờ rơi xã hội chủ nghĩa; hắn đón lấy, liếc qua một cái rồi đút thẳng vào túi áo khoác mà không thèm hé răng một lời.
“Tôi hy vọng anh thông cảm khi mạo muội hỏi câu này, nhưng chẳng phải trước đây anh từng là một người theo chủ nghĩa xã hội sao?” Barrington cất lời.
Ngay cả trong ánh sáng lờ mờ chập choạng, Barrington vẫn thấy mặt gã kia đỏ bừng lên rồi chuyển sang tái ngắt, và vết sẹo xấu xí trên trán càng lộ rõ vẻ nổi bật đến rợn người.
“Tôi vẫn là một người theo chủ nghĩa xã hội: chẳng ai một khi đã từng là người theo chủ nghĩa xã hội mà lại có thể ngừng làm người như thế cả.”
“Nhìn vào công việc anh đang nhúng tay vào lúc này thì có vẻ anh đã làm được cái điều bất khả thi đó rồi đấy. Chắc anh đã thay đổi lập trường kể từ dạo ở đây lần trước chứ nhỉ.”
“Chẳng ai từng là xã hội chủ nghĩa lại có thể thoái hóa thành kẻ khác được. Đã thâu tóm được tri thức thì con người ta không thể nào vứt bỏ nó đi được đâu. Người theo chủ nghĩa xã hội là kẻ thấu tỏ nguyên nhân của mọi sự thống khổ và đọa đày bày ra trước mắt chúng ta; là kẻ biết rõ phương thuốc duy nhất, và hiểu rằng phương thuốc đó—thể chế xã hội mang tên Chủ nghĩa Xã hội—rốt cuộc chắc chắn sẽ được áp dụng; đó là con đường thay thế duy nhất để cứu vớt đa phần người lao động khỏi họa diệt vong; nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc cứ hễ ai có chút khôn ngoan để tiếp thu chừng ấy kiến thức thì cũng đồng thời phải sẵn sàng hy sinh thân mình nhằm góp sức hiện thực hóa thể chế xã hội ấy. Vào thuở ban đầu khi tôi nắm bắt được tri thức đó,” hắn tiếp tục, giọng đầy cay đắng, “tôi khao khát mang tin vui ấy đi loan báo cho người khác. Tôi đã đánh đổi thời gian, tiền bạc và cả sức khỏe cốt để dạy cho người khác những gì tôi tự mình lãnh hội. Tôi làm điều đó một cách tự nguyện và hoan hỉ, bởi tôi ngây thơ tưởng rằng họ sẽ vui mừng đón nhận, và họ xứng đáng để tôi hy sinh vì họ. Nhưng giờ thì tôi khôn ra rồi.”
“Cho dù anh không còn tin vào việc phấn đấu vì Chủ nghĩa Xã hội nữa, thì cũng chẳng có lý do gì để đi CHỐNG LẠI nó. Nếu anh không sẵn lòng hy sinh thân mình để mưu cầu phúc lợi cho người khác, thì ít ra anh cũng có thể kiềm chế không làm chuyện ác. Nếu anh không muốn góp tay tạo dựng một trật tự tốt đẹp hơn, thì hà cớ gì lại phải tiếp tay kéo dài cái hệ thống mục nát hiện tại?”
Gã kia cười nhạt đầy cay đắng. “Ồ có chứ, có cả đống lý do đằng khác là đằng khác.”
“Tôi không nghĩ anh có thể trưng ra một lý do nào hợp lý đâu,” Barrington đáp.
Gã mặt sẹo lại cười lên, cái điệu cười khó ưa, vô hồn ấy, rồi thọc tay vào túi quần kéo ra một bọc đầy những đồng bạc, lấp ló trong đó có cả vài đồng tiền vàng.
“Đó là lý do của tôi đấy. Khi tôi cống hiến cuộc đời và chút khả năng cỏn con của mình để phục vụ giai cấp công nhân; khi tôi tìm cách dạy họ cách đứt xiềng xích; khi tôi mưu cầu chỉ cho họ lối thoát khỏi cảnh nghèo đói và kiếp nô lệ nhục nhã, tôi có đòi hỏi họ trả tiền bạc gì đâu. Tôi làm vì tình yêu. Và rồi họ đáp trả tôi bằng sự căm thù cùng đòn roi tàn nhẫn. Thế nhưng từ khi tôi chuyển sang giúp sức cho bọn chủ bóc lột họ, họ lại đối xử với tôi bằng sự kính trọng.”
Barrington không đáp lời, và gã kia sau khi nhét lại đống tiền vào túi, liền vung tay chỉ thẳng về phía đám đông.
“Nhìn chúng nó kìa!” gã tiếp tục với một nụ cười khinh miệt. “Nhìn chúng nó kìa! Cái đám mà anh đang cố nhồi nhét lý tưởng vào đầu ấy! Nhìn chúng nó xem! Kẻ thì hú hét gào thét như dã thú, kẻ thì cười hềnh hệch như đồ đần, số khác đứng đực mặt ra với vẻ đờ đẫn ngu ngơ chẳng có lấy một chút ý thức hay biểu cảm, dỏng tai nghe đám diễn giả phun ra những thứ ngôn từ vô nghĩa đối với bộ óc đần độn của chúng, còn vài kẻ khác thì đôi mắt sáng quắc lên lòng căm hận sục sôi đồng loại, hăm hở chực chờ cơ hội gây sự để thỏa mãn bản tính thú tính bằng cách đấm đá ai đó—ánh mắt chúng thèm khát máu tươi biết bao! Anh không tài nào nhận ra rằng cái đám người mà anh đang ráng rấp tâm khai sáng về kế hoạch giải cứu thế giới, về học thuyết tình huynh đệ và tình yêu phổ quát này—về mặt trí tuệ—thì phần lớn chẳng khác gì loài thổ dân Hotsentot sao? Thứ duy nhất chúng cảm thấy chút hứng thú thực sự chính là bia bọt, bóng đá, cá cược và—đương nhiên—cả một chủ đề khác nữa. Khát vọng tột cùng của chúng là được bẩm sinh làm Việc. Và chúng chẳng mong mỏi gì hơn thế cho con cái chúng nữa!”
“Chúng chưa từng có lấy một tư tưởng độc lập nào trong suốt cuộc đời. Đây chính là những kẻ mà anh hy vọng sẽ thắp lửa những lý tưởng cao cả cho họ ư! Anh thà đi tạc một chiếc trâm vàng từ một cục phân trâu còn hơn! Cứ thử giảng lý lẽ với chúng, uốn nắn chúng, dạy chúng vươn tới những tầm cao xem nào. Hãy hiến dâng toàn bộ cuộc đời lẫn trí tuệ của anh cho công cuộc vớt vát điều kiện sống tốt đẹp hơn cho chúng đi, và rồi anh sẽ nhận ra chính chúng mới là kẻ thù mà anh phải đối đầu. Chúng sẽ căm ghét anh, và nếu chớp được cơ hội, chúng sẽ xé xác anh ra trăm mảnh. Nhưng nếu là một kẻ khôn hồn, anh hãy dùng bất cứ tài năng hay trí tuệ nào mình có để mưu cầu lợi ích cho chính mình. Đừng có bận tâm đến Chủ nghĩa Xã hội hay bất kỳ thứ ‘chủ nghĩa’ quái quỷ nào khác. Tập trung tâm trí vào việc kiếm tiền đi—kiếm bằng cách nào không quan trọng, miễn là—kiếm được tiền. Nếu không kiếm nổi tiền lương thiện, hãy kiếm bằng con đường bất lương, nhưng thế nào cũng phải kiếm được nó! Đó mới là thứ duy nhất có giá trị trên đời. Hãy làm như tôi này—cướp bóc chúng! bóc lột chúng! rồi chúng sẽ nể sợ anh cho mà xem.”
“Anh nói nghe cũng có lý đấy chứ,” Barrington đáp sau một hồi lâu trầm ngâm, “nhưng chưa đủ. Hoàn cảnh tạo nên con người chúng ta; và dẫu sao đi nữa, lũ trẻ vẫn là thứ đáng giá để chúng ta đấu tranh.”
“Bây giờ thì anh có thể nghĩ thế,” gã kia bảo, “nhưng rồi sẽ có ngày anh phải nghĩ theo cách của tôi thôi. Còn về lũ trẻ—nếu cha mẹ chúng còn bằng lòng để chúng lớn lên thành những cỗ máy cày cấy bán sống bán chết cho kẻ khác, tôi chẳng thấy lý do gì mà anh hay tôi phải bận tâm lo lắng cho mệt xác. Nếu anh chịu nghe lẽ phải,” gã tiếp tục sau một thoáng ngừng, “tôi sẽ mách nước cho anh một mảng kiếm ăn còn béo bở hơn cả đống Chủ nghĩa Xã hội nhảm nhí của anh.”
“Ý anh là sao?”
“Nghe này: anh là một người xã hội chủ nghĩa; chà, tôi cũng thế thôi: nghĩa là tôi đủ khôn ngoan để tin rằng Chủ nghĩa Xã hội là thứ thực tế, tất yếu và chính nghĩa; nó sẽ đến khi đại đa số quần chúng đủ giác ngộ để đòi hỏi nó, nhưng sự giác ngộ đó đời nào xuất phát từ việc giảng giải hay tranh cãi với họ, bởi đơn giản là đám dân đen này không đủ năng lực trí tuệ để hiểu mấy thứ lý thuyết trừu tượng—chúng nuốt không trôi lý luận đâu. Anh biết cựu Lãnh chúa Salisbury từng phán gì về bọn chúng khi có kẻ đề xuất lập thư viện miễn phí cho họ chứ? Hắn bảo: ‘Chúng đâu cần thư viện: hãy phát cho chúng một gánh xiếc.’ Anh thấy đấy, mấy tay Tự do lẫn Bảo thủ này thừa sức thấu hiểu cái giống dân mà họ đang đối đầu; họ dư sức biết rằng dẫu thể xác chúng là thân hình của những kẻ trưởng thành, nhưng tâm trí chúng chẳng khác nào trẻ con. Đó là lý do tại sao chúng có thể lừa bịp, phỉnh phờ và cướp bóc đám đông này suốt bấy lâu nay. Thế mà đảng của anh lại cứ khăng khăng đối xử với chúng như những sinh vật lý trí, và đó chính là sai lầm chết người của anh—anh chỉ đang hoài phí thời gian vô ích mà thôi.”
“Con đường duy nhất để dạy dỗ đám đông này chính là thông qua các bài học thực tế, và những bài học đó đang được bày ra trước mắt chúng với số lượng ngày một gia tăng mỗi ngày. Sự hình thành các tập đoàn công nghiệp—bài học thực tiễn minh chứng cho khả năng sở hữu tập thể—rồi sẽ có lúc ép buộc ngay cả cái đám này phải hiểu ra vấn đề, và cho đến lúc chúng ngộ ra được điều đó, chúng cũng sẽ học được qua những trải nghiệm cay đắng chứ không phải từ sách vở lý thuyết rằng chúng buộc phải làm chủ các tập đoàn hoặc là chết, và khi đó, chứ không phải trước đó, chúng mới đạt được Chủ nghĩa Xã hội. Nhưng trong lúc chờ đợi thì chúng ta có cuộc bầu cử này. Anh có nghĩ việc ai trong hai kẻ này đắc cử sẽ mang lại một chút khác biệt thực sự nào—dù tốt hay xấu—không?”
“Không.”
“Ừ, thế thì anh đâu thể ngăn cản cả hai đứa chúng nó—anh lại chẳng có nổi một ứng viên nào của riêng mình—hà cớ gì lại đi từ chối kiếm vài đồng bằng cách tiếp tay cho một trong hai tên chiến thắng? Có vô số cử tri đang phân vân chẳng biết nên ngả về đâu; như anh và tôi đều rõ, việc họ không tài nào quyết định được tên nào tệ hại hơn trong hai ứng viên là hoàn toàn có cơ sở, và một lời từ đảng của anh sẽ định đoạt tất cả. Vì anh chẳng có ứng viên của riêng mình, anh có làm thế cũng chẳng hại gì đến Chủ nghĩa Xã hội mà lại vớt vát được chút lợi lộc cho bản thân. Nếu anh chịu theo tôi ngay bây giờ, tôi sẽ giới thiệu anh với đặc phái viên của Sweater—chẳng ai thèm bận tâm hay hay biết đâu.”
Hắn lách tay qua khuỷu tay Barrington, nhưng anh lạnh lùng gạt phắt ra.
“Tùy anh thôi,” gã nọ nhún vai ra chiều bất cần. “Anh tự lo lấy thân mình thì rõ hơn ai hết. Anh chọn làm Chúa Jesus tái thế cũng được, nhưng phần tôi thì xin giã từ. Từ nay về sau tôi chỉ lo cho cái thân tôi thôi. Còn đám đông này—chúng bầu cho thứ chúng muốn; chúng nhận lại—thứ chúng đã bầu; và thề có Chúa, chúng hoàn toàn xứng đáng với những gì nhận được! Chúng đang chịu những nhát roi do chính tay chúng lựa chọn, và nếu tôi có quyền thì tôi sẽ quất chúng bằng bọ cạp luôn ấy chứ! Đối với chúng, hệ thống đương thời đồng nghĩa với kiếp cu ly không niềm vui, cảnh nửa đói nửa khát, rách rưới và cái chết yểu. Chúng bỏ phiếu cho tất cả những thứ đó và tung hô nó. Nào, hãy để chúng nhận lấy thứ chúng đã bầu—hãy để chúng đầu tắt mặt tối—hãy để chúng chết đói!”
Gã mặt sẹo im bặt, và trong chốc lát Barrington không đáp lời.
“Tôi đoán là anh có lý do để cảm thấy như vậy,” cuối cùng anh chậm rãi cất tiếng, “nhưng có vẻ anh đã không chừa lại chút sự khoan dung nào cho hoàn cảnh của họ. Ngay từ thuở lọt lòng, phần lớn bọn họ đã được dạy dỗ bởi các linh mục và cha mẹ rằng họ phải khinh miệt chính bản thân cùng giai cấp của mình—như một dạng súc vật bậc thấp—đồng thời phải tôn sùng những kẻ nắm giữ tài sản như những sinh vật thượng đẳng. Ý tưởng cho rằng họ thực ra cũng là con người bằng xương bằng thịt, bản chất hoàn toàn bình đẳng với những kẻ tự nhận bề trên ấy, tự nhiên bình đẳng về mọi phương diện, tự nhiên chỉ khác biệt ở những khía cạnh mà những kẻ bề trên khác biệt lẫn nhau, và chỉ kém cỏi hơn vì bị tước đoạt giáo dục, văn hóa cùng cơ hội—anh thừa biết cũng như tôi rằng tất cả bọn chúng đều được dạy dỗ để coi ý tưởng đó là lố bịch.”
“Mấy gã linh mục tự xưng là ‘Kitô hữu’—những kẻ thọc tay vào túi quần cười cợt sau lưng—cứ ra rả rằng Chúa là Cha chúng ta và mọi người là anh em, thế mà lại thành công rực rỡ trong việc thuyết phục phần lớn ‘những người anh em’ ấy rằng bổn phận của họ là phải an phận thủ thường trong vũng lầy đọa đày, phải cư xử thật khép nép và cung kính đối với các ông chủ của mình. Sự căm phẫn của anh đáng lẽ phải chĩa mũi nhọn vào đám kẻ lừa bịp, chứ không phải lũ nạn nhân bị dắt mũi.”
Gã kia cười nhạt cay đắng.
“Thế thì cứ việc ra đó mà cố vớt vát mở mắt cho chúng xem,” gã nói, rồi quay ngoắt trở lại bục phát biểu theo tiếng gọi của đồng bọn. “Cứ ra đó mà ráng dạy dỗ chúng rằng Đấng Tối Cao đã tạo ra mặt đất này cùng muôn vàn sản vật vì lợi ích và phúc lợi của tất cả con cái Người đi. Cứ ra đó mà giải thích cho chúng hiểu rằng sở dĩ chúng nghèo đói cả về thể chất lẫn tâm hồn cùng địa vị xã hội không phải vì bất kỳ sự kém cỏi bẩm sinh nào, mà vì chúng đã bị cướp đoạt quyền thừa kế. Cứ ra thử tìm cách chỉ cho chúng cách đoạt lại di sản đó cho chính chúng và con cháu chúng xem—để coi chúng sẽ biết ơn anh đến mức nào.”
Suốt tiếng đồng hồ tiếp theo, Barrington lang thang qua những con đường chật ních người trong tâm trạng ủ rũ chán chường. Cuộc trò chuyện với kẻ phản bội dường như đã rút cạn toàn bộ sức lực trong người anh. Anh vẫn giắt một xấp tờ rơi trong người, nhưng nhiệm vụ phát chúng bỗng chốc trở nên đáng ghét đến cùng cực, và chẳng bao lâu sau anh vứt quách đi không thèm làm nữa. Toàn bộ nhiệt huyết đã bốc hơi sạch sẽ. Như một kẻ vừa tỉnh mộng sau cơn mê, anh nhìn nhận đám người xung quanh dưới một lăng kính hoàn toàn khác biệt. Lần đầu tiên anh cảm nhận rõ mồn một sự chướng mắt và thô lỗ của phần lớn những kẻ mà mình chìa tờ rơi ra; vài kẻ thậm chí chẳng buồn bận tâm xem nội dung viết cái quái gì, đã xấc xược từ chối nhận; số khác cầm lấy, liếc qua phần chữ in rồi vò nát bét trong lòng bàn tay và cố tình ném phắt đi một cách trơ trẽn. Một số kẻ khác, nhận ra anh là người theo chủ nghĩa xã hội, liền giận dữ hoặc khinh miệt từ chối, kèm theo những lời nguyền rủa hay mạt sát cay độc.
Sự chú ý của anh nhanh chóng bị thu hút bởi một đám đông khoảng ba, bốn mươi người đang túm tụm quanh một cây đèn đường bên lề đường. Tiếng la ó giận dữ vang lên từ tâm điểm của nhóm người đó, và khi đứng ở vành ngoài đám đông, vì có chiều cao vượt trội, Barrington dễ dàng nhìn thấu vào giữa trung tâm, nơi anh trông thấy Owen. Ánh đèn đường chiếu thẳng vào gương mặt tái nhợt của anh ấy khi đứng lặng thinh giữa vòng vây của đám đàn ông đang hầm hầm sát khí, miệng đồng thanh gào thét vào mặt anh, trên những gương mặt méo mó hiện rõ vẻ căm thù dã man khi chúng tru tréo những lời buộc tội và vu khống ngu ngốc vừa đọc trên mấy tờ báo Tự do lẫn Bảo thủ.
Rằng bọn Xã hội chủ nghĩa muốn dẹp bỏ tôn giáo lẫn luân lý! Muốn thiết lập chế độ tình ái tự do và chủ nghĩa vô thần! Toàn bộ số tiền tiết kiệm của giai cấp công nhân gửi ở Bưu điện và các Hội Hữu ái sẽ bị chúng Cướp sạch để chia chác cho lũ ăn hại rượu chè bê tha lười biếng không chịu làm việc. Nhà vua cùng Hoàng gia sẽ bị Lật đổ! Cứ thế mà bươn theo.
Owen chẳng hề mảy may có ý định đáp lời, và thái độ của đám đông mỗi phút một trở nên đe dọa hơn. Hiển nhiên là vài tên trong số chúng đang cố kiềm chế lắm mới không lao vào đánh hội đồng. Đây là một cơ hội tuyệt vời để thượng cẳng chân hạ cẳng tay một trận tưng bừng mà chẳng phải chịu chút rủi ro nào. Gã này chỉ có một thân một mình, nhìn bộ dạng cũng chẳng có vẻ gì là ghê gớm cho cam. Những kẻ đứng giữa được cổ vũ bởi tiếng hô hào của đám đông xung quanh đang giục chúng “Xử đẹp nó đi” và rốt cuộc—gần như đúng thời điểm Barrington vừa tới nơi—một trong những vị anh hùng không thể kìm nôn được nữa, liền nhấc bổng một khúc cây nặng trịch giáng một cú tàn độc thẳng vào mặt Owen. Dòng máu tuôn trào khiến lũ khác phát điên, và chỉ trong tích tắc, bất kỳ kẻ nào với tay tới tầm đều lao vào hùa theo trận đòn hội đồng, nhao nhao nhoài người qua vai nhau, nện những cú đấm và gậy gộc tới tấp xuống người anh; và trước khi Barrington kịp lao tới sát bên, chúng đã đánh gục Owen xuống mặt đất và bắt đầu dùng giày giẫm đạp lên người anh.
Barrington cảm thấy bản thân lúc này chẳng khác nào một con dã thú, hắn gầm lên lao thẳng vào đám đông, vung tay đấm cùi chỏ hất văng chúng sang hai bên phải trái. Hắn kịp chen vào đến trung tâm vừa lúc tóm lấy cánh tay đang giật ngược lên của kẻ cầm đầu vụ tấn công, giật phăng khúc cây khỏi tay hắn ta rồi quật ngã gã xuống đất chỉ bằng một cú đấm duy nhất. Phần còn lại chùn bước lùi lại, và đúng lúc đó đám đông phình to lên bởi những kẻ khác đang hớt hải chạy tới.
Vài kẻ mới tới thuộc phe Tự do, số khác thuộc phái Bảo thủ, và vì chẳng rõ đám đánh nhau vì cái quái gì, họ lao vào tẩn luôn lẫn nhau. Phe Tự do truy sát những kẻ mang màu áo Bảo thủ và ngược lại; chỉ trong vài giây, một cuộc hỗn chiến tự do nổ ra toàn tập, dù phần lớn đám đông ban đầu đã chạy tóe khói từ bao giờ; và trong khung cảnh hỗn loạn bấn loạn ấy, Barrington cùng Owen đã thoát khỏi vòng vây mà không bị quấy rầy thêm nữa.
Thứ Hai là ngày cuối cùng của cuộc bầu cử—ngày bỏ phiếu—và vì số lượng xe hơi phóng bạt mạng trên đường, xe cộ qua lại thông thường gần như chẳng dám ló mặt ra đường vì sợ chết khiếp. Những kẻ giàu có sở hữu đám xe ngựa này...
Kết quả cuộc bỏ phiếu sẽ được công bố trên một tấm bảng hiệu phát sáng tại Tòa thị chính vào lúc mười một giờ đêm hôm đó, và từ rất lâu trước thời điểm đó, một đám đông khổng lồ đã tề tựu chật ních các con phố lân cận. Khoảng mười giờ trời bắt đầu đổ mưa, nhưng đám đông vẫn kiên cường bám trụ và số lượng người kéo đến mỗi lúc một đông hơn theo thời gian. Đến mười một giờ kém mười lăm, cơn mưa nặng hạt trút xuống xối xả như tát nước, nhưng người dân vẫn kiên nhẫn đứng đợi để xem vị anh hùng nào đã đăng quang. Mười một giờ đến và một sự im lặng tĩnh mịch bao trùm lấy đám đông, tất cả dán chặt ánh mắt đầy khao khát lên khung cửa sổ nơi tấm bảng hiệu sắp sửa sáng đèn. Nhìn vào mức độ quan tâm phi thường mà những con người này thể hiện, người ta dễ lầm tưởng rằng họ trông chờ gặt hái được một mối lợi khổng lồ hay gánh chịu một tổn thất tồi tệ nào từ kết quả đó; nhưng hiển nhiên sự thật đâu phải thế, bởi phần lớn bọn họ đều thừa hiểu rõ mười mươi rằng kết quả cuộc bầu cử này chẳng mang lại cho họ một chút thay đổi thực chất nào so với tất cả những cuộc bầu cử trước đó.
Họ tự hỏi những con số sẽ ra sao. Có mười ngàn cử tri trong danh sách. Đúng mười một giờ rưỡi, tấm bảng hiệu bật sáng rực rỡ, nhưng các con số vẫn chưa được hiển thị. Kế tiếp, tên của hai ứng viên lần lượt trượt vào khung nhìn, các con số vẫn biệt tăm, nhưng cái tên D’Encloseland nằm ở vị trí trên cùng, và một tiếng gầm khàn đục vang lên đầy đắc thắng từ cổ họng đám người ủng hộ ngài ta. Sau đó, hai tấm bảng tên được rút ra, để lại tấm bảng hiệu trắng tinh trở lại. Chờ một hồi lâu, đám đông bắt đầu lầm bầm phàn nàn trước sự chần chừ và lôi thôi này, và chẳng mấy chốc vài kẻ bắt đầu la ó huýt sáo.
Chỉ ít phút sau, tên tuổi lại trượt vào khung nhìn, lần này tên của Sweater nằm ở vị trí đầu bảng và các con số lập tức hiện ra ngay bên dưới:
Sweater . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4,221
D’Encloseland . . . . . . . . . . . . . . 4,200
Phải mất tới vài giây đám phe Tự do mới tin nổi vào mắt mình; mọi thứ quá tuyệt vời để là sự thật. Thật khó mà cắt nghĩa nổi nguyên nhân dẫn đến cơn bão nhiệt huyết phấn khích tột độ bùng nổ ngay sau đó, nhưng dẫu nguyên nhân là gì đi nữa, bất luận món hời nào mà họ trông đợi sẽ vơ vét được—thì sự thật rành rành vẫn ở đó. Tất cả bọn họ cùng hoan hô nhảy múa và bắt tay nhau, và một số người quá đỗi nghẹn ngào trước niềm vui kỳ lạ không tài nào lý giải nổi đến mức chẳng thể thốt nên lời. Mọi thứ hoàn toàn kỳ quặc và khó mà hiểu thấu.
Chỉ vài phút sau bản tuyên bố, Sweater xuất hiện ở cửa sổ và đọc một bài diễn văn kiểu cách, nhưng chỉ có vài đoạn đứt quãng là lọt nổi vào tai đám đông đang hò reo, thỉnh thoảng họ chộp được dăm cụm từ như “Đòn Chí Mạng”, “Quét sạch Cả nước”, “Lá cờ Tự do Cổ kính Vẻ vang”, v.v. Tiếp đó D’Encloseland xuất hiện và người ta thấy ngài ta bắt tay ông Sweater, người mà ngài gọi là “Bạn của tôi”.
Khi hai vị “bằng hữu” ấy khuất dạng sau ô cửa sổ, phần đám đông Tự do không bận rộn xông vào hỗn chiến giáp lá cà với kẻ thù—phe Bảo thủ—liền ào tới cổng chính Tòa thị chính, nơi chiếc xe ngựa của Sweater đang đậu sẵn; và ngay khi lão nhét cái thân hình béo tròn múp míp của mình vào trong, họ liền tháo ngựa ra và giữa những tiếng hoan hô cuồng nhiệt, họ tự mình lao vào kéo chiếc xe ngựa lội qua biển bùn lẫn cơn mưa tầm tã suốt dọc đường đến “Hang Cừu”—hầu hết bọn họ vốn đã quen làm kiếp súc vật thồ hàng—nơi lão lại đứng trên bậc thềm thốt vài nhời với họ.
Sau đó, khi lủi thủi bước về nhà trong bộ dạng ướt sũng mưa và bùn đóng đầy từ đầu đến chân, họ khăng khăng bảo rằng đó là một chiến thắng vĩ đại cho sự nghiệp tiến bộ!
Quả thật lũ sói luôn có được những con mồi quá đỗi dễ dời.