Con ngựa thồ ráng sức bước lên những bậc đá cuối cùng và dừng lại trên một khoảnh đá bằng phẳng. Nó rùng mình, rung động toàn thân và khẽ cất lên một tiếng hí ngắn.

Đã tới đỉnh dốc. Ông Thống bước tới bên cạnh con ngựa, vỗ nhè nhẹ lên cái lưng ướt đẫm mồ hôi của nó rồi quay lại nói với những người cùng đi lúc đó cũng vừa trèo lên tới nơi.

– Xuống hết cái dốc này là đến thôi. Bản Phùng kia kìa.

Những người cùng đi hạ nhanh ba lô xuống và nhìn theo cánh tay đang chỉ của ông Thống. Từ độ cao chóng mặt của cái dốc Cắm Tỷ nổi tiếng này, phong cảnh vừa nên thơ, vừa hoang dã của một vùng đồi núi điệp trùng hiện ra trông giống như một bức tranh được thu nhỏ.

Đang giữa trưa. Bầu trời trong xanh. Cái nắng chói chang và độ cao làm cho họ cảm thấy ngây ngất. Sau vài phút tạm nghỉ, họ vội vã xuống dốc. Khi mặt trời chỉ còn cách chân núi độ chừng một cây sào thì họ mới xuống tới chân dốc. Vượt qua hai ngọn đồi nhỏ mọc đầy cỏ tranh, cuối cùng họ đã tới chỗ có dòng suối nhỏ ngoằn ngoèo chảy dưới chân một ngọn đồi lớn.

Bản Phùng nằm trên ngọn đồi ấy.

Họ có bốn người. Người cao tuổi nhất là giáo sư Lâm Ninh – một nhà khoa học nổi tiếng. Người thứ hai trạc độ ba mươi lăm tuổi, mang kính cận 4 đi ốp là Xuân Sáu – một kỹ sư địa chất mới học ở nước ngoài về. Thành viên thứ ba của nhóm là Văn Nhạc – kỹ sư địa chất trạc độ ba mươi tuổi. Người cuối cùng trẻ tuổi nhất là Quốc Hưng. Từ sau khi được phân công về làm việc dưới sự chỉ đạo của giáo sư Lâm Ninh, Quốc Hưng chưa một lần nào được cử đi công tác xa với ông. Chính vì vậy, nỗi mệt nhọc của những ngày trèo đèo lội suối vẫn không làm mất được sự háo hức đang ngời lên trong mắt chàng trai ấy.

Giáo sư Lâm Ninh là người lập ra chương trình khảo sát đặc biệt này. Lẽ ra, ông có thể cử người khác đi thay. Nhưng ông vẫn tự cảm thấy mình còn có đủ sức khỏe để tham gia vào chuyến đi mà ông hiểu rõ là sẽ rất vất vả này. Ông muốn được trực tiếp kiểm tra những dự đoán khoa học của mình. Kết quả của đợt khảo sát này, ngoài ý nghĩa thực tiễn, còn có vai trò bổ sung quan trọng vào công trình khoa học cấp Nhà nước mà ông và các cộng sự của mình – trong đó có Xuân Sáu đã kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua…

Cách đây một tuần, chuyến xe của Tổng cục địa chất chở nhóm công tác của giáo sư Lâm Ninh đã dừng bánh ở tỉnh lị biên giới này. Từ đó, họ đi bộ hai ngày đến thị trấn H. ở gần biên giới Việt – Trung. Trong khi đang nghỉ ngơi ở đây, họ đã tình cờ tìm được một người dẫn đường quý giá: ông Thống – một người Kinh đã sống lâu năm ở miền núi. Hàng tháng, ông Thống thường đánh ngựa chở xuống thị trấn này những sản phẩm của núi rừng, để đổi lấy muối và các vật phẩm khác. Xuống đến thị trấn, ông thường ghé lại quán phở của bà Cả Chúc – một quán ăn duy nhất ở vùng này và ăn liền một lúc hai tô phở. Tình cờ hôm đó, Quốc Hưng cũng có mặt ở đây và khi biết rằng ông Thống sẽ đi về vùng Lủng Seo thuộc xã Tà Khay thì cậu ta đã lao ngay về Ủy ban nhân dân thị trấn báo cho giáo sư biết.

Khi đã hiểu rằng những người cán bộ địa chất muốn nhờ ông dẫn đường về Lủng Seo, ông Thống im lặng, suy tính khá lâu rồi mới lưỡng lự gật đầu. Đêm hôm đó, ông Thống ngủ lại và sáng sớm hôm sau họ lên đường. Con ngựa thồ khỏe mạnh mang thêm trên lưng nó chiếc lều bạt gấp gọn và một vài thứ đồ dùng khác.

Hai ngày qua, nhóm khảo sát địa chất cùng với ông Thống dấn bước trên những đường núi cheo leo, đi qua những vùng hoang vu và cuối cùng đã đến đây – một trong những địa điểm xa xôi hẻo lánh nhất của miền biên giới phía Bắc Tổ Quốc.