Giáo Sư Lâm Ninh trở về Hà Nội. Ông cũng bị bất ngờ không kém con gái mình khi thấy ông Hân – người anh ruột sống tại Pháp từ nửa thế kỷ, nay ra đón ông ở cửa.
Họ ôm chầm lấy nhau, mừng mừng tủi tủi. Kể từ sau khi giáo sư xin về Tổ quốc đến nay, cũng đã gần ba mươi năm họ chưa gặp lại nhau. Ba mươi năm với biết bao nhiêu biến động, vui buồn trong mỗi một đời người. Họ chia tay nhau khi tóc còn xanh, bây giờ cả hai người tóc đã bạc gần hết. Nhìn bên ngoài. ông Hân có vẻ trẻ hơn giáo sư đến năm sáu tuổi, mặc dù ông hơn em mình gần ba tuổi.
Giáo sư được biết: ông Hân về Việt Nam, vừa để thăm quê hương, vừa kết hợp giải quyết một số việc trong các hợp đồng thương mại của Công ty mà ông có cổ phần. Ông Hân còn cho biết: Công việc kinh doanh của ông tại Pháp đang gặp nhiều khó khăn lớn. Cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa các tổ hợp tư bản và cuộc khủng hoảng triền miên đã gây ra những hậu quả đáng lo ngại…
Đêm hôm ấy, hai anh em thức rất khuya. Sau những năm xa cách, họ có nhiều chuyện để nói. Người nói nhiều hơn là ông Hân. Bằng một giọng lơ lớ và cách phát âm có pha những tiếng Pháp, ông Hân hỏi giáo sư Lâm Ninh về tất cả những điều mà ông quan tâm… Từ chuyện ở Việt Nam, người ta phân phối nhà ở theo mức lương như thế nào; chuyện Hà Nội đã xây dựng thêm được những công trình nào trong thời gian qua; đến những chuyện lớn hơn về các biến động, kinh tế, chính trị – xã hội của đất nước. Ông Hân cũng đưa ra những nhận xét của mình về khí hậu, về chế độ xã hội và đặc điểm tâm lý của người Việt Nam – những kiến thức này rất cần thiết cho công việc thương mại của ông.
Giáo Sư Lâm Ninh trả lời cặn kẽ, tỉ mỉ tất cả những câu hỏi của ông Hân. Ông hiểu rằng thời gian xa đất nước đã làm cho ông Hân trở thành một con người xa lạ đối với cuộc sống ở đây. Trong những nhận xét ban đầu ông Hân rút ra qua mấy ngày dạo phố đã thể hiện rất rõ điều đó. Ông Hân cắt nghĩa những điều mà ông nhìn thấy theo quan điểm và cách nhìn của ông. Những quan điểm đó, giáo sư nhận thấy nó mơ hồ và lệch lạc. “Nhưng biết làm sao được”. – Giáo sư thở dài và thầm nghĩ. Ở giữa họ – dù không muốn, cũng đã hình thành một khoảng cách khá lớn. Nhưng ông không muốn tranh luận. Ông nghĩ rằng điều đó thật vô nghĩa, vì chỉ ít ngày nữa, ông Hân lại trở về Pháp. Ở đó, những cuộc cạnh tranh kéo dài đang chờ đợi ông ta. Một vài ngày ở Hà Nội thật quá ít ỏi để có thể hiểu được về Việt Nam – dù là những hiểu biết sơ đẳng nhất. Điều đó có thể thấy rõ trong việc ông Hân cứ loay hoay mãi với câu hỏi: “Tại sao với một mức sống quá thấp như vậy, người ta vẫn có thể sống hạnh phúc, thậm chí lại còn nghiên cứu được khoa học nữa (!)”…
Giáo sư hiểu cách đánh giá của ông Hân đã xuất phát từ đâu. Ngay cả ông, nếu như không có một động cơ đúng đắn kêu gọi ông xin về Tổ quốc từ gần ba mươi năm trước, có lẽ ông cũng chỉ suy nghĩ như vậy. Bởi vì thế, mặc dù ít nhiều có những khó chịu về lối nhìn nhận của ông Hân, sự có mặt của ông ta vẫn làm gợi lên trong giáo sư những kỷ niệm tuổi thơ. Dòng hồi ức ấy, tự nó cứ trỗi dậy tự nhiên, như một dòng suối ngầm bất chợt được khơi lên…
