Không ai chăm sóc Lazarus, cũng chẳng còn người thân hay bạn bè nào ở lại bên ông. Chỉ có chốn hoang mạc bao la ôm ấp Thánh Thành là tiến sát đến thềm cửa nhà ông. Nó bước vào tổ ấm của ông, nằm dài trên chiếc giường như một người vợ, và dập tắt mọi ngọn lửa. Không ai quan tâm đến Lazarus. Hết người này đến người khác bỏ đi, thậm chí cả hai người em gái của ông là Mary và Martha. Suốt một thời gian dài, Martha không muốn rời xa ông, bởi nàng chẳng biết ai sẽ là người điều dưỡng hay chăm sóc cho ông; nàng đã khóc và cầu nguyện rất nhiều. Thế nhưng vào một đêm nọ, khi cơn gió đang hoành hành ngoài hoang mạc và những hàng cây bách xào xạc đang rạp mình trên mái nhà, nàng lặng lẽ sửa soạn rồi lặng lẽ bước đi. Có lẽ Lazarus đã nghe thấy tiếng cửa sập lại — cánh cửa vốn khép không kín nên cứ bị gió đập liên hồi vào khung — nhưng ông chẳng đứng dậy, chẳng bước ra ngoài, cũng chẳng mìên man tìm hiểu nguyên nhân. Và suốt cả đêm cho đến tận sáng hôm sau, những hàng cây bách vẫn rít lên trên đầu ông, cửa vẫn lắc qua lắc lại, mặc cho hơi lạnh và sự hoang mạc tham lam rình rập tràn vào tổ ấm của ông.

Mọi người xa lánh ông như thể ông mắc bệnh phong hủi. Họ muốn đeo một chiếc chuông vào cổ ông để tránh phải chạm mặt. Nhưng rồi có kẻ tái mặt lên tiếng rằng sẽ thật kinh khủng nếu vào ban đêm, ngay dưới cửa sổ, người ta vô tình nghe thấy tiếng chuông của Lazarus, thế là tất cả đều tái mặt và đồng tình.

Vì chẳng tự làm được gì cho bản thân, có lẽ ông đã chết đói nếu những người hàng xóm không vì sợ hãi mà dành lại chút thức ăn cho ông. Trẻ con là người mang đến cho ông. Chúng không sợ ông, cũng chẳng giễu cợt ông bằng thứ sự tàn nhẫn ngây thơ mà trẻ nhỏ vẫn thường dùng để trêu chọc những kẻ bất hạnh. Chúng thờ ơ với ông, và Lazarus cũng tỏ ra thờ ơ y hệt với chúng. Ông không hề biểu lộ chút mong muốn nào muốn cảm ơn sự giúp đỡ của chúng; ông chẳng thèm vỗ về những đôi bàn tay ngăm đen hay nhìn vào đôi mắt nhỏ sáng ngời ngây thơ ấy. Phó mặc cho tàn phá của thời gian và hoang mạc, ngôi nhà của ông đang dần đổ nát, và những con dê đói khát kêu bê bết của ông từ lâu đã tản mác sang nhà hàng sớm. Bộ y phục cưới của ông đã cũ rích. Ông cứ thế mặc nó mà chẳng hề thay đổi, y như lúc ông khoác lên mình trong ngày vui hạnh phúc mà ban nhạc đang tấu khúc tráng ca. Ông chẳng phân biệt được đâu là cũ đâu là mới, đâu là rách rưới đâu là lành lặn. Những sắc màu rực rỡ đã bị thiêu đốt và phai tàn; những con chó hoang hung ác trong thành phố cùng gai góc sắc nhọn của hoang mạc đã xé bộ y phục đẹp đẽ ấy thành trăm mảnh.

Vào ban ngày, khi mặt trời giáng những tia nắng tàn nhẫn xuống mọi sinh vật, và ngay cả những con bọ cạp cũng phải trốn dưới những phiến đá trong cơn co giật với khao khát điên cuồng được chích nọc, ông vẫn bất động ngồi dưới ánh nắng thiêu đốt, ngẩng cao khuôn mặt tái ngắt cùng bộ râu bờm xờm hoang dại.

Khi người ta vẫn còn chưa sợ hãi khi bắt chuyện với ông, từng có ai đó hỏi rằng: "Lazarus tội nghiệp! Ông có thấy thích thú khi cứ ngồi thế này mà ngắm mặt trời không?" Và ông đáp: "Có, rất thích thú."

Ý nghĩ này chợt lóe lên trong đầu mọi người: cái lạnh của ba ngày trong nấm mồ đã quá đỗi buốt giá, bóng tối nơi đó đã quá đỗi thẳm sâu, đến mức chẳng có ngọn lửa hay thứ ánh sáng nào trên khắp cõi đời này đủ sức sưởi ấm cho Lazarus hay làm vơi đi màn u tối trong đôi mắt ông; và những kẻ dò hỏi đành quay đi với một tiếng thở dài.

Và khi mặt trời lặn, phẳng lỳ và đỏ tía, hạ thấp dần xuống mặt đất, Lazarus liền bước vào hoang mạc và đi thẳng về phía nó, tựa như có ý định chạm tay vào đó. Ông lúc nào cũng bước thẳng về phía mặt trời, và những ai từng cố gắng bám theo ông để xem ban đêm ông làm gì ngoài hoang mạc đều khắc ghi sâu đậm vào tâm trí hình ảnh bóng đen lầm lũi của một người đàn ông cao lớn in trên nền đỏ của một chiếc đĩa tròn khổng lồ. Sự kinh hoàng của màn đêm đã đuổi họ đi, thế nên họ chẳng bao giờ biết được Lazarus đã làm gì trong hoang mạc; nhưng hình ảnh bóng đen trên nền đỏ ấy đã thiêu đốt vĩnh viễn vào bộ não của họ. Hệt như một con vật bị dính bụi than vào mắt, cứ hậm hực cọ mõm vào chân trước, họ ngu ngốc dụi mắt; nhưng ấn tượng mà Lazarus để lại thì không thể nào phai mờ, chỉ đến khi chết mới chịu ngủ quên.

Có những người sống ở chốn xa xôi chưa từng nhìn thấy Lazarus và chỉ nghe đồn về ông. Với một sự tò mò táo bạo vốn mạnh mẽ hơn cả nỗi sợ và được nuôi dưỡng bằng nỗi sợ, mang theo nụ cười nhạo bợt ngấm ngầm trong tim, một vài kẻ trong số họ đã đến gặp ông vào một ngày nọ khi ông đang sưởi nắng, rồi bắt chuyện với ông. Vào thời điểm ấy diện mạo của ông đã có phần khá hơn và không còn đáng sợ đến thế. Ban đầu, những vị khách búng tay và tỏ ý chê bai những cư dân ngốc nghếch của Thánh Thành. Nhưng khi cuộc trò chuyện ngắn ngủi kết thúc và họ quay về, sắc diện của họ khiến cư dân Thánh Thành lập tức nhận ra mục đích và thốt lên: "Lại có thêm mấy kẻ mất trí nữa bị Lazarus nhìn vào rồi đấy." Những người cất lời liền đưa tay lên với vẻ thương cảm thầm lặng.

Những vị khách khác lại kéo đến, trong số đó có những chiến dũng mặc giáp xủng xoảng chẳng biết sợ hãi là gì, và những thanh niên vui vẻ luôn đùa vui bằng tiếng cười cùng khúc hát. Những thương gia bận rộn với tiếng tiền xu lanh lanh ghé vào chốc lát, và những kẻ hầu cận kiêu kỳ ở Đền Thờ thì đặt những cây gậy của họ ngay trước cửa nhà Lazarus. Nhưng chẳng ai quay về với nguyên hình như lúc họ đến. Một chiếc bóng kinh hoàng đã phủ xuống tâm hồn họ, khoác lên thế giới quen thuộc cũ kỹ một diện mạo hoàn toàn mới.

Những ai còn chút khao khát muốn cất lời sau khi đã bị ánh mắt của Lazarus đánh gục, thường miêu tả sự thay đổi đã giáng xuống đời họ đại loại thế này:

Mọi vật thể mắt nhìn thấy và tay chạm vào bỗng trở nên trống rỗng, nhẹ bẫng và trong suốt, tựa như những chiếc bóng mờ trong bóng tối; và bóng tối ấy bao trùm lấy toàn bộ vũ trụ. Nó không bị xua tan bởi mặt trời, mặt trăng hay các vì sao, mà ôm ấp trái đất như người mẹ, khoác lên nó một tấm màn đen vô tận.

Nó len lỏi vào vạn vật, thấm đẫm cả vào sắt đá; và những hạt vi thể của vạn vật đánh mất sự gắn kết để trở nên cô độc. Nó luồn sâu vào tận tâm can của những hạt vi thể ấy, khiến những hạt vi thể của hạt vi thể cũng trở nên cô độc.

Sự trống rỗng bao la vây bọc vũ trụ không được lấp đầy bởi những thực thể hữu hình như mặt trời, mặt trăng hay các vì sao; nó trải dài vô tận, len lỏi khắp mọi nơi, chia cắt vạn vật, tách rời thể xác này khỏi thể xác khác, hạt vi thể này khỏi hạt vi thể khác.

Trong chốn trống rỗng ấy, những cội cây đâm rễ, bản thân chúng cũng trống rỗng; trong chốn trống rỗng ấy mọc lên những ngôi đền, cung điện và dinh thự ảo ảnh — tất cả đều trống rỗng; và chuyển động giữa không gian trống rỗng ấy là Con Người bất an, bản thân hắn cũng trống rỗng và nhẹ bẫng tựa một bóng ma.

Khái niệm thời gian chẳng còn tồn tại; điểm khởi đầu của vạn vật và hồi kết của chúng hòa quyện làm một. Ngay khoảnh khắc một công trình đang được dựng xây và người ta nghe thấy tiếng thợ gõ búa đinh tai, họ dường như đã nhìn thấy trước những hoang tàn của nó, rồi tiếp đó là sự trống rỗng ngự trị nơi những đống đổ nát từng tồn tại.

Một sinh linh vừa chào đời, và những ngọn nến tang lễ đã được thắp sáng ngay đầu giường hắn, rồi chẳng mấy chốc lại lụi tàn; để rồi chẳng bao lâu sau, sự trống rỗng lại hiện diện ở nơi mà trước đó từng có sự hiện diện của con người cùng những ngọn nến.

Và bị bao vây bởi Bóng Tối cùng Hoang mạc Trống rỗng, Con Người run rẩy trong nỗi tuyệt vọng trước sự kinh hoàng của Vô Cực.

Đó là lời kể của những kẻ còn giữ lại khao khát được cất tiếng. Nhưng có lẽ còn rất nhiều điều nữa có thể được kể ra bởi những kẻ chẳng thiết tha nói năng gì, và đã chết trong sự lặng câm.