Ivan Dmitritch, một người đàn ông trung lưu sống cùng gia đình với thu nhập một nghìn hai trăm một năm và khá an phận với số phận của mình, ngồi xuống ghế sofa sau bữa tối và bắt đầu đọc báo.

“Hôm nay em quên chưa xem báo,” vợ ông nói trong khi thu dọn bàn ăn. “Anh xem giúp em xem có bảng kết quả quay số không.”

“Có đây,” Ivan Dmitritch đáp; “nhưng vé của em vẫn còn hiệu lực chứ?”

“Vẫn còn; em đã đi lấy lãi vào thứ Ba rồi.”

“Số bao nhiêu?”

“Sê-ri 9.499, số 26.”

“Được rồi... để anh xem... 9.499 và 26.”

Ivan Dmitritch vốn chẳng tin vào vận may sổ xố, nên thông thường ông sẽ chẳng buồn xem bảng kết quả làm gì. Nhưng lúc này, vì không có việc gì làm và tờ báo lại đang ở ngay trước mắt, ông đưa ngón tay dò theo cột số. Và ngay lập tức, như thể chế giễu sự hoài nghi của ông, ngay dòng thứ hai từ trên xuống, mắt ông đã bắt gặp con số 9.499! Không tin vào mắt mình, ông vội vàng đặt tờ báo xuống đầu gối mà chưa dám nhìn xem số vé, và, tựa như có ai vừa dội một gáo nước lạnh lên người, ông cảm thấy một luồng hơi lạnh dễ chịu chạy dọc nơi hõm bụng; một cảm giác ran ran, khiếp đảm mà ngọt ngào!

“Masha, có số 9.499 này!” ông nói bằng giọng lạc đi.

Vợ ông nhìn gương mặt ngạc nhiên và hoảng hốt của chồng, rồi nhận ra ông không hề nói đùa.

“9.499 ư?” bà hỏi, mặt tái mét và đánh rơi chiếc khăn trải bàn đã gấp trên tay xuống bàn.

“Phải, phải... đúng là nó đây rồi!”

“Còn số của tấm vé thì sao?”

“À, đúng rồi! Có cả số vé nữa. Nhưng khoan đã... chờ chút! Không, anh nói này! Dù sao thì sê-ri của chúng ta cũng có ở đó! Dù sao thì, em cũng hiểu mà....”

Nhìn vợ, Ivan Dmitritch nở một nụ cười rộng, ngờ nghệch, như một đứa trẻ khi được người ta cho xem một vật sáng bóng. Vợ ông cũng mỉm cười; bà cũng thấy vui như ông khi ông chỉ nhắc đến sê-ri mà không cố tìm xem số vé trúng thưởng. Tự giày vò và cám dỗ bản thân bằng những hy vọng về một vận may có thể xảy đến thật ngọt ngào, thật đầy phấn khích!

“Đúng là sê-ri của chúng ta rồi,” Ivan Dmitritch nói sau một hồi im lặng thật lâu. “Vậy là có khả năng chúng ta đã thắng. Chỉ là một xác suất, nhưng nó hiện hữu ở đó!”

“Vậy thì, giờ xem đi!”

“Chờ chút đã. Chúng ta có dư thời gian để mà thất vọng. Nó nằm ở dòng thứ hai từ trên xuống, nên giải thưởng là bảy mươi lăm nghìn. Đó không chỉ là tiền, mà là quyền lực, là vốn liếng! Và trong một phút nữa, anh sẽ nhìn vào danh sách, và ở đó—số 26! Hả? Anh nói này, nhỡ chúng ta trúng thật thì sao?”

Hai vợ chồng bắt đầu cười và nhìn nhau trong im lặng. Khả năng trúng thưởng làm họ bàng hoàng; họ không thể nói, không thể mơ mộng nổi là cả hai cần bảy mươi lăm nghìn đó để làm gì, họ sẽ mua sắm những gì, họ sẽ đi đâu. Họ chỉ nghĩ đến những con số 9.499 và 75.000, vẽ ra chúng trong trí tưởng tượng, trong khi bằng cách nào đó, họ không thể nghĩ về chính niềm hạnh phúc vốn dĩ rất khả thi kia.

Ivan Dmitritch, tay cầm tờ báo, đi đi lại lại vài vòng từ góc này sang góc kia, và chỉ khi đã trấn tĩnh lại sau ấn tượng ban đầu, ông mới bắt đầu mơ mộng đôi chút.

“Và nếu chúng ta trúng thật,” ông nói, “thì đó sẽ là một cuộc đời mới, một sự lột xác hoàn toàn! Tấm vé là của em, nhưng nếu là của anh, thì điều đầu tiên anh sẽ làm, tất nhiên là, dùng hai mươi lăm nghìn để mua bất động sản; mười nghìn cho những chi phí trước mắt, sắm sửa nội thất mới... đi du lịch... trả nợ, và vân vân... Bốn mươi nghìn còn lại anh sẽ gửi ngân hàng để lấy lãi.”

“Ừ, có một điền trang thì cũng hay,” vợ ông nói, ngồi xuống và thả lỏng đôi tay trên đùi.

“Đâu đó ở tỉnh Tula hoặc Oryol... Thứ nhất là chúng ta không cần phải thuê nhà nghỉ mát nữa, và hơn nữa, nó còn đem lại thu nhập đều đặn.”

Và những viễn cảnh lũ lượt hiện lên trong trí tưởng tượng của ông, cảnh sau còn đẹp đẽ và thơ mộng hơn cảnh trước. Trong tất cả những bức tranh ấy, ông thấy mình ăn uống đầy đủ, thanh thản, khỏe mạnh, cảm thấy ấm áp, thậm chí nóng bức! Đây, sau khi dùng món súp mùa hè mát lạnh như đá, ông nằm ngửa trên bãi cát nóng bỏng gần một dòng suối hoặc trong vườn dưới tán cây đoạn... Trời nóng nực... Cậu con trai và cô con gái nhỏ của ông đang bò quanh gần đó, nghịch cát hoặc bắt bọ rùa trên cỏ. Ông chìm vào giấc ngủ ngọt ngào, chẳng suy nghĩ gì, và cảm thấy toàn thân nhẹ nhõm vì biết rằng hôm nay, ngày mai, hay ngày kia mình đều không phải đến văn phòng. Hoặc, nếu đã chán nằm yên, ông đi ra cánh đồng cỏ, hoặc vào rừng hái nấm, hay đứng xem những người nông dân kéo cá. Khi mặt trời lặn, ông cầm khăn tắm và xà phòng, thong thả đi đến nhà tắm, cởi quần áo, chậm rãi xoa đôi tay lên ngực trần rồi bước xuống nước. Dưới làn nước, gần những vòng xoáy xà phòng mờ đục, lũ cá nhỏ bơi qua bơi lại còn đám rong xanh thì khe khẽ đung đưa. Sau khi tắm xong là bữa trà với kem và bánh mì sữa... Buổi tối là những cuộc dạo chơi hoặc đánh bài vint với hàng xóm.

“Ừ, mua một điền trang thì cũng hay thật,” vợ ông nói, cũng đang mơ màng, và nhìn khuôn mặt bà, người ta có thể thấy bà đang bị cuốn theo những suy nghĩ của chính mình.

Ivan Dmitritch hình dung ra mùa thu với những cơn mưa, những buổi tối lạnh giá và tiết trời St. Martin. Vào mùa đó, ông sẽ phải đi dạo lâu hơn trong vườn và bên bờ sông để người lạnh buốt, rồi sau đó uống một ly vodka lớn và ăn một cây nấm muối hoặc dưa chuột muối... rồi lại uống thêm ly nữa... Lũ trẻ sẽ chạy từ vườn rau về, mang theo củ cà rốt và củ cải còn nồng mùi đất mới... Và rồi, ông sẽ nằm duỗi dài trên ghế sofa, thong thả lật từng trang tạp chí minh họa, hoặc lấy báo che mặt, cởi bớt khuy áo ghi-lê và chìm vào giấc ngủ.

Sau tiết trời St. Martin là những ngày mây mù, ảm đạm. Mưa rơi suốt ngày đêm, những hàng cây trơ trụi như đang khóc, gió lạnh và ẩm ướt. Chó, ngựa, gia cầm — tất cả đều ướt sũng, buồn bã, ủ rũ. Chẳng còn chỗ nào để đi dạo; người ta không thể ra ngoài suốt mấy ngày liền; chỉ có thể đi đi lại lại trong phòng, nhìn ra cửa sổ xám xịt đầy chán nản. Thật là buồn chán!

Ivan Dmitritch dừng lại và nhìn vợ.

“Anh nghĩ là mình nên đi nước ngoài, em biết không, Masha,” ông nói.

Và ông bắt đầu nghĩ xem đi nước ngoài vào cuối thu thì hay biết mấy... đi đâu đó tới miền Nam nước Pháp... tới Ý... tới Ấn Độ!

“Em chắc chắn cũng sẽ đi nước ngoài,” vợ ông nói. “Nhưng hãy xem số vé đi anh!”

“Khoan, khoan đã!...”

Ông đi lại quanh phòng và tiếp tục suy nghĩ. Một ý nghĩ chợt lóe lên: nếu vợ ông thực sự đi nước ngoài thì sao? Thật dễ chịu biết bao khi được đi du lịch một mình, hoặc cùng với những người phụ nữ nhẹ nhàng, vô tư, những người sống cho hiện tại, chứ không phải kiểu người suốt dọc đường chỉ biết nghĩ và nói về con cái, thở dài và run rẩy sợ hãi vì từng đồng xu lẻ. Ivan Dmitritch hình dung cảnh vợ mình trên tàu hỏa với vô số kiện hàng, giỏ xách và túi lớn; bà ta sẽ than vãn về điều gì đó, kêu ca rằng đi tàu làm bà đau đầu, rằng bà đã tiêu tốn quá nhiều tiền... Ở các ga tàu, ông sẽ liên tục phải chạy đi lấy nước sôi, mua bánh mì và bơ... Bà ta sẽ chẳng chịu ăn tối vì cho rằng đắt đỏ...

“Bà ấy sẽ tiếc với mình từng xu một,” ông nghĩ, liếc nhìn vợ. “Tấm vé số là của bà ấy, không phải của mình! Hơn nữa, bà ấy đi nước ngoài làm gì chứ? Bà ấy cần gì ở đó? Bà ấy sẽ chỉ nhốt mình trong khách sạn và không để mình rời mắt khỏi bà ấy... mình biết mà!”

Và lần đầu tiên trong đời, tâm trí ông dừng lại ở thực tế rằng vợ mình đã già nua và xấu xí, rằng người bà sặc mùi bếp núc, trong khi ông vẫn còn trẻ trung, tươi tắn, khỏe mạnh và hoàn toàn có thể kết hôn lần nữa.

“Tất nhiên, tất cả chỉ là nhảm nhí,” ông nghĩ; “nhưng... tại sao bà ấy lại phải đi nước ngoài? Bà ấy sẽ làm được trò trống gì ở đó chứ? Thế mà tất nhiên bà ấy vẫn cứ đi... Mình có thể hình dung được... Với bà ấy thì Naples hay Klin cũng như nhau thôi. Bà ấy sẽ chỉ là vật cản đường mình. Mình sẽ phải phụ thuộc vào bà ấy. Mình có thể hình dung được cách bà ấy, đúng kiểu đàn bà, sẽ khóa tiền lại ngay khi nhận được... Bà ấy sẽ giấu nó đi... Bà ấy sẽ chăm lo cho họ hàng nhà bà ấy còn mình thì chẳng được xu nào.”

Ivan Dmitritch nghĩ đến họ hàng của vợ. Tất cả những anh chị em, cô dì chú bác khốn khổ đó sẽ lũ lượt kéo đến ngay khi nghe tin về tấm vé trúng thưởng, sẽ bắt đầu rên rỉ như những kẻ ăn mày, và nịnh nọt với những nụ cười giả tạo, nhầy nhụa. Những con người khốn nạn, đáng ghét! Nếu cho họ cái gì, họ sẽ đòi thêm; còn nếu từ chối, họ sẽ chửi rủa, vu khống và trù ẻo họ gặp đủ thứ bất hạnh.

Ivan Dmitritch nhớ lại chính họ hàng của mình, và những gương mặt mà trước đây ông vẫn nhìn bằng con mắt công tâm, giờ bỗng trở nên đáng ghê tởm và đáng ghét.

“Lũ bò sát ấy mà!” ông nghĩ.

Và gương mặt vợ ông, cũng vậy, bỗng trở nên đáng ghê tởm và đáng ghét. Cơn giận trào dâng trong tim ông đối với bà, và ông nghĩ một cách cay độc:

“Bà ấy chẳng biết gì về tiền bạc cả, nên mới keo kiệt thế. Nếu trúng giải, chắc bà ta chỉ cho mình một trăm rúp rồi khóa chặt chỗ còn lại vào két.”

Và ông nhìn vợ, không còn bằng ánh mắt mỉm cười nữa, mà bằng lòng căm thù. Bà cũng liếc nhìn ông, cũng bằng ánh mắt đầy căm ghét và giận dữ. Bà cũng có những giấc mơ, những kế hoạch, những suy tính của riêng mình; bà hiểu rất rõ giấc mơ của chồng mình là gì. Bà biết ai sẽ là kẻ đầu tiên cố gắng chiếm lấy số tiền trúng thưởng của bà.

“Mơ mộng bằng tiền của người khác thì hay thật đấy!” ánh mắt bà thể hiện rõ điều đó. “Không, đừng hòng nhé!”

Chồng bà hiểu ánh mắt ấy; lòng căm thù lại bắt đầu dâng lên trong ngực ông, và để chọc tức vợ, ông nhanh chóng liếc nhìn trang thứ tư của tờ báo rồi dõng dạc đọc to:

“Sê-ri 9.499, số 46! Không phải 26!”

Cả lòng căm thù và hy vọng đều tan biến ngay lập tức, và Ivan Dmitritch cùng vợ bỗng cảm thấy căn phòng của họ thật tối tăm, nhỏ hẹp và thấp lè tè, rằng bữa tối họ vừa ăn chẳng bổ béo gì mà chỉ nặng bụng, rằng những buổi tối sao mà dài lê thê và chán ngắt....

“Cái quái gì thế không biết?” Ivan Dmitritch nói, bắt đầu trở nên cáu bẳn. “Đi đâu cũng thấy giấy vụn dưới chân, vụn bánh, vỏ hạt. Phòng ốc chẳng bao giờ được quét dọn! Chẳng còn cách nào khác là phải bỏ đi thôi. Mẹ kiếp! Tao sẽ đi treo cổ trên cái cây dương đầu tiên mà tao gặp!”