Đã tám giờ sáng—giờ mà các viên chức, công chức địa phương, và khách du lịch thường ra biển tắm mát sau một đêm nóng bức, ngột ngạt, rồi sau đó ghé quán chòi uống trà hoặc cà phê. Ivan Andreitch Laevsky, một gã trẻ tuổi gầy gò, da trắng, hai mươi tám tuổi, đội chiếc mũ của thư ký Bộ Tài chính và đi đôi dép lê, khi đang đi xuống tắm biển, đã gặp một vài người quen trên bãi, trong đó có người bạn là Samoylenko, bác sĩ quân y.

Với cái đầu to cạo trọc, cái cổ ngắn, khuôn mặt đỏ gay, cái mũi lớn, cặp lông mày đen rậm rạp, bộ ria mép màu xám, vóc dáng mập mạp bệ vệ và giọng trầm khàn đặc chất quân đội, Samoylenko tạo cho bất kỳ ai mới gặp ấn tượng khó chịu về một kẻ bặm trợn, thô lỗ; nhưng chỉ cần làm quen hai ba ngày, người ta bắt đầu thấy khuôn mặt ông thật sự nhân hậu, tốt bụng và thậm chí còn có nét đẹp. Bất chấp vẻ ngoài vụng về và cách cư xử thô kệch, ông là một người hòa bình, có trái tim vô cùng nhân ái và tốt bụng, luôn sẵn sàng giúp đỡ mọi người. Ông thân thiết với tất cả mọi người trong thị trấn, cho ai cũng vay tiền, khám bệnh cho mọi người, làm mai mối, hòa giải các vụ cãi vã, tổ chức những chuyến dã ngoại mà ở đó ông tự tay nướng thịt shashlik và nấu món súp cá đối xám ngon tuyệt. Ông luôn lo toan chuyện người khác và cố gắng vận động ai đó giúp đỡ họ, và lúc nào cũng tỏ ra vui vẻ về một điều gì đó. Mọi người đều cho rằng ông là người không có tính xấu. Ông chỉ có hai điểm yếu: ông thường xấu hổ vì bản tính tốt bụng của mình, nên cố gắng che giấu nó bằng vẻ mặt cau có và sự thô lỗ giả tạo; và ông thích cấp dưới cùng binh lính gọi mình là "Ngài", mặc dù ông chỉ là một viên tham nghị dân sự.

“Hãy trả lời tôi một câu hỏi, Alexandr Daviditch,” Laevsky bắt đầu khi cả anh và Samoylenko đã ngâm mình dưới nước đến ngang vai. “Giả sử ông đã yêu một người phụ nữ và sống với cô ấy hai ba năm, rồi sau đó ông không còn chút tình cảm nào với cô ấy nữa, như người ta vẫn thường thế, và bắt đầu cảm thấy mình chẳng còn điểm chung gì với cô ấy. Trong trường hợp đó, ông sẽ làm thế nào?”

“Đơn giản thôi. ‘Cô muốn đi đâu thì đi, thưa cô’—thế là xong.”

“Nói thì dễ! Nhưng nếu cô ấy chẳng còn nơi nào để đi thì sao? Một người phụ nữ không bạn bè, không người thân, không một xu dính túi, lại chẳng biết làm việc gì...”

“Thì sao nào? Đưa ngay năm trăm rúp hoặc chu cấp hai mươi lăm rúp mỗi tháng—chấm hết. Đơn giản lắm.”

“Ngay cả khi ông có năm trăm rúp và có thể trả hai mươi lăm rúp mỗi tháng, thì người phụ nữ tôi đang nói đến là một phụ nữ có học thức và đầy kiêu hãnh. Ông thực sự có thể mang tiền ra đưa cho cô ấy sao? Và ông sẽ làm điều đó bằng cách nào?”

Samoylenko định trả lời, nhưng đúng lúc đó một con sóng lớn ập tới phủ lấy cả hai, rồi vỡ tan trên bãi biển và ầm ầm rút lại qua những hòn sỏi. Hai người bạn bước lên và bắt đầu mặc quần áo.

“Tất nhiên, sống với một người phụ nữ khi mình không còn yêu thì thật khó,” Samoylenko nói, vừa giũ cát ra khỏi đôi ủng. “Nhưng phải nhìn nhận vấn đề một cách nhân đạo, Vanya ạ. Nếu là tôi, tôi sẽ không bao giờ để lộ ra rằng mình không còn yêu cô ấy, và tôi sẽ cứ sống với cô ấy cho đến lúc chết.”

Ông lập tức xấu hổ vì chính lời nói của mình; ông tự ngăn mình lại và nói:

“Nhưng tôi thì chẳng quan tâm, phụ nữ có hay không cũng chẳng sao. Cho họ xuống địa ngục hết đi!”

Hai người bạn mặc quần áo xong rồi đi vào quán chòi. Ở đó Samoylenko hoàn toàn như ở nhà mình, thậm chí ông còn có một bộ tách trà riêng. Mỗi sáng người ta đều bưng cho ông trên một cái khay một tách cà phê, một ly thủy tinh cao đựng nước đá, và một ly nhỏ rượu brandy. Ông thường uống rượu brandy trước, rồi đến cà phê nóng, cuối cùng là nước đá, và hẳn là món này rất ngon, vì sau khi uống xong, mắt ông nhìn long lanh đầy thỏa mãn, ông vuốt bộ ria mép bằng cả hai tay và nói, nhìn ra biển:

“Một khung cảnh tuyệt đẹp làm sao!”

Sau một đêm dài chìm trong những suy nghĩ buồn bã, vô bổ khiến anh không sao chợp mắt được, và dường như còn làm tăng thêm sự tăm tối và ngột ngạt của đêm khuya, Laevsky cảm thấy rã rời và kiệt quệ. Việc đi tắm biển và uống cà phê cũng chẳng giúp anh khá hơn chút nào.

“Chúng ta hãy tiếp tục câu chuyện đi, Alexandr Daviditch,” anh nói. “Tôi sẽ không giấu giếm gì cả; tôi sẽ nói chuyện cởi mở với ông như với một người bạn. Mọi chuyện giữa tôi và Nadyezhda Fyodorovna đang rất tồi tệ... cực kỳ tồi tệ! Hãy tha lỗi cho tôi vì đã bắt ông nghe chuyện riêng tư của mình, nhưng tôi buộc phải nói ra.”

Samoylenko, người đã linh cảm được điều anh sắp nói, cúi mắt xuống và gõ nhịp những ngón tay lên mặt bàn.

“Tôi đã sống với cô ấy hai năm và đã không còn yêu cô ấy nữa,” Laevsky tiếp tục; “hay đúng hơn là, tôi nhận ra mình chưa bao giờ thực sự yêu cô ấy... Hai năm nay là một sai lầm.”

Laevsky có thói quen khi nói chuyện thường chăm chú nhìn vào lòng bàn tay hồng hào của mình, cắn móng tay, hoặc mân mê cổ tay áo. Và giờ đây anh cũng đang làm như thế.

“Tôi biết rất rõ ông chẳng thể giúp gì cho tôi,” anh nói. “Nhưng tôi nói với ông, vì những kẻ thất bại và thừa thãi như tôi thường tìm thấy sự cứu rỗi trong việc nói ra. Tôi buộc phải khái quát hóa mọi hành động của mình. Tôi luôn phải tìm kiếm lời giải thích và sự biện minh cho sự tồn tại lố bịch của mình trong các lý thuyết của người khác, trong các kiểu mẫu văn học—ví dụ như trong ý tưởng cho rằng chúng ta, tầng lớp thượng lưu Nga, đang suy đồi, v.v. Đêm qua chẳng hạn, tôi đã an ủi mình bằng cách cứ nghĩ mãi: 'À, Tolstoy thật là đúng, đúng một cách không thương tiếc!' Và điều đó làm tôi thấy khá hơn. Phải đấy, thực sự đấy người anh em, ông ấy là một nhà văn vĩ đại, dù ai nói ngả nói nghiêng gì đi nữa!”

Samoylenko, người chưa từng đọc Tolstoy và ngày nào cũng định đọc, cảm thấy hơi bối rối, và nói:

“Vâng, tất cả các tác giả khác đều viết từ trí tưởng tượng, còn ông ấy thì viết thẳng từ hiện thực.”

“Chúa ơi!” Laevsky thở dài; “chúng ta đều bị văn minh làm cho biến chất đến thế nào! Tôi đã yêu một phụ nữ có chồng và cô ấy cũng yêu tôi... Ban đầu, chúng tôi có những nụ hôn, những buổi tối êm đềm, những lời thề nguyền, Spencer, những lý tưởng, và những mối quan tâm chung... Thật là một sự lừa dối! Chúng tôi thực sự đã bỏ trốn khỏi chồng cô ấy, nhưng lại tự dối lòng rằng chúng tôi bỏ trốn khỏi sự trống rỗng của cuộc sống tầng lớp có học. Chúng tôi đã vẽ ra viễn cảnh tương lai như thế này: trước hết, ở vùng Caucasus, trong khi làm quen với con người và nơi chốn này, tôi sẽ mặc đồng phục chính phủ và đi làm; sau đó khi nhàn rỗi, chúng tôi sẽ chọn một mảnh đất, lao động đổ mồ hôi sôi nước mắt, sẽ có một vườn nho và một cánh đồng, vân vân. Nếu ông ở vị trí của tôi, hoặc gã nhà động vật học Von Koren của ông ở đó, có lẽ ông có thể sống với Nadyezhda Fyodorovna ba mươi năm, và có thể để lại cho người thừa kế một vườn nho trù phú cùng ba ngàn mẫu ngô; nhưng tôi thì cảm thấy mình như kẻ phá sản ngay từ ngày đầu tiên. Ở thị trấn này thì nóng đến chịu không nổi, buồn chán, và chẳng có lấy một cộng đồng xã hội; nếu ra vùng ngoại ô, ông lại tưởng tượng ra những con nhện độc, bọ cạp, hay rắn rết ẩn nấp dưới mỗi hòn đá và sau mỗi bụi cây, và xa hơn những cánh đồng—là núi non và sa mạc. Những con người xa lạ, một vùng đất xa lạ, một dạng văn minh khốn khổ—tất cả những điều đó không hề dễ dàng như đi dạo trên đại lộ Nevsky trong chiếc áo khoác lông, tay trong tay với Nadyezhda Fyodorovna, mơ về miền Nam đầy nắng, người anh em ạ. Ở đây cần một cuộc chiến đấu sinh tử, còn tôi thì không phải là người biết chiến đấu. Một kẻ suy nhược thần kinh khốn khổ, một quý ông nhàn rỗi... Ngay từ ngày đầu tiên, tôi đã biết rằng những giấc mơ về cuộc sống lao động và vườn nho của mình đều vô giá trị. Còn về tình yêu, tôi phải nói với ông rằng sống với một người phụ nữ đã đọc Spencer và đi theo ông đến tận cùng trái đất cũng chẳng thú vị gì hơn sống với bất kỳ cô Anfissa hay Akulina nào cả. Vẫn cái mùi ủi đồ đó, mùi phấn, mùi thuốc men, vẫn những chiếc lô cuốn tóc mỗi sáng, vẫn sự tự lừa dối bản thân đó.”

“Trong nhà không thể thiếu bàn ủi được,” Samoylenko nói, đỏ mặt vì Laevsky nói chuyện quá cởi mở với ông về một quý bà mà ông quen biết. “Tôi thấy hôm nay anh đang bực bội đấy, Vanya. Nadyezhda Fyodorovna là một người phụ nữ tuyệt vời, có học thức cao, còn anh là một người có trí tuệ siêu việt. Tất nhiên, anh không kết hôn,” Samoylenko nói tiếp, liếc nhìn sang những chiếc bàn bên cạnh, “nhưng đó không phải lỗi của anh; và hơn nữa... người ta nên đứng trên những định kiến thông thường và vươn tới tầm của những tư tưởng hiện đại. Bản thân tôi cũng tin vào tình yêu tự do, vâng... Nhưng theo suy nghĩ của tôi, một khi đã ổn định với nhau, anh nên tiếp tục sống cùng nhau suốt đời.”

“Mà không có tình yêu ư?”

“Tôi sẽ trả lời anh ngay đây,” Samoylenko nói. “Tám năm trước, ở đây có một lão già, một đại lý—một người rất thông minh. Lão ấy thường nói rằng điều quan trọng nhất trong cuộc sống hôn nhân là sự kiên nhẫn. Anh có nghe không, Vanya? Không phải tình yêu, mà là sự kiên nhẫn. Tình yêu không thể kéo dài mãi được. Anh đã sống trong tình yêu được hai năm, và giờ đây rõ ràng cuộc sống hôn nhân của anh đã đến giai đoạn mà, để giữ được sự cân bằng, có thể nói là vậy, anh cần phải vận dụng tất cả sự kiên nhẫn của mình...”

“Ông tin vào lão đại lý của ông; còn đối với tôi, lời nói của lão chẳng có ý nghĩa gì cả. Lão già của ông có thể là kẻ đạo đức giả; lão có thể tự rèn luyện đức tính kiên nhẫn, và khi làm vậy, lão coi một người mà lão không yêu như một đối tượng không thể thiếu cho các bài tập đạo đức của mình; nhưng tôi thì chưa đến mức sa sút như thế. Nếu tôi muốn rèn luyện sự kiên nhẫn, tôi sẽ mua tạ hoặc một con ngựa chạy nhảy, còn con người thì tôi để cho yên.”

Samoylenko gọi ít rượu vang trắng ướp lạnh. Khi mỗi người đã uống một ly, Laevsky bất ngờ hỏi:

“Nói cho tôi biết, làm mềm não nghĩa là gì vậy?”

“Làm sao để giải thích cho anh nhỉ? ... Đó là một căn bệnh mà trong đó não bộ trở nên mềm hơn... như thể là, tan chảy ra vậy.”

“Có chữa được không?”

“Được, nếu bệnh không bị bỏ bê. Tắm nước lạnh, đắp thuốc... Có cả thuốc uống bên trong nữa.”

“Ồ!... Vâng, ông thấy tình cảnh của tôi rồi đấy; tôi không thể sống với cô ấy được: quá sức chịu đựng của tôi. Khi ở bên ông, tôi có thể triết lý về chuyện này và mỉm cười, nhưng về đến nhà là tôi hoàn toàn mất tinh thần; tôi khổ sở đến mức, nếu có ai bảo rằng, ví dụ như tôi phải sống với cô ấy thêm một tháng nữa, tôi sẽ tự bắn vào đầu mình. Đồng thời, chia tay với cô ấy là điều không thể. Cô ấy chẳng có bạn bè hay người thân; cô ấy không thể làm việc, và cả cô ấy lẫn tôi đều không có tiền... Chuyện gì sẽ xảy ra với cô ấy đây? Cô ấy có thể đi đâu? Chẳng nghĩ ra được điều gì cả... Thôi nào, nói cho tôi biết, tôi phải làm gì đây?”

“Hừm!...” Samoylenko càu nhàu, không biết trả lời sao. “Cô ấy có yêu anh không?”

“Có, cô ấy yêu tôi ở mức độ mà ở độ tuổi và tính cách của cô ấy, cô ấy cần một người đàn ông. Cô ấy sẽ thấy khó khăn nếu thiếu tôi cũng như thiếu phấn trang điểm hay lô cuốn tóc vậy. Đối với cô ấy, tôi là một phần không thể thiếu, một phần cấu thành nên phòng trang điểm của cô ấy.”

Samoylenko thấy bối rối.

“Hôm nay tâm trạng anh không tốt, Vanya,” ông nói. “Chắc là anh đã có một đêm tồi tệ.”

“Vâng, tôi ngủ không ngon... Tóm lại, tôi cảm thấy người khó chịu kinh khủng, người anh em ạ. Đầu óc tôi thấy trống rỗng; tim tôi thấy chùng xuống, mệt mỏi... Tôi phải bỏ đi thôi.”

“Đi đâu?”

“Đến đó, phương Bắc. Đến với những rặng thông và nấm, đến với con người và những tư tưởng... Tôi sẽ đánh đổi nửa cuộc đời mình để bây giờ được tắm ở một con suối nhỏ nào đó ở tỉnh Moscow hoặc Tula; để cảm thấy lạnh, anh biết đấy, rồi đi dạo ba tiếng đồng hồ dù với một sinh viên yếu ớt nhất, và nói chuyện, nói chuyện không dứt... Và mùi cỏ khô nữa! Anh có nhớ nó không? Và buổi tối, khi dạo trong vườn, tiếng đàn piano vang lên từ trong nhà; người ta nghe tiếng tàu hỏa chạy ngang qua...”

Laevsky cười sung sướng; nước mắt trào ra nơi khóe mắt, và để che giấu chúng, anh vươn người qua chiếc bàn bên cạnh lấy diêm mà không đứng dậy.

“Tôi đã mười tám năm không về Nga,” Samoylenko nói. “Tôi quên mất nó trông thế nào rồi. Theo tôi, chẳng có đất nước nào tuyệt vời hơn vùng Caucasus.”

“Vereshtchagin có một bức tranh vẽ những kẻ bị kết án tử hình đang thoi thóp dưới đáy một cái giếng rất sâu. Vùng Caucasus tuyệt vời của ông đối với tôi cũng y hệt cái giếng đó. Nếu người ta cho tôi chọn giữa việc làm thợ quét ống khói ở Petersburg hoặc làm hoàng tử ở Caucasus, tôi sẽ chọn nghề thợ quét ống khói.”

Laevsky trầm ngâm. Nhìn dáng người gù xuống của anh, đôi mắt nhìn đăm đắm vào một điểm xa xăm, khuôn mặt xanh xao, đẫm mồ hôi và đôi thái dương hõm sâu, những móng tay bị cắn nham nhở, chiếc dép lê tuột khỏi gót chân, để lộ chiếc tất vá víu, Samoylenko thấy thương hại, và có lẽ vì Laevsky làm ông nhớ đến một đứa trẻ bất lực, ông hỏi:

“Mẹ anh còn sống chứ?”

“Vâng, nhưng chúng tôi không hòa thuận. Bà không thể tha thứ cho tôi vì chuyện này.”

Samoylenko rất quý mến bạn mình. Ông coi Laevsky là một gã có tính tình dễ chịu, một sinh viên, một người không tào lao, người mà ông có thể uống cùng, cười đùa và nói chuyện không chút giữ kẽ. Những điều ông hiểu về anh thì ông lại cực kỳ không thích. Laevsky uống rất nhiều và vào những lúc không thích hợp; anh đánh bạc, coi thường công việc của mình, sống vượt quá khả năng, thường dùng những từ ngữ không phù hợp trong lúc trò chuyện, đi lại trên phố bằng dép lê, và cãi vã với Nadyezhda Fyodorovna trước mặt người khác—và Samoylenko không thích điều đó. Nhưng việc Laevsky từng là sinh viên Khoa Văn, đặt mua hai tạp chí lớn, thường nói chuyện khôn ngoan đến mức chỉ vài người hiểu được, đang sống với một phụ nữ có học thức—tất cả những điều đó Samoylenko không hiểu, và ông lại thích và nể trọng Laevsky, nghĩ rằng anh giỏi hơn mình.

“Còn một chuyện nữa,” Laevsky nói, lắc đầu. “Chỉ là giữa chúng ta thôi nhé. Tôi đang giấu Nadyezhda Fyodorovna chuyện này... Đừng để lộ trước mặt cô ấy... Cách đây hai ngày tôi nhận được một lá thư, nói rằng chồng cô ấy đã chết vì bệnh mềm não.”

“Cầu cho linh hồn ông ấy được siêu thoát!” Samoylenko thở dài. “Tại sao anh lại giấu cô ấy?”

“Đưa lá thư đó cho cô ấy chẳng khác nào nói 'Hãy đến nhà thờ để làm đám cưới đi'. Và chúng tôi sẽ phải làm rõ mối quan hệ của mình trước đã. Khi cô ấy hiểu rằng chúng tôi không thể tiếp tục sống cùng nhau, tôi sẽ đưa lá thư đó cho cô ấy xem. Khi đó sẽ không còn nguy hiểm gì nữa.”

“Anh biết không, Vanya,” Samoylenko nói, vẻ mặt hiện lên vẻ buồn bã và cầu khẩn, như thể ông sắp hỏi anh điều gì rất cảm động và sợ bị từ chối. “Hãy cưới cô ấy đi, cậu bạn thân mến!”

“Tại sao?”

“Hãy làm tròn bổn phận với người phụ nữ tuyệt vời đó đi! Chồng cô ấy đã chết, và như thế chính Chúa đã chỉ cho anh phải làm gì rồi!”

“Nhưng hãy hiểu cho, ông bạn kỳ quặc ạ, là không thể được. Kết hôn mà không có tình yêu cũng hèn hạ và không xứng đáng với một con người như việc làm lễ thánh mà không có đức tin vậy.”

“Nhưng đó là bổn phận của anh.”

“Tại sao lại là bổn phận của tôi?” Laevsky cáu kỉnh hỏi.

“Vì anh đã cướp cô ấy từ tay chồng cô ấy và nhận trách nhiệm về cô ấy.”

“Nhưng bây giờ tôi nói thẳng với ông bằng tiếng Nga rồi, tôi không yêu cô ấy!”

“Chà, nếu không có tình yêu thì hãy tỏ ra tôn trọng cô ấy cho phải phép, hãy quan tâm đến mong muốn của cô ấy...”

“'Tỏ ra tôn trọng, quan tâm đến mong muốn của cô ấy',” Laevsky nhại lại. “Cứ như cô ấy là một bà bề trên vậy!... Ông là một nhà tâm lý học và sinh lý học tồi nếu ông nghĩ rằng sống với một người phụ nữ mà chỉ cần sự tôn trọng và quan tâm là xong. Điều một người phụ nữ quan tâm nhất chính là phòng ngủ của cô ta.”

“Vanya, Vanya!” Samoylenko nói, bối rối vô cùng.

“Ông là một đứa trẻ già, một nhà lý thuyết, còn tôi, bất chấp tuổi tác, lại là một ông già, một người thực tế, và chúng ta sẽ không bao giờ hiểu nhau đâu. Tốt hơn là chúng ta nên chấm dứt cuộc trò chuyện này. Mustapha!” Laevsky gọi người phục vụ. “Tính tiền chúng tôi bao nhiêu?”

“Không, không...” bác sĩ kêu lên đầy hoảng hốt, nắm lấy tay Laevsky. “Tôi mới là người trả. Tôi đã gọi món mà. Cứ tính cho tôi,” ông hét lên với Mustapha.

Hai người bạn đứng dậy và im lặng bước dọc theo bờ biển. Khi đến đại lộ, họ dừng lại và bắt tay chia tay.

“Anh hư hỏng quá mức rồi, người bạn của tôi ạ!” Samoylenko thở dài. “Số phận đã gửi đến cho anh một người phụ nữ trẻ, xinh đẹp, có văn hóa, thế mà anh lại từ chối món quà đó, trong khi nếu Chúa ban cho tôi một bà già xấu xí, tôi sẽ vui mừng biết bao nếu chỉ cần bà ấy tử tế và tình cảm! Tôi sẽ sống với bà ấy trong vườn nho của tôi và...”

Samoylenko tự ngăn mình lại và nói:

“Và bà ấy có thể pha trà samovar cho tôi ở đó, mụ phù thủy già ấy.”

Sau khi chia tay Laevsky, ông đi dọc theo đại lộ. Khi dáng người bệ vệ, oai nghiêm, với vẻ mặt nghiêm nghị bước đi trên đại lộ trong chiếc áo tunic trắng như tuyết và đôi ủng đánh bóng loáng, ưỡn ngực với chiếc huy chương Vladimir trên dải ruy băng, ông cảm thấy rất hài lòng về bản thân, và dường như cả thế giới đang nhìn ông đầy ngưỡng mộ. Không cần quay đầu, ông liếc nhìn sang hai bên và nghĩ rằng đại lộ được quy hoạch cực kỳ đẹp mắt; rằng những cây bách non, cây khuynh diệp, và những cây cọ thiếu máu xấu xí kia rất đẹp và đến lúc nào đó sẽ tỏa bóng mát dồi dào; rằng người Circassia là một dân tộc trung thực và hiếu khách.

“Thật lạ là Laevsky không thích vùng Caucasus,” ông nghĩ, “rất lạ.”

Năm người lính mang súng đi ngang qua và chào ông. Ở bên phải đại lộ, vợ của một viên chức địa phương đang đi bộ dọc theo vỉa hè cùng con trai, một cậu học sinh.

“Chào buổi sáng, Marya Konstantinovna,” Samoylenko gọi lớn với bà ấy bằng một nụ cười dễ chịu. “Bà đã đi tắm chưa? Ha, ha, ha!... Cho tôi gửi lời hỏi thăm đến Nikodim Alexandritch!”

Và ông tiếp tục đi, vẫn mỉm cười dễ chịu, nhưng khi nhìn thấy một trợ lý của bệnh viện quân đội đang đi tới phía mình, ông đột nhiên cau mày, chặn anh ta lại và hỏi:

“Trong bệnh viện có ai không?”

“Thưa không có ai, Ngài.”

“Hả?”

“Thưa không có ai, Ngài.”

“Được rồi, đi đi...”

Với dáng điệu bệ vệ lắc lư, ông tiến về phía quầy nước chanh, nơi có một bà lão người Do Thái đẫy đà đang ngồi, tự xưng là người Georgia, và nói với bà ta to như đang ra lệnh cho một trung đoàn:

“Làm ơn cho tôi một ly soda!”