Nhún nhảy đầy tao nhã trên yên ngựa, một thanh niên mặc bộ quân phục trắng muốt của sĩ quan cưỡi ngựa tiến vào khoảng sân rộng của nhà máy chưng cất rượu vodka thuộc quyền sở hữu của những người thừa kế gia đình M. E. Rothstein. Ông mặt trời cười cợt một cách hờ hững lên những ngôi sao nhỏ trên vai áo viên trung úy, lên thân cây bạch dương trắng muốt, và lên cả những đống mảnh chai vỡ nằm rải rác đây đó trong sân. Vẻ đẹp rạng rỡ, căng tràn sức sống của một ngày hè bao trùm lên vạn vật, chẳng điều gì ngăn cản được những chiếc lá xanh non nhanh nhẹn nhảy múa vui vẻ và nháy mắt với bầu trời xanh trong vắt. Thậm chí, vẻ bẩn thỉu, phủ đầy muội than của những nhà kho bằng gạch cùng mùi hơi cồn nồng nặc từ xưởng chưng cất cũng không thể làm giảm bớt ấn tượng tốt đẹp chung. Viên trung úy vui vẻ nhảy xuống ngựa, giao nó cho một người đàn ông vừa chạy tới, rồi dùng ngón tay vuốt nhẹ bộ ria mép đen mảnh, đi vào cửa trước. Ở bậc thang cao nhất của chiếc cầu thang cũ kỹ nhưng sáng sủa và được trải thảm êm ái, anh được một cô hầu gái với gương mặt kiêu kỳ, chẳng còn trẻ trung gì cho cam, bước ra đón tiếp. Viên trung úy đưa tấm danh thiếp cho cô mà không nói một lời.

Khi bước qua các căn phòng với tấm danh thiếp trên tay, cô hầu gái đọc thấy cái tên “Alexandr Grigoryevitch Sokolsky.” Một phút sau, cô quay lại và báo với viên trung úy rằng bà chủ không thể tiếp anh, vì bà cảm thấy không được khỏe. Sokolsky nhìn lên trần nhà và bĩu môi.

“Thật bực mình!” anh nói. “Nghe này, cô em thân mến,” anh nói một cách đầy nhiệt tình. “Hãy vào và nói với Susanna Moiseyevna rằng tôi rất cần phải nói chuyện với bà ấy—rất cần. Tôi chỉ xin bà ấy một phút thôi. Nhờ cô nói bà ấy thứ lỗi cho.”

Cô hầu gái nhún một bên vai rồi uể oải đi vào chỗ bà chủ.

“Được thôi!” cô thở dài khi quay lại sau một khoảng thời gian ngắn. “Mời ngài vào!”

Viên trung úy đi cùng cô qua năm, sáu căn phòng rộng lớn được bài trí xa hoa cùng một hành lang, và cuối cùng dừng chân trong một căn phòng vuông vức, cao ráo, nơi mà ngay từ bước chân đầu tiên, anh đã bị choáng ngợp bởi vô vàn hoa cỏ cùng hương hoa nhài ngọt lịm, nồng nặc đến mức gần như gây buồn nôn. Những dàn hoa được uốn dọc theo các bức tường, che khuất những ô cửa sổ, treo lơ lửng từ trần nhà và quấn quanh các góc phòng, khiến nơi đây trông giống một nhà kính hơn là một không gian để ở. Những chú chim sẻ ngô, chim hoàng yến và chim sẻ vàng hót líu lo giữa đám lá xanh và bay phấp phới đập vào các ô cửa kính.

“Thứ lỗi cho tôi vì phải tiếp ngài ở đây,” viên trung úy nghe thấy một giọng nữ êm dịu, với âm “r” rung rung nghe khá cuốn hút. “Hôm qua tôi bị đau nửa đầu, nên đang cố nằm yên để ngăn nó tái phát. Ngài muốn gì?”

Ngay đối diện lối vào, anh nhìn thấy một người phụ nữ đang ngồi trong chiếc ghế bành thấp, loại mà mấy ông già hay dùng, với đầu quấn khăn, tựa lưng vào gối. Phía sau chiếc khăn len trùm kín đầu, người ta chẳng thể nhìn thấy gì ngoài cái mũi khoằm, nhợt nhạt, dài và nhọn, cùng một bên mắt to sẫm màu. Chiếc áo choàng rộng thùng thình che khuất vóc dáng của bà, nhưng nếu xét từ bàn tay tuyệt đẹp, giọng nói, cái mũi và đôi mắt kia, có lẽ bà chỉ tầm hai mươi sáu hay hai mươi tám tuổi.

“Xin thứ lỗi cho sự đường đột của tôi…” viên trung úy bắt đầu, khua đôi cựa sắt. “Cho phép tôi tự giới thiệu: Sokolsky! Tôi đến đây mang theo lời nhắn từ anh họ tôi, cũng là hàng xóm của bà, Alexey Ivanovitch Kryukov, người mà…”

“Tôi biết!” Susanna Moiseyevna ngắt lời. “Tôi biết Kryukov. Ngồi xuống đi; tôi không thích bất cứ thứ gì to lớn đứng chắn trước mặt mình.”

“Anh họ tôi nhờ tôi đến xin bà một ân huệ,” viên trung úy tiếp tục, khua đôi cựa sắt một lần nữa rồi ngồi xuống. “Thực tình là, cha quá cố của bà đã mua yến mạch của anh họ tôi vào mùa đông năm ngoái, và vẫn còn một khoản nợ nhỏ. Đến tuần sau mới tới hạn thanh toán, nhưng anh họ tôi tha thiết mong bà thanh toán giúp—nếu có thể, thì ngay hôm nay.”

Trong khi nói, viên trung úy lén liếc nhìn xung quanh.

“Chắc không phải mình đang ở trong phòng ngủ của bà ta đấy chứ?” anh nghĩ.

Ở một góc phòng, nơi tán lá cây dày và cao nhất, dưới một tấm màn màu hồng trông như mái che đám tang, là một chiếc giường chưa dọn, chăn gối vẫn còn lộn xộn. Ngay gần đó, trên hai chiếc ghế bành là những đống quần áo phụ nữ nhăn nhúm. Những chiếc váy lót và ống tay áo với ren và bèo nhún nhăn nhúm đang vương vãi trên thảm, nơi mà thỉnh thoảng lại xuất hiện vài mảnh băng trắng, đầu mẩu thuốc lá và vỏ giấy gói kẹo caramel... Dưới gầm giường, những chiếc mũi giày nhọn và vuông của đủ loại dép lê nhô ra thành một hàng dài. Và viên trung úy có cảm giác rằng hương hoa nhài không phải tỏa ra từ những đóa hoa, mà từ chính chiếc giường và những đôi dép lê kia.

“Số tiền nợ là bao nhiêu?” Susanna Moiseyevna hỏi.

“Hai nghìn ba trăm.”

“Ồ!” người phụ nữ Do Thái kêu lên, lộ ra con mắt đen lớn khác. “Và ngài gọi đó là—một khoản nhỏ sao! Tuy nhiên, trả hôm nay hay tuần sau cũng vậy thôi, nhưng hai tháng nay kể từ khi cha tôi qua đời, tôi đã phải thanh toán biết bao nhiêu khoản… Bao nhiêu công việc ngu ngốc, làm tôi chóng cả mặt! Thật là một ý tưởng hay ho! Tôi muốn đi ra nước ngoài, thế mà họ cứ ép tôi phải giải quyết mấy thứ vớ vẩn này. Rượu vodka, yến mạch…” bà lẩm bẩm, khép hờ đôi mắt, “yến mạch, hóa đơn, lãi suất, hay như gã thư ký trưởng của tôi vẫn gọi là, ‘lãi suất’. Thật kinh khủng. Hôm qua tôi vừa tống khứ lão nhân viên thuế vụ ra ngoài. Lão cứ quấy rầy tôi với mấy cái nồng độ cồn. Tôi bảo lão: ‘Cút xuống địa ngục với cái nồng độ cồn của lão đi! Tôi không tiếp ai cả!’ Lão hôn tay tôi rồi bỏ đi. Tôi nói cho ngài hay: anh họ ngài không thể đợi thêm hai ba tháng nữa sao?”

“Câu hỏi tàn nhẫn quá!” viên trung úy cười lớn. “Anh họ tôi có thể đợi cả năm, nhưng người không thể đợi chính là tôi! Bà thấy đấy, tôi đang hành động vì chính bản thân mình. Tôi phải nói thật với bà, bằng mọi giá tôi phải có tiền, mà xui xẻo thay anh họ tôi chẳng còn nổi một rúp dư dả. Tôi buộc phải đi khắp nơi để đòi nợ. Tôi vừa đến chỗ một người nông dân, là khách thuê đất của chúng tôi; giờ thì tôi đến gặp bà; từ đây tôi sẽ đi tiếp chỗ khác, và cứ thế cho đến khi gom đủ năm nghìn rúp. Tôi đang cực kỳ cần tiền!”

“Vô lý! Một thanh niên trẻ tuổi thì cần tiền làm gì? Những ý thích thất thường, những trò nghịch ngợm. Chẳng lẽ anh đang ăn chơi sa đọa à? Hay thua bạc? Hay anh sắp lấy vợ?”

“Bà đoán trúng rồi!” viên trung úy cười, đứng lên một chút và khua đôi cựa sắt. “Tôi thực sự sắp kết hôn.”

Susanna Moiseyevna nhìn chăm chăm vào vị khách của mình, nhăn mặt và thở dài.

“Tôi không hiểu sao người ta lại cứ đâm đầu vào hôn nhân!” bà nói, mắt đảo quanh tìm khăn tay. “Đời người ngắn ngủi lắm, tự do chẳng được bao nhiêu, vậy mà họ cứ nhất quyết tự đeo gông vào cổ!”

“Mỗi người đều có cái nhìn riêng về mọi thứ…”

“Vâng, vâng, tất nhiên rồi; mỗi người đều có cái nhìn riêng… Nhưng này, anh định lấy một cô vợ nghèo à? Anh yêu say đắm lắm sao? Và tại sao anh nhất định phải cần năm nghìn? Sao bốn nghìn hay ba nghìn là không đủ?”

“Cái lưỡi của bà ta mới sắc sảo làm sao!” viên trung úy thầm nghĩ, rồi đáp: “Khổ nỗi là theo luật, sĩ quan chưa đủ hai mươi tám tuổi không được phép kết hôn; nếu muốn cưới, anh phải xuất ngũ hoặc nộp khoản tiền ký quỹ năm nghìn.”

“À, giờ thì tôi hiểu rồi. Nghe này. Vừa rồi anh nói mỗi người đều có cái nhìn riêng về mọi thứ… Có lẽ vị hôn thê của anh là một người đặc biệt và đáng chú ý, nhưng… nhưng tôi hoàn toàn không thể hiểu nổi sao một người đàn ông tử tế lại có thể sống chung với đàn bà. Tôi không tài nào hiểu được. Tạ ơn Chúa, tôi đã sống hai mươi bảy năm, và chưa bao giờ thấy một người phụ nữ nào chấp nhận được. Họ đều là những con nhỏ điệu đà, giả tạo, vô đạo đức, dối trá… Những người duy nhất tôi có thể chịu đựng được là mấy cô đầu bếp và người hầu, còn mấy kẻ gọi là quý bà thì tôi không để cho bén mảng đến gần trong tầm bắn. Nhưng tạ ơn Chúa, họ ghét tôi và cũng chẳng thèm ép buộc bản thân phải gặp tôi! Nếu kẻ nào trong số họ cần tiền, cô ta sẽ sai chồng đến, chứ đời nào cô ta chịu thân chinh tới, không phải vì kiêu hãnh đâu—không, mà là vì hèn nhát; cô ta sợ tôi làm ầm ĩ. Ồ, tôi hiểu rõ sự thù ghét của họ lắm chứ! Dĩ nhiên rồi! Tôi công khai phô bày những gì họ cố hết sức che giấu trước mắt Chúa và thiên hạ. Làm sao họ không ghét tôi cho được? Chắc hẳn anh đã nghe hàng tá chuyện bê bối về tôi rồi phải không…”

“Tôi mới đến đây gần đây thôi…”

“Thôi, thôi, thôi!… Tôi thấy trong mắt anh kìa! Nhưng vợ anh họ anh, chắc chắn cô ta đã nhồi nhét cho anh trước chuyến đi này rồi chứ gì? Nghĩ sao mà lại để một chàng trai trẻ đến gặp một người phụ nữ kinh khủng thế này mà không cảnh báo trước chứ—cô ta làm thế nào vậy nhỉ? Ha, ha!… Nhưng nói cho tôi biết, anh trai anh thế nào? Anh ấy là một chàng trai tuyệt vời, đẹp trai làm sao!… Tôi đã thấy anh ấy vài lần ở thánh lễ. Sao anh lại nhìn tôi như vậy? Tôi rất hay đi nhà thờ! Tất cả chúng ta đều có chung một Chúa. Với người có học thức, vẻ bề ngoài chẳng quan trọng bằng tư tưởng… Đúng thế phải không?”

“Vâng, tất nhiên rồi…” viên trung úy mỉm cười.

“Vâng, tư tưởng… Nhưng anh chẳng giống anh trai mình chút nào. Anh cũng đẹp trai, nhưng anh trai anh còn đẹp hơn nhiều. Chẳng thấy giống nhau mấy!”

“Đó là chuyện bình thường thôi; anh ấy không phải anh trai tôi, mà là anh họ.”

“À, ra vậy! Vậy anh nhất định phải lấy tiền hôm nay sao? Tại sao lại là hôm nay?”

“Kỳ nghỉ phép của tôi chỉ còn vài ngày nữa là hết.”

“Chà, đành phải làm vậy với anh thôi!” Susanna Moiseyevna thở dài. “Được rồi. Tôi sẽ đưa tiền cho anh, dù tôi biết sau này anh sẽ mắng nhiếc tôi vì chuyện đó. Anh sẽ cãi nhau với vợ sau khi cưới và bảo: ‘Nếu con mụ Do Thái ghẻ lở đó không đưa tiền cho mình, thì có lẽ hôm nay mình đã tự do như một cánh chim rồi!’ Vị hôn thê của anh có xinh không?”

“Ồ, có ạ…”

“Hừm!… Dù sao thì, có còn hơn không, nếu chỉ tính đến vẻ đẹp. Dù cho một người phụ nữ có xinh đẹp đến đâu, nó cũng không bao giờ bù đắp được cho người chồng vì sự ngu ngốc của cô ta.”

“Thật là một quan điểm độc đáo!” viên trung úy cười. “Chính bà cũng là phụ nữ, vậy mà lại ghét phụ nữ đến thế!”

“Phụ nữ…” Susanna mỉm cười. “Đâu phải lỗi của tôi khi Chúa nhào nặn tôi thành hình hài này, phải không? Tôi không có lỗi trong chuyện đó cũng như anh không có lỗi vì đã để ria mép vậy. Cây vĩ cầm đâu có chịu trách nhiệm về việc chọn hộp đựng của nó. Tôi rất yêu bản thân mình, nhưng khi có ai đó nhắc tôi rằng tôi là phụ nữ, tôi bắt đầu ghét chính mình. Thôi, anh ra ngoài đi, để tôi thay đồ. Chờ tôi ở phòng khách nhé.”

Viên trung úy bước ra, việc đầu tiên anh làm là hít một hơi thật sâu để xua đi mùi hương hoa nhài nồng nặc đang bắt đầu làm cổ họng anh khó chịu và cảm thấy chóng mặt.

“Một người phụ nữ kỳ lạ thật!” anh nghĩ, mắt đảo quanh. “Bà ta nói năng lưu loát, nhưng… quá nhiều và quá tự do. Chắc bà ta bị chứng loạn thần kinh.”

Phòng khách nơi anh đang đứng được trang trí rất xa hoa, có vẻ cố gắng phô trương sự sang trọng và phong cách. Có những chiếc đĩa đồng sẫm màu với hoa văn nổi, những bức tranh về Nice và sông Rhine trên bàn, những chiếc chân nến kiểu cũ, những bức tượng nhỏ kiểu Nhật, nhưng tất cả sự cố gắng hướng tới sự sang trọng và phong cách này chỉ càng làm nổi bật sự thiếu thẩm mỹ lộ rõ trong những đường gờ mạ vàng, giấy dán tường lòe loẹt, khăn trải bàn nhung sáng màu, những bức tranh in rẻ tiền trong những khung nặng nề. Sự thiếu thẩm mỹ trong hiệu quả tổng thể càng rõ rệt hơn do sự thiếu trau chuốt và sự nhồi nhét quá mức trong căn phòng, khiến người ta có cảm giác thiếu một cái gì đó và đáng lẽ ra phải bỏ đi rất nhiều thứ. Rõ ràng là đồ đạc không được mua cùng một lúc, mà được nhặt nhạnh từ các cuộc đấu giá và những dịp thuận lợi khác.

Chẳng biết viên trung úy có khiếu thẩm mỹ đến đâu, nhưng ngay cả anh cũng nhận thấy một đặc điểm kỳ lạ về toàn bộ không gian này, thứ mà không sự sang trọng hay phong cách nào có thể che lấp—sự vắng bóng hoàn toàn của dấu vết bàn tay phụ nữ chu đáo, thứ mà như chúng ta đều biết, mang lại hơi ấm, chất thơ và sự ấm cúng cho việc bài trí một căn phòng. Nơi đây toát lên một vẻ lạnh lẽo giống như những phòng chờ ở nhà ga, câu lạc bộ hay sảnh nhà hát.

Trong phòng hầu như chẳng có gì mang nét Do Thái rõ rệt, ngoại trừ, có lẽ, là bức tranh lớn vẽ cảnh Jacob gặp Esau. Viên trung úy nhìn quanh, nhún vai, nghĩ về người quen mới kỳ lạ của mình, về phong thái tự do thoải mái cùng cách nói chuyện của bà ta. Nhưng rồi cánh cửa mở ra, và xuất hiện ở ngưỡng cửa là chính quý bà ấy, trong bộ váy đen dài, thắt eo chặt đến mức thân hình trông như vừa được tiện trên máy vậy. Giờ đây, viên trung úy không chỉ nhìn thấy cái mũi và đôi mắt, mà còn cả khuôn mặt trắng bệch, mái đầu đen xoăn tít như lông cừu. Bà không thu hút anh, dù cũng không khiến anh thấy xấu xí. Anh có định kiến với những khuôn mặt không phải người Nga nói chung, và anh còn cho rằng khuôn mặt trắng bệch của quý bà—độ trắng mà vì lý do nào đó gợi nhớ đến hương hoa nhài gây ngấy—không hợp với những lọn tóc đen nhỏ và đôi lông mày dày của bà; rằng mũi và tai bà trắng đến mức đáng kinh ngạc, như thể chúng thuộc về một xác chết, hay được đúc bằng sáp trong suốt. Khi cười, bà để lộ cả nướu nhợt nhạt lẫn răng, và anh cũng chẳng thích điều đó.

“Chứng suy nhược thiếu máu…” anh nghĩ; “chắc bà ta dễ bị kích động như một con gà tây vậy.”

“Tôi đây rồi! Đi thôi!” bà nói, bước đi nhanh nhẹn phía trước anh và tiện tay ngắt những chiếc lá vàng trên cây khi đi ngang qua.

“Tôi sẽ đưa tiền cho ngài ngay đây, và nếu ngài muốn, tôi sẽ mời ngài ăn trưa. Hai nghìn ba trăm rúp! Sau một thương vụ thành công thế này, ngài chắc sẽ ngon miệng thôi. Ngài có thích mấy căn phòng của tôi không? Mấy bà cô quanh đây cứ quả quyết rằng phòng tôi lúc nào cũng nồng mùi tỏi. Với cái mỉa mai ẩm thực đó, vốn từ vựng của họ đã cạn kiệt. Tôi xin đảm bảo với ngài là đến cả dưới hầm tôi cũng chẳng có lấy một tép tỏi. Và có một lần, khi một bác sĩ đến khám cho tôi mà người nồng mùi tỏi, tôi đã yêu cầu ông ta cầm mũ lên và đi chỗ khác mà phô trương hương thơm đó. Ở đây không có mùi tỏi, nhưng đúng là có mùi thuốc men. Cha tôi bị liệt nằm giường một năm rưỡi, và cả căn nhà sặc mùi thuốc. Một năm rưỡi! Tôi buồn khi mất ông, nhưng cũng mừng vì ông đã giải thoát: ông ấy đau đớn quá!”

Bà dẫn viên sĩ quan qua hai căn phòng tương tự như phòng khách, qua một sảnh lớn, rồi dừng lại trong phòng làm việc của mình, nơi có một chiếc bàn viết dành cho quý bà phủ đầy những món đồ trang trí nhỏ. Trên tấm thảm gần đó, vài cuốn sách nằm vương vãi, cuốn mở, cuốn gấp lại. Qua một cánh cửa nhỏ dẫn từ phòng làm việc, anh nhìn thấy một chiếc bàn đã dọn sẵn để ăn trưa.

Vẫn tiếp tục tán gẫu, Susanna lấy trong túi ra một chùm chìa khóa nhỏ và mở khóa một chiếc tủ được làm rất khéo léo với nắp cong, dốc. Khi nắp mở lên, chiếc tủ phát ra một nốt nhạc ai oán khiến viên trung úy liên tưởng đến đàn hạc gió. Susanna chọn một chiếc chìa khóa khác và mở tiếp một ổ khóa nữa.

“Tôi có những lối đi ngầm và những cánh cửa bí mật ở đây đấy,” bà nói, lấy ra một chiếc ví da nhỏ. “Một cái tủ buồn cười phải không? Và trong cái ví này, tôi có một phần tư tài sản của mình. Nhìn xem nó dày cộm thế nào này! Ngài sẽ không bóp cổ tôi chứ?”

Susanna ngước đôi mắt nhìn viên trung úy và cười một cách đầy thiện chí. Viên trung úy cũng cười theo.

“Bà ta khá là vui tính,” anh nghĩ, dõi theo những chiếc chìa khóa loáng thoáng giữa những ngón tay bà.

“Đây rồi,” bà nói, chọn chìa khóa mở ví. “Nào, ông chủ nợ, đưa giấy nợ ra đây. Tiền bạc thật là một thứ ngớ ngẩn! Nó thật nhỏ mọn, vậy mà đàn bà lại cứ yêu nó đến thế! Tôi là người Do Thái, ngài biết đấy, tận trong xương tủy. Tôi say mê những gã Shmul và Yankel, nhưng tôi căm ghét cái niềm đam mê lợi lộc trong dòng máu Semitic của chúng tôi. Chúng tích trữ mà chẳng biết mình tích trữ để làm gì. Lẽ ra nên sống và tận hưởng mới phải, đằng này chúng lại sợ tiêu thêm một xu. Về điểm này, tôi giống một gã khinh kỵ binh hơn là một gã Shmul. Tôi không thích tiền cứ nằm mãi một chỗ. Và nói chung, tôi nghĩ mình không giống người Do Thái lắm đâu. Giọng của tôi có làm lộ tẩy nhiều không, hả?”

“Tôi biết nói sao đây?” viên trung úy lẩm bẩm. “Bà nói tiếng Nga tốt, nhưng đúng là bà hơi nhấn âm 'r'.”

Susanna cười và cắm chìa khóa nhỏ vào ổ khóa ví. Viên trung úy lấy từ túi ra một xấp giấy nợ nhỏ và đặt chúng cùng một cuốn sổ tay lên bàn.

“Chẳng có gì tố cáo một người Do Thái rõ bằng giọng nói của họ,” Susanna tiếp tục, nhìn viên trung úy một cách vui vẻ. “Dù họ có cố vặn vẹo mình thành người Nga hay người Pháp đến đâu, cứ bảo họ nói ‘lông vũ’ (feather) là họ sẽ nói ‘fedder’… nhưng tôi phát âm chuẩn xác: ‘Feather! feather! feather!’”

Cả hai cùng cười.

“Chà, cô ta rất vui tính!” Sokolsky nghĩ.

Susanna đặt chiếc ví lên ghế, tiến về phía viên trung úy một bước, đưa khuôn mặt lại gần mặt anh, và tiếp tục một cách hào hứng:

“Sau người Do Thái, tôi không yêu dân tộc nào bằng người Nga và người Pháp. Tôi không học hành nhiều lắm ở trường và chẳng biết gì về lịch sử, nhưng tôi có cảm giác số phận thế giới nằm trong tay hai dân tộc đó. Tôi đã sống ở nước ngoài rất lâu… Tôi đã dành sáu tháng ở Madrid… Tôi đã nhìn đủ mặt thiên hạ, và kết luận tôi rút ra là chẳng có dân tộc nào tử tế ngoài người Nga và người Pháp. Lấy ngôn ngữ làm ví dụ nhé… Tiếng Đức nghe như tiếng ngựa hí; còn tiếng Anh… chẳng thể tưởng tượng nổi cái gì ngu ngốc hơn. Fight—feet—foot! Tiếng Ý chỉ dễ chịu khi họ nói chậm rãi. Nếu ngài nghe người Ý nói líu lô, ngài sẽ thấy nó y như tiếng lóng của người Do Thái. Còn người Ba Lan? Lạy Chúa! Chẳng có ngôn ngữ nào kinh tởm bằng! ‘Nie pieprz, Pietrze, pieprzem wieprza bo mozeoz przepieprzyé wieprza pieprzem.’ Nghĩa là: ‘Đừng rắc tiêu lên heo con, Pietr, kẻo cậu làm quá tay rắc tiêu lên heo con đó.’ Ha, ha, ha!”

Susanna Moiseyevna đảo mắt và phá lên cười một cách sảng khoái, đầy lây lan khiến viên trung úy, khi nhìn bà, cũng phải bật cười thành tiếng lớn đầy vui vẻ. Bà nắm lấy chiếc khuy áo của vị khách và tiếp tục:

“Tất nhiên là ngài không thích người Do Thái rồi… họ có nhiều lỗi lầm, như mọi dân tộc khác thôi. Tôi không chối cãi điều đó. Nhưng liệu có phải do người Do Thái mà nên không? Không, không phải người Do Thái có lỗi, mà là những phụ nữ Do Thái! Họ thiển cận, tham lam; chẳng có chút chất thơ nào, họ thật tẻ nhạt… Ngài chưa từng sống với một người phụ nữ Do Thái nên không biết nó quyến rũ đến thế nào đâu!” Susanna Moiseyevna thốt lên những lời cuối cùng với sự nhấn mạnh đầy cố ý, không chút hào hứng hay cười cợt. Bà khựng lại như thể hoảng sợ trước sự cởi mở của chính mình, và khuôn mặt bà đột nhiên biến dạng một cách kỳ lạ, khó hiểu. Đôi mắt bà trừng trừng nhìn viên trung úy không chớp, môi hé mở để lộ hàm răng nghiến chặt. Toàn bộ khuôn mặt, cổ họng và thậm chí cả bầu ngực bà dường như rung lên với vẻ hằn học như mèo. Vẫn giữ đôi mắt dán chặt vào vị khách, bà nhanh chóng nghiêng người sang một bên, và nhanh như cắt, chộp lấy thứ gì đó trên bàn. Tất cả chỉ diễn ra trong vài giây. Dõi theo cử động của bà, viên trung úy nhìn thấy năm ngón tay vò nát những tờ giấy nợ và thoáng thấy những tờ giấy trắng sột soạt biến mất trong nắm tay siết chặt của bà. Sự chuyển biến đột ngột từ tiếng cười thiện chí sang hành vi tội lỗi như vậy khiến anh bàng hoàng đến mức tái mặt và lùi lại…

Còn bà, vẫn giữ đôi mắt đầy sợ hãi, dò xét nhìn anh, đưa nắm tay đang siết chặt lần dọc xuống hông tìm túi áo. Nắm tay bà giãy giụa một cách co giật để tìm cái túi, giống như con cá mắc lưới, không sao tìm thấy miệng túi. Chỉ một lát nữa thôi là những tờ giấy nợ sẽ biến mất sâu trong những lớp váy áo phụ nữ kia, nhưng đúng lúc đó, viên trung úy thốt lên một tiếng kêu nhỏ, và, hành động theo bản năng nhiều hơn là suy nghĩ, anh chộp lấy cánh tay người phụ nữ Do Thái phía trên nắm tay đang siết chặt. Để lộ hàm răng hơn bao giờ hết, bà vùng vẫy bằng tất cả sức lực và cố rút tay ra. Sau đó, Sokolsky vòng tay phải ôm chặt lấy eo bà, tay kia ôm lấy ngực bà và một cuộc vật lộn diễn ra. Sợ làm nhục giới tính của bà hay làm bà bị thương, anh chỉ cố ngăn không cho bà di chuyển, và cố lấy lại nắm tay có chứa những tờ giấy nợ; nhưng bà uốn éo như con lươn trong tay anh với thân hình mềm mại, linh hoạt, thúc cùi chỏ vào ngực anh, và cào cấu anh, khiến anh không thể không chạm vào khắp người bà, và buộc phải làm bà đau cũng như phớt lờ sự khiêm nhường của bà.

“Thật là khác thường! Thật kỳ quặc!” anh nghĩ, vô cùng kinh ngạc, khó mà tin vào các giác quan của mình, và cảm thấy hơi buồn nôn vì mùi hương hoa nhài.

Trong im lặng, thở hổn hển, vấp phải đồ đạc, họ di chuyển quanh phòng. Susanna bị cuốn vào cuộc vật lộn. Bà đỏ mặt, nhắm mắt lại, và quên cả bản thân, có lúc còn ép sát khuôn mặt mình vào mặt viên trung úy, khiến trên môi anh đọng lại một dư vị ngọt lợ. Cuối cùng, anh cũng nắm được bàn tay đang siết chặt của bà… Cạy mở nó ra, và không thấy những tờ giấy trong đó, anh buông người phụ nữ Do Thái ra. Với khuôn mặt đỏ bừng và mái tóc rối bời, họ nhìn nhau, thở dốc. Vẻ hằn học như mèo trên khuôn mặt người phụ nữ Do Thái dần được thay thế bằng một nụ cười thiện chí. Bà phá lên cười, xoay một vòng trên gót chân, rồi bước về phía căn phòng nơi đã dọn sẵn bữa trưa. Viên trung úy chậm rãi bước theo bà. Bà ngồi vào bàn, vẫn còn đỏ mặt và thở hổn hển, rồi nốc cạn nửa ly rượu vang port.

“Nghe này”—viên trung úy phá vỡ sự im lặng—“tôi hy vọng bà chỉ đang đùa?”

“Chẳng đùa chút nào,” bà trả lời, nhét miếng bánh mì vào miệng.

“Hừm!… Bà muốn tôi hiểu chuyện này thế nào đây?”

“Tùy anh thôi. Ngồi xuống ăn trưa đi!”

“Nhưng… chuyện này thật bất lương!”

“Có lẽ vậy. Nhưng đừng bận tâm giảng đạo cho tôi; tôi có cái nhìn riêng về mọi thứ.”

“Bà sẽ không trả lại chúng sao?”

“Tất nhiên là không! Nếu anh là một kẻ bất hạnh nghèo khổ, không có gì bỏ bụng, thì chuyện lại khác. Đằng này—anh ta lại muốn kết hôn!”

“Bà biết đấy, đó không phải tiền của tôi; đó là tiền của anh họ tôi!”

“Và anh họ anh cần tiền để làm gì? Để mua quần áo thời thượng cho vợ anh ta à? Nhưng tôi thực sự chẳng quan tâm chị dâu anh có váy áo hay không đâu.”

Viên trung úy đã quên mất rằng mình đang ở trong một ngôi nhà xa lạ với một người phụ nữ không quen biết, và cũng chẳng bận tâm đến phép lịch sự. Anh đi đi lại lại trong phòng, cau mày và lo lắng nghịch chiếc ghi-lê. Việc người phụ nữ Do Thái tự hạ thấp mình trong mắt anh bằng hành động bất lương đó khiến anh cảm thấy táo bạo và tự do, thoải mái hơn.

“Quỷ tha ma bắt, không biết đường nào mà lần!” anh lầm bầm. “Nghe này. Tôi sẽ không rời khỏi đây cho đến khi lấy lại được những tờ giấy nợ!”

“À, thế thì càng tốt,” Susanna cười. “Nếu anh ở lại đây luôn, thì tôi sẽ thấy vui hơn đấy.”

Bị kích thích bởi cuộc vật lộn, viên trung úy nhìn vào khuôn mặt cười cợt, xấc xược của Susanna, vào cái miệng đang nhai của bà, vào bầu ngực phập phồng, và trở nên táo bạo, liều lĩnh hơn. Thay vì nghĩ về tờ giấy nợ, vì lý do nào đó, anh bắt đầu hồi tưởng với một chút thích thú những câu chuyện của anh họ về những cuộc phiêu lưu lãng mạn của người phụ nữ Do Thái, về lối sống tự do của bà, và những hồi ức này chỉ càng kích động anh thêm táo bạo. Một cách đầy ngẫu hứng, anh ngồi xuống cạnh người phụ nữ Do Thái và không còn nghĩ đến những tờ giấy nợ nữa mà bắt đầu ăn…

“Anh muốn uống rượu vodka hay rượu vang?” Susanna cười hỏi. “Vậy là anh sẽ ở lại cho đến khi lấy được giấy nợ à? Tội nghiệp anh chàng! Anh sẽ phải dành bao nhiêu ngày đêm ở đây với tôi để chờ những tờ giấy nợ đó chứ! Liệu vị hôn thê của anh có ý kiến gì về chuyện đó không?”