Trời đã khuya, mười một giờ đêm, khi mọi người bắt đầu lên xe ngựa để về. Họ vào chỗ ngồi, chỉ thiếu mỗi Nadyezhda Fyodorovna và Atchmianov, những kẻ đang đuổi bắt nhau, cười đùa phía bên kia dòng suối.

"Mau lên các bạn ơi," Samoylenko gọi lớn.

"Anh không nên cho phụ nữ uống rượu đâu," Von Koren nói bằng giọng trầm thấp.

Laevsky, kiệt sức vì buổi dã ngoại, vì lòng căm thù của Von Koren, và vì những suy nghĩ của chính mình, bước đến đón Nadyezhda Fyodorovna. Khi cô, rạng rỡ và hạnh phúc, cảm thấy nhẹ bẫng như một chiếc lông vũ, thở dốc và cười khúc khích, nắm lấy cả hai tay anh rồi gục đầu vào ngực anh, anh lùi lại và nói một cách khô khốc:

"Cô đang cư xử giống như một... ả điếm vậy."

Câu nói ấy nghe thật thô lỗ khủng khiếp, khiến anh lập tức thấy hối hận. Trên gương mặt giận dữ và phờ phạc của anh, cô đọc được cả lòng căm thù, sự thương hại và nỗi bực dọc với chính bản thân anh, khiến tim cô thắt lại ngay tức khắc. Cô nhận ra ngay rằng mình đã đi quá đà, cư xử quá tự do và buông thả; lòng tràn ngập nỗi đau khổ, cảm thấy bản thân mình nặng nề, thô kệch và say xỉn, cô bước lên chiếc xe ngựa trống đầu tiên cùng với Atchmianov. Laevsky lên xe cùng Kirilin, nhà động vật học đi cùng Samoylenko, thầy phó tế đi cùng các quý bà, và đoàn người bắt đầu khởi hành.

"Anh thấy đấy, bọn khỉ Nhật Bản là như thế nào rồi đấy," Von Koren bắt đầu, quấn mình trong chiếc áo choàng và nhắm mắt lại. "Anh đã nghe rồi đấy, cô ta chẳng buồn quan tâm đến bọ cánh cứng hay bọ rùa vì con người đang phải chịu khổ. Những kẻ như bọn khỉ Nhật Bản đều nhìn những người như chúng ta theo cách đó. Chúng là một giống loài xảo quyệt, nô lệ, đã bị nỗi sợ roi vọt và nắm đấm đè nén suốt mười đời nay; chúng chỉ run rẩy và thắp hương trước bạo lực mà thôi; nhưng cứ thử thả con khỉ ấy vào môi trường tự do, nơi không ai túm cổ nó, nó sẽ lập tức buông thả và lộ rõ bản chất thật. Hãy xem chúng táo tợn thế nào trong các phòng tranh, bảo tàng, nhà hát, hay khi bàn về khoa học: chúng phồng mang trợn má và tỏ ra kích động, chúng chửi bới và chỉ trích... chúng buộc phải chỉ trích—đó là dấu hiệu của nô lệ. Anh nghe này: những người làm nghề tự do thường bị chửi bới còn nhiều hơn cả bọn móc túi—đó là vì ba phần tư xã hội này được cấu thành từ những kẻ nô lệ, những con khỉ như thế đó. Chẳng bao giờ có chuyện một kẻ nô lệ chìa tay ra và chân thành nói 'cảm ơn' với anh vì công việc anh đã làm."

"Tôi không hiểu anh muốn gì," Samoylenko ngáp dài nói; "tội nghiệp cô ấy, với tấm lòng đơn thuần, chỉ muốn bàn luận với anh về những chủ đề khoa học, mà anh lại đi rút ra kết luận như vậy. Anh đang giận cá chém thớt với cậu ta, rồi giận lây sang cả cô ấy nữa. Cô ấy là một phụ nữ tuyệt vời."

"A, vớ vẩn! Một ả đàn bà bao nuôi tầm thường, đồi bại và thô tục. Nghe này, Alexandr Daviditch; khi anh gặp một người đàn bà nông dân chân chất, không sống cùng chồng, suốt ngày chỉ biết cười cợt, anh sẽ bảo cô ta đi làm việc. Tại sao trong trường hợp này anh lại rụt rè và sợ không dám nói lên sự thật? Chỉ đơn giản vì Nadyezhda Fyodorovna được bao nuôi, không phải bởi một thủy thủ, mà bởi một viên chức."

"Tôi phải làm gì với cô ấy đây?" Samoylenko bắt đầu nổi nóng. "Đánh cô ấy hay làm gì nào?"

"Đừng cổ súy cho thói hư tật xấu. Chúng ta chỉ nguyền rủa thói xấu sau lưng nó, và điều đó chẳng khác nào giễu cợt sau lưng. Tôi là một nhà động vật học hay xã hội học, hai cái đó cũng như nhau cả thôi; anh là một bác sĩ; xã hội đặt niềm tin vào chúng ta; chúng ta cần phải chỉ ra tác hại khủng khiếp mà sự tồn tại của những quý bà như Nadyezhda Ivanovna gây ra cho xã hội và thế hệ mai sau."

"Fyodorovna," Samoylenko sửa lại. "Nhưng xã hội thì phải làm gì đây?"

"Xã hội ư? Đó là chuyện của xã hội. Theo suy nghĩ của tôi, phương pháp chắc chắn và trực tiếp nhất chính là—cưỡng bách. Bằng vũ lực, cô ta phải bị trả về cho chồng; và nếu chồng cô ta không chịu nhận, thì cô ta nên bị đưa đi lao dịch khổ sai hoặc vào trại cải tạo nào đó."

"Ouf!" Samoylenko thở dài. Ông im lặng một lát rồi hỏi khẽ: "Hôm nọ anh nói rằng những kẻ như Laevsky đáng bị tiêu diệt... Nói tôi nghe, nếu anh... nếu Nhà nước hoặc xã hội ủy thác cho anh tiêu diệt hắn, liệu anh có... đủ can đảm để làm không?"

"Tay tôi sẽ không run."