Tiết trời đã bước vào đông, tuyết rơi như lông ngỗng, thành Thanh Hà giá rét thấu xương. Tuy trời vẫn còn sáng rõ, nhưng trên đường phố đã chẳng thấy bóng người, cho dù thi thoảng có người đi ngang qua, cũng chỉ vội vã rảo bước mà thôi.
Trước nha môn Kinh lược sứ, vài tên lính vẫn cầm thương đứng thẳng canh gác. Ngoài lớp áo bông dày cộm trên người, họ còn khoác thêm áo đại y, cộng với mũ da nên cũng đủ sức chống chọi cái lạnh thấu xương này.
Trong nha thự, bên trong và ngoài cửa là hai thế giới hoàn toàn khác biệt, bên ngoài lạnh lẽo thấu xương, bên trong lại ấm áp như xuân.
"Vì mùa đông năm nay đến sớm hơn mọi năm, nên bách tính trong thành đa phần đều khốn khổ vì không có than củi để sưởi ấm. Ngay cả trong quân doanh, than củi dùng để sưởi ấm cũng tỏ ra thiếu hụt..."
Hai chậu lửa cháy rừng rực, Chu Minh Trung trầm ngâm nhìn vào chậu than bằng đồng, hắn không ngắt lời báo cáo của Khuất Đại Quân, thứ than củi ông nhắc tới chính là "than gỗ" và "củi đốt".
Mùa đông thế kỷ 17 lạnh đến mức vượt quá sức tưởng tượng của Chu Minh Trung. Mới chỉ tháng 10 âm lịch mà đã giá rét thấu xương, trên kênh đào đã kết một lớp băng dày, thậm chí cả mặt sông Hoàng Hà cũng nổi lên những tảng băng chồng chất, khiến bến tàu từng tấp nập nay bỗng chốc rơi vào cảnh tiêu điều. Quả thực là "Tiểu Băng Hà kỳ" trong lịch sử, thời tiết thế mà lại lạnh đến nhường này.
Nhưng may thay, những nhà máy vốn phụ thuộc vào sức nước vẫn còn xây dựng cối xay gió. Những cối xay gió cao tới hơn hai mươi mét kia có thể tận dụng sức gió mùa đông để cung cấp động lực cho sản xuất trong nhà máy. Đối với sản xuất của nhà máy thì cũng không có ảnh hưởng quá lớn, chỉ là chi phí xây dựng tương đối tăng lên một chút. Cũng chẳng còn cách nào khác, dù sao hiện giờ vẫn chưa có máy hơi nước. Mặc dù Chu Minh Trung không xa lạ gì với kết cấu của máy hơi nước, nhưng bị hạn chế bởi điều kiện gia công và trình độ chế tạo kỹ thuật, hiện nay chế tạo máy hơi nước rõ ràng là không thực tế. Trong tình huống này, sức gió và sức nước là nguồn động lực thực tế nhất của nhà máy.
Thế nhưng nếu không giải quyết được vấn đề động lực, thì tương lai chắc chắn không thể lập nhà máy ở phương Bắc được. Nơi nào đến mùa đông cũng đều cần nguồn động lực dồi dào. Ngay cả ở Thanh Hà, những cối xay gió sừng sững bên bờ sông Hoàng Hà, đôi khi cũng vì gió không đủ mạnh mà khiến nhà máy phải dừng sản xuất.
Nhưng hiện tại Chu Minh Trung không có thời gian để suy nghĩ về vấn đề máy hơi nước. Bởi vì mùa đông thời đại này vô cùng lạnh giá, cho nên đối với quan phủ mà nói, mỗi khi đến mùa đông đều phải cân nhắc vấn đề nhiên liệu sưởi ấm cho cư dân.
Đặc biệt là hiện nay, huyện Thanh Hà trước kia chỉ có vài vạn dân, nay bỗng chốc đổ dồn vào gần 10 vạn quân dân. Chuyện tranh giành than củi với dân đương nhiên không tránh khỏi diễn ra tại Thanh Hà.
Than gỗ dùng để sưởi ấm không chỉ dân thường cần, quan lại trong nha môn cần, quan binh trong quân doanh cũng cần. So sánh mà nói, bách tính đương nhiên là bên yếu thế. Như vậy, sau khi vào đông, việc thiếu hụt than củi sưởi ấm, thậm chí là cả củi đun nấu đã trực tiếp dẫn đến sự bất mãn của bách tính.
"Tại sao không dùng than đá?"
Đối mặt với báo cáo của thuộc hạ, Chu Minh Trung hơi khó hiểu hỏi. Theo lý mà nói, ở đây cách Từ Châu gần như vậy, dùng than đá lẽ ra là rất bình thường.
"Bẩm Kinh lược, loại than đá này tính độc, nếu dùng than đá trong phòng để sưởi ấm, e rằng sẽ xảy ra tai nạn?"
"Ừ, ta biết rồi, việc này dễ xử lý."
Thầm gật đầu, nếu không phải Khuất Đại Quân nhắc tới chuyện này, sợ rằng Chu Minh Trung căn bản chẳng nhớ tới những việc vụn vặt đó. Than đá không thể trực tiếp sưởi ấm trong phòng, điều đó sẽ dẫn đến ngộ độc khí than, đây là kiến thức cơ bản nhất, mặc dù than gỗ cũng vậy, nhưng dù sao vẫn an toàn hơn chút.
Muốn giải quyết vấn đề này rất đơn giản. Hắn trực tiếp cầm bút chì lên — tháng trước khi đến mỏ sắt Lợi Quốc, ở đó có một phần quặng sắt chứa than chì, nên trước khi rời đi Chu Minh Trung đã đặc biệt dặn dò thợ mỏ chuyển than chì đến Thanh Hà — hắn đã sáng lập một xưởng bút chì thô sơ ở Thanh Hà.
Trong xưởng, thợ thủ công trước tiên nghiền than chì thành bột, sau đó thêm một tỷ lệ đất sét nhất định trộn đều, rồi dùng một khuôn đúc đặc biệt ép hỗn hợp ra thành những dải dài như sợi mì, sau khi phơi khô thì thu được lõi than chì. Sau đó lại nhét lõi than chì vào các thanh gỗ nhỏ, dùng keo da trâu dán lại là thành bút chì. Dựa theo tỷ lệ than chì và đất sét khác nhau, độ cứng mềm, màu sắc đậm nhạt của bút chì đều có thể điều chỉnh theo.
Mặc dù các quan lại trong nha thự hiện nay vẫn còn bài xích bút chì, nhưng Chu Minh Trung vẫn luôn nỗ lực quảng bá bút chì trong quân đội và nhà máy. Khác với sự bài xích trong nha thự, quân đội vì sự tiện dụng của nó mà gần như lập tức tiếp nhận bút chì, còn nhà máy cũng phát hiện nó phù hợp để vẽ bản đồ hơn là bút than.
Chu Minh Trung cầm bút chì lên, trực tiếp vẽ trên giấy một chiếc lò sưởi than tổ ong thường thấy sau hơn ba trăm năm. So với bút than, bút chì thích hợp vẽ hình hơn, đương nhiên, hắn cũng quen dùng bút chì hơn.
Rất nhanh, một chiếc lò sưởi than tổ ong đã được vẽ ra. Sau khi đánh dấu kích thước và cấu tạo lò, một chiếc lò sưởi đốt than đơn giản đã được chế tạo. Suy nghĩ một lát, nhớ đến thời đại này không có viên than tổ ong, hắn lại vẽ thêm một chiếc máy ép than tổ ong thủ công đơn giản, rồi nói với Khuất Đại Quân.
"Chốc nữa ngươi bảo người mang lò sưởi này đến công phòng, trước tiên đăng ký bằng sáng chế, sau đó giao cho nhà máy chế tạo. Cái này chế tạo đơn giản, một ngày làm ra vài trăm cái không thành vấn đề. Đến lúc đó, việc sưởi ấm trong quân doanh có thể đổi sang dùng loại lò này trước, rồi đến nha thự. Còn than củi trong quân và nha thự, có thể trực tiếp phát ra thị trường để bán..."
Nhìn chiếc lò sưởi có ống khói kia, mặc dù chưa biết hiệu quả của nó, nhưng Khuất Đại Quân hôm nay cũng có thể đoán ra, cái ống khói đó hẳn là để thoát khói than, vì vậy ông lại đề cập đến một vấn đề khác.
"Kinh lược, nếu đều dùng than đá để sưởi ấm, lượng dùng than tự nhiên sẽ tăng vọt, quân xưởng, xưởng sắt đều cần dùng than, con đường thủy này bị tắc nghẽn, e rằng việc vận chuyển than cũng sẽ bị ảnh hưởng."
"Việc này dễ xử lý, dùng xe trượt tuyết do ngựa kéo để vận chuyển than, vào mùa đông dùng xe trượt tuyết do ngựa kéo có sức vận tải lớn hơn xe ngựa không ít..."
Nếu nói kiến thức vượt thời đại hơn ba thế kỷ rưỡi là gì, thì đối với Chu Minh Trung, lợi ích lớn nhất chính là kiến văn rộng rãi, nhiều bài toán hóc búa tưởng chừng không giải được, lại có thể dễ dàng giải quyết.
Khi nhắc đến xe ngựa, Chu Minh Trung tự nhiên lại nghĩ đến xe bốn bánh. Kỳ thực ngay từ khi còn ở Giang Âm, Trung Nghĩa quân đã có xe bốn bánh rồi, nhưng đó là xe trước của pháo, không phải xe bốn bánh vận chuyển hàng hóa. So với xe ngựa kiểu Trung Quốc hai bánh, xe bốn bánh có sức chở lớn hơn.
Xe ngựa cần cải tiến, đường sá ở đây cũng cần tu sửa. Đặc điểm lớn nhất của Mãn Thanh chính là vắt kiệt sức dân, thu thuế nặng, nhưng nếu không phải bất đắc dĩ, thì tuyệt đối sẽ không đầu tư vào bất kỳ công trình công cộng nào, dù chỉ là một xu.
"Ông Sơn, hiện nay đã vào lúc nông nhàn, ừm, ta dự định theo kế hoạch trưng tập lao dịch các phủ ở Giang Bắc, chỉnh đốn quan lộ, không biết Ông Sơn thấy thế nào?"
Đối với Chu Minh Trung - người hiểu rõ giao thông hậu cần chính là sức chiến đấu, vốn đã có kế hoạch sửa sang lại quan lộ, huống hồ sưu dịch bản thân nó đã là một trách nhiệm của bách tính. Việc sử dụng bách tính để chỉnh đốn quan lộ, tự nó đã là chuyện đương nhiên.
Hơn nữa nếu quan lộ Giang Bắc có thể sửa sang lại như mới, không chỉ có lợi cho quân đội hành quân và vận chuyển hậu cần, mà còn có thể thúc đẩy lưu thông hàng hóa, kích thích phát triển kinh tế thương nghiệp.
"Quan lộ dưới sự cai trị của Thanh lỗ đã từ lâu không được tu sửa, ngày nay quan lộ cần phải được tu bổ để thuận tiện cho việc vận chuyển vật tư. Tuy nhiên, việc trưng tập lao dịch các phủ cần phải lên kế hoạch chu đáo để hoàn thành việc này một cách thỏa đáng. Việc này còn cần nha thự đưa ra phương án trước, sau đó giao cho các phủ huyện đảm đương, hạ quan sẽ lệnh người đưa ra phương án trước, rồi để mọi người bàn bạc quyết định."
Là mạc liêu của nha thự, sau khi Khuất Đại Quân báo cáo xong những việc khác, khi ông chuẩn bị lui ra, nhìn Kinh lược dường như tâm trạng khá tốt, bèn hít sâu một hơi rồi nói.
"Kinh lược, chuyện này, hạ quan hôm trước ở Sùng Hiền Quán, tình cờ nghe được không phải tất cả hiền tài muốn đầu quân về Giang Bắc của chúng ta đều nguyện ý chờ lệnh tại Sùng Hiền Quán. Theo hạ quan được biết, hiện tại quả thực còn một số hiền tài tuy đã tới Thanh Hà, nhưng đa phần đều đang ở nhà bạn hữu."
"Ừm, Ông Sơn nói rất đúng, Sùng Hiền Quán vốn dĩ không phải nơi tụ họp hiền tài. Nếu thật sự là bậc đại hiền trong thiên hạ, sao lại ở trong Sùng Hiền Quán được?"
Biết rằng bậc đại hiền đều có chút thanh cao, hơn nữa bản thân cũng không trông mong nơi đó chiêu mộ được đại hiền nào, Chu Minh Trung thấy Khuất Đại Quân có lo lắng, liền nói thẳng.
"Nơi tụ họp ở Sùng Hiền Quán này, đại khái đều là những sĩ tử có ý định đầu quân về Giang Bắc của ta. Bậc đại hiền đương thời tự nhiên sẽ không thèm làm vậy, chuyện này bản quan đương nhiên biết."
Khi thành lập Sùng Hiền Quán, Chu Minh Trung đã biết từ Tống Thiên Mẫn, đến lúc đó những người đến Sùng Hiền Quán đại khái sẽ là hạng người nào. Trong đó phần lớn e rằng đều là những sĩ nhân không có danh tiếng, thậm chí là uất ức không đạt được chí nguyện. Trong số những người này ít nhiều cũng có vài người có hiền tài, còn những sĩ nhân hơi có danh tiếng thực sự, e rằng sẽ không tự hạ thấp thân phận để đến Sùng Hiền Quán. Sùng Hiền Quán đó chẳng qua chỉ là cốt ngựa mà thôi, chỉ là thể hiện thái độ trọng dụng nhân tài của Giang Bắc.
"Hơn nữa, Ông Sơn, chẳng phải ta đã nói từ lâu rồi sao? Giang Bắc dùng người là đa phương pháp, nội cử bất tị thân mà."
Cười nhìn Khuất Đại Quân, Chu Minh Trung nói.
"Nếu có cố hữu tới đầu quân cho ngươi, ngươi tự nhiên sẽ tiến cử họ cho ta, không phải sao?"
"Kinh lược, hạ quan, nghe nói..."
Do dự một lát, Khuất Đại Quân mới mở lời.
"Nghe nói phủ đệ Vương Khởi Điền mấy ngày nay có vài vị hiền tài có danh vọng cao trong sĩ lâm tới. Nếu Kinh lược có ý, chi bằng trước tiên tới phủ Vương Khởi Điền bái kiến?"
"Vương Khởi Điền?"
Chu Minh Trung đương nhiên biết Vương Khởi Điền là ai, đó là Hộ khoa Sự vụ, một di dân nổi tiếng ở địa phương. Là Kinh lược sứ Giang Hoài, thời gian này hắn cũng từng bái kiến một số di dân, đương nhiên cũng có chọn lọc mời một số người trong họ vào phủ làm quan. Mà Vương Khởi Điền chính là một trong số đó.
"Vương Khởi Điền này, có khách tới sao không nói một tiếng. Người này tên là gì? Danh vọng trong sĩ lâm cao lắm sao?"
"Người đó tên là Cố Viêm Vũ, tiền triều tuy là sinh viên chưa thi đỗ công danh, nhưng được sự tiến cử của Tri huyện Côn Sơn Dương Vĩnh Ngôn, từng là Binh bộ Sự vụ thời Hoằng Quang!"
