Sử ca Hy Lạp thời kỳ đầu—tức là thơ ca dưới hình thức một loại hình văn học tự nhiên và bình dân, chứ không phải (như sau này đã trở thành) một thể loại nhân tạo và mang tính hàn lâm—đã trải qua ba giai đoạn quen thuộc là phát triển, cực thịnh và suy tàn.

Không còn sót lại mảnh vỡ nào có thể xác định là thuộc về thời kỳ đầu tiên để cho chúng ta dù chỉ là một khái niệm chung về lịch sử của sử thi nguyên thủy, và do đó chúng ta buộc phải dựa vào bằng chứng loại suy từ các hình thức văn học khác cùng những suy luận rút ra từ hai bộ sử thi vĩ đại đã lưu truyền đến ngày nay. Được tái tạo lại như vậy, thời kỳ đầu hiện lên trước mắt chúng ta như một khoảng thời gian phát triển chậm chạp, trong đó các yếu tố đặc trưng của sử thi gồm thể thơ, ngôn từ và cấu trúc đã dần hình thành từ những nguyên liệu thô sơ và được trau dồi cho đến khi chạm ngưỡng trưởng thành.

Thời kỳ thứ hai, sản sinh ra Iliad và Odyssey, không cần phải mô tả lại ở đây; nhưng điều rất quan trọng là phải quan sát ảnh hưởng của những tác phẩm này đối với tiến trình của nền sử thi hậu Homer. Sự hoàn mỹ tối cao cùng tính phổ quát của Iliad và Odyssey đã vùi lấp vào quên lãng bất cứ điều gì mà các nhà thơ tiền-Homer từng thử sức, đồng thời chính những phẩm chất ấy lại tạo ra một ảnh hưởng tê liệt đối với những người kế thừa Homer. Nếu họ tiếp tục cất tiếng ca về những chủ đề lãng mạn giống như bậc tiền bối vĩ đại của mình, họ sẽ bị cuốn hút như bởi một thứ lực từ trường vào phong cách và phương pháp xử lý đậm chất Homer, để rồi trở thành những tiếng vọng đơn thuần của giọng ca Homer: tóm lại, Homer đã vắt kiệt thể loại sử thi triệt để đến mức sau ông, mọi nỗ lực tiếp theo đều cầm chắc số phận chỉ mang tính ước lệ. Chỉ có thiên tài hiếm hoi và xuất chúng của Vergil và Milton mới có thể sử dụng phương tiện của Homer mà không đánh mất bản sắc cá nhân: và phẩm chất này dường như không một nhà thơ sử thi hậu thế nào sở hữu được. Sự giải thoát khỏi ách thống trị của truyền thống vĩ đại chỉ có thể tìm thấy bằng cách kiếm tìm những đề tài mới, và sự giải thoát ấy thực ra chỉ là ảo ảnh, bởi vì chỉ có các đề tài lãng mạn mới thực sự phù hợp cho việc thể hiện theo lối sử thi.

Do đó, trong thời kỳ thứ ba, thơ ca sử thi cho thấy hai xu hướng rẽ nhánh khác nhau. Ở Ionia và các hòn đảo, các nhà thơ sử thi vẫn tuân theo truyền thống của Homer, hát về những chủ đề lãng mạn theo phong cách anh hùng giờ đây đã rập khuôn, và chỉ thể hiện tính nguyên bản qua việc lựa chọn những truyền thuyết trước đó chưa được chú ý hoặc chỉ được kể lại một cách vắn tắt, bất hoàn hảo. Mặt khác, tại lục địa Hy Lạp, đặc biệt là ở Boeotia, một hình thức sử thi mới đã nảy sinh; hình thức này thay thế sự lãng mạn và bi cảm của Trường phái Ionia bằng tính thực tế và thực chất. Nó bàn về những châm ngôn đạo đức và thực tiễn, về thông tin trong các lĩnh vực chuyên môn hữu ích cho đời sống hàng ngày—như nông nghiệp, thiên văn học, điềm triệu và lịch rí—về các vấn đề tôn giáo cũng như việc dò tìm phả hệ của loài người. Thái độ của nó được tóm gọn trong lời của các Nữ thần Thơ ca gửi đến tác giả của tác phẩm Theogony: ‘Chúng ta có thể kể vô số câu chuyện bị đặt trông như thật, nhưng chúng ta cũng có thể, khi muốn, thốt ra sự thật’ (Theogony 26-27). Một nền thơ ca như thế không thể thành công lâu dài, bởi vì những đề tài mà nó đề cập đến—dù có thể chịu sự thể hiện bằng thơ ca đi chăng nữa—thì chắc chắn lại chẳng hề thích hợp cho phương pháp sử thi, nơi mà tính thống nhất hành động nhằm duy trì hứng thú và có sự đóng góp của từng phần là điều kiện tuyệt đối cần thiết. Vì vậy, trong khi một bộ sử thi như Odyssey mang tính chỉnh thể và cấu trúc kịch tính, thì một tác phẩm như Theogony lại chỉ là sự chắp vá nhân tạo các dữ kiện và, ở mức độ tốt nhất, cũng chỉ là một màn trình diễn phô bày. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi thấy rằng ngay từ đầu, trường phái Boeotia đã buộc phải nêm nếm gia vị cho nội dung của mình bằng các tình tiết lãng mạn, và về sau nó càng lúc càng có xu hướng quay trở lại (như trong Shield of Heracles) với truyền thống của Homer.