Dương Bưu vuốt râu, thu lại nụ cười. Tư đồ là quan ngoại triều, đại môn của Tư đồ phủ luôn mở rộng, sĩ tử nếu có ý kiến, bất cứ lúc nào cũng có thể đến Tư đồ phủ cầu kiến. Ông làm Tư đồ này, phần lớn thời gian không phải là xử lý công vụ, mà là tiếp đãi, lắng nghe ý kiến từ các phía. Tư đồ phủ có sáu bảy mươi người làm Duyện lại, đa phần đều là người đọc sách, sao ông có thể không biết phản ứng của giới trí thức đối với việc biến pháp.

Trường An ổn định, xây dựng công xưởng, có không ít thợ thủ công từ Nam Dương trở về quê hương. Đây vốn là chuyện tốt, những thợ thủ công này có kỹ thuật, giúp ích rất lớn cho việc nâng cao trình độ kỹ thuật và chất lượng sản phẩm của các công xưởng tại Quan Trung, nhưng yêu cầu của họ lại cao đến mức phi lý, vượt xa dự tính của tất cả mọi người. Trong đó nổi bật nhất là các thợ sư (thợ bậc thầy) của Mộc học đường, một thợ sư bình thường thế mà đòi thu nhập ba bốn trăm thạch, tương đương với một huyện trưởng.

Người đọc sách khổ công đèn sách mấy năm, lại làm Duyện lại trong cung hoặc châu quận mấy năm, mới có cơ hội được bổ nhiệm làm huyện lệnh, huyện trưởng, trước sau mất hơn mười năm trời. Một thợ giỏi thế mà cũng có thể nhận được chừng ấy tiền, hơn nữa trong tình cảnh bổng lộc của quan lại còn không thể phát đúng hạn và đầy đủ, họ lại có thể nhận tiền công theo tháng, điều này không thể không khiến giới trí thức phẫn uất, đặc biệt là quan lại trong cung và các phủ, đối với việc này vô cùng bất mãn, oán trách rất nhiều.

Thu nhập ba bốn trăm thạch đã gây ra bàn tán lớn như vậy, một người thông hiểu nông học mà nhận bổng lộc hai ngàn thạch thì sẽ có phản ứng gì? Triệu Quá phát minh ra Đại điền pháp, mỗi mẫu có thể tăng sản lượng một thạch, quan cũng chỉ đến chức Sưu túc Đô úy, ngàn thạch mà thôi. Tôn Sách có thể để Hoàng Thừa Ngạn nhận bổng lộc hai ngàn thạch, Trường An có thể không? Với tư cách là người thực thi chính của biến pháp, Tư đồ Dương Bưu có thể chịu đựng áp lực dư luận như vậy sao?

Tuân Úc mượn chuyện Tôn Sách, đặt vấn đề này trước mặt Dương Bưu, đương nhiên không phải là làm khó Dương Bưu, mà là nhắc nhở Dương Bưu, nếu không giải quyết được vấn đề này, không trụ vững trước áp lực dư luận, thì biến pháp cũng chẳng thể bàn đến, chỉ là bề ngoài náo nhiệt mà thôi.

Dương Bưu im lặng hồi lâu. Tuy ông không phải là đảng nhân, nhưng ông từng trải qua đảng nghị, biết dư luận lợi hại đến mức nào. Trường An đến nhiều người đọc sách như vậy, họ đều khao khát triều đình sắp xếp quan chức cho mình, nếu triều đình không sắp xếp cho họ, mà lại trọng dụng thợ thủ công, nông phu, dư luận toàn bộ rất nhanh sẽ chuyển hướng, đảng nghị không chừng sẽ tái diễn, ông sẽ là người gánh chịu đầu tiên, trở thành bia đỡ đạn. Ông có thể không bận tâm đến danh tiếng của bản thân, nhưng không thể không cân nhắc hậu quả. Hai lần đảng cố đã đánh gục Đại Hán, nếu lại thêm một lần nữa, chẳng cần Viên Thiệu, Tôn Sách đánh, triều đình tự khắc sẽ xong đời.

“Văn Nhược, Tư đồ này của ta quả là đang ngồi trên đống củi khô đấy.”

Tuân Úc cúi người hành lễ. “Không phải Dương công, thì còn ai có thể gánh vác trọng trách này? Sự vất vả của Dương công, bệ hạ đều biết, sau này người trong thiên hạ cũng sẽ đều biết.”

Dương Bưu cười khổ xua xua tay, vân vê ngón tay im lặng một lát. “Văn Nhược, Tử Cố, hai người có kế sách gì hay, cùng nói ra nghe xem.”

Tuân Úc nhìn về phía Lưu Ba, vẻ mặt nửa cười nửa không.

Lưu Ba cười nói. “Nói khó thì thực ra cũng không khó, có hai cách giải quyết: Thứ nhất, thu nhập của thợ sư tại Mộc học đường Nam Dương tuy cao, nhưng cũng không phải toàn bộ do Mộc học đường chi trả, phần lớn thu nhập của họ đến từ phí chuyển nhượng kỹ thuật, không cần Tôn Sách phải gánh. Chúng ta cũng có thể làm vậy. Thứ hai, học theo câu chuyện nhập túc bái tước, dùng phong tước thay cho thu nhập. Điều người ta mong muốn, chẳng qua cũng chỉ hai chữ phú quý. Tôn Sách có thể khiến họ giàu, nhưng không thể khiến họ sang, đây là đặc quyền mà chỉ triều đình mới có. Đối với những thợ thủ công, nông phu không cần giao tiếp qua lại mà nói, trăm thạch là đủ để cơm áo không lo, thêm hai ba trăm thạch nữa cũng không có ý nghĩa gì lớn, không bằng tước vị có sức hấp dẫn hơn. Nếu triều đình ban chiếu thư, người thông thạo nông học, có khả năng đồn điền đều có thể được phong tước, ta nghĩ sẽ có không ít người hăng hái tự tiến cử, như trăm sông đổ về biển vậy.”

Tuân Úc vỗ tay cười. “Tử Cố quả đúng là tài cán kinh quốc tế thế, kế này hay.”

Dương Bưu nói: “Nhưng thế thì vẫn khó tránh khỏi những dị nghị của người đọc sách a.”

Lưu Ba ngập ngừng một chút. “Dương công, Tôn Sách ghét nhất chính là những người đọc sách chỉ biết ngồi bàn luận, khoác lác, những người này dù rời khỏi Trường An cũng không có nơi nào khác để đi, dị nghị nhất thời, Dương công không cần quá bận tâm. Đợi sau này tình hình Quan Trung dịu bớt, tái thiết Thái học, để những người đọc sách thực tâm học vấn có thể yên tâm làm học vấn, tu sử, họ tự nhiên sẽ hiểu tấm lòng của Dương công.”

Dương Bưu liên tiếp thở dài mấy tiếng. “Văn Nhược, Tử Cố, ta chịu chút tiếng xấu cũng không sao, nhưng các người có từng nghĩ đến hậu quả của việc làm này không? Quân tử dụ với nghĩa, tiểu nhân dụ với lợi, chúng ta ở đây bàn luận đều là toàn nói chuyện lợi. Những người đọc sách đó chẳng lẽ chỉ là những người đọc sách đơn thuần thôi sao? Họ mang theo lòng trung thành với triều đình mà đến, mục đích là vì nghĩa, chúng ta lại muốn từ chối họ ra ngoài, điều này không thỏa đáng a. Còn về những học vấn mà Quận học Nam Dương thực hiện…” Dương Bưu lắc đầu liên tục, rõ ràng là cực kỳ không tán thành.

Lưu Ba im lặng không nói. Ông cũng là người đọc sách, lặn lội ngàn dặm đến Trường An, là người thấu hiểu cảm nhận của những người đọc sách đó nhất. Nếu chính bản thân ông gặp phải sự đối đãi này, ông cũng sẽ vô cùng phẫn nộ. Nhưng ông cũng không thể đồng tình với quan điểm của Dương Bưu. Gia tộc họ Dương truyền đời là Kim văn kinh, còn phương phương pháp trị học (nghiên cứu học vấn) của Hàm Đan Thuần, Hồ Chiêu cùng những người ở Quận học Nam Dương lại là theo đường lối Cổ văn kinh, hơn nữa còn đi rất xa. Dương Bưu bất mãn về điều này, e rằng vẫn là sự kỳ thị của Kim văn kinh đối với Cổ văn kinh. Cho đến ngày nay, tệ hại của Kim văn kinh đã rõ rệt như vậy, ông ấy vẫn giữ quan niệm này không thay đổi, e là quá mức thủ cựu rồi.

Tuân Úc không chút biến sắc liếc nhìn Lưu Ba một cái, điềm đạm nói: “Lời Tư đồ nói rất đúng. Tuy nhiên, quân tử cố cùng, phu tử từng gặp nạn ở Trần Thái, bảy ngày không ăn vẫn gảy đàn ca hát, nếu thực sự có chí hướng với đạo, sao có thể vì túng thiếu nhất thời mà sinh lòng oán trách? Người như vậy không truyền được đại đạo, được mất tụ tán nhất thời không liên quan đến đại cục, hôm nay tan đi, ngày mai tụ lại là được.”

Dương Bưu lắc đầu, thần tình nghiêm trọng. “Văn Nhược, lời này sai rồi. Tôn Sách xuất thân hèn kém, ít đọc sách, vụ lợi là lẽ thường tình, cậu là hậu duệ của Tuân quân, gia học uyên thâm, sao lại so đo cùng hắn? Đạo chi dĩ đức, tề chi dĩ lễ, đây là gốc rễ của việc chính trị. Tuy nói trị bình dùng đạo đức, loạn thế dùng quyền mưu, nhưng cũng không thể quên việc giáo hóa. Thế Tổ khuyến học, dụ bằng bổng lộc, tôn bằng tước vị, nuôi sĩ trăm năm, mới có sĩ phong (phong thái kẻ sĩ) ngày nay, nếu vì khó khăn trước mắt mà vứt bỏ đạo đức như giày rách, dù có bình loạn thành công thì đã làm sao, bình yên còn chưa đạt được, huống chi là thái bình.”

Dương Bưu dừng lại một chút, hòa hoãn sắc mặt, tâm huyết khuyên bảo nói: “Văn Nhược, Tử Cố, ta năm nay đã quá ngũ tuần, đại khái là không thấy được thế giới thái bình nữa rồi. Nếu có lợi cho quốc gia, ta chẳng bận tâm đến danh tiếng sau này, các cậu lại là hy vọng của triều đình, không được mất phương hướng. Đặc biệt là cậu, Văn Nhược, thiên tử còn nhỏ tuổi, đang rất cần cậu kiên nhẫn phò tá, tiềm tàng mặc hóa, dạy dỗ bằng đạo Thánh vương, hướng dẫn thành bậc vua Nghiêu Thuấn, trọng trách này rất xa, động chút là nói đến lợi, tuyệt đối không phải thượng sách. Lý sương kiên băng chí, không thể không thận trọng a.”

Tuân Úc da đầu tê dại, Dương Bưu tuy nói nhẹ nhàng, nhưng sự khiển trách này cậu không thể gánh nổi. Cậu vái lạy dưới đất, mồ hôi vã ra như tắm. “Tuân lệnh Dương công giáo huấn, Úc nhất định sẽ cảnh giác sớm tối, run sợ cẩn trọng, không dám phút giây nào lãng quên.”

Lưu Ba nhíu mày, lặng lẽ thở dài một tiếng.