“Tất nhiên cả hai người đều còn quá trẻ để có thể biết được thời kỳ đó.”

Họ đang ngồi uống cà phê bên một chiếc bàn tròn nhỏ mặt sơn mài kiểu Trung Quốc, bên cạnh một ban công bày đầy các chậu cây xanh rậm lá. Bản Musical Offering của Bach đang được chơi trên một chiếc máy quay đĩa cổ. Thỉnh thoảng don Manuel Belmonte lại ngừng lời, như thể có vài đoạn nhạc thu hút sự chú ý của ông. Sau khi lắng nghe một hồi, ông bắt đầu khẽ đệm theo bằng cách gõ các ngón tay lên thanh vịn bằng kim loại của chiếc xe lăn. Trán và hai bàn tay ông lấm tấm những đốm đồi mồi của tuổi già. Những đường tĩnh mạch căng phồng, xanh lét và nổi hằn lên, chạy theo hai bên cổ tay và trên cổ ồng.

“Lúc đó chắc khoảng năm 1940,” ông nói tiếp, đôi môi khô nẻ nở một nụ cười buồn bã. “Thời thế thật khó khăn, chúng tôi đã phải bán đi gần như toàn bộ các bức tranh. Tôi đặc biệt còn nhớ một bức của danh họa Muñoz Degrain và một bức khác của danh họa Murillo. Ana tội nghiệp của tôi đã không bao giờ nguôi ngoai được chuyện mất đi bức tranh của Murillo, mong Chúa giúp linh hồn bà ấy được yên nghỉ. Đó là một bức tranh vẽ Đức Mẹ Đồng Trinh khổ nhỏ rất đẹp, rất giống những bức họa trưng bày ở bảo tàng Prado.” Ông khép mắt, như thể cố gắng hình dung ra bức tranh đó từ ký ức của mình. “Một sĩ quan quân đội, người sau này trở thành mục sư, đã mua bức tranh. Tên ông ta là Garcia Pontejos, tôi nghĩ vậy. Tên vô lại đó thực sự đã lợi dụng tình thế bất lợi của chúng tôi. Ông ta đã trả cho chúng tôi một món tiền còm cõi rẻ mạt.”

“Đó chắc hẳn là một mất mát rất đau đớn.” Menchu lựa chọn một giọng nói đầy cảm thông rất hợp ngữ cảnh. Bà đang ngồi đối diện với Belmonte, dành cho ông chủ nhà góc nhìn vô cùng hào phóng để ngắm nghía đôi chân của mình. Ông già tàn phế gật đầu đầy vẻ cam chịu, một cử chỉ đã hình thành từ nhiều năm trước, một cử chỉ quen thuộc của những người chỉ học hỏi được từ những ảo tưởng của chính mình.

“Không còn cách nào khác. Thậm chí gia đình vợ tôi và tất cả bạn bè cũng đều quay lưng lại với chúng tôi sau chiến tranh, khi tôi bị sa thải khỏi vị trí nhạc trưởng của dàn nhạc giao hưởng Madrid. Vào thời kỳ đó, nếu bạn không thuộc về phe họ có nghĩa là bạn chống lại họ. Và chắc chắn tôi không thuộc về phe họ.”

Ông dừng lại một lát, mọi sự chú ý của ông dường như đều tập trung vào tiếng nhạc đang vang lên từ góc phòng, giữa những chồng đĩa cũ, phía trên bày những bản phù điêu khắc hình dấu của các nhà soạn nhạc Schubert, Verdi, Beethoven và Mozart lồng trong những chiếc khung rất hợp nhau. Một lúc sau, ông lại nhìn Julia và Menchu với một thoáng ngạc nhiên, như thể vừa quay về từ một nơi rất xa và không trông đợi thấy hai người vẫn còn ngồi đó.

“Thế rồi tôi bị đột quỵ, và tình hình còn trở nên phức tạp hơn. May thay chúng tôi vẫn còn khoản thừa kế của vợ tôi, khoản thừa kế mà không ai có thể lấy được của bà ấy. Và chúng tôi đã cố gắng giữ lại được ngôi nhà này, vài món đồ đạc và hai hay ba bức tranh đẹp, trong đó có bức Ván cờ.” Ông già buồn bã đưa mắt nhìn lên khoảng trống trên tường, lên chiếc đinh đang nằm trơ trọi cũng như dấu vết của một khoảng hình chữ nhật còn lưu lại trên lớp giấy dán tường, rồi ông đưa tay lên xoa cằm, trên đó còn vài sợi râu bạc trắng đã thoát khỏi lưỡi dao cạo của ông. “Đó luôn là bức tranh yêu thích của tôi.”

“Ông được thừa kế bức tranh đó từ ai vậy?”

“Từ một chi khác của gia đình, dòng họ Moncada. Một ông bác. Moncada chính là họ thứ hai của Ana. Một trong những tổ tiên của bà ấy, Luis Moncada, là một sĩ quan hậu cần dưới quyền công tước Alejandro Farnesio xứ Parma[1], vào khoảng năm 1500 thì phải… Hẳn ông ta ít nhiều cũng là một người say mê nghệ thuật.”

Julia tìm trong tập tài liệu đang nằm trên mặt bàn.

“ ‘Có được năm 1585’, trong này viết như vậy, ‘có thể ở Antwerp, vào thời gian Flanders và Brabant[2] đầu hàng…’ ” Ông già gật đầu, như thể từng đích thân chứng kiến sự kiện đó.

“À, phải rồi. Bức họa có thể là một trong những chiến lợi phẩm đoạt được khi cướp phá thành phố. Binh lính thuộc trung đoàn do vị tổ tiên của vợ tôi chỉ huy không phải loại người lịch sự gõ cửa và sẵn lòng ký hóa đơn.”

Julia đang giở từng trang tài liệu.

“Trước đó không có gì nhắc tới bức tranh,” cô nhận xét. “Ông có nhớ bất cứ câu chuyện nào trong gia đình liên quan tới bức tranh không, bất cứ câu chuyện truyền miệng nào? Bất kỳ thông tin nào ông có cũng sẽ giúp ích rất nhiều cho chúng tôi.”

Belmonte lắc đầu.

“Không, tôi không biết thêm gì khác nữa. Gia đình vợ tôi luôn gọi bức tranh là Flanders hay Bức tranh trên ván gỗ Farnesio, chắc chắn để không phải nhớ tới cách họ có được nó. Nó đã xuất hiện dưới những cái tên này trong suốt hơn hai mươi năm được mang cho bảo tàng Prado mượn, cho tới khi bố vợ tôi lấy lại nó năm 1923 nhờ Primo de Rivera, một người bạn của gia đình. Bố vợ tôi luôn rất trân trọng bức tranh này của Van Huys, vì ông cũng là một người ham mê cờ vua. Đó là lý do vì sao khi bức tranh được thừa kế lại cho con gái ông, bà ấy đã không muốn bán nó đi.”

“Thế còn bây giờ?” Menchu hỏi.

Ông già im lặng một lát, nhìn chăm chăm vào tách cà phê của mình như thể không hề nghe thấy câu hỏi.

“Giờ mọi thứ đã khác,” cuối cùng ông lên tiếng. Dường như ông đang tự giễu chính mình. “Giờ tôi thực sự đã là một kẻ tàn phế già nua, điều này thì quá rõ rồi.” Ông vỗ lên đôi chân gần như vô dụng của mình. “Cô cháu Lola của tôi và chồng nó chăm lo cho tôi, vậy thì tôi cũng nên đền đáp chúng theo cách nào đó, bà không thấy thế sao?”

Menchu khẽ xin lỗi. Bà không có ý thiếu tế nhị. Đây hoàn toàn là chuyện riêng của gia đình, tất nhiên rồi.

“Không có gì phải xin lỗi cả,” Belmonte nói, đưa tay lên như thể ban sự xá tội. “Chuyện này cũng hoàn toàn tự nhiên thôi. Bức tranh đó đáng giá rất nhiều tiền và nó chẳng có ích gì nếu cứ được treo trong ngôi nhà này. Cháu tôi và chồng nó nói chúng có thể làm nên chuyện nếu được giúp đỡ ít nhiều. Lola còn có tiền trợ cấp của bố nó, nhưng chồng cháu tôi, Alfonso…” Ông chủ nhà nhìn Menchu như thể muốn van nài bà hãy thấu hiểu. “Thế đấy, bà cũng biết nó thế nào rồi: nó chưa bao giờ làm việc gì trong đời cả. Còn về phần tôi…” Nụ cười chua chát trở lại trên môi ông. “Nếu tôi cho bà biết tôi phải trả bao nhiêu tiền thuế mỗi năm chỉ để giữ lấy ngôi nhà này và được sống trong đó, chắc bà sẽ thấy kinh hoàng.”

“Nơi này là một khu vực đẹp,” Julia nói. “Và đây là một ngôi nhà đẹp.”

“Phải, nhưng khoản lương hưu của tôi rất còm cõi. Đó là lý do khiến tôi phải bán dần đi từng kỷ vật của mình. Bức tranh sẽ giúp tôi dễ thở hơn.”

Ông già giữ nguyên vẻ trầm ngâm, chậm chạp gật đầu, dù dường như ông không chán nản lắm. Ngược lại, thậm chí có vẻ ông còn thấy tất cả chuyện này rất thú vị, như thể trong đó có những khía cạnh hài hước mà chỉ mình ông biết. Có thể ban đầu chỉ đơn giản là một trò đào mỏ tầm thường của cô cháu gái vô liêm sỉ và chồng cô ta, giờ với ông nó còn là một thử nghiệm kỳ dị về thói tham lam trong gia đình: lúc nào cũng luôn là “bác thế này và bác thế kia”, giờ chúng cháu ở đây hầu hạ bác đủ đường, và khoản lương hưu của bác chỉ vừa đủ trang trải các khoản chi phí, tốt hơn bác nên dọn tới ở với những người cùng độ tuổi như bác; thật xấu hổ, cả đống tranh treo trên tường chẳng để làm gì cả. Giờ thì với bức họa của Van Huys làm mồi nhử, Belmonte chắc hẳn đang cảm thấy rất an tâm. Ông có thể lấy lại thế thượng phong sau bấy nhiêu năm bị sỉ nhục. Nhờ bức tranh, cuối cùng ông cũng có thể tính sổ với cô cháu gái cùng chồng cô nàng.

Julia mời ông một điếu thuốc, ông dành cho cô một nụ cười biết ơn song lại do dự.

“Thực sự tôi không nên hút,” ông nói. “Lola chỉ cho phép tôi uống một tách cà phê sữa và hút một điếu thuốc lá mỗi ngày.”

“Quên Lola đi,” Julia đáp, với sự bột phát khiến chính cô cũng phải ngạc nhiên. Menchu có vẻ bất ngờ, nhưng ông già dường như lại chẳng hề bận tâm chút nào. Ông hướng về Julia với một cái nhìn trong đó cô nghĩ có một tia tán đồng vừa lóe lên rồi lập tức tắt đi, và chìa những ngón tay gầy guộc của ông ra. Nhoài người qua bàn để châm điếu thuốc, Julia nói: “Về bức tranh… Có một điều không ngờ tới đã xảy ra.”

Ông chủ nhà khoan khoái nuốt một ngụm khói, giữ nó lại trong phổi mình lâu nhất có thể rồi khép hờ mắt lại.

“Không ngờ tới theo hướng tốt hay xấu vậy?”

“Theo hướng tốt. Chúng tôi đã khám phá ra một dòng chữ được giấu kín dưới lớp sơn. Làm nó lộ ra rất có thể sẽ làm tăng giá trị của bức tranh.” Cô ngồi lại xuống ghế, mỉm cười. “Ông là người quyết định chúng ta sẽ làm gì.”

Belmonte đứa mắt nhìn Menchu và Julia, như thể tự làm một phép so sánh nào đó, hay đang bị lôi kéo giữa hai sự trung thành đối lập nhau. Cuối cùng, dường như ông đã đi đến quyết định. Rít thêm một hơi thuốc dài nữa, ông đặt hai bàn tay lên trên đầu gối với vẻ hài lòng.

“Cô không chỉ xinh đẹp, mà rõ ràng còn rất thông minh nữa,” ông nói với Julia. “Tôi dám cược thậm chí cô còn thích Bach.”

“Tôi rất thích Bach.”

“Nào, làm ơn cho tôi biết dòng chữ đó viết gì.”

Và Julia thuật lại cho ông biết.

“Ai có thể ngờ được chứ!” Belmonte, đầy hoài nghi, vẫn còn lắc đầu sau một hồi lâu im lặng. “Bấy nhiêu năm ngắm nhìn bức tranh đó và tôi chưa bao giờ ngờ đến, dù chỉ một lần…” Ông đưa mắt nhìn khoảng trống mà bức họa của Van Huys để lại trên tường trong khoảnh khắc, đôi mắt khép hờ trong lúc ông nở một nụ cười hài lòng. “Vậy là ông họa sĩ này thích những bí ẩn.”

“Có vẻ là thế,” Julia nói.

Belmonte chỉ vào chiếc máy quay đĩa đặt trong góc phòng.

“Ông ta không phải là người duy nhất,” ông nói. “Các tác phẩm nghệ thuật chứa đựng các câu đố và những đầu mối ẩn giấu trong đó đã từng rất phổ biến. Hãy lấy Bach làm ví dụ. Mười luân khúc hợp thành bản Musical Offering của ông là tác phẩm hoàn hảo nhất mà ông sáng tác, ấy vậy mà không có bài nào trong chúng được viết ra trọn vẹn từ khởi đầu đến kết thúc. Ông đã làm vậy một cách có chủ ý, như thể tác phẩm là một chuỗi những câu đố ông đặt ra cho vua Phổ là Frederick. Đó là một phong cách đánh đố quen thuộc trong âm nhạc thời ấy. Nó bao gồm việc soạn ra một giai điệu chủ đề, kèm theo là những chỉ dẫn ít nhiều bí hiểm, rồi để một nhạc sĩ, nhạc công hay người thể hiện khác tự khám phá ra luân khúc dựa vào giai điệu chủ đề đó, vì thực ra đó là một trò giải đố.”

“Thật thú vị làm sao!” Menchu nói.

“Bà không tưởng tượng nổi nó thú vị đến mức nào đâu. Giống nhiều nghệ sĩ khác, Bach cũng là người thích đùa cợt. Ông luôn nghĩ ra những cách thức khác nhau để đánh lừa thính giả. Ông sử dụng các mẹo vận dụng nốt nhạc và ca từ, những biến tấu tài tình, những đoạn ngẫu hứng kỳ lạ. Chẳng hạn, ở một trong những bài hợp xướng ông viết cho sáu giọng, nhà soạn nhạc đã khéo léo lồng vào tên của chính mình, được chia ra giữa hai giọng cao nhất. Và những chuyện như thế không chỉ xảy ra trong âm nhạc. Lewis Carroll, một nhà toán học và say mê môn cờ vua không kém gì văn học, từng đưa trò chơi chữ theo chữ cái đầu vào các bài thơ của ông. Có những phương thức rất thông minh để ẩn giấu những thứ người ta muốn trong các bản nhạc, bài thơ hay các bức tranh.”

“Chắc chắn rồi,” Julia nói. “Những biểu tượng và đầu mối ẩn vẫn hay xuất hiện trong nghệ thuật. Thậm chí cả trong nghệ thuật hiện đại. Rắc rối ở chỗ không phải lúc nào chúng ta cũng có trong tay đúng chìa khóa để giải mã những thông điệp ấy, nhất là những thông điệp cổ xưa.” Lúc này đến lượt cô trầm ngâm nhìn vào khoảng trống trên tường. “Nhưng với bức Ván cờ, ít nhất chúng ta cũng đã có vài manh mối để tìm kiếm. Chúng ta có thể thử tìm một lời giải.”

Belmonte ngả người tựa lưng ra sau trên chiếc xe lăn của ông, đôi mắt giễu cợt nhìn chăm chăm vào Julia.

“Được thôi, hãy thông tin thường xuyên cho tôi,” ông nói. “Tôi có thể cam đoan với hai người là không gì có thể đem đến cho tôi niềm vui lớn hơn thế.”

Ba người đang chào tạm biệt trên lối đi thì cháu gái Belmonte và chồng cô ta về đến. Lola là một phụ nữ gầy trơ xương, đã vượt xa cột mốc ba mươi tuổi, với mái tóc đỏ hoe và đôi mắt nhỏ tham lam. Cánh tay phải của cô ta, lọt thỏm trong ống tay áo một chiếc áo choàng lông thú, đang cắp chặt lấy cánh tay trái của anh chồng. Anh ta có nước da ngăm, vóc người dong dỏng, trẻ hơn cô vợ một chút, bệnh hói đầu sớm được che giấu đi phần nào nhờ nước da sẫm màu. Kể cả chưa được nghe lời nhận xét của ông già đi nữa, Julia cũng dễ dàng đoán ra anh chàng này có một chỗ đứng vững chắc trong hàng ngũ những kẻ thích làm càng ít càng tốt để kiếm sống. Với hai bọng mắt hơi chảy xệ tô điểm làm tăng thêm vẻ phóng đãng, khuôn mặt anh ta phô ra một cái nhìn sưng sỉa đầy ngờ vực mà khuôn miệng to xảo quyệt như của một con cáo chẳng hề lạc quẻ. Anh ta mặc một chiếc áo khoác màu xanh đính khuy vàng, không đeo cà vạt, bộ dạng không lẫn vào đâu được của một kẻ chỉ phân chia quỹ thời gian rỗi chẳng mấy eo hẹp của mình giữa ngồi kề cà uống rượu khai vị ở những quầy bar đắt tiền và ghé thăm các hộp đêm thời thượng, dù rõ anh chàng cũng không xa lạ gì với các bàn chơi roulette hay các loại bài bạc.

“Cháu tôi, Lola, và chồng nó, Alfonso,” Belmonte nói, và họ trao đổi những lời chào hỏi, không chút hào hứng từ phía cô cháu, nhưng đầy vẻ quan tâm không giấu giếm từ phía Alfonso, anh này giữ bàn tay Julia có phần lâu hơn cần thiết, liếc nhìn cô từ đầu đến chân bằng con mắt của một tay chơi sành sỏi. Sau đó anh ta quay sang Menchu, gọi bà bằng tên riêng như thể hai người là chỗ quen biết lâu ngày.

“Hai quý cô đây đến vì bức tranh,” Belmonte giải thích.

Alfonso chặc lưỡi.

“Tất nhiên rồi, bức tranh. Bức tranh trứ danh của bác.”

Belmonte cập nhật cho vợ chồng cô cháu biết tình hình mới. Alfonso đứng đút hai tay vào túi quần, mỉm cười nhìn chằm chằm vào Julia.

“Nếu như thế có nghĩa là giá trị bức tranh sẽ tăng lên,” anh ta nói, “thì với tôi đây quả là một tin tuyệt vời. Cô có thể quay lại bất cứ lúc nào cô muốn nếu cô lại mang tới cho chúng tôi những điều ngạc nhiên như thế. Chúng tôi thích những điều ngạc nhiên thú vị.”

Cô cháu ông chủ nhà không lập tức chia sẻ tâm trạng hài lòng với chồng mình.

“Chúng ta cần thảo luận về việc này,” cô ta nói. “Liệu có gì đảm bảo làm thế không phải chỉ làm hỏng bức tranh mà thôi?”

“Nếu thế thì quả là không thể tha thứ,” Alfonso hùa theo. “Nhưng anh không nghĩ quý cô trẻ tuổi đây lại bất cẩn đến mức gây ra việc đó.”

Lola ném về phía ông chồng một cái nhìn bực bội.

“Anh đừng chõ vào việc này. Đây là chuyện làm ăn của tôi.”

“Thế thì em sai rồi, em yêu quý,” nụ cười của Alfonso càng nở rộng hơn. “Chúng ta cùng chia sẻ mọi thứ mà.”

“Tôi nói với anh rồi đấy: đừng chõ vào việc này.”

Alfonso chậm rãi quay về phía cô vợ. Khuôn mặt anh ta trở nên cứng rắn và càng hiện rõ vẻ cáo già ranh mãnh, nụ cười của anh ta giờ có vẻ giống một lưỡi dao sắc lẻm.

Julia nghĩ có lẽ tay chơi này cũng không hẳn vô hại như ấn tượng ban đầu mà anh ta đem lại. Sẽ là không khôn ngoan nếu để xảy ra bất cứ chuyện làm ăn lửng lơ nào với một gã sở hữu nụ cười như thế.

“Đừng có ngốc thế… em yêu.”

Hai từ “em yêu” được nói ra với đủ mọi sắc thái cảm xúc, trừ sự âu yếm dịu dàng, và Lola có vẻ ý thức được điều đó rõ hơn ai khác. Họ lặng lẽ quan sát cô ta cố gồng mình che giấu sự ê chề và căm hận của mình. Menchu bước lên một bước, quyết định can thiệp vào cuộc cãi cọ.

“Chúng tôi đã trao đổi với don Manuel về vấn đề này,” bà thông báo. “Và ông ấy đã đồng ý.”

Hai bàn tay đặt trong lòng, ông già tàn tật đã theo dõi màn đấu khẩu từ chiếc xe lăn như một khán giả đã lựa chọn đứng ngoài nhưng luôn quan sát mọi diễn biến với vẻ hào hứng thích thú đầy ác ý.

Quả là một gia đình không giống ai! Julia thầm nghĩ.

“Đúng thế,” ông già xác nhận, không cụ thể với ai trong những người còn lại. “Tôi đã đồng ý. Về mặt nguyên tắc.”

Cô cháu gái đang vặn vẹo hai bàn tay, những chiếc vòng cô ta đeo trên cổ tay va vào nhau rổn rảng. Dường như cô ta đang lâm vào trạng thái đau khổ tột độ – hoặc vậy, hoặc đang giận sôi lên. Mà cũng có thể cô ta đang rơi vào cả hai tâm trạng đó cùng một lúc.

“Bác, đây là vấn đề cần phải bàn bạc. Cháu không hề nghi ngờ thiện ý của hai quý bà đây…”

“Hai quý cô trẻ tuổi,” chồng cô ta chen vào, mỉm cười với Julia.

“Thì hai quý cô trẻ tuổi.” Lola khó khăn lắm mới thốt được nên lời, lưỡi cô ta ríu lại vì tức giận. “Nhưng đáng ra họ cũng phải hỏi ý kiến cả vợ chồng cháu nữa.”

“Nếu nói đến phần tôi,” ông chồng lên tiếng, “hai quý cô đây nhận được sự tán đồng hoàn toàn.”

Menchu đang ngắm nghía Alfonso một cách khá lộ liễu và dường như định nói gì đó. Nhưng rồi bà chọn không lên tiếng và đưa mắt nhìn cô cháu gái ông chủ nhà.

“Cô đã nghe chồng mình nói gì rồi đấy.”

“Tôi không quan tâm. Tôi mới là người thừa kế hợp pháp.”

Belmonte đưa một bàn tay xương xẩu lên làm một cử chỉ mỉa mai, như thể xin phép được chen vào.

“Tôi vẫn còn sống đây, Lola. Cô sẽ nhận được gia tài thừa kế của cô khi thời điểm đó chính thức đến.”

“Amen,” Alfonso lẩm bẩm.

Cô cháu gái chìa cái cằm xương xẩu ra theo cách thức độc địa nhất, hướng thẳng vào Menchu, và trong một khoảnh khắc Julia đã nghĩ cô ta chuẩn bị nhảy xổ vào họ. Với bộ móng tay để dài của cô ta cùng dáng vẻ của một con chim săn mồi, quả thực có chút gì đó đầy đe dọa trong con người cô cháu gái ông chủ nhà. Julia thầm chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc đối đầu, tim đập rộn lên. Khi cô còn là một đứa trẻ, César từng dạy cô vài mẹo nhỏ khá tệ hại nhưng hữu dụng nếu cần phải hạ thủ những tên cướp biển. May thay, thái độ hung dữ của cô cháu chỉ dừng lại trên vẻ mặt cô ta, cũng như cách cô ta vùng vằng quay người, đùng đùng bỏ ra khỏi phòng.

“Các người sẽ biết tay tôi,” cô ta nói. Và tiếng nện gót giày bực bội của cô ta nhỏ dần trên lối đi.

Hai bàn tay vẫn để nguyên trong túi quần, Alfonso giữ nụ cười bình thản nhẹ nhàng trên khuôn mặt.

“Đừng để ý đến cô ấy,” anh ta nói, rồi quay sang Belmonte. “Phải không nào, bác thân mến? Bác hẳn chưa bao giờ nghĩ đến, nhưng Lolita thực sự có một trái tim vàng. Cô ấy đúng là một cô gái dễ thương.”

Belmonte lơ đãng gật đầu. Rõ ràng ông chủ nhà đang bận suy nghĩ về chuyện khác. Cái nhìn của ông dường như hướng tới khoảng trống hình chữ nhật trên tường, như thể nó chứa đựng những dấu hiệu bí ẩn mà chỉ mình ông, với đôi mắt mệt mỏi của mình, có thể đọc được.

❀ ❀ ❀

[1] : Vùng đất nay thuộc Italia.

[2] : Một công quốc nay thuộc Bỉ và Hà Lan.