“Tôi nghĩ,” César nói, “ở đây chúng ta đang đối diện với một thế cờ vua.”

Họ đã thảo luận về bức họa được nửa giờ đồng hồ. César đang tựa lưng vào tường, điệu đà cầm một ly gin pha chanh bằng ngón cái và ngón trỏ, Menchu ngồi uể oải trên xô pha, còn Julia đang ngồi bệt dưới thảm trải sàn, một chiếc gạt tàn để giữa hai chân, bận rộn cắn móng tay. Cả ba người đều chăm chú nhìn vào bức tranh như thể nhìn vào một màn hình ti vi. Sắc màu trên bức tranh của Van Huys sẫm dần lại trước mắt họ khi những tia sáng cuối cùng của buổi chiều muộn biến mất khỏi bầu trời.

“Hai người có nghĩ ai đó nên bật đèn lên không?” Menchu gợi ý. “Tôi có cảm giác như thể đang dần trở nên mù lòa.”

César bật công tắc sau lưng ông, và những luồng ánh sáng gián tiếp, phản chiếu từ các bức tường, đem vẻ sống động và các sắc màu trở lại với Roger de Arras và hai vợ chồng công tước xứ Ostenburg. Gần như cùng lúc, chiếc đồng hồ treo tường đổ tám tiếng chuông theo nhịp đu đưa của quả lắc có cần dài bằng đồng thau. Julia quay đầu lại, trông đợi tiếng bước chân vẫn chưa chịu vang lên ngoài cầu thang.

“Alvaro đến muộn rồi,” cô nói, và thấy César nhăn mặt.

“Cho dù gã phàm tục đó có đến muộn thế nào đi nữa,” ông lẩm bẩm, “chừng đó cũng chẳng bao giờ đủ muộn để tránh mặt bác.”

Julia dành cho ông một cái nhìn đầy trách móc.

“Bác đã hứa với cháu sẽ cứ xử đàng hoàng. Đừng quên đấy.”

“Bác sẽ không quên đâu, công chúa thân mến. Bác sẽ kìm nén cái thôi thúc muốn giết người của mình, nhưng chỉ vì tình cảm bác dành cho cháu thôi.”

“Cháu sẽ biết ơn bác mãi mãi.”

“Bác hy vọng là thế.” Ông nhìn chiếc đồng hồ trên cổ tay như thể không tin vào chiếc đồng hồ treo tường, một món quà cũ của chính ông. “Nhưng con lợn này rõ ràng không được đúng giờ cho lắm, phải không nào?”

“Bác César.”

“Được rồi, cô bé thân mến. Bác sẽ không nói thêm lời nào nữa.”

“Không, bác cứ tiếp tục nói đi.” Julia chỉ về phía bức tranh. “Bác đang nói chuyện này có gì đó liên quan tới một thế cờ vua mà.”

César gật đầu. Ông dừng lại đầy kiểu cách như thể đang diễn kịch, nhấp một hớp rượu gin, rồi lau khô môi bằng chiếc khăn mùi soa trắng tinh vừa lấy từ túi áo ra.

“Hãy để tôi giải thích cho cả hai người,” ông đưa mắt nhìn Menchu và khẽ thở dài. “Có một chi tiết trong dòng chữ mà cho tới lúc này chúng ta chưa nhận ra, hay ít nhất là tôi chưa nhận ra. Quis necavit equitem quả thực có thể dịch là ‘Ai đã giết hiệp sĩ?’ Và như thế, theo những hiểu biết của chúng ta, có thể được suy đoán như một câu hỏi về cái chết hay vụ ám sát Roger de Arras. Tuy nhiên, ba từ đó còn có thể được hiểu theo cách khác.” Ông trâm ngâm đưa mắt nhìn bức tranh, thầm đánh giá mức độ đúng đắn trong lý lẽ sắp đưa ra. “Diễn dịch lại theo các khái niệm trong môn cờ vua, rất có thể câu hỏi ở đây không phải ‘Ai đã giết hiệp sĩ?’ mà là ‘Quân nào đã đoạt mất, hay ăn mất, quân hiệp sĩ?’ ”

Không ai nói gì. Cuối cùng Menchu phá vỡ sự im lặng, khuôn mặt bà hiện rõ vẻ thất vọng.

“Những kỳ vọng lớn lao của chúng ta thế là xong. Chúng ta đã dựng nên cả câu chuyện này chỉ căn cứ vào một câu hỏi vớ vẩn vô nghĩa.”

Julia, lúc này đang nhìn chằm chằm vào César, lắc đầu. “Không hề; bí ẩn vẫn còn nguyên đó. Phải vậy không, bác César? Roger de Arras đã bị ám sát trước khi bức họa được vẽ.” Cô đứng dậy chỉ vào góc bức tranh. “Thấy không? Thời điểm bức tranh hoàn thành được ghi ở đây: Petrus Van Huys fecit me, anno MCDLLXXI[1]. Hai năm sau khi Roger de Arras bị sát hại, Van Huys đã chọn cách sử dụng một trò chơi chữ khéo léo để vẽ một bức tranh trong đó cả nạn nhân và thủ phạm cùng xuất hiện.” Cô dừng lại, vì một ý tưởng nữa vừa chợt lóe lên trong đầu cô. “Và, rất có thể, cả nguyên nhân gây ra tội ác: Beatrice xứ Burgundy.”

Menchu đang lúng túng, đồng thời cũng rất phấn khích. Bà nhích người ra mép xô pha, đưa mắt nhìn bức họa Flanders như thể lần đầu tiên nhìn thấy nó.

“Tiếp tục đi. Tôi đang hồi hộp phát điên lên đây.”

“Theo những gì chúng ta biết, có thể có nhiều lý do tại sao Roger de Arras bị ám sát, và một trong số chúng là lời đồn đại về mối quan hệ lãng mạn giữa ông ta và nữ công tước Beatrice, quý bà mặc bộ đồ màu đen đang ngồi đọc sách bên cửa sổ.”

“Có phải cô đang định nói công tước đã giết ông ta vì ghen tuông không?”

Julia xua tay phủ nhận.

“Tôi không định nói gì hết. Tôi chỉ đưa ra một khả năng, vậy thôi.” Cô chỉ về những chống sách, tài liệu và ảnh để đầy trên bàn. “Có lẽ họa sĩ muốn thu hút sự chú ý tới tội ác này. Rất có khả năng đó là điều khiến ông quyết định vẽ bức tranh này, mà cũng có thể ông được đặt hàng để vẽ nó.” Cô nhún vai. “Chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết chắc chắn được, nhưng có một thứ đã rõ ràng: bức tranh chứa đựng chìa khóa để làm sáng tỏ vụ ám sát Roger de Arras. Dòng chữ ấy minh chứng cho điều đó.”

“Dòng chữ bị giấu kín,” César đính chính lại.

“Điều đó càng khẳng định lập luận của cháu.”

“Nếu chỉ đơn giản là họa sĩ sợ rằng ông ta đã quá lộ liễu thì sao?” Menchu hỏi. “Ngay cả vào thế kỷ 15 cô cũng không thể bỗng dưng khơi khơi buộc tội người khác như thế.”

Julia nhìn vào bức họa.

“Rất có thể Van Huys sợ rằng ông đã thể hiện mọi thứ quá rõ ràng.”

“Hoặc có thể ai đó đã vẽ đè lên dòng chữ vào một thời điểm muộn hơn,” Menchu đề xuất.

“Không. Tôi cũng đã nghĩ tới khả năng này, và ngoài việc kiểm tra bức tranh dưới đèn tử ngoại, tôi đã lấy một mẫu lát cắt dọc rất nhỏ để kiểm tra dưới kính hiển vi.” Cô cầm một tờ giấy lên. “Kết quả ở cả đây, lần lượt từng lớp một: lớp ván gỗ sồi, một lớp lót rất mỏng được làm từ canxi cacbonat và keo dính có nguồn gốc động vật, lớp phủ nền từ bột trắng chì và dầu, sau đó là ba lớp gồm trắng chì, đỏ thần sa và màu đen từ than xương động vật, trắng chì và màu xanh lục nhựa đồng, và véc ni, cứ như thế. Tất cả đều tương thích với phần còn lại: cùng thành phần pha trộn, cùng loại màu. Chính Van Huys là người đã vẽ đè lên dòng chữ, chỉ ít lâu sau khi viết ra nó. Về chuyện này không còn gì phải nghi ngờ nữa.”

“Vậy thì sao?”

“Hãy nhớ chúng ta đang lần theo sợi dây mong manh kéo dài năm thế kỷ, về điều này tôi hoàn toàn nhất trí với César. Rất có thể chìa khóa của bí ẩn nằm trong ván cờ. Còn về việc ngoài nghĩa ‘giết’, ‘necavit’ hoàn toàn có thể hiểu là ‘đoạt lấy’, thì tôi chưa bao giờ tính đến khả năng này.” Cô nhìn César. “Bác nghĩ thế nào?”

César ngồi xuống đầu đối diện của chiếc xô pha, bắt tréo hai chân sau khi nhấp một hớp gin nhỏ.

“Bác cũng nghĩ như cháu, cô bé yêu quý. Bác nghĩ bằng việc hướng sự chú ý của chúng ta từ vị hiệp sĩ thật sang quân cờ hiệp sĩ, người họa sĩ đã cung cấp cho chúng ta manh mối đầu tiên.” Ông điệu bộ uống cạn ly của mình rồi đặt nó xuống chiếc bàn nhỏ kê bên cạnh ông, những viên đá còn lại trong ly đập vào nhau kêu lách cách. “Bằng cách hỏi ai đã ăn quân hiệp sĩ, ông ta buộc chúng ta phải nghiên cứu ván cờ. Ông già Van Huys ma mãnh này, một người mà bác bắt đầu cho rằng sở hữu khiếu hài hước lạ lùng đến mức đáng ghi nhận, có vẻ đang mời chúng ta chơi cờ.”

Mắt Julia sáng lên.

“Vậy thì chúng ta chơi cờ thôi,” cô reo lên, quay về phía bức tranh. Những lời cô nói khiến César buông ra một tiếng thở dài nữa.

“Bác cũng muốn thế lắm, nhưng bác e rằng chuyện này vượt quá khả năng của bác.”

“Thôi nào, bác César, bác phải biết chơi cờ vua chứ.”

“Một phỏng đoán cực kỳ ngốc nghếch, cô bé thân mến. Cháu đã bao giờ tận mắt thấy bác chơi cờ chưa?”

“Chưa bao giờ. Nhưng ai mà chẳng biết qua loa về cách chơi.”

“Trong trường hợp này, cháu cần nhiều hơn hiểu biết chung chung mơ hồ về cách di chuyển các quân cờ. Cháu đã thử quan sát kỹ lưỡng bàn cờ trong tranh chưa? Vị trí các quân cờ rất phức tạp.” Ông ngả người ra sau với vẻ uể oải cường điệu quá mức, như thể bị kiệt sức. “Ngay cả bác cũng có những hạn chế hết sức đáng bực mình, cô bé yêu quý. Chẳng ai hoàn hảo cả.”

Đúng lúc đó có người bấm chuông cửa.

“Chắc là Alvaro,” Julia nói rồi chạy ra mở cửa.

Người bấm chuông không phải là Alvaro. Cô chủ nhà quay vào cầm theo chiếc phong bì vừa được một người mang đến đưa cho cô. Trong đó có vài bản sao chụp tài liệu và một danh sách sự kiện được đánh máy theo trình tự thời gian.

“Xem này. Có vẻ như anh ấy quyết định không đến, nhưng đã gửi cho chúng ta thứ này.”

“Vẫn khiếm nhã như xưa,” César lẩm bẩm dè bỉu. “Đáng ra hắn ta phải gọi điện đến để xin lỗi trước, đồ chuột cống thối tha.” Ông nhún vai. “Nhưng hai người biết không, tự trong lòng, tôi thực sự thấy mừng đấy. Gã thối tha này gửi gì cho chúng ta vậy?”

“Đừng xấu tính với anh ấy như thế,” Julia nói. “Phải mất rất nhiều công sức để tập hợp được những thông tin này đấy.”

Rồi cô bắt đầu đọc thành tiếng.

PIETER VAN HUYS VÀ CÁC NHÂN VẬT ĐƯỢC THỂ HIỆN TRONG BỨC TRANH VÁN CỜ.

❀ ❀ ❀

[1] : Petrus Van Huys vẽ xong bức tranh này năm 1471.