Được lọc qua thứ vodka cô đã uống, âm nhạc – thứ nhạc jazz nhẹ nhàng với âm lượng được chỉnh nhỏ xuống mức chỉ còn là những tiếng rì rầm khe khẽ mà dường như bay ra từ các góc tối của căn phòng – bao quanh cô như những bàn tay vuốt ve ấm áp, mềm mại và rất thật, thứ cảm giác được chuyển hóa thành sự tỉnh táo bình thản. Như thể mọi thứ, từ màn đêm, âm nhạc, những bóng đen, thậm chí cả cảm giác dễ chịu lan tới từ tay vịn của chiếc xô pha bọc da dưới cổ cô, cùng pha trộn vào nhau trong sự hài hòa hoàn hảo; mọi thứ, từ những đồ vật bé nhỏ nhất trong phòng, từ những ý nghĩ bâng quơ nhất của cô, đều tìm thấy vị trí chính xác của chúng trong tâm trí cô và trong không gian, ăn khớp với sự chính xác mang tính hình học trong tầm nhìn và ý thức của cô.

Không gì, thậm chí cả những hồi ức u ám nhất, có thể phá vỡ sự bình yên đang ngự trị trong tâm hồn cô. Đây là lần đầu tiên cô lấy lại được cảm giác thăng bằng đó, hoàn toàn thả lỏng bản thân và đắm chìm trong đó. Thậm chí cả tiếng chuông điện thoại, khi nó vang lên báo hiệu một trong những thông điệp đe dọa trong im lặng đó, mà giờ đây đã trở nên gần như quen thuộc, cũng không thể phá vỡ được cảm giác êm ái này. Mắt nhắm lại, đầu nhẹ nhàng lắc lư theo điệu nhạc, Julia cho phép mình nở một nụ cười ấm áp, bí hiểm. Vào những lúc như thế này thật dễ sống bình yên với bản thân mình.

Cô lười nhác mở mắt ra. Trong bóng tối, khuôn mặt nhiều màu sắc của một trinh nữ được vẽ theo phong cách Gothic cũng đang mỉm cười, cái nhìn chìm khuất trong sự tĩnh lặng của bao thế kỷ đã trôi qua. Được đặt dựa vào chân bàn, trên tấm thảm Shiraz dính đầy màu vẽ, là một bức tranh lồng trong khung hình bầu dục, lớp véc ni phủ trên mặt mới được tẩy đi một nửa, một bức tranh phong cảnh xứ Andalusia[1] lãng mạn, đượm vẻ hoài cổ và yên bình, thể hiện con sông ở Seville[2] đang êm đềm chảy giữa hai bên bờ rợp bóng cây xanh, với một con tàu và vài thân cây trong hậu cảnh. Và ở giữa căn phòng – nằm giữa những bức tượng, khung tranh, những món đồ đồng thau, các bức họa, những lọ dung môi, những tấm toan, một bức chân dung Chúa Jesus theo phong cách Ba Rốc, những cuốn sách mỹ thuật xếp chồng lên nhau cạnh các đĩa hát và những món đồ gốm – ở đúng giao điểm lạ lùng, tình cờ nhưng không thể phủ nhận của các đường nét và góc phối cảnh, bức Ván cờ kiêu hãnh ngự trị giữa bối cảnh lộn xộn một cách đầy trật tự làm người ta nhớ tới một phòng bán đấu giá hay một hiệu đồ cổ. Quầng sáng yếu ớt hắt vào từ lối đi tạo ra một dải sáng mờ hẹp hình chữ nhật trên bức tranh, đủ để đem đến sức sống cho toàn bức họa cũng như để mọi chi tiết trong đó, cho dù tất cả đều chìm trong một ảo giác tương phản, có thể được thấy rõ ràng từ nơi Julia đang ngồi dựa người ra sau, cả hai chân để trần dưới chiếc áo len lùng thùng nhàu nhĩ. Mưa đang rơi rả rích xuống khung cửa sổ trên trần nhưng hệ thống sưởi đã giữ chân cái lạnh ở ngoài.

Những chữ cái màu vàng của dòng chữ mới được hé lộ lấp lánh trong bóng tối. Đó quả là một công việc khó khăn, tỉ mẩn, thường xuyên bị gián đoạn để cô chụp lại từng giai đoạn của quá trình khi cô loại bỏ lớp màu đồng pha trong nhựa thông ở trên cùng và khi lớp màu vàng sáng của các chữ cái Gothic dần được bộc lộ, năm trăm năm sau khi Pieter Van Huys che chúng đi để giấu kín điều bí mật.

Giờ cả dòng chữ đang hiện lên trước mắt cô: Quis necavit equitem. Julia muốn nó được giấu kín dưới lớp màu nguyên thủy, vì dù sao những tấm ảnh chụp tia X cũng đã chứng tỏ sự tồn tại của nó. Tuy nhiên, Montegrifo đã khăng khăng muốn bộc lộ dòng chữ ra; theo anh ta, điều đó sẽ kích động trí tò mò bệnh hoạn của khách hàng, chẳng mấy nữa bức tranh sẽ được mang ra triển lãm công khai trước mắt mọi người: các nhà môi giới bán đấu giá, các nhà sưu tầm, các sử gia. Bầu không khí riêng tư kín đáo mà bức tranh đã được hưởng cho tới lúc này, trừ một quãng thời gian ngắn hiện diện tại bảo tàng Prado, sẽ kết thúc mãi mãi. Bức Ván cờ sẽ sớm được các chuyên gia kiểm tra kỹ lưỡng; rồi nó sẽ trở thành chủ đề của những cuộc tranh luận nảy lửa, và người ta sẽ viết về nó trong nhiều bài báo, cũng như các bài luận văn và những để tài nghiên cứu chuyên ngành, giống như bài viết lúc này cô đang chuẩn bị. Người họa sĩ bậc thầy già cả theo trường phái Flemish, người đã tạo nên bức tranh, không bao giờ có thể hình dung tác phẩm của ông sẽ trở nên nổi tiếng đến vậy. Và nếu Ferdinand Altenhoffen biết được điều này, nắm xương tàn của ông chắc hẳn sẽ run lên vì sung sướng trong ngôi mộ phủ dày bụi dưới hầm mộ của một tu viện nào đó trên đất Bỉ hoặc Pháp. Cuối cùng, tên tuổi của ông cũng được rửa sạch, và người ta có thể sẽ phải viết lại vài dòng trong các cuốn sách lịch sử.

Cô nhìn vào bức tranh. Gần như toàn bộ lớp véc ni bị ôxy hóa theo thời gian, cùng với nó là sắc vàng trên bề mặt làm nhợt nhạt đi màu sắc của tác phẩm, đã được lấy đi. Khi không còn lớp véc ni, và khi dòng chữ đã được lộ diện, có gì đó đang bừng sáng từ bức tranh cùng sự hoàn hảo về màu sắc một cách rõ ràng ngay cả trong điều kiện gần như không có ánh sáng của căn phòng. Đường viền quanh các nhân vật hiện lên rõ nét với sự chính xác tuyệt đối của chúng, hoàn toàn rõ ràng và sáng sủa, một cảm giác cân đối tiêu biểu cho các cảnh gia đình – nghịch lý gia đình, Julia thầm nghĩ – quá điển hình cho một phong cách và thời kỳ cụ thể, tới mức chắc chắn bức tranh sẽ giành được một mức giá đáng kinh ngạc.

Nghịch lý gia đình là cách diễn đạt không thể đúng hơn. Không có gì ở hai nhà quý tộc nghiêm nghị đang chơi cờ vua hay vị phu nhân mặc đồ đen ngồi bên cửa sổ đọc sách với đôi mắt cụp xuống, khuôn mặt đầy vẻ kín đáo, có thể khiến ai đó ngờ vực về bi kịch đang ẩn chứa dưới bề mặt ấy, giống như bộ rễ vặn vẹo xấu xí của một thân cây đẹp đẽ.

Cô ngắm nghía khuôn mặt trông nghiêng của Roger de Arras khi ông cúi xuống bàn cờ, hoàn toàn đắm mình vào ván cờ, một ván cờ trong đó ông đã bị loại khỏi cuộc chơi. Tấm giáp che cổ và chiếc áo giáp da làm vị hiệp sĩ trông giống với người lính ông đã từng là trong quá khứ, giống người chiến binh với tấm phù hiệu mà ông đã giành được (có thể trong lúc mặc trên người bộ giáp trụ sáng chói giống như trang phục của người hiệp sĩ cưỡi ngựa đi bên Quỷ dữ) khi ông hộ tống người phụ nữ ấy tới cuộc hôn nhân được thu xếp cho bà vì lý do chính trị. Julia có thể hình dung ra Beatrice thật rõ ràng – lúc ấy vẫn còn là một trinh nữ, trẻ hơn nhiều so với khi bà xuất hiện trong tranh, trước khi nỗi sầu muộn đắng cay làm hằn lên những nếp nhăn quanh miệng – đang thò đầu ra ngoài rèm của chiếc kiệu, ngồi bên bà là một tùy nữ, và thán phục chiêm ngưỡng nhà quý tộc hào hoa mà tiếng tăm đã lan xa trước cả khi ông xuất hiện: người bạn thân nhất của chồng tương lai của bà, vẫn còn là một người đàn ông trẻ tuổi, người sau khi chinh chiến dưới những đóa hoa huệ của nước Pháp để chống lại những con sư tử nước Anh đã quay về tìm kiếm sự bình yên bên cạnh người bạn thuở niên thiếu. Và Julia hình dung đôi mắt to xanh thẳm của Beatrice bắt gặp, chỉ trong chốc lát, cái nhìn điềm tĩnh, mệt mỏi của người hiệp sĩ.

Không thể có chuyện hai người họ chưa từng được gắn kết với nhau bởi điều gì khác ngoài một cái nhìn ấy. Vì một lý do không rõ nào đó, một bước ngoặt không thể nào lý giải nổi của trí tưởng tượng – như thể những giờ bỏ ra nghiên cứu về bức tranh đã tạo nên một mối liên hệ thần bí nào đó giữa cô và mảnh quá khứ ấy – Julia ngắm nhìn khung cảnh trong bức tranh của Van Huys với sự quen thuộc của một người đã tận mắt chứng kiến mọi chi tiết của câu chuyện về các nhân vật được thể hiện trong tranh. Tấm gương trên bức tường trong tranh phản chiếu lại hình dáng đã bị biến dạng vì phối cảnh của hai kỳ thủ và cũng chứa đựng cả Julia, tương tự như cách tấm gương trong bức Las Meninas[3] phản chiếu hình nhà vua và hoàng hậu trong lúc họ quan sát – liệu là từ bên trong hay bên ngoài bức tranh nhỉ? – khung cảnh đang được danh họa Velazquez vẽ lại, hay cũng như tấm gương trong bức Chân dung kép của Arnofini phản chiếu sự hiện diện và cái nhìn tỉ mỉ của Jan Van Eyck.

Ngọn lửa từ que diêm cô quẹt khi châm một điếu thuốc lá khiến cô hoa mắt trong chốc lát, làm bức Ván cờ biến mất khỏi tầm nhìn của cô cho tới khi, dần dần, đôi mắt cô thích ứng trở lại với bối cảnh của bức tranh, các nhân vật và màu sắc của nó. Bản thân cô cũng đã luôn ở đó – giờ thì cô tin chắc như vậy – ngay từ lúc khởi đầu, kể từ lúc đầu tiên Pieter Van Huys hình dung ra khoảnh khắc đó, thậm chí từ trước cả khi ông bắt đầu cẩn thận chuẩn bị canxi cacbonat và keo động vật để trát lên nền gỗ trước khi bắt đầu vẽ.

❀ ❀ ❀

[1] : Lãnh thổ tự trị đông dân nhất và lớn thứ nhì Tây Ban Nha.

[2] : Seville là thủ phủ của lãnh thổ tự trị Andalusia ở Tây Ban Nha.

[3] : Bức tranh khắc họa hình ảnh một buổi vẽ chân dung gia đình hoàng gia Tây Ban Nha từ góc nhìn của vua và hoàng hậu.