Giờ đây, cô nhận ra điều đó một cách hoàn toàn rõ ràng: xưởng vẽ bừa bộn nồng mùi sơn dầu và dầu thông, người họa sĩ đi lại giữa những đồ vật trong xưởng dưới ánh sáng của những cây nến mỡ bò đặt gần bức tranh. Ông đang trộn bột màu xanh đồng với nhựa thông để tạo nên một màu xanh lục bền vững sẽ chịu đựng được sự tàn phá của thời gian. Ông từ tốn đưa màu lên tranh, hết lớp này tới lớp khác, tạo thành các nếp gấp của tấm khăn trải bàn cho tới khi đã che kín dòng chữ Quis necavit equitem mà ông đã viết lên đó vài tuần trước bằng màu vàng sáng. Dòng chữ được viết bằng những chữ cái Gothic tuyệt đẹp, và người họa sĩ không khỏi cảm thấy đau đớn khi phải che lấp nó đi mãi mãi. Nhưng công tước Ferdinand nói đúng: “Nó lộ liễu quá, ngài Van Huys.”
Chắc chắn đó là điều đã xảy ra, ít nhiều là thế, và không nghi ngờ gì nữa, người họa sĩ già thầm tự nhủ với chính mình trong lúc chậm rãi phủ từng nhát cọ màu xanh lục lên bức tranh, mảng màu dầu mới vẽ sáng long lanh dưới ánh nến. Có khi ông đã lấy tay xoa đôi mắt mệt mỏi của mình và lắc đầu. Thị lực của ông không còn như trước, và sự suy giảm đã bắt đầu diễn ra một thời gian; năm tháng trôi qua đã để lại dấu ấn của chúng. Thậm chí chúng còn gặm nhấm dần mòn khả năng tập trung của ông, điều ông cần cho thú vui duy nhất có thể giúp tâm trí ông bứt ra khỏi việc vẽ tranh trong quãng thời gian thư nhàn vào mùa đông, khi ngày trở nên ngắn ngủi và không đủ ánh sáng để vẽ. Thú vui ấy là cờ vua, một niềm đam mê ông cùng chia sẻ với đức ông Roger, vị hiệp sĩ được nhiều người thương tiếc, người từng là người bảo hộ và một người bạn với ông khi ông ấy còn sống, một người, bất chấp danh tiếng và địa vị của mình, không bao giờ ngại bị sơn màu dính lên trang phục khi tìm tới xưởng vẽ để chơi một ván cờ giữa các lọ sơn dầu, đất sét, cọ vẽ và cả những bức họa đang vẽ dở. Vị hiệp sĩ thực sự là một người đặc biệt, luôn vui vẻ thoải mái khi lao vào cuộc đấu trí trên bàn cờ cũng như khi thả mình trong những cuộc đàm đạo miên man về nghệ thuật, tình yêu và chiến tranh, cũng như về các ý tưởng lạ lùng của ông, vẫn hay được ông nhắc đi nhắc lại, tới mức giờ đây nó dường như trở thành một điềm báo khủng khiếp: ý tưởng coi cờ vua như một trò chơi dành cho những người thích thú với khoái cảm ngạo ngược việc táo tợn dấn bước lại gần hàm răng Quỷ dữ.
Bức tranh đã được hoàn thành. Khi còn trẻ hơn, Pieter Van Huys thường cầu nguyện một chút trước khi đưa nhát cọ cuối cùng, cảm ơn Chúa đã giúp ông hoàn thành tác phẩm mới một cách hoàn hảo; nhưng năm tháng qua đi đã làm đôi môi ông lặng câm, cũng như chúng đã làm cho đôi mắt ông khô đi và khiến mái tóc ông ngả bạc. Ông chỉ khẽ gật đầu xác nhận, đặt cây cọ vẽ xuống một lọ dung môi bằng đất nung rồi lau các ngón tay lên tấm tạp dề da đã cũ sờn. Cầm giá nến lên, ông lùi lại vài bước. Chúa tha lỗi cho ông, nhưng người họa sĩ không thể không cảm thấy tự hào. Bức Ván cờ đã vượt xa đơn đặt hàng mà công tước, chủ nhân của ông, đã yêu cầu. Vì tất cả đều ở kia: sự sống, cái chết, cái đẹp, tình yêu và sự phản bội. Bức tranh là một tác phẩm nghệ thuật sẽ tồn tại lâu hơn ông và hơn tất cả những nhân vật hiện diện trong đó. Người họa sĩ Flemish bậc thầy già nua cảm thấy trong trái tim ông hơi thở ấm áp của sự trường tồn.
