Dưới vành mũ, César bực bội nhướng một bên mày lên trong lúc vẫy chiếc ô và nhìn quanh với vẻ khinh khỉnh được làm dịu lại nhờ bộ dạng buồn chán tinh tế ông thường lấy làm lá chắn mỗi khi thực tế xác nhận những lo ngại tồi tệ nhất của ông. Cũng cần phải nói, sáng hôm đó khu chợ Rastro trông chẳng mấy niềm nở chào mời. Bầu trời xám xịt đe dọa sẵn sàng trút mưa xuống, và chủ các quầy hàng nằm dọc những con phố của khu chợ đang hối hả chuẩn bị đề phòng một cơn mưa nặng hạt trút xuống. Đôi chỗ, đi bộ bỗng trở thành một quá trình luồn lách vòng vèo để tránh né người đi qua lại và len qua giữa những tấm bạt và vải nhựa chẳng mấy bắt mắt được dựng lên che các quầy hàng.
“Nói thực,” ông nói với Julia, lúc đó đang ngắm nhìn một cặp chân nến bằng đồng đã cũ nát bày trên một tấm chăn trải dưới đất, “chuyện này chỉ phí thời gian vô ích thôi. Đã lâu lắm rồi bác không tìm thấy gì ra hồn ở chỗ này.”
Nói thế cũng không hoàn toàn đúng, và Julia cũng biết vậy. Thỉnh thoảng, nhờ con mắt tinh tường của mình, César vẫn moi ra được từ giữa đống đồng nát ở khu chợ bán đồ cũ này – lấy được từ khu nghĩa địa khổng lồ nơi vô vàn những giấc mơ bị cuốn dạt ra hè phố theo cơn thủy triều của vô vàn vụ tán gia bại sản vô danh – một viên ngọc trai bị bỏ quên, một kho báu nho nhỏ nào đó mà số phận đã lựa chọn che khuất khỏi con mắt của những người khác: một chiếc cốc vại pha lê từ thế kỷ 18, một khung tranh cổ, một bức tượng mỹ nghệ nhỏ bằng sứ. Một lần, trong một cửa hàng xập xệ bán sách và tạp chí cũ, ông từng tìm thấy hai bản vẽ tuyệt đẹp các chữ cái hoa mỹ thường dùng để trang trí đầu chương sách do bàn tay tài hoa và tinh tế của một tu sĩ vô danh thế kỷ 13 vẽ nên. Sau khi được Julia phục chế, chúng đã đem lại một gia tài nho nhỏ cho ông khi được bán đi.
Hai người chậm chạp lách lên khu trên của chợ, tới trước một dãy nhà thấp với những bức tường đã bong tróc cùng những khoảng sân trong tối tăm được nối với nhau nhờ những đường hẻm nhỏ có cổng bằng sắt uốn, nơi tọa lạc những tiệm chuyên kinh doanh đồ cổ ít nhiều xứng đáng với tên gọi này – cho dù César luôn tỏ vẻ ngờ vực một cách thận trọng mỗi khi ông nói về chúng.
“Bác hẹn gặp người bán hàng lúc nào?”
César chuyển chiếc ô của ông – một vật tuyệt đẹp có tay cầm uốn cong bằng bạc – sang bàn tay bên kia, kéo cổ tay áo lên xem giờ từ chiếc đồng hồ đeo tay mạ vàng. Nom ông thật lịch lãm với chiếc mũ phớt rộng vành màu nâu sáng có trang trí một dải băng lụa, chiếc áo khoác lông lạc đà khoác hờ trên vai cùng một chiếc khăn lụa rất đẹp thắt bên trong cổ áo sơ mi không cài khuy. Ông luôn đẩy cách ăn mặc của mình tới gần một cách nguy hiểm giới hạn của gu thời trang tinh tế, mặc dù không bao giờ bước qua giới hạn đó.
“Khoảng mười lăm phút nữa.”
Hai người lướt qua các quầy hàng. Trước cái nhìn giễu cợt của César, Julia cầm lên một bức tranh trên ván gỗ vẽ phong cảnh với tông màu vàng khá thô thiển, một cảnh đồng quê với cỗ xe bò đang đi qua một con đường nằm giữa hai rặng cây.
“Chắc là cháu không định mua nó đấy chứ, cô bé yêu quý?” César nói, khoan khoái tận hưởng sự phản đối của mình. “Thật kinh tởm. Thậm chí cháu còn không định mặc cả phải không nào?”
Julia mở chiếc túi đeo vai và lấy ví ra, phớt lờ những lời phản đối của César.
“Cháu không rõ bác phàn nàn cái gì nữa,” cô nói trong khi bức tranh được gói lại cho cô trong mấy trang của một số tạp chí ảnh. “Bác vẫn luôn nói rằng con người ta, theo phép tắc chuẩn mực, không bao giờ mặc cả về giá của bất cứ thứ gì: bác trả mức giá được đưa ra rồi bước đi với cái đấu ngẩng cao.”
“Nguyên tắc đó không áp dụng ở đây được.” César, nhìn quanh với vẻ tách biệt đầy chuyên nghiệp, nhăn mũi trước bộ dạng rẻ tiền của những quầy hàng lộn xộn chất đủ loại đồ hổ lốn. “Không thể áp dụng, khi cháu phải đối phó với loại người như ở đây.”
Julia cho món đồ vừa mua vào túi của cô.
“Dù vậy đi nữa, đáng ra bác cũng nên mua nó cho cháu theo phép lịch sự mới phải. Khi cháu còn nhỏ, bác luôn mua cho cháu bất cứ thứ gì cháu thích.”
“Bác đã chiều cháu kinh khủng khi cháu còn nhỏ. Mà dù gì thì gì, bác từ chối mất tiền oan uổng cho những thứ rác rưởi như thế.”
“Càng già bác càng trở nên keo kiệt, rắc rối của bác là vậy đấy.”
“Im ngay, đứa rắn độc kia.” Vành chiếc mũ phủ bóng lên khuôn mặt ông khi ông cúi xuống châm một điếu thuốc lá bên ngoài một cửa hiệu chất đầy những con búp bê cũ phủ đầy bụi. “Thêm một lời nữa là bác xóa tên cháu khỏi di chúc đấy.”
Julia nhìn ông leo lên những bậc cầu thang, trên đường rời đi tới cuộc gặp của ông. Ông bước đi một cách đĩnh đạc, bàn tay cầm chiếc đót thuốc lá bằng bạc hơi nâng lên, mang trên mình dáng vẻ nửa khinh bạc, nửa chán chường của một người không trông đợi tìm được gì nhiều ở cuối con đường, song vì tôn trọng cái đẹp mà vẫn chấp nhận đi cả con đường đó với phong thái tao nhã nhất có thể. Giống như một Charles Stuart[1] bước lên đoạn đầu đài với dáng vẻ không khác gì đang làm vậy để ban ơn cho gã đao phủ, với câu nói “Hãy nhớ lấy” đã được tập luyện nhuần nhuyễn sẵn sàng trên môi cùng hy vọng sẽ được chặt đầu ở tư thế quay nghiêng, đúng như ông xuất hiện trên các đồng tiền được đúc ra với hình ảnh của mình.
Nắm chặt chiếc túi đeo vai đề phòng những tay móc túi, Julia len lỏi qua các quầy hàng. Khu vực này của chợ rất đông người, nên cô quyết định quay trở lại chỗ cầu thang và hàng lan can nhìn xuống quảng trường cùng con phố chính chạy qua khu chợ, nơi dòng người không ngừng qua lại dưới vô vàn những tấm mái hiên và mái nhựa.
Cô có một giờ trước khi gặp lại César tại một quán cà phê trên quảng trường, nằm giữa một cửa hàng bán dụng cụ hàng hải và một cửa hàng quần áo cũ chuyên bán đồ quân đội. Ngay dưới hàng lan can, ngồi bên rìa một đài phun nước ngập đầy vỏ quả và lon bia rỗng, một người đàn ông trẻ tuổi tóc vàng mặc áo poncho đang thổi một giai điệu của vùng Andes, Nam Mỹ, với cây sáo cục mịch trên tay. Cô ngừng lại lắng nghe tiếng sáo trong lúc phóng tầm mắt khắp khu chợ. Sau một lúc, cô quay lại đi xuống cầu thang rồi dừng bước trước cửa hiệu có khung kính bày đầy búp bê. Một vài con có trang phục, một số khác trần trụi; có vài con búp bê được mặc quần áo nông dân rất vui mắt hay những bộ trang phục lãng mạn với đủ bộ găng tay, mũ và ô. Một số là búp bê bé gái, số khác là những búp bê phụ nữ trưởng thành. Đường nét khuôn mặt của vài con búp bê rất thô kệch, trong khi có những khuôn mặt lại hiện rõ vẻ bướng bỉnh trẻ con một cách ngây thơ. Cánh tay và bàn tay chúng chết cứng lại ở nhiều tư thế khác nhau, như thể bị rét cóng bất ngờ trước những cơn gió lạnh buốt từ quãng thời gian đã trôi qua kể từ khi chủ nhân bỏ rơi chúng, bán chúng đi hay qua đời. Những cô bé con trở thành phụ nữ, Julia thầm nghĩ – một số xinh đẹp, một số bình thường, đã yêu hay thậm chí được yêu – từng có lúc vuốt ve âu yếm những thân hình làm bằng vải vụn, bìa các tông và sứ này. Những con búp bê đã sống lâu hơn chủ nhân của chúng, chúng là những nhân chứng câm lặng, bất động mà trên võng mạc tưởng tượng của mình vẫn còn lưu giữ hình ảnh của những khoảnh khắc đã từ lâu bị xóa khỏi ký ức của những người đang sống: những bức ảnh ngả màu được phác nên giữa màn sương hoài niệm, những khoảnh khắc riêng tư của cuộc sống gia đình, những bài hát trẻ con, những vòng tay âu yếm tràn đầy yêu thương, cũng như nước mắt và sự thất vọng, những giấc mơ biến thành tro bụi, thành sự mục nát và phiền muộn, thậm chí cả sự xấu xa. Có điều gì đó khiến người ta cảm động không cầm lòng được từ vô vàn những đôi mắt bằng thủy tinh và sứ đang nhìn cô không chớp, đầy ắp những hiểu biết vô biên mà chỉ thời gian mới sở hữu, những đôi mắt vô hồn nằm trên những khuôn mặt bằng sáp trắng hay giấy bồi, phía trên những bộ trang phục đã sẫm màu vì thời gian đến mức những dải viền đăng ten trông thật nhem nhuốc bẩn thỉu. Và còn cả những mái tóc nữa, một số được chải gọn gàng, một số xổ tung, những món tóc thật – ý nghĩ khiến cô bất giác rùng mình – từng thuộc về những người phụ nữ có thật. Theo dòng chảy của những suy nghĩ u sầu, vài câu trong một bài thơ cô từng nghe César trích dẫn đã từ lâu lắm chợt hiện lên trong tâm trí cô:
Nếu người ta giữ lại từng sợi tóc
của tất cả những phụ nữ đã từ giã cõi đời…
Cô thấy thật khó rời mắt khỏi khung cửa kính đó được, trên mặt kính phản chiếu những đám mây xám xịt nặng nề đang che khuất bầu trời, khiến thành phố tối sầm lại. Và khi Julia rứt ra được để quay người chuẩn bị rời đi, cô trông thấy Max, đang mặc một chiếc áo vest nặng nề màu xanh hải quân, mái tóc, như thường lệ, vẫn cột thành đuôi ngựa sau lưng. Anh ta nhìn xuống cầu thang như thể đang chạy trốn ai đó đã khiến anh ta bất an khi phải ở gần.
“Một sự ngạc nhiên thú vị làm sao!” anh ta nói, hướng về phía cô nụ cười tươi tắn của một con sói đã luôn làm Menchu thích thú. Hai người trao đổi vài câu nhận xét vô thưởng vô phạt về thời tiết đáng chán của ngày hôm đó và số lượng người có mặt ở khu chợ. Anh ta không giải thích gì về lý do anh ta có mặt ở đó, song Julia nhận thấy dường như anh ta có vẻ lo lắng, thậm chí hơi lấm lét. Có thể anh ta đang đợi Menchu, vì anh chàng có nhắc tới chuyện hai người họ hẹn gặp nhau gần đó, một chuyện rắc rối nào đó với những khung tranh rẻ tiền, vốn sau khi được phục chế lại – một công việc Julia cũng hay tự tay làm – có thể dùng để lồng những bức tranh triển lãm tại phòng trưng bày.
Julia không ưa Max, và cô cho rằng đây là lý do cô luôn cảm thấy không thoải mái với anh ta. Không tính đến bản chất mối quan hệ của anh ta với bạn cô, còn có điều gì khác khiến cô khó chịu, một điều cô cảm thấy ngay từ khoảnh khắc đầu tiên hai người gặp nhau. César, với linh cảm nhạy bén đượm nữ tính vốn không bao giờ nhầm lẫn của mình, từng nói, ngoại trừ thân hình bắt mắt ra, ở Max có cái gì đó ti tiện khó lòng mô tả được, nó hiển hiện trong điệu cười cợt nhả và thái độ lấc cấc của anh ta khi nhìn Julia. Cô không bao giờ chịu đựng được lâu cái nhìn của Max, song bất cứ khi nào cô lãng quên nó và nhìn trở lại anh ta, cô đều thấy ánh mắt anh chàng dán chặt vào cô một cách bướng bỉnh, láu cá và thận trọng, lảng tránh nhưng vẫn dai dẳng. Không phải là những cái đưa mắt mơ hồ như của Montegrifo, luôn lang thang xung quanh trước khi bình thản quay về dừng lại trên đồ vật hay con người thu hút sự chú ý của anh ta; đây là một cái nhìn thoáng qua sẽ chuyển thành chăm chú săm soi khi chủ nhân của nó nghĩ không ai nhìn mình và trở nên tránh né ngay khi anh ta cảm thấy đang bị để mắt tới. “Đó là cái nhìn của một kẻ có dự định, chí ít là thế, nẫng đi cái ví của cháu.” César từng nhận xét như vậy về nhân tình của Menchu. Khi đó Julia chỉ đáp lại nhận xét đầy khinh miệt của César bằng một cái cau trán không tán đồng, song cô buộc phải thừa nhận ông hoàn toàn đúng.
Ở anh chàng này còn có những khía cạnh ám muội khác nữa. Julia biết những cái liếc mắt của anh ta còn hàm chứa điều gì đó ngoài sự tò mò đơn thuần. Tự tin vào sức hấp dẫn ngoại hình của mình, Max nhiều khi vẫn cư xử, khi Menchu vắng mặt hay khi anh ta ở sau lưng bà, theo một cách vừa tính toán vừa khơi gợi. Mọi ngờ vực của cô về chuyện này đều tan biến trong một bữa tiệc tại nhà Menchu, vào buổi sáng sớm. Khi ấy, những cuộc trò chuyện đã tàn, và bạn cô rời khỏi phòng để đi lấy thêm đá. Cúi xuống chiếc bàn thấp bày đồ uống, Max cầm ly của Julia đưa lên môi anh ta. Cử chỉ này cũng chẳng có gì đáng nói nếu sau đó anh ta không đặt ly xuống bàn, nhìn cô rồi mỉm cười liếm môi với vẻ tiếc rẻ trơ trẽn rằng hoàn cảnh ngăn cản anh ta tiếp cận gần gũi cô hơn nữa. Khỏi cần phải nói, Menchu hoàn toàn không hay biết chuyện này, còn Julia thà tự cắt lưỡi mình đi còn hơn thuật lại một chuyện mà rồi sẽ chỉ nghe có vẻ lố bịch khi mô tả lại thành lời. Vì thế cô đành chọn thái độ duy nhất có thể thể hiện với Max: vẻ coi thường ra mặt mỗi khi không thể tránh khỏi việc phải nói chuyện với anh ta, cùng việc cố tình đứng cách anh ta một khoảng quá tầm tay cùng dáng bộ lạnh tanh mỗi khi hai người gặp nhau mà không có sự chứng kiến của người khác, như lúc này ở Rastro chẳng hạn.
“Một lúc lâu nữa tôi mới phải gặp Menchu,” anh ta nói, trưng ra trước mặt cô nụ cười tự mãn luôn khiến cô ghét cay ghét đắng. “Cô có muốn uống chút gì không?”
Cô nhìn anh ta chằm chằm rồi chậm rãi lắc đầu thẳng thừng.
“Tôi đang chờ bác César.”
Max thừa biết anh ta chẳng phải người được César ưa thích.
“Tiếc quá,” anh ta lẩm bẩm. “Chúng ta chẳng mấy khi có cơ hội gặp nhau thế này. Ý tôi là riêng hai chúng ta.”
Julia chỉ nhướng mày rồi đưa mắt nhìn quanh như thể César sẽ xuất hiện bất cứ lúc nào. Max dõi theo cái nhìn của cô và nhún vai.
“Tôi đã hẹn gặp Menchu sau nửa giờ nữa, bên cạnh bức tượng người lính. Nếu cô muốn, sau đó chúng ta có thể gặp nhau và cùng uống gì đó.” Anh ta im lặng một hồi đầy ngụ ý trước khi nói thêm: “Cả bốn chúng ta.”
“Để tôi xem ý bác César thế nào.”
Cô nhìn theo anh chàng trong lúc anh ta quay đi hòa vào đám đông, đôi vai rộng đưa đẩy, cho tới khi anh chàng gà trống tốt mã biến mất khỏi tầm nhìn. Cũng giống như những lần khác, cô lại phải chịu đựng cảm giác khó chịu của một người không thể đơn giản để mặc cho mọi thứ trôi qua, như thể, bất chấp việc cô từ chối lời đề nghị của anh ta, một lần nữa Max lại thành công trong việc xâm phạm đến nội tâm sâu kín của cô. Cô thấy bực bội với chính mình, cho dù thực sự cô cũng không rõ nên làm gì. Đôi lúc, cô thầm nghĩ, cô cảm thấy mình sẵn sàng đánh đổi bất cứ thứ gì để đủ sức mạnh và thoi một đấm thật lực vào giữa khuôn mặt bảnh trai vênh váo của Max.
❀ ❀ ❀
[1] : Vua Charles I của Anh (1600-1649) bị đưa ra xét xử và kết án tử hình vì tội phản quốc vào tháng 1 năm 1649.
