Đó là ván cờ cuối cùng của cuộc thi, và cũng chỉ còn lại lác đác vài quân cờ trên bàn cờ. Ngồi đối diện với sàn đấu nơi hai kỳ thủ vào chung kết đang so tài là vài khán giả ít ỏi đang dõi theo các nước cờ được một giám khảo viết lên một tấm bảng treo trên tường, giữa một bức ảnh chân dung tướng Franco[1] và một cuốn lịch – ngày hôm đó là 12 tháng Mười năm 1945 – nằm phía trên chiếc bàn bày chiếc cúp bạc long lanh dành cho nhà vô địch.

Cậu thiếu niên mặc áo vest xám đang bứt rứt nới qua nới lại nút thắt chiếc cà vạt của mình trong lúc tuyệt vọng quan sát các quân đen trên bàn cờ. Những nước đi gần nhất trong lối chơi thận trọng, chặt chẽ của đối thủ đã không ngừng dồn cậu ta vào thế bí. Không phải quân trắng đã thể hiện một chiến thuật xuất sắc, mà chỉ đơn thuần là một quá trình chậm rãi bắt đầu bằng một thế trận phòng ngự vững chắc – thế phòng thủ vua kiểu Ấn Độ – và chiếm thế thượng phong đơn thuần chỉ nhờ vào việc kiên nhẫn chờ đợi và khai thác những sai lầm của đối phương. Một chiến thuật không chút sáng tạo, không chấp nhận một chút mạo hiểm nào, và chính xác đó là lý do đã phá hỏng mọi nỗ lực tấn công lên vua trắng của quân đen, làm cho lực lượng của bên đen lúc này bị phân tán, không còn khả năng hỗ trợ lẫn nhau, thậm chí không còn khả năng cản đường tiến của hai quân tốt trắng đang thay nhau lần lượt tiến lên và sắp được thăng cấp.

Đôi mắt cậu bé mặc áo vest xám đờ đẫn ủ ê vì mệt mỏi và tủi hổ. Việc biết rõ lối chơi của mình xuất sẳc hơn, táo bạo và sáng tạo hơn đối thủ cũng không thể an ủi được cậu trước thất bại không sao tránh khỏi này. Trí tưởng tượng tuổi mười lăm của cậu bé, thái quá và đầy kiêu hãnh, kèm theo sự nhạy cảm tột độ trong tâm hồn và sáng suốt trong tư duy, thậm chí cả thứ gần như là khoái cảm cậu cảm thấy khi di chuyển các quân cờ bằng gỗ được đánh véc ni trên bàn cờ một cách tao nhã, tạo nên trên những ô vuông đen và trắng một mạng lưới tinh tế mà cậu coi là một hiện thân gần như hoàn hảo của vẻ đẹp và sự hài hòa, tất cả giờ đây dường như đều trở nên vô ích, bị làm hoen ố bởi sự đắc ý thô thiển và vẻ khinh khỉnh hiện rõ mồn một trên khuôn mặt đối thủ của cậu: một cậu nhóc dáng vẻ vụng về với nước da nhợt nhạt, đôi mắt ti hí và khuôn mặt thô kệch chỉ biết một chiến lược duy nhất là thận trọng chờ đợi, giống như một con nhện nằm giữa mạng lưới của nó, một chiến thuật hèn nhát không lời nào tả nổi.

Vậy là cờ vua cũng thế, cậu bé chơi quân đen thầm nghĩ. Trong bản phân tích cuối cùng, sẽ là sự ê chề của một thất bại không đáng có, với sự tưởng thưởng dành cho những kẻ không mạo hiểm bất cứ thứ gì. Đó là những gì cậu bé cảm thấy vào khoảnh khắc đó, khi ngồi chơi một ván cờ vốn không chỉ là một tập hợp của những nước đi ngu ngốc, mà là tấm gương phản chiếu của chính cuộc sống, của máu và thịt, sự sống và cái chết, sự anh hùng và đức hy sinh. Giống như những hiệp sĩ kiêu hãnh của nước Pháp tại Crécy[2], gục ngã trong một chiến thắng rỗng tuếch dành cho các cung thủ xứ Wales của vua Anh, cậu bé đã phải chứng kiến các đợt tấn công của các quân hiệp sĩ và giám mục của mình, di chuyển theo những nước đi táo bạo tiến sâu vào thế trận kẻ thù như những đường gươm dũng mãnh sáng chói bị bẻ gãy hết lần này tới lần khác, như những đợt xung phong anh dũng nhưng vô ích, trước sự bất động lạnh lùng của đối thủ. Và quân cờ đáng ghét đó, vua trắng, đứng đằng sau hàng rào không thể xuyên thủng của những quân tốt hạ tiện, quan sát từ một khoảng cách an toàn, cũng với bộ dạng khinh miệt hệt như những gì đang hiện rõ trên khuôn mặt của kẻ chơi quân trắng, tình thế bất lợi và bất lực của vua đen cô độc, không thể hỗ trợ được những quân tốt trung thành còn lại của mình, lúc đó đang lăn xả vào một trận chiến vô vọng, một tàn cuộc mạnh ai nấy đánh.

Trên chiến trường không khoan nhượng của những ô vuông đen và trắng không có chỗ cho thất bại trong danh dự. Thất bại xóa đi tất cả, hủy hoại không chỉ kẻ thua cuộc mà cả trí tưởng tượng, những giấc mơ và sự tự tôn của anh ta. Cậu bé mặc áo vest xám chống khuỷu tay xuống bàn, áp trán vào lòng bàn tay và nhắm mắt lại, lắng nghe tiếng binh khí va vào nhau lặng dần trong thung lũng ngập tràn bóng tối. Không bao giờ nữa, cậu bé tự nhủ. Giống như những người Gaul bị Rome chinh phục từng từ chối không bao giờ nhắc đến thất bại của họ, cậu cũng vậy, trong suốt phần đời còn lại của mình, cậu cũng sẽ từ chối nhớ tới thất bại của mình, cũng như sự vô ích của chiến thắng. Cậu sẽ không bao giờ chơi cờ vua nữa. Và, nếu may mắn, cậu sẽ có thể xóa bỏ nó ra khỏi ký ức của mình, giống như tên của các vị pharaoh đã băng hà bị xóa đi khỏi mọi đền đài.

Đổi thủ, giám khảo và các khán giả đang chờ đợi nước đi tiếp theo của cậu bé với vẻ sốt ruột không giấu giếm, vì ván cờ quả thực đã kéo dài quá lâu. Cậu bé nhìn lần cuối vị vua đang bị bao vây của mình, và với cảm xúc buồn bã của nỗi cô đơn cậu đang cùng chia sẻ với nó, quyết định rằng giờ đây cậu chỉ còn việc thực hiện một cử chỉ nhân từ cuối cùng, dành cho nó một cái chết xứng đáng bởi chính bàn tay cậu, qua đó tránh được nỗi nhục bị dồn vào chân tường như một con chó hoang. Cậu bé đưa tay ra, và với một cử chỉ dịu dàng tột độ, chậm rãi lật nghiêng vị vua bại trận và đặt nó nằm xuống thật đẹp đẽ trên một ô bàn cờ trống.

❀ ❀ ❀

[1] : Francisco Franco y Bahamonde (1892-1975): độc tài Tây Ban Nha từ năm 1939 sau cuộc Nội chiến (1936-1939).

[2] : Trận đánh diễn ra ngày 26 tháng Tám năm 1346 giữa Anh và Pháp trong Chiến tranh Một trăm năm, với thắng lợi vang dội của quân Anh.