[Chu Minh Trung] đứng giữa một vùng ruộng phơi dùng để chế lộ, lắng nghe Trịnh Hiệp Như giải thích về quy trình làm muối, chỉ cau mày suy tư.

“Phương pháp sản xuất muối trước đây, có thể chia làm hai loại phơi và nấu. Dù là nấu hay phơi, đều phải bắt đầu từ việc chế lộ, phương pháp chế lộ thông thường là dẫn nước triều vào ruộng muối, trực tiếp phơi khô, cái này gọi là phơi lộ. Thời xưa Hoài Nam chủ yếu dùng đất rưới để chế lộ, nay lại chủ yếu dùng tro phơi rưới lộ, chính là rải tro lên mặt đất, dẫn nước biển tưới vào, gặp gió đông nam một đêm, muối tụ lại trên tro, phơi khô. Dùng búa đục đất lấy nước rưới tro, gọi là diêm lộ, thả hạt sen khô vào để thử, sen nổi lên thì lấy lộ...”

“Phương pháp phơi muối mà An phủ sứ từng nói trước đây, các xưởng muối Hoài Nam rất ít sử dụng, còn ở các xưởng Trung Chính vùng Hoài Bắc thì chủ yếu dùng muối phơi. Họ chọn những ngày thời tiết quang mây tạnh ráo, đem nước biển đã rưới lộ phơi dưới nắng mấy ngày liền, đợi phần lớn lượng nước bốc hơi đi, sẽ hình thành từng khối muối trên nền đất mặn, vết tích khối muối sẽ dần lớn lên cho đến khi “hoặc mười mấy vết tích liên tiếp với nhau”. Tuy nhiên, phương pháp phơi muối này cũng không hề nhàn hạ, lại thêm so với muối nấu, muối phơi có chứa nhiều tro bụi hơn, nên giá thành rẻ. Vì vậy, Hoài Nam vẫn chủ yếu dùng muối nấu...”

Qua lời giải thích của Trịnh Hiệp Như, Chu Minh Trung đã hiểu rõ. Rõ ràng, ở Trung Quốc thế kỷ 17, mặc dù có phương pháp phơi muối, nhưng lại chưa có phương pháp phơi muối trên ruộng muối chuyên dụng.

“... Nấu biển làm muối; sau đó trải qua các kỹ thuật phơi ván, phơi chum vại, phơi ruộng bằng, hình thành nên kỹ thuật phơi trải ngày nay, sản lượng muối ổn định, chi phí thấp, hiệu quả cao...”

Nghĩ đến lần đi du lịch tham quan xưởng muối hồi học đại học, nghe hướng dẫn viên giải thích, Chu Minh Trung vừa hồi tưởng lại cấu trúc ruộng muối, vừa lên tiếng.

“Chi phí nấu muối quá cao, mà sản lượng lại có hạn. Chế muối, chung quy vẫn nên lấy muối phơi làm chủ. Muối phơi có nhiều tro bụi, không phải là vấn đề của việc phơi muối, mà là vấn đề của ruộng phơi...”

Đi dọc theo con đường nhỏ giữa các khoảng ruộng phơi tiến về phía bờ biển, Chu Minh Trung chỉ vào ruộng phơi mà nói.

“Giống như ruộng phơi này, chỉ là nền đất đơn sơ, khi phơi muối rất khó tránh khỏi việc lẫn bùn đất. Nếu có thể dùng phiến đá hoặc gạch lát nền ruộng phơi, như vậy có thể tránh việc làm cuốn bùn dưới đáy ao lên, hơn nữa còn tránh được việc nước lộ thấm rò...”

Ở hậu thế, ruộng muối ngoài việc có đáy ao lát bằng xi măng, còn được trải thêm một lớp màng nhựa.

“Á, lát phiến đá, gạch ư?”

Lời của An phủ sứ khiến Trịnh Hiệp Như ngẩn ngơ.

“Nếu mấy ngàn mẫu ruộng lộ này đều lát gạch, vậy thì cần tốn bao nhiêu viên gạch?”

“Không tốn bao nhiêu cả, hơn nữa cũng không phải tất cả đều lát. Ruộng chế lộ có thể dùng nền đất nện chặt, chỉ có một số ít ao kết tinh là cần lát nền...”

Cuối cùng, bọn họ đã đến bờ biển. Trên con đê biển bảo vệ xưởng muối ấy, có thể nhìn thấy từng chiếc xe nước. Trên mỗi chiếc xe nước đều đứng vài tên thợ lò, theo sức người dậm đạp, không ngừng chuyển nước biển vào ruộng phơi.

“An phủ sứ, kỳ thực trong xưởng muối, việc cực nhọc nhất không phải là đứng trước lò, mà là múc nước biển. Bởi vì sử dụng xe nước, nên cần nhân lực dậm đạp không ngừng. Do đó trong xưởng muối, người đi cắt cỏ thường là phụ nữ, người đứng trước nồi nấu thường là người già yếu phụ nữ và trẻ em. Còn về phần tráng đinh, đều ở khu vực đê điều của xưởng muối để dậm đạp xe nước, nhằm múc nước biển.”

“Dậm xe nước...”

Nhìn con đê cao tới tận một trượng kia, nhìn hàng trăm chiếc xe nước trên đê, ngắm những tráng đinh đang vã mồ hôi như mưa dậm đạp xe nước trên đó, ánh mắt Chu Minh Trung bỗng sáng bừng lên.

“Sĩ Giới, ý của ngươi là, việc chế muối ở xưởng muối này, tráng đinh đại đa số đều dùng để quay xe guồng lấy nước?”

“Đúng là như vậy, An phủ sứ. Nếu không có tráng đinh lấy nước, thì không có nước biển để chế lộ. Không có nước biển chế lộ, thì tự nhiên không thể nấu muối.”

Chu Minh Trung đã bước lên đê điều, nghe lời Trịnh Hiệp Như liền ngửa cổ cười lớn.

“Vậy nếu ta có cách không cần dùng sức người mà vẫn lấy được nước, thế thì điều động những tráng đinh trong xưởng này đi, tự nhiên cũng sẽ không ảnh hưởng đến việc sản xuất nước lộ nữa chứ?”

“Không cần sức người lấy nước? An phủ sứ, việc lấy nước này, sao có thể không cần sức người cơ chứ?”

Trong câu hỏi đầy vẻ khó hiểu của Trịnh Hiệp Như, chàng chỉ thấy An phủ sứ cúi người tóm lấy một nắm cỏ tranh.

“Sĩ Giới, anh xem cái này, đây là cái gì?”

Buông tay ra, đám cỏ tranh ấy liền bị gió biển thổi bay đi xa.

“An phủ sứ? Cái này, đây là ý gì?”

Nhìn đám cỏ tranh bị thổi bay, vẻ mặt Trịnh Hiệp Như đầy vẻ khó hiểu. Hoàn toàn không biết dụng ý của An phủ sứ là gì, trong sự khó hiểu của hắn, Chu Minh Trung quay đầu lại hỏi.

“Sĩ Giới, trong xưởng này có thợ thủ công không?”

Trong xưởng muối tự nhiên có thợ thủ công, thợ mộc, thợ rèn có thể nói là đủ mọi ngành nghề. Cũng chính vì thế, chỉ tốn công sức một ngày, một tòa tháp gỗ cao tới hai trượng đã sừng sững mọc lên trên đê biển. Tòa tháp nằm ngay vị trí con sông lấy nước biển ở phía dưới đê biển, hai bên tháp gỗ lần lượt kết nối với hai chiếc xe nước long cốt dùng để kéo nước biển lên.

Trên tòa tháp gỗ bằng phẳng ấy, mấy người thợ thủ công đang lắp đặt những tấm chắn gió bằng vải. Chu Minh Trung đứng dưới tháp chỉ vào cánh buồm gió, nói với Trịnh Hiệp Như.

“Vùng biển này bốn mùa xưa nay vốn lắm gió, đã có thể dùng gió để điều khiển thuyền đi, thì tự nhiên cũng có thể dùng gió để múc nước. Theo sự phỏng đoán của ta, một chiếc xe gió như thế này hẳn có thể kéo theo hai chiếc xe nước... Về phần xe gió múc nước này, trong sách “Thiên Công Khai Vật” đã có ghi chép, ở vùng Thái Hồ Giang Nam rất thịnh hành...”

Cấu trúc của xe nước sức gió không hề phức tạp, thậm chí có thể nói là cực kỳ đơn giản, bao gồm hai phần là cối xay gió và xe nước. Cối xay gió truyền năng lượng gió cho xe nước, sau đó xe nước truyền năng lượng cho thể tích nước cần múc, từ đó khiến cho nước được nâng lên cao.

Tuy rằng cấu trúc của xe nước sức gió rất đơn giản, lại được phát minh ra ở Trung Quốc từ rất sớm, nhưng việc truyền bá kỹ thuật thời cổ đại đã hạn chế sự phổ biến của nó. Thậm chí cho đến tận trăm năm sau, chiếc xe nước sức gió này vẫn chỉ quẩn quanh ở vùng Thái Hồ Giang Nam, tự nhiên cũng không một ai nghĩ tới việc có thể ứng dụng nó vào việc múc nước biển ở xưởng muối.

Thế nhưng, chiếc xe gió mà Chu Minh Trung thiết kế vẫn có sự khác biệt nhất định so với xe gió truyền thống của Trung Quốc. Ngoài phần chính của cối xay gió cấu thành từ tám cánh buồm gió, ở phía đối diện của trục quay cối xay gió còn có một chiếc lái đuôi. Đó là bánh lái phương hướng, tấm bánh lái này có thể khiến cối xay gió tự động đổi hướng, cấu trúc của nó hơi giống với máy đo tốc độ gió dạng cơ học.

“Cái này, gió này mà cũng có thể múc nước ư?”

Trước sự kinh ngạc của Trịnh Hiệp Như, Chu Minh Trung chỉ mỉm cười không nói, hướng dẫn thợ thủ công lắp ráp cối xay gió. Khi mặt trời sắp lặn, cánh buồm gió cuối cùng trên tháp gỗ đã được lắp xong. Theo một tiếng lệnh của Chu Minh Trung, chiếc cối xay gió sau khi tháo chốt sắt ra, dưới sức thổi của gió bắt đầu quay tít. Dưới sự dẫn dắt của bánh lái hướng, cối xay gió xoay chuyển sang phương hướng khác. Khi nó thuận theo chiều gió dưới sự đẩy của bánh lái, tốc độ quay của cối xay gió ngày càng nhanh hơn. Dưới sức kéo của cối xay gió, chiếc xe nước vốn dĩ cần ít nhất bốn người dậm đạp mới chạy nay cũng bắt đầu quay theo.