Chân Lily đang chảy máu. Cô bé không biết điều đó, bởi nỗi đau đang bị tiếng kèn túi át đi. Kèn túi được thiết kế để làm điều đó mà. Nhưng nếu Lily có cảm nhận được nỗi đau và thấy máu thấm ướt phía sau tất của mình đi nữa, con bé sẽ vẫn tiếp tục cuộc diễu hành mà không ngừng lại, bởi vì cô đang ở trên đỉnh thế giới. Tay cô đang cầm lá cờ Nova Scotia trên Đại lộ Plummer. Tim và phổi cô cũng to và kẻ sọc giống như những chiếc túi đựng khí trên kèn ống vậy. Và một lần trong đời, tướng đi của Lily lại trở thành tướng đi lý tưởng, đôi chân bị lệch của cô bé khiến cho dáng đi của nó khập khiễng một cách nhịp nhàng, và điều đó lại rất hợp với tiếng nhạc nhún nhảy cứ ngân cao lên sau mỗi hai nhịp gõ. Lily nở một nụ cười thật tươi trên khuôn mặt nhưng cùng lúc đó nước mắt lại chảy trên mi - tiếng kèn ống luôn làm cô cảm thấy vừa buồn thảm vừa phấn chấn. Với một bông hoa anh túc cài trên chiếc khăn choàng kẻ sọc của mình, Lily cảm thấy cô giống như một chiến sĩ dũng cảm. Hôm nay là ngày 11 tháng 11 năm 1929, kỷ niệm 11 năm ngày ký hiệp định chấm dứt Chiến tranh Thế giới I (11-11-1918). Hôm nay chúng ta nhớ về Cuộc Chiến Tranh Chấm Dứt Mọi Cuộc Chiến Tranh khác.
Người dân New Waterford tràn cả ra đường và xếp thành hàng dài trên Đại lộ Plummer. Cả James cũng ra đường - nhưng không phải như một cựu chiến binh mà như một ông bố danh dự. Mercedes đứng cạnh anh trước hiệu sách nhà Cribb. Bên kia đường, tiệm Thức ăn Do Thái Canada nhà Luvovitz đã đóng cửa, màn được kéo xuống. Nếu họ có không nhớ ngày này thì cũng chẳng hề hấn gì cả, nhưng đơn giản chỉ là vì bà Luvovitz thích đón Lễ Tưởng Niệm ở nhà, tránh xa khỏi những cảnh tượng và âm thanh của ngày này bên ngoài hơn. Frances lẽ ra cũng phải ở đây, nhưng cô bé hiện đang ở Nhà hát Hoàng Gia để ngắm lại Louise Brooks trong vở Hộp Pandora trước khi vở này bị chính quyền phát hiện ra và cấm diễn.
Đoàn diễu hành rẽ sang hướng Đài Tưởng Niệm Những Người Thợ Mỏ. Mặc dù được dựng lên để tưởng nhớ 65 người thợ mỏ đã thiệt mạng trong vụ nổ năm 17, đài tưởng niệm này đã trở thành một biểu tượng của tất cả những người khác đã hy sinh trong chiến tranh trong cũng như ngoài nước: những người như ông David, đã bị bắn trên đường, và tất cả những ai đã hoặc sẽ bị nổ tung hoặc chết vì nhiễm khí độc trong một cái hào hay hầm mỏ nào đó. Tiếng kèn túi đột ngột im bặt. Lily và tất cả những người còn lại tiếp tục diễu hành dưới tiếng trống mạnh mẽ cho đến khi họ ngừng lại tại đài tưởng niệm. Sau đó là hai phút im lặng.
Bạn có thể nghe thấy tiếng sóng biển. Bạn nghe được cả tiếng chim và tiếng gió thổi. Bạn nghe được tiếng cây anh túc nở hoa trên những cánh đồng vùng Flanders giữa những hàng thánh giá trập trùng. “Chúng ta vừa mới lìa trần - đã từng được sống tình thân vui buồn - bình mình rực rỡ thương yêu - hoàng hôn ấm áp tim yêu dịu dàng - đã từng yêu, đã yêu thương.” Những người đàn ông chắp tay phía trước, mặt hằn lên nét lạnh lùng, sắt đá. Những người phụ nữ đứng thật nghiêm trang. Mỗi người trong họ đều đang nhớ về những người thân sẽ sống mãi với tuổi trẻ của mình.
Một tiếng than khóc thật lớn bay vút lên, tiếng ò è lại nổi lên và dàn kèn túi lại tiếp tục cuộc diễu hành. Điều này khiến bao giọt nước mắt phải tuôn rơi, dù cho kèn túi đã than khóc thay cho mọi người rồi. Một nhạc cụ xưa làm từ cây sậy đánh thức điều gì đó thuộc về những ngày xưa cũ và gửi nỗi buồn vào một viễn cảnh bền vững dài lâu. Có lẽ bởi vì cỏ là loại nhạc cụ lâu đời nhất của tất cả mọi người.
Lily cảm thấy an toàn khi đứng giữa những đôi chân đàn ông xanh xao đầy lông rắn chắc đang nhảy múa theo nhịp giữa những đôi vớ, những cái túi spo-ran nhún nhảy và những cái váy kilt đung đưa. Cô cảm thấy thật thân thiết, gần gũi với họ làm sao. Cứ như đã cùng nhau chiến đấu trên chiến trường vậy. Cô bé thích làm một người lính. Dù chỉ mới mười tuổi nhưng cô muốn được trở thành cựu chiến binh khi lớn lên. Cô sẽ không sợ hãi trước đau thương hay bom đạn, cô sẽ nhảy qua đỉnh và quỳ trên gối nạp đạn để lao vào trận chiến. Cha đã nhận được huân chương Anh Dũng Bội Tinh, ông MacIsaac đã cho cô bé biết điều đó.
Chỉ khi tiếng kèn túi và tiếng trống ngừng lại và ban nhạc chuyên dùng bộ gõ bằng đồng ở phía sau cất lên bài “Rule Britannia” Lily mới bắt đầu cảm thấy nhói ở chân trái, cái chân nhỏ hơn của cô. Đôi bốt nâu của Lily, với cái đế đúc được cha làm riêng, đã được gắn chặt vào miếng thép chống khớp nối ở chân cô, nhưng vì còn khá mới nên giờ đang cọ mạnh vào đầu gót của cô. Một vệt đỏ chảy quanh mắt cá chân. Lily lén nhìn mọi người, nhưng vẫn giữ đúng nhịp. Có cha và chị Mercedes này. Có cả ông bà MacIsaac nữa. Lily gửi đến họ nụ cười mà cô hy vọng được coi là một nụ cười nam tính thật mạnh mẽ. Có nhiều người mỉm cười lại với cô bé, trong đó có cả những người cô không hề biết.
Lily không hề biết gì về điều không hay xung quanh cha mình, và mọi người không chỉ những người trong gia đình - đều đồng lòng giấu cô. Có nhiều trẻ em có khớp nối ở chân, có đứa còn bị gù lưng nữa, nhưng Lily là đứa duy nhất được diễu hành. Cô bé cũng là đứa xinh đẹp nhất trong số những đứa trẻ mang bệnh. Và ngọt ngào nhất nữa. Nhờ Mercedes mà cô trở nên nổi tiếng trong thị trấn, nhưng nhờ chính mình mà con bé có được sự thương yêu của mọi người.
New Waterford không thay đổi nhiều. Những cửa hàng của công ty đã không còn. Besco không bao giờ mở cửa chúng nữa sau vụ cướp năm 25. Nhiều thợ mỏ trở lại làm việc và chấp nhận mức lương thấp hơn đến tám phần trăm, nhưng nhiều người khác đã bị liệt vào sổ đen như những người Bôn-sê-vích. Họ phải di tản vào miền nam biên giới Boston, và làm việc ở những nhà máy và trại gỗ ở New England. Đó là khởi đầu của cuộc di tản không có điểm dừng vào miền Nam và miền Tây diễn ra sau đó. Cuộc khủng hoảng năm 29 tuy đã làm rung chuyển cả thế giới nhưng chỉ gây ảnh hưởng rất nhẹ đến Mũi Breton, và lắng xuống không lâu sau đó vì thật ra, suy thoái đã diễn ra ở nơi này từ rất lâu về trước rồi. Hơn nữa, người ta cho rằng thảm họa của Nova Scotia đã xảy ra từ tận năm 1867 với Liên bang. Bất cứ những gì xảy ra sau đó đều chỉ là dư chấn. Không ai có thể tưởng tượng những năm ba mươi sẽ tệ hơn những năm hai mươi như thế nào. Và như RB. Bennett vẫn thường nói, “Sự thịnh vượng đang đến rất gần.”
Nhưng không gì có thể làm mất đi lòng tự hào công dân - cú ngoặt hôm nay đã chứng minh điều đó. Người dân mũi Breton hòa hợp giữa việc trung thành với nhà vua và đất nước với việc khinh bỉ và hoài nghi tất cả những gì “từ bên ngoài” - ở đây nói những kẻ ngu dốt ở Upper Canada và những tên vô dụng ở Whitehall. Họ vô cùng tự hào về những cựu chiến binh của mình, nhưng cũng rất cay cú với quân đội Canada vì xâm chiếm những mỏ than quá thường xuyên. Mặc dù vậy, lực lượng vũ trang lại đang ngày càng là một lựa chọn tốt cho những người thất nghiệp và những người công nhân nghèo khó đang mong mỏi rũ bỏ được cái
nghề khốn khổ đáng nguyền rủa mà họ yêu hơn cả mạng sống của chính họ. Chẳng có nơi nào là “quê nhà” nếu bạn không chịu “đi xa”. Vào tháng 11 năm 1929, việc gia nhập quân đội được tiến hành và nhờ đó mà rốt cuộc thì nhiều người sẽ được có “quê nhà” hơn “ngôi nhà”. Ngày Tưởng Niệm có xu hướng khơi dậy nhiều cảm xúc lẫn lộn.
Vào những ngày như hôm nay, Lệnh cấm dường như trở nên lố bịch gấp đôi so với bình thường. Vào buổi tối, những căn bếp sẽ ngập tràn với những tiếng nhạc, những gia đình và những cuộc chuyện trò. Bình trà và tách trà sẽ được chuyền đi khắp nhà. Cảnh sát sẽ dễ dãi hơn với các quán bar khách sạn và điểm bán rượu lậu và sẽ có hơn một cuộc cãi vã trong cuộc vui đêm nay.
Tối nay James sẽ không làm việc. Và chắc chắn cũng sẽ không ra ngoài vui chơi, dù đây chính là đêm những sự xa cách có thể được hàn gắn lại - xét cho cùng thì anh cũng là một cựu chiến binh, và vun đắp thêm. Nhưng đây cũng là một trong hai đêm duy nhất trong năm anh không dám đến gần bình rượu, vì anh chỉ muốn quên chứ không muốn nhớ đến cái ngày Hiệp định được kí kết. Khắp nơi trong thị trấn, người ta đang hỏi nhau cái câu hỏi nghi thức “Cậu có nhớ mình đã ở đâu vào cái ngay chiến tranh chấm dứt không?” James nhớ rất rõ. Hôm đó anh ở New York. Anh đã ở căn hộ của Giles ở Greenwich Village. Anh đi qua cánh cửa chính vì nó không khóa. Anh đã gọi lớn, nhưng chẳng ai trả lời. Giờ anh đi xuống tiền sảnh, căn hộ có mùi hoa oải hương, anh đang tìm Kathleen, anh thấy nó-ngừng lại.
Tối nay James cần ở yên trong nhà trong sự bảo bọc của gia đình.
Frances đã về nhà, đang ngồi mơ về một tương lai làm một vũ công nhà chứa nô lệ da trắng ở Cairo, chơi những bài nhạc bị cấm đựng trong chiếc rương của mẹ Cha nói đó là nhạc da màu, cất chúng đi. Cô bé đang nhấp nhô trên ghế dài chơi bản “Cole Black Rose” khi James và Mercedes ào vào mang theo Lily. Cha bế Lily lên lầu và Mercedes chạy theo. Frances rời cây đàn, chạy hai bậc một lên cầu thang vào nhà tắm, nơi cha đang cởi chiếc vớ đang dính cứng ngắc vào bàn chân bé tí của Lily còn Mercedes thì đi lấy thuốc khử trùng. Lily không thét lên vì đau, nó chỉ nhìn Frances đang đứng ở cửa qua bờ vai của Mercedes. Frances nói, “Không sao đâu, bánh gừng nhỏ bé,” đây là một trong số những mật mã đặc biệt của chúng, và thêm vào, “Hayola kellu bas Helm.” Cái nhìn của cô không hề dịch chuyển khi đáp lại, “Inshallah.” James liếc nhìn Mercedes đang đứng đó nhưng anh không nói gì. Mercedes băng bó vết thương cho Lily, cầu nguyện rằng nó sẽ không để lại sẹo.
Inshallah là một từ ma thuật đối với Lily. Nó bắt nguồn từ thứ ngôn ngữ mà con bé biết là không được sử dụng vào ban ngày ngoại trừ những trường hợp khẩn cấp. Bởi những từ ngữ đó giống như những điều ước thần đèn ban cho - đừng lãng phí chúng. Lily thậm chí còn không hề có kiến thức sơ bộ về tiếng Ả Rập; nó giống như một giấc mơ hơn. Vào ban đêm, khi nằm trên giường đã lâu sau giờ tắt đèn đi ngủ, cô bé và Frances nói thứ ngôn ngữ xa lạ đó. Thứ ngôn ngữ giờ ngủ của chúng. Frances dùng những cụm từ chỉ nhớ được phân nửa để kể những mẩu chắp vá của những câu chuyện cũ, nối chúng lại với nhau bằng những đoạn nhạc, điền vào vô số những khoảng trống trong đó với những từ tự chế hao hao giống tiếng của Old Country của mẹ. Lily đáp lại lưu loát bằng thứ ngôn ngữ tự chế đó, không biết từ nào là thật, từ nào được chế, và từ nào được ghép. Ý nghĩa nằm ở âm nhạc và sự riêng tư của chiếc giường thảm ma thuật của chúng. Nghìn lẻ một đêm.
Đêm hôm đó, khi Mercedes xuống bếp pha cacao cho mọi người, Lily tuột khỏi lòng cha trên chiếc ghế bành không làm cha thức giấc và bí mật nhờ Frances băng lại vết thương giúp nó: Mercedes đã băng hơi chật.
