“Chúng ta đã yêu thương cô suốt cuộc đời. Xin hãy để chúng ta mãi nhớ đến cô, cho đến khi những lời cầu nguyện của chúng ta dẫn lối cho cô đến với ngôi nhà của Chúa.”

• ST. AMBROSE

Xơ Saint Eustace đến dự, ông MacIsaac đến dự, bà Luvovitz cũng đến dự, giờ bà đã là một góa phụ. Ralph và một cậu bé làm ở phòng thờ khiêng chiếc hòm. Teresa định sẽ giấu mặt nhưng điều đó thực sự khó ở giữa quá ít người như vậy. Mercedes lờ cô đi một cách mỉa mai - đừng đến xin tôi tha thứ. Có một chút ngạc nhiên len lỏi giữa đám người tham dự lễ tang của Frances - nó không phải kiểu cô ấy xuất hiện và chết, mà là “Tôi nghĩ cô ấy đã chết nhiều năm về trước rồi.”

Ở nghĩa trang, bà Luvovitz cúi xuống đặt hoa tươi lên mộ Materia theo thói quen.

Benny được chôn ở một mảnh đất nhỏ ở khá xa do một giáo sĩ Do Thái làm phép. Khi bà Luvovitz không ở Montreal, bà vẫn đến nói chuyện với Benny mỗi ngày.

Ralph giúp mẹ cậu đứng lên, Mercedes thấy trên mặt cậu có một nỗi buồn không thể tả nổi. Cậu gần như là bị hói và có một nụ cười ngờ nghệch. Ralph đang vui, cậu là một bác sĩ phụ sản, cậu rất yêu gia đình mình và cậu cũng đã sống sót được sau chiến tranh. Lần thứ hai. Khi nó nổ ra, cậu tham gia với tư cách bác sĩ quân y. Cậu hứa với mẹ mình rằng cậu sẽ không chiến đấu và cậu làm đúng như vậy - mặc dù vào năm 1930 thì bà Luvovitz nhận thấy rõ ràng là cho dù bà luôn tự coi mình là một người con của nước Đức, thì người Đức lại không đối xử với bà như vậy. Tuy nhiên bà vẫn trang bị cho Ralph một bản danh sách địa chỉ của những người bà con ở Đức và Ba Lan. Ralph dành những ngày hậu chiến tranh để chăm sóc những người ở các trại DP và tới lúc đó thì cậu mới nhận ra những cái địa chỉ mà mẹ cậu đưa cho chẳng có ích lợi gì.

Bà Luvovitz đang ôm lấy cánh tay con trai mình và nhớ lại ngày ra đời của người phụ nữ hôm nay được chôn cất. Cô được sinh ra trong một cái màng bọc. Bà Luvovitz nhìn ra biển và suy nghĩ, khi nào thì nơi này trở thành nhà của mình? Mình đã chôn Benny ở đây khi nào? Chiến tranh lần thứ hai xảy ra khi nào? Trong một lúc bà không thể nhận thức rõ ràng được. Bà chỉ biết rằng cứ mỗi lần quay về Cape Breton thì bà lại cảm thấy từ trong xương máu của mình rằng đây chính là nhà của mình. Đó là lí do bà từ chối chuyển đến ở hẳn tại Montreal. Bà chỉ ở đó có nửa năm. Bà rất yêu con dâu của mình, bạn tin được không? Năm đứa cháu của bà tất cả đều hoàn hảo. Chúng nói tiếng Pháp ở nhà, tiếng Anh ở trường và tiếng Iđít với những người bán hàng. Chúng là những người Canada thực thụ.

Bà nhìn hộp đựng tro được hạ dần xuống đất và cầu nguyện cho cô gái mạnh mẽ. Cô ấy rất thông minh, có lẽ là người thông minh nhất.

Chuyện gì đã xảy ra? Lẽ ra ta nên làm gì đó. Đi đến đó. Anh ta không đáng có con gái, chắc chắn là có gì không ổn ở đó. Bà Luvovitz nhìn về đường chân trời ở phía Đông và tự nhắc mình về những gì mà bà đã học được: Không có gì trên đời này không phức tạp. Đó là những điều cần phải biết khi những người chết quanh bạn được chôn cất. Rằng họ đang được chôn. Frances bé bỏng, hãy yên nghỉ nhé.

Đất được ném xuống hòm, Mercedes lắng nghe, cô nhìn ra đại dương. Dĩ nhiên là cô sẽ tiếp tục dạy học và cầu nguyện cho linh hồn những người cô yêu thương sớm thoát khỏi nơi chuộc tội và được lên thiên đường. Nhưng rồi sẽ còn lại ai cầu nguyện cho cô? Để giúp cô nhanh chóng đoàn tụ với các em mình? Không ai cả, Mercedes nghĩ vậy. Vô vọng.

Hy vọng là một món quà, bạn không thể chọn để có nó hay không. Tin tưởng nhưng không có hy vọng thì cũng y như chết khát bên một suối nước. Mercedes nhìn ra biển, hôm nay biển màu xanh lá và rất hung tợn. Phía xa hơn có màu tím. Cô tự hỏi cô đã bắt đầu tuyệt vọng từ khi nào. Bao nhiêu năm qua cô đã lầm nó là một sự cam chịu đầy thiện ý, nhưng giờ cô đã thấy sự khác biệt. Chỉ là một đường rất mỏng giữa lòng nhân từ và những tội lỗi trần tục. Có gì tốt nếu cứ tin tưởng nhiệt thành vào Chúa trong khi bạn bắt đầu ghét Người? Mình đã ghét Chúa bao lâu rồi nhỉ, Mercedes tự hỏi. Từ khi nào mình đã nghĩ rằng mọi chuyện đều hoàn toàn do mình quyết định?

Những tội lỗi chống lại hy vọng là gì?

Đó chính là sự tự phụ và tuyệt vọng.

Tuyệt vọng là gì?

Tuyệt vọng là sự mất đi niềm tin vào lòng nhân từ của Chúa.

Mercedes tự nói “Mình thật đáng nguyền rủa.”

Khuôn mặt cô mòn mỏi đi như đá, đôi mắt đã khô đi vì đau buồn, đại dương cám dỗ cô một cách mãnh liệt như một người tình - cô muốn gột sạch cơ thể mình và đi thẳng vào lớp muối, trần trụi và vô danh, bị ôm ghì và nhào nát trong những cơn thịnh nộ, không có gì là riêng tư. Chết đuối. Từ đó nghe thật là êm tai. Gật đầu đồng ý.

Đứng xa xa khu nghĩa trang, Teresa đứng nhìn Mercedes đang nhìn ra biển và bắt đầu cầu nguyện cho cô. Cho cô gái đang nằm dưới lòng đất. Teresa ở lại và cầu nguyện cho tới khi không còn ai ở lại, chỉ còn cô và Mercedes ở nghĩa trang và màn đêm đang dần buông xuống. Cuối cùng, Mercedes có vẻ lưỡng lự, sau đó cô quay lưng và đi về nhà thay vì nhảy xuống nước.

Đêm hôm đó, Đức mẹ đồng trinh đã cho cô biết cô phải làm gì.

Ánh sáng bất ngờ

Tôi đã từng ở đây

Nhưng không thể nhớ khi nào và ra sao

Tôi biết từng ngọn cỏ trước nhà

Mùi thơm ngọt ngào quyến rũ

Những tiếng thở dài, những ngọn đèn dọc bờ biển.