Đội trở về trại lúc gần tối. Đến giờ xếp hàng điểm danh buổi sáng, thì trưởng ban phụ trách đã nghiêm khắc quở mắng Gu-li-a trước toàn trại. Cô phải nghe không ít lời cay đắng. Li-ô-va nói rằng hành động của cô phải coi là đặc biệt nghiêm trọng, vì cô đã vi phạm kỷ luật trong thời gian hành quân. Cô bắt mọi người phải lo lắng. Vì cô mà bọn trẻ con gần như suốt đêm không ngủ được... Không phải là lần đầu tiên cô đã vi phạm điều luật và tập quán ở A-rơ-tếch.

Và khi trưởng ban phụ trách nói những điều đó, Gu-li-a cau mày và cắn môi, cô buồn rầu nghĩ rằng bây giờ cô lại bị lạc đường, không biết lối mòn đâu nữa, như đêm tối trong rừng.

Trong nhà ăn, hầu như cô không chạm tới món ăn sáng, và suốt ngày cô đi lặng thinh, vẻ mặt nhăn nhó. Cô không giận các anh chị phụ trách. Cô tự giận mình.

«Con ranh! - cô nhắc đi nhắc lại gần như khóc. - Nó không thể sống yên ổn được như những trẻ khác. Trước kia thì bỏ trốn giờ yên lặng, còn bây giờ lại dẫn xác chạy vào rừng ban đêm!»

Tay chân cô bị quào đến rớm máu. Và nhìn những vết sây sát của mình, Gu-li-a tức giận suy nghĩ:

«Đáng kiếp mình thật! Cây gai móc mèo cừ đấy! Rõ ràng nó mọc chính là để bắt giữ những đứa như mình».

Ngay cả việc cưỡi ngựa, cô cũng đã từ chối, khi Ba-ra-sbi đề nghị với cô sau giờ uống trà buổi chiều. Cậu bé liếc nhìn Gu-li-a, không hiểu cô ta ngồi bó gối trên ghế dài đang suy nghĩ cái gì.

Gu-li-a suy nghĩ về điều này đây:

«Rồi mình sẽ tiếp tục sống trên cuộc đời này thế nào đây? Cần phải rèn luyện để trở thành can đảm như Va-xi-lin-ca của mình trong phim. Nhưng mà kết quả lại không thế! Thế là bây giờ các anh chị phụ trách nghĩ rằng ở A-rơ-tếch này không còn ai xấu hơn mình nữa...»

Nhưng những người phụ trách thiếu nhi không nghĩ thế. Họ hiểu rằng: những cái gì đã xảy ra, đối với Gu-li-a sẽ không phải là vô ích.

Ngày hôm sau, người ta mang đến A-rơ-tếch bộ phim mới - Con gái của người du kích. Điều đó làm cho những người phụ trách lúng túng. Chính vì Gu-li-a đã đóng vai chính trong phim ấy! Làm thế nào đây? Cô đã phạm lỗi như thế, mà sau đó lại đem chiếu cô lên màn ảnh sao? Chắc là cô sẽ tự kiêu hơn và càng khó bảo hơn. Nhưng chẳng lẽ lại từ chối không chiếu bộ phim mà người ta đã đặc biệt mang đến cho A-rơ-tếch! Không thể nào tước mất sự vui thích của toàn trại!

Khi được biết sau bữa ăn tối sẽ chiếu phim và trong phim có một nữ đội viên thiếu niên tiền phong của A-rơ-tếch là Gu-li-a Cô-rô-li-ô-va tham gia, bọn trẻ xôn xao bàn tán:

- Cô-rô-li-ô-va nào đấy? - một đứa hỏi.

- Cái cô đang đêm đi vào rừng một mình ấy mà, - đứa khác đáp lại.

- Cái cô cưỡi ngựa chẳng kém gì thằng Ba-ra-sbi. Và bơi thì cừ tuyệt, - đứa thứ ba nói.

Tối đến, bọn trẻ bắt đầu đi theo sát gót Gu-li-a. Chúng khẩn khoản đề nghị:

- Cô-rô-li-ô-va, cậu kể xem, cậu đóng phim như thế nào đi?

- Được, được, mình sẽ kể, - Gu-li-a nói cốt cho qua chuyện. - Sau buổi chiều. Không thì xem không thú nữa.

Và tuy bọn trẻ đã cam đoan rằng dù thế nào chúng vẫn sẽ thích thú như thường, nhưng Gu-li-a vẫn thuyết phục chúng chịu khó chờ.

Trước buổi chiều, cô suy nghĩ mãi có nên đi xem hay không. Còn phải nói gì nữa, con gái của người du kích tốt lắm đấy, mà lại bị người ta quở mắng trong giờ điểm danh của trại! Bây giờ thì còn mặt mũi nào mà nhìn bọn trẻ nữa.

Cuối cùng Gu-li-a quyết định, dù thế nào cũng cứ đi. Vì chính trong việc này cũng cần có can đảm! Có cả đàn trẻ con đi kèm theo, Gu-li-a tiến vào lối đi của vườn hai bên trồng cây, đến cửa câu lạc bộ đang mở rộng.

- Không phải là Cô-rô-li-ô-va mà đúng là cô-rô-li-ê-va, - một cô lớn trong bọn con gái mỉm cười nói với theo Gu-li-a.

Gu-li-a quay lại nhìn và không lúng túng trả lời:

- Ở trường thỉnh thoảng chúng nó vẫn gọi đùa mình như thế đấy.

Tối hôm đó, phòng chiếu bóng không chứa hết được tất cả người xem. Không chỉ có bọn trẻ và những người phụ trách thiếu nhi, mà cả các bác sĩ, các người nấu bếp, các bà phục vụ. Phải kéo thêm từ nhà ăn và nhà bếp những ghế con, ghế dài, ghế đẩu kê dọc tường.

Quanh Gu-li-a lập tức bắt đầu ồn ào huyên náo, vì đứa nào trong đội của cô - nhất là những cô bé- cũng đều muốn ngồi gần Gu-li-a cả. Những người phụ trách đi giữa hai hàng ghế để cố giữ trật tự và yên lặng.

Cuối cùng trong phòng tắt đèn, và sự xôn xao cũng dịu hẳn. Tất cả im lặng. Trên màn ảnh bừng lên dòng chữ:

CON GÁI CỦA NGƯỜI DU KÍCH

Xưởng phim Ô-đét-xa sản xuất

Vụt thoáng qua trên màn ảnh tên của đạo diễn, các diên viên, người lớn và trẻ con (trong số trẻ con thì ở hàng đâu là tên Gu-li-a Cô-rô-li-ô-va), và trên màn ảnh hiện lên một cô bé tí hon và mập mạp. Nó đứng trên đôi chân mũm mĩm và nhìn xem mẹ nó đang trồng một cây con.

- Gu-li-a, cậu đấy à? Cậu? - bọn trẻ thì thào xung quanh. - Người ta quay cậu khi cậu còn bé tí phải không?

- Yên đi! - Gu-li-a ngăn chúng lại. - Đó chưa phải mình. Nghĩa là mình đấy, nhưng mà một cô bé khác đóng. Trong thời gian quay phim, mình không thể lớn lên chóng thế.

- Thế khi nào đến cậu thật?

- Sắp rồi. Xem kìa.

Và thật vậy, cây con bé tí kia, trước mắt của người xem, đã biến thành một cây bạch dương đang tơ, dịu dàng; cô bé con tí hon kia cũng đã lớn lên, và bây giờ mọi người nhận ra nó đúng là Gu-li-a.

- Gu-li-a! Gu-li-a Cô-rô-li-ô-va! - cả phòng xôn xao lên.

Vâng, đúng là Gu-li-a đấy, Gu-li-a đang ngồi trong phòng, chỉ có nhỏ hơn một tí, đi chân đất, có vẻ nghịch ngợm và mặc chiếc váy con ngắn. Bây giờ tên nó là Va-xi-lin-ca. Nó chạy nhanh trong làng, đuổi nhau với trẻ con ở nông trang, phi trên mình ngựa bạch ra chỗ chăn ngựa ban đêm.

Nhưng kìa tai họa đã xảy đến: một người râu rậm, vè mặt cau có, bí mật đuổi con ngựa Xíp-cô của nông trang vào ruộng lầy và trói chân ngựa lại. Va-xi-lin-ca thấy thế, lao vào cứu con ngựa. Lội trong ruộng lầy, thở hổn hển, nó cởi trói ở chân cho ngựa và kéo ngựa ra khỏi ruộng lầy. Rồi sau đó, nữ anh hùng bé tí, Va-xi-lin-ca, nhận ra và can đảm vạch tội kẻ thù đang âm mưu ẩn trốn...

Lim dim mắt vì ánh sáng chói lòa vừa bật lên, Gu-li-a đứng dậy và cùng với đám trẻ con đi về phía lối ra.

Trời đã tối lắm. Trong bóng tối nghe rõ tiếng biển dâng lên rào rạt hình như nó đang nằm trằn trọc trên giường...

- Nào, cậu kể đi! - bọn trẻ từ bốn phía thúc giục Gu-li-a, khi cả đám tiến bước trên đường.

- Kể cái gì chứ? - Gu-li-a hỏi lại và hít thật mạnh không khí mát mẻ và mằn mặn.

- Thế rồi cái gì sẽ xảy ra với Va-xi-lin-ca nữa?

- Cái đó thì mình không biết...

—Thôi, thế thì cậu muốn kể gì cứ kể đi! Cậu đóng tuyệt quá!

- Không, thế chưa phải đã tuyệt, - Gu-li-a nghiêm trang nói. - Trong bộ phim khác, Tôi yêu, theo mình thì mình đóng khá hơn nhiều. Trong đó, mình đóng Va-ri-ca. Cháu gái người thợ mỏ.

Và Gu-li-a kể lại rằng để hiểu sâu những người thợ mỏ làm việc như thế nào, cô đã cùng người đạo diễn xuống hầm mỏ, đến tận lò chợ nữa.

- Khi chúng mình ra khỏi hầm mỏ, - cô đi chậm bước cùng bọn trẻ trên đường và nói, - người ta kể cho chúng mình rằng cái hầm mỏ ấy trước kia là hầm mỏ nguy hiểm nhất trong cả vùng. Lúc đó, bác đạo diễn hỏi một người thợ già chuyên việc trục hàng lên xuống ở hầm mỏ: «Các đồng chí có thường đánh mười hai tiếng chuông không?» (Người ta đánh mười hai tiếng chuông khi chở người thợ mỏ bị tai nạn.) Và người thợ trả lời: «Trước kia gần như cứ mỗi ca, chúng tôi lại phải một lần đánh. Còn bây giờ cũng xảy ra, nhưng mà hiếm».

- Ôi, khiếp nhỉ! - một đứa nào đó khe khẽ nói. Thế cậu không sợ à?

- Không, không sợ lắm, - Gu-li-a đáp. Mình biết bây giờ ở hầm mỏ đó không còn nguy hiềm như trước nữa. Chỉ có thật khiếp là khi ở dưới mỏ bỗng nhiên đèn tắt. Các cậu thứ nghĩ xem: tối om như mực, mà mình chỉ có một mình thôi. Bác đạo diễn đi đâu đấy, đi nói chuyện với những người thự mỏ. Lúc đó, mình đứng và không biết làm gì cả. Chà, mình đã nghĩ là chết rồi! Xung quanh hoàn toàn im lặng, im lặng như tờ. Chỉ có nghe tiếng nước ở đâu đấy chảy róc rách. Bỗng nhiên mình thấy có ngọn lửa nhỏ chiếu sáng. Ngọn lửa tiến gần về phía mình, và mình thấy người thợ mỏ đang cầm cây đèn đi tới, còn bên cạnh ông ta là bác đạo diễn. Lúc đó, người ta đưa chúng mình với người thợ mỏ lên trên mặt đất trong một cái lồng thang máy, giống như cái nền trống không có khung, và ở phía bên trên, ở trên mặt đất, mình cảm thấy rất sang đến nỗi đau cả mắt.

- Thế ở trong hầm mỏ người ta cũng quay phim cậu à? - trong bóng tối, một giọng con trai nào đấy hỏi.

- Không, ở hầm mỏ người ta không quay phim chúng mình.

- Mà nói chung, người ta quay phim thế nào hở? - một cô bé con chạy lên phía trước và hỏi. - Từ đầu đến cuối một lúc cả bộ phim hay sao?

- Không, tất nhiên không quay một lúc được, - Gu-li-a nói. - Quay phim rất khó. Đóng phim cũng rất khó. Các cậu có biết không, chúng mình với bác đạo diễn thật đổ mồ hôi sôi nước mắt mới quay được độc một cảnh với con ngựa đấy? Trước khi đóng phim đó, mình chưa bao giờ cưỡi ngựa. Và thế là phải học cưỡi ngựa. Lúc đầu đi có yên, rồi sau đi không yên. Va-xi-lin-ca đi ngựa không có yên gì cả, vì nó là con gái nông dân, chứ không phải là người đi ngựa chuyên môn. Và còn phải học đi đủ kiểu, bước một, nước kiệu, nước đại, và thêm vào đó, còn phải vượt qua hàng rào chắn. Khi lần đầu tiên mình vượt qua hàng rào chắn, mình sợ đến nỗi suýt nữa lộn nhào từ trên mình ngựa xuống. Và khi mình kéo con Xíp-cô ra khỏi ruộng lầy, những con đỉa bám vào chân mình. Sau khi quay xong, vất vả lắm người ta mới rứt chúng ra được.

Bọn trẻ nín thở lắng nghe. Và bỗng nhiên, một cậu nhỏ nhất hỏi:

- Thế ai đóng vai con ngựa?

Gu-li-a quay lại.

- Sao lại ai? - cô ngạc nhiên hỏi. - Ngựa chứ còn ai nữa.

- Thế mà nó đóng hay quá! - cậu bé khoái trá nói.

- Nhưng với diễn viên đó cũng phải làm việc ra trò mới được đấy, Gu-li-a đáp. - Lâu mãi nó cứ không chịu nghe mình đấy.

Và suy nghĩ một tí, cô nói thêm:

- Nhưng thường thì các đạo diễn cũng gặp khó khăn với bọn trẻ con chúng mình. Chính vì không thể liên tiếp tập nhiều lượt với chúng mình.

- Vì sao? Vì sao không thè? - lập tức vài giọng hỏi.

- Vì nếu chúng mình cứ tập đi tập lại, nghĩa là lặp đi lặp lại mãi chỉ một việc thôi, thì kết quả chằng ra sao cả, - Gu-li-a nghiêm trang giải thích. - Chính vì thế các đạo diễn cố gắng để bọn trẻ con chúng mình phải làm được ngay một lượt, như khi chơi ấy. Ừ, mà thình thoảng chẳng đạt được gì cả. Thỉnh thoảng bọn trẻ con không vâng lời hoặc là bắt đầu càn quấy. Thế là phải mắng chúng mới thôi. Người đạo diễn tốt thì biết đối xử với cánh mình.

- Thế ông ấy đối xử với cánh các cậu có tốt không? - Cậu bé rất thích con ngựa đóng phim, lại hỏi một cách đứng đắn.

Xung quanh cười rộ lên. Và sau đó lại vang lên nhưng giọng nói sốt ruột:

- Cậu kể tiếp đi! Còn mày, I-go, đừng ngắt lời nữa! Gu-li-a, cậu kể đi!

- Thế là... - Gu-li-a lại bắt dầu. - Mình dừng lại ở đoạn nào nhỉ?

- Ở đoạn người đạo diễn phải biết cách đối xử với bọn trẻ con.

- Phải! - Gu-li-a nói. - Người đạo diễn tốt cũng như là một người thầy tốt. Khi quay phim thì ông nghiêm nghị, nhưng sau đó ông hiền lành. Nếu hiểu được ông ta muốn gì, thì có thể làm ra trò mọi việc cũng không khó lắm. Nhưng điều chính trong công việc với bọn trẻ con chúng mình là tính nhẫn nại. Nếu người đạo diễn không nhẫn nại, thì chẳng được việc gì hết thảy. Điều quan trọng nhất là phải hiểu người ta đòi hỏi gì ở mình. Và khi người đạo diễn kể toàn bộ tình tiết, làm cho cậu thích thú việc đóng phim rồi, thì mọi việc sẽ trôi chảy đâu vào đó ngay.

Gu-li-a lặng yên một lúc.

- Cái chính là thái độ đối xử.

Càng nghe Gu-li-a nói, bọn trè càng thấy thêm kính trọng cô hơn: sao mà nó biết cả! Chẳng khác gì người lớn. Nó nói những chữ như là «tình tiết», «thái độ đối xử», «cảnh»... Biết những chữ như thế, lại đóng phim, thế mà hoàn toàn không lên mặt! Nó chỉ kể về những khó khăn, còn về việc nó đóng tuyệt như thế thì không có một lời nào...

Nếu không đến giờ đi ngủ, thì Gu-li-a còn kể lâu nữa về công việc đóng phim của mình.

Tất cả tản về các lều. Bây giờ trờ nên hoàn toàn yên lặng.

Gu-li-a nằm trên giường cạnh cửa sổ, và một hồi lâu, lâu lắm, cô điểm lại trong trí nhớ tất cả mọi việc đã xảy ra buổi tối hôm ấy: cả bộ phim nhắc nhở cho Gu-li-a nhớ lại rất nhiều chuyện, cả bọn trẻ rất dễ thương, háo hức nghe tất cả những điều cô kể cho chúng. Và trái tim cô lại tràn ngập một niềm vui không bờ bến! Sống ở trên đời này dễ chịu làm sao, thích thú làm sao!

Cục bướu dựng đứng và xù xì của Ay-U Đác, tức là của Hòn Gấu, vươn lên đến tận những ngôi sao. Và thỉnh thoảng từ trên nền trời đen như mực, những ngôi sao sa bay xuống thấp khuất sau lưng con gấu già cỗi đó.

Và văng vẳng, ngay bên cạnh, ở bên dưới, tiếng biển đang vỗ sóng vào bờ, đang gầm vang và làm việc: kéo theo mình bao nhiêu sỏi đá...