Gu-li-a trở về nhà, đến Ô-đét-xa.

- Ở nhà ta sao cái gì cũng thay đổi cả thế này! - cô nhìn quanh tứ phía và nói với mẹ. - Cái trần nhà trở nên thấp hơn hay sao ấy?

- Mà cũng có thể là con cao hơn? - bà mẹ cười đáp.

Mùa thu đã đến, nhưng Gu-li-a cảm thấy hình như mùa hè tưng bừng náo nức, với chuyến đi A-rơ-tếch và Mát-scơ-va, vẫn chưa hết.

Ngay hôm đầu tiên khi Gu-li-a trở về, Li-ô-li-a và Li-na chạy đến nhà, và cả ba cô cùng đi xem tuần lễ phim.

Tuần lễ phim lần đó kéo dài đến mười ngày. Người ta chiếu cho trẻ con xem một ngày hai phim liền, và Gu-li-a trở về nhà với đôi mắt sung húp.

- Gu-li-a, con nghe đây, - cuối cùng mẹ nói với cô. - Đến bao giờ mới chấm dứt những trò tiêu khiển vô tận ấy, hở? Bao giờ thì con bắt tay vào việc học hành? Con định cứ ăn không ngồi rồi suốt năm, chỉ trước kỳ thi mới cầm đến sách, có phải không?

- Không, mẹ ạ, —- Gu-li-a nghiêm chỉnh trả lời. - Mẹ biết đấy, chính con cũng mệt vì đi xem phim nhiều thế và con cũng muốn học hành lắm chứ. Nhưng không có con, các bạn không đi xem được. Con phải giảng giải cho các bạn nghe về bí mật của nghề quay phim.

- Không có con, chúng nó cũng hiểu được, - mẹ nói. - Còn nếu hôm nay con không ngồi học, thì ở trường con sẽ gặp bao nhiêu điều không hay. Còn nghiêm trọng hơn cái «câu chuyện về môn địa lý» của con nữa. Con phải biết thế.

Gu-li-a không cãi lại mẹ. Chính tự cô đã hiểu rằng đã đến lúc phải bắt đầu học tập chăm chỉ từ lâu rồi. Thậm chí cô còn vui thích nghĩ rằng cuối cùng những ngày thường, những ngày lao động, bình tĩnh, đều đặn sẽ thay thế chuỗi dài những ngày tươi vui, tưng bừng như ngày hội.

Gu-li-a bắt tay vào việc. Trên bàn cô, núi sách giáo khoa lại mọc lên. Trên tường, cạnh bàn, xuất hiện một bản thời khắc biểu giống hệt như bản giờ tàu chạy. Ở đây cũng ghi đúng giờ «đến», giờ «đi» - giờ đi từ ga «Giường» đến ga «Bàn học». Cũng ghi rõ tên các môn học và các chương, các phần cần phải ôn lại, hoặc như cô nói cần phải «đi qua».

Bây giờ thì cô tự mình từ chối khi mọi người rủ cô đi xem chiếu bóng hoặc đi xem hát.

- Mình phải mở hết hơi chạy thật nhanh, - cô nói, - để bù lại chuyến đi Mát-scơ-va. Đôi khi mình cảm thấy hình như mình đã biến thành chiếc tàu lửa tốc hành: mãi mãi phóng đi đâu đấy.

Cô say mê lao vào công việc ở trường và công tác thiếu nhi, từ chối mọi việc khác. Bây giờ cô là phụ trách nhi đồng tháng Mười. Nhiệm vụ khó khăn - giáo dục cho trẻ nhỏ, bồi dưỡng và phát triển tính cương quyết, lòng dũng cảm và sức mạnh của ý chí cho chúng - làm cô quan tâm thật sự.

Đặc biệt Gu-li-a suy nghĩ nhiều về việc làm sao điều khiển cuộc họp mặt đầu tiên để bọn nhi đồng thật thích thú. Và cô định bụng sẽ bịa ra một truyện cổ tích hãi hùng nào đấy. «Bọn trẻ con thích truyện cổ tích hãi hùng. Thêm nữa, đó là sự thử thách đầu tiên đối với lòng dũng cảm của chúng. Chỉ cần làm sao truyện kết thúc cho có hậu là được».

Và trên đường đi đến trường, Gu-li-a sáng tác truyện cổ tích hãi hùng có hậu đó.

Chiều tối, trong phòng thiếu nhi đã tập hợp gần hai mươi đứa bé: lớp một «B». Chúng đều là những học sinh thực sự rồi, và tự mình - không cần người phụ trách - đã đi đến buổi họp mặt nhi đồng tháng Mười.

Bước vào hành lang, Gu-li-a đã nghe thấy những giọng nói lo lắng.

- Lỡ chị ấy không đến thì sao? - một cô bé có những bím tóc tết, tên là Li-ca, nói.

Bọn con trai nhìn ra hành lang.

- Chị đang đi đấy! - anh của Li-ca là Mi-ca reo lên. - Tao sẽ ngồi cạnh chị ấy.

- Còn tao sẽ ngồi cạnh phía bên kia, - Li-ca cũng kêu lên.

- Các em, yên lặng! - Gu-li-a đóng cứa sau lưng mình và nói. Các em, chẳng bao lâu nữa sẽ trở thành thiếu niên, mà làm ồn như còn bé tí.

Bọn trẻ con lập tức im lặng.

- Nào, kể cho các em nghe cái gì đây? - Gu-li-a hỏi, khi tất cả đã ngồi xung quanh cô. - Có muốn nghe truyện cổ tích hãi hùng không?

- Muốn ạ! - bọn nhi đồng reo lên.

- Thế các em có sợ không?

- Không ạ!

- Mà nếu chị tắt đèn và kể trong bóng tối?

- Cũng thế thôi, không sợ.

- Được, để xem các em có dũng cảm hay không.

Gu-li-a đứng dậy và vặn cái núm điện trên tường. Phòng trở nên tối om đến nỗi Gu-li-a phải mò mẫm tìm cái ghế của mình.

- Nào, các em nghe đây...

Ngày xửa ngày xưa, có hai anh em. Anh tên là I-va-nu-sca còn em gái tên là A-lô-nu-sca. Một hôm, I-va-nu-sca nói:

«Anh nghe đồn rằng trên thế gian này có một con chằn tinh, nhưng anh chưa thấy bao giờ. A-lô-nu-sca, chúng ta hãy đi tìm nó xem».

Và hai anh em ra đi. Họ đi, đi mãi và lạc vào rừng. Rừng rậm, tối, tối om như mực... Xung quanh chẳng thấy gì cả...

- Như chúng ta ở đây, - một đứa nào đó trong bọn nhi đồng nói.

- Yên nào!

Bọn trẻ con nín thở.

Trong phòng trở nên yên lặng đến nỗi chị phụ trách thiếu nhi Li-u-ba lúc dó đi qua hành lang phải ngạc nhiên.

«Sao họp lạ thế?» - chị nghĩ bụng và khe khẽ hé mở cửa lớp.

Xuyên qua khe hờ, một giọng nói nho nhỏ nhưng rành rọt vang đến tai chị:

- ...A-lô-nu-sca cùng với I-va-nu-sca cứ đi và thấy ở trong rừng có một túp nhà gỗ nhỏ. Họ đi vào. Nhưng ở đấy không có ai cả. Trồng trải và tối om. Trong ống khói, gió thổi ù ù... Và bỗng họ nghe tiếng lộp cộp... Có ai đó bước vào phòng ngoài và cái gậy sắt gõ trên nền nhà kêu lộp cộp. Một mụ già đi vào nhà. Mụ gầy đét, lưng còng và chột mắt. Váy mụ đen sì, áo cánh đen sì và khăn trùm cũng đen sì.

Mụ nhìn bọn trẻ con bằng một mắt và nói:

«A! Khách đã đến? Thế là tốt. Vừa vặn hôm nay tao chẳng có gì chén bữa tối cả».

«Nhưng chúng tôi no rồi ạ!» - I-va-nu-sca và A-lô-nu-sca cùng nói.

«Thế nhưng tao đói. Tao sẽ nướng chúng mày và đánh chén...» Một đứa nào đấy cạnh Gu-li-a khẽ thốt lên tiếng «eo ôi!» - Sao, sợ à? - Gu-li-a hỏi.

- Không sao, chị kể đi, - Mi-ca nói.

Và Gu-li-a lại tiếp tục kể truyện cổ tích hãi hùng của mình:

- Mụ già cầm cái xẻng trong tay và bảo I-va-nu-sca: «Ngồi lên đây, tao sẽ đặt mày vào lò».

A-lô-nu-sca oà lên khóc.

«Ôi! Sợ quá!»

Còn I-va-nu-sca thì vứt lên người A-lô-nu-sca cái áo lông cừu và rỉ tai em:

«A-lô-nu-sca, hãy giả vờ làm con cừu con đi, hãy húc và kêu: «Me-e-e!»

A-lô-nu-sca làm y như thế. Nó chạy quanh nhà và kêu:

«Thật là một con cừu ngốc nghếch) - mụ già nói,

Rồi mụ tóm lấy A-lô-nu-sca vứt ra cửa. A-lô-nu-sca đứng một mình cạnh cửa đóng trong rừng tối om và khóc.

«I-va-nu-sca, anh yêu quý của em! I-va-nu-sca!..»

Một đứa nào đó trong bọn nấc to.

- Bật đèn nhé? - Gu-li-a hỏi.

- Không cần, - trong bóng tối, những giọng nói vang lên. Và Gu-li-a tiếp tục:

- A-lô-nu-sca khóc, còn I-va-nu-sca nói với mụ già:

«Bà hãy dạy tôi cách ngồi trên xẻng thế nào, không thì tôi không chui vào lò được đâu».

«Dạy thì chẳng lâu đâu, - mụ đáp. - Xem đây này».

Rồi mụ ngồi lên trên xẻng, còn I-va-nu-sca thì cố hết sức đút cái xẻng vào lò! Mụ già không kịp kêu lên. I-va-nu-sca lập tức đóng cửa lò lại và chạy ra khỏi túp nhà gỗ.

Ở ngoài, A-lô-nu-sca đang đợi. Cô bé vứt cái áo lông cừu ra khỏi mình và nói:

«Vĩnh biệt chằn tinh! Chúng tao đã chịu khổ vì mày nhiều lắm rồi».

Và cả hai anh em chạy về nhà mình. Từ đó, họ sống dễ chịu hơn trước...

Truyện cổ tích kết thúc.

Trong phòng tối om, im lặng đến nỗi có cảm giác hình như bọn nhi đồng đã ngủ. Gu-li-a vặn cái núm điện, và ánh sáng chói lọi hắt vào mắt mọi người. Bọn trẻ con nheo mắt, ngẩng đầu lên.

Và vừa vặn lúc đó, cửa mở Li-u-ba đi vào.

- Cái gì vừa xảy ra thế? - chị hỏi.

- Chúng em vừa nghe truyện có tích hãi hùng, - bọn nhi đồng đồng thanh đáp. - Nghe trong bóng tối đấy!

- Sao lại phải nghe trong bóng tối? - Li-u-ba ngạc nhiên. - Hình như là hôm nay, ở trường ta, lúc nào cũng có điện kia mà.

- Chúng em cố ý tắt đấy, - Gu-li-a nói.

Li-u-ba ngạc nhiên nhìn cô. Gu-li-a bối rối.

- Thế thì sao, không nên à?

- Mình sẽ bàn riêng với em về điều đó, - Li-u-ba nói. - Còn các em bé hãy về nhà đi. Đã đến giờ rồi đấy.

Và khi trong phòng chỉ còn lợi hai người, Li-u-ba suy nghĩ và bắt đầu nói một cách nghiêm chỉnh:

- Nói chung, em kể truyện cổ tích khá đấy, về điều đó phải khen em thật. Chính mình đã đứng ngoài cửa, nghe không chán đấy. Nhưng em hãy giải thích xem: em dọa bọn trẻ con để làm gì?

- Em có dọa chúng dâu, - Gu-li-a đáp. - Em bồi dưỡng đức tính cho chúng đấy chứ. Em muốn rằng chúng sẽ can đảm và không sợ những truyện cổ tích hãi hùng.

- Thế thì em cần gì phải tắt đèn?

- Để có vẻ hãi hùng hơn. Trong rạp hát, khi nào diễn cũng chả tắt đèn là gì.

- Gu-li-a, em đến buồn cười,- Lí-u-ba mỉm cười, - Trong rạp hát chỉ ở phòng xem tối thôi, còn ở trên sân khấu vẫn sang đấy chứ.

- Nhưng nếu trên sân khấu diễn cảnh ban đêm?

- Cũng thế thôi, cũng có thứ ánh sáng gì đấy. Nêu không, thì chẳng ai thấy gì cả.

- Nhưng ở đây, cả sân khấu, cả phòng xem, tất cả đều trong một phòng thì sao, - Gu-li-a vẫn chưa chịu.

- Nhưng chỗ em đây không phái là rạp hát, mà là cuộc họp mặt nhi đồng. Chúng là những đứa bé con kia mà! Em dọa chúng, thế thì đêm chúng sẽ không ngủ được... Trước khi đem áp dụng những kinh nghiệm đó, cần hỏi ý kiến người nào đấy lớn hơn mình chứ. Giáo dục dức tính cho trẻ con chăng phải chuyện đùa đâu.

Gu-li-a phật lòng nhăn mặt và muốn cãi lại điều gì đấy, nhưng bỗng bất giác cô nhớ lại: cách đây không lâu lắm, Cá mòi và Dâu tây đã khóa cô lại trong chuồng gấu để thử lòng can đảm của cô như thế nào...

- Được, - cô nói, - em sẽ thận trọng hơn. Em sẽ hỏi ý kiến. Em chỉ xin cứ để em phụ trách, đừng lấy mất bọn nhi đồng của em thôi.

Sau cuộc nói chuyện đó, Gu-li-a không còn dám làm những thí nghiệm mạo hiểm về giáo dục nữa.

Trước khi dự định bày một trò chơi mới hoặc chọn một cuốn sách nào đấy cho nhi đồng, cô cố gắng nhớ lại xem, khi cô còn bé như chúng, thì cô thích cái gì nhất, lúc bấy giờ cái gì đã làm cô sợ, cái gì dể hiểu, cái gì không.

Cô bắt đầu chuẩn bị cho các buổi họp mặt một cách chu đáo. Giờ từng trang sách, cô suy nghĩ xem có cần giải thích hoặc kể thêm cái gì cho bọn trẻ con không.

Gu-li-a thích «kể thêm», và bọn trẻ con rất thú vị khi cô bắt đầu tự mình bịa ra đoạn tiếp của truyện cổ tích.

Cô thường cùng bọn nhi đồng của mình đi chơi xa - bằng tàu điện và đi bộ - và tổ chức trong bọn chúng một đội thể thao khá ra trò.

Bọn nhi đồng tự hào về chị phụ trách của mình và háo hức chờ mỗi kỳ họp mặt.

Nhưng Gu-li-a không được hoạt động lâu với các em nhỏ.

Mẹ cô lại chuyển công tác đến Ki-ép, và Gu-li-a phải cùng đi với mẹ. Ngay trước hôm lên đường, cô dẫn bọn nhi đồng đi xem chiếu bóng để tiễn biệt chúng. Ở đấy đã xảy ra một sự gặp gỡ bất ngờ. Sau bộ phim chính, vào cuối buổi chiếu, người ta chiếu phim thời sự.

Trước mắt người xem, chập chờn hiện ra những đường phố Mát-scơ-va, những cuộc thi đấu thể thao trong một sân vân động thủ đô, kênh đào Mát-scơ-va - Vôn-ga... Và bỗng Gu-li-a thấy cái phòng hình bầu dục trong điện Cơ-rem-lanh mà cô nhớ rõ mồn một, những cột cao với những trang trí bằng đồng đen và đám thiếu niên tiền phong mặc đồng phục lính thủy của trại A-rơ-tếch.

Những bộ mặt quen thuộc: Ba-ra-sbi Kham-gô-cốp, Mam-la- cát hơi lay động và tiến gần đến mắt cô...

Và đây rồi, chính là cô - Gu-li-a Cô-rô-li-ô-va. Đây không phải là con gái của người du kích, không phải là Va-xi-lin-ca, và cũng chẳng phải là Va-ri-ca, mà là một cô nữ sinh, đội viên thiếu niên tiền phong, hoàn toàn giống như cô bây giờ, chì có khác là hơi thấp hơn một tí.

- Gu-li-a! Gu-li-a! Chị đấy! - bọn nhi đồng reo lên.

- Yên lặng, sao các em kêu lên thế! - Gu-li-a nói.

Tim cô đập mạnh. Cô vui mừng và lạ lùng chính mắt mình được trông thấy lại tất cả những điều mà cô đã khắc sâu trong trí nhớ. Hơn nữa, có lẽ lần này cô được thấy nhiều hơn: rất nhiều chi tiết khác nhau mà trước đấy cô không kịp nhận thấy vì quá mừng và cảm động.

Và, tất nhiên, chỉ có trên màn ảnh, cô mới tự thấy mình được, tự thấy Gu-li-a Cô-rô-li-ô-va, trong buổi chiêu đãi ở điện Cơ-rem- lanh.

Xem xong phim thời sự, cô dẫn bọn nhi đổng đi qua đường, còn mình thì quay trở lại rạp chiếu bóng, để được xem lại một lần nữa những trại viên A-rơ-tếch trong điện Cơ-rem-lanh.

Cô còn muốn ở lại xem cả buổi chiếu thứ ba và thứ tư nữa, nhưng cô không đủ tiền mua vé.